1801

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԴ. - 1765

ԳՐԻՉ` Յով­սէփ սրկ. Սա­նահ­նե­ցի [Ար­ղու­թեան]: ՍՏԱ­ՑՈՂ` Պօ­ղոս վրդ.:

ԹԵՐԹ` 163-8 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 1ա-5բ, 160բ-3բ: ՊՐԱԿ` 5+Ա-ԺԳx12 (Ա 11)+3: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ ,F. V.ե լու­սադ­րոշ­մով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,5x15,6: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (16x11,8. ա­ջից եր­բեմն սահ­մա­նա­գի­ծը խախ­տուած): ԳԻՐ` շղա­գիր (նոտ­րա­նման. նմուշ` 64ա): ՏՈՂ` 27-28: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` թուղթ (Ա.` չիք). լու­սան­ցա­կո­ղե­րը սե­ւով շե­ղան­կիւն գծում­նե­րով եւ կար­միր եւ կա­նաչ գու­նա­ւո­րած: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 5 (թ. 1-5) +3 (թ. 161-3), սպի­տակ, չգրուած թուղթ:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի Ա. փեղ­կի ար­տա­քին եզ­րի կա­շին քեր­ծուած-մա­շուած, կա­պիչ­ներն ըն­կած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

1. 6ա-143բ [Մով­սի­սի Խո­րե­նաց­ւոյ Պի­տո­յից գիրք]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/6ա-14ա: բ/14ա-24բ: գ/24բ-31բ: դ/31բ-47բ: ե/48ա-67ա: զ/67ա-85բ: է/85բ-103բ: ը/103բ-14բ: թ/115ա-27բ: ժ/128ա-39ա: ժա/139ա-43բ:

ա. 144աբ Մով­սէ­սի Քեր­դո­ղի, ա­րա­րո­ղի Պի­տո­յիցս տա­ռի` Խրա­տա­բա­նու­թիւն յոր­դո­րա­կան առ Թէո­դո­րոս ոմն ա­շա­կերտ իւր, նե­րակր­թիլ քա­ջու­շիմն վար­ժիւք յի­մաստ ճար­տա­սա­նա­կան ար­հես­տիս - Աս­տուստ ի բարձ­րա­գոյնս վե­րա­թե­ւե­լով գե­ղեց­կա­պէս...

Տե՛ս Գիրք պի­տո­յից, աշխտ. Գ. Մու­րա­դեա­նի, Ե­րե­ւան, 1993, էջ 27, ձեռ. F:

2. 145ա-55ա Սահ­մանք ի­մաս­տա­սի­րա­կանք իբր հարց­մամբ (Ա-Ք) Զի՞նչ Աս­տուած - Աս­տուած վսե­մա­կան եւ ինք­նա­բուն գո­յու­թիւն...

3. 155ա-9ա Փի­լի­սո­փա­յիցն` Յա­ղագս խե­լաց եւ ի­մաս­տու­թեան

Տե՛ս ձեռ. 464, 9ա-30ա: Ու­նի միայն` բ­-ը, ժդ, ժզ-­ժէ, ժթ­-ի, իբ-իգ, իզ մա­սե­րը, ,Բանք ի­մաստ­նոցեի նաեւ այլ հա­տուած­ներ:

4. 159ա Յա­ղագս ըն­թա­ցից ա­րե­գա­կան եւ հա­մա­րոյ չա­փոց - Ե­թէ կա­մի­ցիս գի­տել թէ այ­սօր ա­րե­գակն քա­նի հո­լո­վումն առ­նու... Կափ­սակ այր­ւոյն, զոր հայն սրուակ ա­սէ` Դ. քսես­տաց չափ, որ­պէս սա­փորն մա­նա­նա­յին:

5. 160ա [Սահ­ման ի­մաս­տու­թեան] - Ի­մաս­տու­թիւն է գի­տու­թիւն էա­կացն... ըստ ո­րում ու­նին զբնու­թիւն ի­րո­ղու­թեանց:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1ա Օգ­նեա՛ Հո­գի Սուրբ Աս­տուած:

117ա Զան­պի­տան գծօղ սո­րին` Յով­սէփ լոկ ե­ւեթ սար­կա­ւագս Սա­նահ­նե­ցի, յի­շել ի Քրիս­տոս ա­ղա­չեմ, զի եւ դուք լի­ջիք յի­շեալք ի Քրիս­տո­սէ, որ ա­ռատն է ի տուրս բա­րեաց: Եւ ձեզ յի­շո­ղացդ ի բա­րի, եւ մեզ յու­սո­ղացս` ի հո­ղի, առ հա­սա­րակ Տէրն ո­ղոր­մես­ցի ի յեր­կա­կի կեանս. ա­մէն (նման 119բ` յա­ւե­լու. ,հան­դերձ կրկնա­կի ծնո­ղօք ի­մովքե, 121ա, 133ա, 143բ):

Ի ՌՄԺԴ. (1765) թուին եւ ի Յու­նիս ամ­սեանն եւ ի դրան լու­սա­կա­ռոյց ա­թո­ռոյս Սրբոյ Էջ­միած­նի գրե­ցաւ, եւ ի վե­հա­րա­նոջս (նման` 141ա):

122բ Որք վասն իմ զթո­ղու­թիւն բա­նիւ հայ­ցեն, / նո­քա զնոյնս ի Քրիս­տո­սէ ար­դեամբ առ­ցեն:

154բ Ո՜վ սի­րե­ցեալդ իմ տէր Պօ­ղոս հա­մես­տա­փայլ վար­դա­պետ, զսա­կա­ւագ­ծիկս ըն­կա՛լ եւ զմե­ղու­ցեալ եղ­բայրս` զՅով­սէփ սար­կա­ւագս յի­շեա՛ ի յերկ­նագ­նաց ա­ղօթս քո, կրկնա­կի ծնօ­ղօք ի­մովք:

159բ Թէ գրե­լոցդ հա­ւա­նիս` ըն­կա՛լ, եւ թէ ոչ` ի կամս քո է, այլ զգրօղս եւ զծնօղս իմ յի­շել ա­ղա­չեմ ի Քրիս­տոս:

160ա Յա­ւարտ բա­նիս, երկր­պագ­ցուք միայն միոյն Աս­տու­ծոյ

եւ գո­հու­թեամբ զփառս տա­ցուք նոյն կա­րո­ղին հա­մայ­նոյ:

Զի նա տուիչ հա­մայն բա­րեաց,

տուիչ եւ մեզ պտուղ շնոր­հաց,

հա­մայն պտուղ ծա­ռոցս ցցուիչ,

բա­րեաց շնոր­հաց ցցուիչ յելս կե­նաց:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ,ԺԸ. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]ե:

1802

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՌՉՀԶ. - 1776

ԳՐԻՉ` Յա­րու­թիւն նօ­տար:

ԹԵՐԹ` 187-3 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 1ա-2բ, 187աբ: ՊՐԱԿ` 2+Ա-ԺԶx12 (ԺԶ 4)+1: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21x14,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15,5x9,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր, շղա­գիր` 185ա-6բ (նմուշք` 136ա, 185ա): ՏՈՂ` 22: ԿԱԶՄ` ճնշագ­ծե­րով շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` բազ­մա­գու­նի ծաղ­կա­թուղթ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 2+1, սպի­տակ, չգրուած թուղթ. լու­սագ­ծե­րով, զար­դա­յին եւ ,VG.ե լու­սադ­րոշ­մով, հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1-2, 287):

 

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին թե­թե­ւա­կի քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, վրան թա­փուած թա­նա­քից թեր­թե­րի վե­րին ար­տա­քին ան­կիւ­նը կեղ­տո­տուած, թ. 2-16` նոյն ան­կիւ­նից փոքր ինչ թա­փուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

1. 3ա-182բ Յա­ղագս Պի­տո­յից գրոց Մով­սէ­սի Քեր­թո­ղի ա­րա­րեալ

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/3ա-12բ: բ/13ա-25ա: գ/25ա-33բ: դ/33բ-55բ: ե/55բ-82ա: զ/82ա-104բ: է/104բ-29ա: ը/129ա-43բ: թ/144ա-62ա: ժ/162ա-76ա: ժա/176ա-82բ:

ա. 183ա-4ա Մով­սէ­սի Քեր­թո­ղի ա­րա­րօղ Պի­տո­յիցս տա­ռի` Խրա­տա­բա­նու­թիւն յոր­դո­րա­կան առ Թէո­դո­րումն ա­շա­կերտ իւր, նե­րակր­թել քա­ջու­շիմն վար­ժիւք յի­մաստս ճար­տա­սա­նա­կան ար­հես­տի - Աս­տուստ ի բարձ­րա­գոյնսն վե­րա­թե­ւե­լով...

Տե՛ս Գիրք պի­տո­յից, Ե­րե­ւան, 1993, էջ 27, ձեռ. L₂:

ՅԱ­ՒԵ­ԼԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ. ԺԸ. դ. վջ.

2. 185ա-6բ Ի Յա­կօբ աս­տուա­ծա­բան վար­դա­պե­տէ, որ մե­ծի Պօլ­սոյ պատ­րիարք, շա­րադ­րեալ բա­նիւ տա­ղա­չա­փա­կան որ­քան առ ու­նայ­նու­թիւն կեն­ցա­ղոյս - Անցք ըս­տուե­րի է փառք մար­դոյ / հո­լո­վի յար որ­պէս ան­ւոյ... ա­պաշ­խա­րանքն ար­դիւ­նա­կան / բա­ւա­րա­րումն է քաւ­չա­կան:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

184բ Ի ձեռն իբ­րու նօ­տար Յա­րու­թիւն ծայր ե­լեալ, յա­ւարտ է­հաս գծումն հռե­տո­րիս կա­րի բա­նի, յա­մի ներ­մարմ­նու­թեան 1776 եւ ի Փետ[րուար] 19:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

187բ (ԺԸ. դ.) Գա­լուստ վար­դա­պե­տէն ա­ռուածս է:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ,ՌՄԻԵ. - 1776. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս­[կո­պոս]ե:

1803

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՌԿԳ. - 1604

ԹԵՐԹ` 154-4 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 1ա-3բ, 84բ-5բ, 150ա-1բ, 152բ-4բ: ՊՐԱԿ` 2+Ա-Էx12 (Զ 10) + Ա-Զx12 (Զ 8)+2: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,1x13,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15x8,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (տար­բեր` ա. 4ա-81բ. նմուշ` 4ա, բ. 86ա-149ա. նմուշ` 90ա, յա­ւե­լագ­րու­թիւն­ներ` 81բ-4ա. նմուշ` 83ա, 149աբ, 152ա. նմուշ` 152ա): ՏՈՂ` 23: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` շեր­տա­ւոր մե­տաքս. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 2 + 2 թերթ, թուղթ, հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1-2, 153-154):

 

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Ճա­կա­տա­զարդ` 4ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի ան­կիւն­նե­րը մա­շուած, դռնա­կի եւ մէջ­քի վե­րին մա­սե­րը թա­փուած, 3ա­կան կա­պիչ­նե­րը եւ փայ­տէ գա­մերն ըն­կած, բո­լոր թեր­թե­րի վե­րին եզ­րե­րը` հիմ­քին մօտ, խո­նա­ւու­թիւ­նից գու­նա­փո­խուած, թեր­թե­զեր­քին փոք­րիկ պատ­ռուածք­ներ եւ ցե­ցի հետ­քեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 4ա-57բ Յա­ղագս Պի­տո­յից [գրոց` Մով­սի­սի Քեր­թո­ղի ա­րա­րեալ]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/4ա-11ա (չիք` գ, ե, բ-ն` դ­-ից յե­տոյ), բ/11ա-5բ (չիք բ­-է, փխ. 13բ-5բ «Յա­ղագս խրա­տուց - Որ բնաւ ա­մե­նե­ւիմբ գե­ղե­ցիկ յար­մա­րու­թեամբ...»), գ/15բ-20բ (չիք` բ-գ), դ/20բ-30բ (չիք` ա, դ­-ե): ե/30բ-6ա (չիք` ա-բ, դ­-ե), զ/36ա-41բ (չիք բ­-ե), է/41բ-7բ (չիք` բ-զ): ը/47ա-51բ (չիք` ա, գ­-է), թ/51բ-5ա (չիք` բ­-է), ժ/55ա չիք` ա-գ), ժա/55բ-7բ /Յա­ւե­լուած օ­րի­նա­կաց բա­րառ­նու­թեան/, (չիք` ա, գ):

Տե՛ս Գիրք պի­տո­յից, Ե­րե­ւան, 1993, էջ 27, ձեռ. G:

Բ. 58ա-81բ Սահ­մանք ի­մաս­տա­սի­րա­կանք Դա­ւթի փի­ղի­սո­փա­յի - [Զի՞նչ է Աս­տուած]. Աս­տուած վսե­մա­կան եւ ինք­նա­բուն գո­յու­թիւն... եւ մո­ռա­ցումն է մարդ­կա­յին հոգ­ւոց. ա­մէն (մա­սե­րի սկսուածք­նե­րը Ա-Ք գ­րե­րով):

Գ. [Բնա­գիրք զա­նա­զանք]

3ա. 82բ-83բ Վասն պատ­կե­րի եւ նմա­նու­թեան - Հար­ցումն. Ո­րո՞վ զա­նա­զա­նի պատ­կեր եւ նմա­նու­թիւն: Պա­տաս­խա­նի. Զա­նա­զա­նի պատ­­կեր եւ նմա­նու­թիւն ընդ մարդն եւ կեն­դա­նին... մշտնջեան­ւոր մնան հրեշ­տակք եւ հո­գիք մարդ­կան: Այս­քանս առ այս:

բ. 83բ-84ա Վասն յատ­կու­թեանց մար­դոյն - Հար­ցումն. Զի՞նչ է յատ­կու­թիւն մար­դոյս: Պա­տաս­խա­նի. Նախ զի եւ մար­դոյն է զա­նա­զա­նել զբա­րի եւ զչար... իբր թո­ղուլ զպա­տիւ մար­դոյն եւ ա­նաս­նոց նմա­նեալ:

գ. 86ա-149ա Հա­մա­ռօտ հա­ւա­քումն յա­ղագս հո­գեաց եւ զօ­րու­թեանց նո­րին - Ա­սէ Ա­րիս­տո­տէլ ի գիրս Հո­գեաց, թէ հո­գին կեր­պիւ ինչ է ա­մե­նայն... զի ոչ կա­րէ պա­րու­նա­կել զնա:

Հին թարգմ. է, տե՛ս ձեռ. 868, 193ա-244ա: Նխ. /86ա: ա-ծ/86ա-149ա:

ՅԱ­ՒԵ­ԼԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆՔ ԺԸ. դ.

1. 81բ Վասն Մա­րիա­մանցն - Հար­ցում. Քա­նի՞ են Մա­րիամք, զոր յի­շէ Ա­ւե­տա­րանն: Պա­տաս­խա­նի. վեց... իսկ Մ­[ա]րիամ քոյր Փի­լի­պո­սի:

2. 82ա Գիր գըլ­խայ­ցա­ւի - Յայ(=որ)ժամ գայ Յի­սուս ի Գա­լի­լիէ ի Յոր­դա­նան... զի ա­ռող­ջա­ցուս­ցէ զծա­ռայք քո. ա­մէն:

դ. 149բ [Քա­ղուածք վասն հոգ­ւոյ] - Եւ զի Գ. մա­սունք են հո­գոյն... եւ պսակ դնեն, պա­տա­նեակ, եւ է ԻԱ. (21):

ե. 152ա [Ա­ռակ] - Առջն ու գայլն ու ա­ղուե­սուկն ն(=չ­)են բա­րը­շէր... Խեղճն է բռնէր զմեզ, խեղճն գայ­լուն զքեզ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

57բ Էր թվա­կանս հայ­կայ­կան`

Շօշ բառս քեզ հա­մա­րո­ղա­կան,

0-ն ոչ հաշ­վի թիվ դա­սա­կան,

Եւ ո­բե­լեան, ըն­դիք­տիոն զընդ նա խառ­նես­ցես,

Եւ եր­րորդ ո­լոմ­պիաթ ի բաց մեր­ժես­ցես,

Ա­պա զթվա­կանն ու­ղիղ գտա­նի­ցես (1604):

Տա­կը ԺԹ. դ. շղագ­րով` «թուա­կանն խրթին»: ԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա. էջ 131 ծ. «Ստաց­ւում է այս­պէս. 500 (Շ) + 500 (Շ) + 50 (ո­բե­լեան) + 15 (ըն­տիք­տիոն) - 12 (3x4 [ե­րեք ո­լիմ­պիադ]) + 551 = 1604»:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

149բ Յի­շա­տակ է գիրքս Ա­րա­պենց Թա­թէո­սին եւ կո­ղակ­ցին` Խա­նի­ջա­նին, եւս` Պետ­րո­սին եւ ծնօ­ղաց սո­ցին. եւ զա­ւա­կացն ա­մե­նայ­նի, որ ե­տուն յի­շա­տակ առ Մօվ­սես վար­դա­պետն. թվա­կա­նիս ՌՃԽԸ. (1699), Ա­րամ ամ­սին ութ­նումն:

154ա (ԺԸ. դ.) Պի­տո­յից է Ռ. (1.000) դիան:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազ­մաս­տա­ռին փակ­ցուած թեր­թի­կին. «ՌՃԽԸ. - 1699. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1804

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(Բաղկացած է երկու տարբեր ձեռագրերից)

ԹԵՐԹ` 343: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` կար­միր գոր­ծուածք. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը կար­միր, մէջ­քի ստո­րին եւ վե­րին մա­սե­րում սե­ւով կի­սա­բո­լոր ծաղ­կա­զարդ:

ՊԱ­ՏԱ­ՌԻԿ-ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ - Մեկ­նու­թիւն Ժո­ղո­վո­ղի: Ժ. դ.: 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), ստա­ցուած եզ­րա­հա­տուած եւ ընդ­լայ­նա­կի ծա­լուած 2 թեր­թից: Մա­գա­ղաթ, երկ­սիւն, բո­լոր­գիծ եր­կա­թա­գիր (նմուշ` Բբ), 20 տող: Կար­դալ` Բա-Աբ, Բբ­-Աա, «///արսն ըն­դու­նել ոչ զհա­մար­ձա­կեալսն եւ զամ[բ­]ար­հա­ճեալսն յոյժ [պարտ] եւ ար­ժա­նի է ի բար­կու[թ­]իւն խնա­յել... ըն­կե­ցեալ ոչ եւս կա­րող ի նմա գոլ, վասն զի փա­խեաւ յի­նէն ի­մաս­տու­թիւնն///», Դա-Գբ, Դբ-­Գա «///րեւ յոյժ ի բա­ցեա եմք /// կնէ ճա­նա­չել, զի լը///ղին Աս­տու­ծոյ յա­կանջս խաւ[սե]մք... եւ զգու­շա­նալ բիւ­րուց չա[ր­]եացն պա­հե­լով պատ­ճա[ռ] եւ զինքն եւ զայն ա­մե»:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի եզ­րե­րը մա­շուած, զոյգ կա­պիչ­ներն ըն­կած, փայ­տէ գա­մե­րը ջար­դուած, դռնա­կը ծա­լուած:

ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ` 211 (1-211). չգրուած` 1աբ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԸx12 (Ը 14, ԺԸ 5): ՆԻՒԹ` թուղթ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 18,3x12,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (13,2x9): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 20ա): ՏՈՂ` 22-23:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. տեղ-տեղ փոքր պատ­ռուածք­ներ (նո­րո­գուած` թ. 96), եր­բեմն թա­նա­քը տա­րա­ծուած, թա­նա­քաբ­ծեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

1. 2ա-210բ Յա­ղագս Պի­տո­յից [գրոց Մով­սէ­սի Քեր­թո­ղի ա­րա­րեալ]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/2ա-15ա: բ/15ա-32ա: գ/32ա-44ա: դ/44ա-70ա: ե/70ա-101բ: զ/101բ-128ա: է/128ա-153բ: ը/153բ-168բ: թ/168բ-187ա: ժ/187ա-203ա: ժա/203ա-210բ:

Տե՛ս Գիրք պի­տո­յից, Ե­րե­ւան, 1993, էջ 27, ձեռ. H:

2. 210բ-211բ Մով­սէ­սի Քեր­դո­ղի ա­րա­րեալ Պի­­տո­յիցս ի տա­ռի Խրա­տա­բա­նու­թիւն յոր­դո­րա­կան առ Թէո­դո­րոս ոմն ա­շա­կերտ իւր` նե­րակր­թիլ քա­ջու­շիմն վար­ժիւք յի­մաստս ճար­տա­սա­նա­կանս ար­հես­տիս - Աս­տուստ ի բարձ­րա­գոյնս վե­րա­թե­ւե­լով... հրճուա­նօք զզար­դուց բո­ցա­փայ­լիւր ի հա­սա­րա­կացն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

210բ Ո՜հ ա­ղա­չեմ զո­ղոր­մե­լի գե­րիս յի­շել եւ ծնօղսն իմ ի մե­ղաց թո­ղու­թիւն. եւ որք յի­շեն, յի­շեալ լի­ցին ի Քրիս­տո­սէ. ա­մէն:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 41բ, 69ա, 74բ, 79ա, 129բ, 132ա. է­ջե­րի ան­կիւն­նե­րում. մար­դա­պատ­կեր, լու­սին եւ աստղ, ան­գիր: 2ա ու­թան­կիւն, սեւով. «ԳԻՐՔՍ ՍՈՒՐԲ ԷՋ­ՄԻԱԾ­ՆԱ Է»:

ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՃԼԹ. - 1690

ԳՐԻՉ` Յով­սէփ վար­դա­պետ:

ԹԵՐԹ` 132 (212-343). չգրուած` 343բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԱx12: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 18,3x12,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (12,5x7,8): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 223ա): ՏՈՂ` 19:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. եզ­րա­հա­տուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 212ա-331ա Ե­րա­նե­լոյն սրբոյն Սարգ­սի Շնոր­հա­լից վար­դա­պե­տի ա­րա­րեալ Մեկ­նու­թիւն կա­թո­ղի­կեաց թղթւոյն. եւ նո­րին յոր­դո­րակն ժո­ղո­վեալ հա­մա­ռօ­տե­ցի եւ կար­գաւ ծրեալ գա­ղա­փա­րե­ցի, առ ի յօ­գուտ յու­սում­նա­սի­րաց ան­ձանց, պի­տակ Յով­սէփ:

Տե՛ս ձեռ. 1530, 1ա-461բ: Այս­տեղ միայն Յռջբն/212ա-8բ եւ յոր­դո­րակ­ներ` 1.ա./219ա-20բ: բ/220բ-4ա: գ/224բ-9ա: դ/229ա-37ա: ե/237ա-44բ: զ/244բ-49բ (249բ-252բ տե՛ս ս­տո­րեւ` 2): է/252բ-5ա: ը/255բ-5ա: ը/255ա-9բ: թ/260ա-5բ: ժ/266ա-70բ: ժա/չիք: 2. ա/270բ-3ա: բ/273ա-7բ: գ/278ա-82բ: դ/282բ-9բ: ե/289բ-94բ: զ/294բ-8բ: է-ժբ/­չիք: 3. ա/298բ-306բ: բ/306բ-9բ: գ/309բ-13բ: դ/­չիք: ե/313բ-18ա: զ/­չիք: 4. ա/318ա-20բ: բ/320բ-4ա: գ/324ա-6բ: դ/­չիք: ե/չիք: ե/չիք: զ/326բ-8ա: է-թ/­չիք: 5. ա/չիք: 6. ա/328ա-331ա: 7. ա-գ/­չիք:

2. 249բ-252բ Ե­րա­նե­լոյն սրբոյն Սարգ­սի Շնոր­հա­լից վար­դա­պե­տի ա­սա­ցեալ Բան յա­ղագս հա­ւա­տոյ - Մեծ են հա­ւատք, եղ­բա՛րք, մեծ եւ կա­րէորք... ան­հա­ւատ գտա­նի ի գրոց վար­դա­պե­տու­թե­նէ, զիա՞րդ է նա հա­ւա­տա­ցե­լոց մա­սին:

Բ. 1. 332ա-342ա Ժո­ղո­վա­րանք մեկ­նու­թեան պատ­մու­թեան այ­նո­ցիկ, զո­րոյ յի­շա­տա­կեաց Գրի­գոր Աս­տուա­ծա­բան ի ճա­ռի Մկրտու­­թեան Տեառն մե­րոյ Յի­սու­սի Քրիս­տո­սի

Տե՛ս ձեռ. 598, 22բ-54բ: 1. ա./332ա-3բ, բ­-է/չիք: ը/333ա: թ-­ժէ/չիք: ժը/333աբ: ժթ­-իա/չիք: իբ/333բ: իգ/333բ: 2. ա-թ/­չիք: ժ/334ա: ժա-ժդ/­չիք: ժե/334բ: ժզ/334բ: ժէ-իբ/չիք: 3. ա-ե/չիք: զ/335ա: է-ժա/չիք: ժբ/335ա-5բ: ժգ-­ժե/չիք: ժզ/335բ: ժէ/335բ: ժը/336ա: ժթ/226ա: ի/չիք: իա/336աբ: իբ-իզ/չիք: իէ/336բ-7բ: իը/չիք: իթ/337բ: լ/337բ-8ա: լա-լգ/­չիք: լդ/338ա: լե/338բ-9ա: լզ/339ա: լէ-ծե/չիք: ծզ/339աբ: ծէ-ծթ/­չիք: ծթ/339բ-40ա: կ/340աբ: կա/340բ-1ա: կբ/341աբ: կգ/341բ-2ա: կդ/342ա: կե-ղ/­չիք: 4/չիք: Ու­նի նաեւ`

2. 342աբ Յա­ղագս ո­րոյ ի սրբոյն Կիպ­րիա­նո­սի ճա­ռին գրե­ցան հե­թա­նո­սա­կա­նաց ի­րաց բանք - Ոչ ոստ ձի­թե­նոյ ո­լոմ­պիա­կան. ձի­թե­նի տունկ Ա­թե­նայ ա­նուա­նի... այլ Իս­թէ­մոն տե­ղոյ ա­նուն է, ուս­տի զշո­ճին առ­նուին:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

331ա Ո՛վ ման­կունք սուրբ ե­կե­ղե­ցոյ, յոր­ժամ ըն­թեռ­նուք եւ կամ գա­ղա­փա­րէք զայսց յոր­դո­րա­կացն, զորս ա­սա­ցեալ է սրբոյն Սարգ­սի Շնոր­հա­լից վար­դա­պե­տի. եւ ես` հուսկ յե­տին բա­նա­սի­րաց եւ բազ­մա­մեղ լոկ ա­նուամբ միայն վար­դա­պետ կո­չե­ցեալ Յով­սեփս, լի սրտիւ յի­շե­ցէ՛ք միով Տէր ո­ղոր­միա­յիւ, զոր եւ Տէր Քրիս­տոս յի­շես­ցէ զձեզ ա­ւուրն ա­նե­րե­կի: Զի թէ­պէտ հէքս եւ ծոյլս եւ պղերգս ոչ կա­րա­ցի կա­տա­րել սրբոյն եւ ե­րա­նաշ­նորհ վար­դա­պե­տի ա­սա­ցեալ խրատն, այլ սակս յու­սում­նա­սէր ան­ձանց եւ մա­քուր եւ ա­րի եղ­բարց սրբոց ժո­ղո­վե­ցի յոր­դո­րակ­ներ` թե­պէտ եւ զա­մե­նայն ոչ, այլ զհար­կա­ւորն գրե|331բ|­ցի: Արդ, որք ըն­թեռ­նուք զսա, ան­մե­ղա­դիր լե­րո՛ւք թար­մա­տար գծագ­րօ­ղիս, հա՛րք եւ եղ­բա՛րք իմ, քան­զի կա­րո­ղու­թիւնն իմ այս­չափ էր, եւ մա­նա­ւանդ թէ կա­րի իմն ըշ­տա­պով եւ գի­շե­րով եւ ճրա­գայ­լու­սով ծրե­ցի: Զի ե­թէ շա­հիք եւ օգ­տիք ինչ ի­ւիք ի յոր­դո­րա­կացս յայս­ցա­նէ` Տեառն շնորհ, ա­պա ե­թէ չհա­ճեալ ա­մե­նե­ւիմբ եւ չյօգ­տեալ բնա­ւին, նե­րել մաղ­թեմ եւ միով բե­րա­նով, լի սրտիւ մե­ղաց ի­մոց ի Տէր թո­ղու­թիւն խնդրե­ցէ՛քս, զի եւ Հայրն երկ­նա­ւոր թող­ցէ զյան­ձանս ձեր առ­հա­սա­րակ ա­մե­նից. ա­մէն:

Արդ, գծագ­րե­ցաւ զսա ի թուա­կա­նիս մե­րոյ ՌՃԼԹ. (1690) ա­մին եւ Փետ­րու­վար ամ­սոյ ԻԱ. (21), ի մե­ծա­փառ եւ գե­րա­գահ Սրբոյ հայ­­րա­պե­տա­կան եւ ա­ռա­քե­լա­կան ա­թո­ռոյս Էջ­միած­նի:

Եւ գրեալ յոր­դո­րակք ի սմա, որք են թուով ԻԶ. (26), եւ ընդ նմին յի­շա­տա­կու­թիւնք եւ ա­ռա­ջա­բա­նու­թիւնք եւ պատ­մու­թիւնք սրբոյն Սարգ­սի Շնոր­հա­լից վար­դա­պե­տի:

342բ Զայս քա­նի մի ա­ռաջ­նոց հե­թա­նո­սաց ա­ռաս­պե­լա­կան պատ­մու­թե­նէ, զոր ա­րա­րեալ է Դաւ­թի յԱն­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի: Եւ ես` պի­տակ եւ վրի­պակ Յով­սէփս զպի­տա­նա­ցուսն ընտ­րե­ցի եւ |343բ| ծրեալ ե­դի ի վերջ գրգիս, զի լի­ցի ինձ յի­շա­տակ, եւ յետ ի­մոյ` վա­յե­լո­ղացն: Ով ոք եւ հան­դի­պես­ցի, զոր եւ յըն­թե­նուլն զսա միով Տէր ո­ղոր­մեա­յիւ յի­շես­ջիք զիս` վատ­թա­րա­ցեալս մե­ղօք, ի մաք­րա­փայլ յա­ղօթս ձեր, զի եւ զձեզ առ հա­սա­րակ յի­շես­ցէ Տէրն Քրիս­տոս ա­նա­չառ ա­տե­նին, ա­ւուրն ա­նե­րե­կի` միւ­սան­գամ գալս­տեանն, ե­թէ. Ե­կա՛յք, օրհ­նեալք Հօր ի­մոյ, ժա­ռան­գե­ցէ՛ք ձեզ զերկ­նից յար­քա­յու­թիւն, որ է աւրհ­նեալ յա­ւի­տեանս. ա­մէն. Հայ[ր] մեր:

Արդ, ա­ւար­տե­ցաւ գիրքս այս ի թուին ՌՃԼԹ. (1690), ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Ե­ղիա­զա­րու Ա­մե­նայն Հա­յոց դի­տա­պե­տիս, ի հրեշ­տա­կա­կերպ եւ ի վա­յել­չա­կերտ Սրբոյ ա­թո­ռոյս Էջ­միած­նի:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

343ա Ի 10 Նո­յեմ­բե­րի 1885 ա­մի օ­ծաւ տ. Մա­­կար կա­թո­ղի­կոսն Ա­մե­նայն Հա­յոց. Մես­րովբ ե­պիս­կո­պոս Սմբա­տեանց:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ԺԹ. դ. «Գիրք Պի­տո­յից Մով­սի­սի Խո­րե­նաց­ւոյն», 1ա «ՌՃԼԹ. - 1690. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1805

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ` 154 (2-155). չգրուած` 85բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԳx12 (ԺԳ 10): ՆԻՒԹ` թուղթ, ա­րե­ւե­լեան: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 18,8x12,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (14x8,5): ԳԻՐ` նո­տրգիր (նմուշ` 43ա): ՏՈՂ` 22: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` ոս­կե­զօծ` բու­սա­կան ճնշադ­րոշ­մով: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` ԱԲ, վեր­ջում, սպի­տակ, չգրուած թուղթ:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի մէջ­քի կա­շին նո­րո­գուած, Բ. փեղ­կի եւ պահ­պա­նակ­նե­րի ար­տա­քին եզ­րե­րը ցե­ցի հետ­քե­րով, թեր­թե­րը խո­նա­ւու­թիւ­նից տեղ-տեղ գու­նա­փո­խուած, թ. 2` հիմ­քից մա­սամբ պո­կուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 3ա-19ա Պոր­փիւ­րի Նե­րա­ծու­թիւն [Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տոս­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./3աբ: ա/3բ-5բ: բ/5բ-9ա: գ/9ա-12ա: դ/12աբ: ե/12բ: զ/12բ-3ա: է/13աբ: ը/13բ-4ա: թ/14բ: ժ/14բ: ժա/14բ-5ա: ժբ/15ա: ժգ/15աբ: ժդ/15բ-6բ: ժե/16բ: ժզ/16բ-7ա: ժէ/17ա: ժը/17ա: ժթ/17աբ: ի/17բ: իա/17բ-8ա: իբ/18ա: իգ/18ա: իդ/18աբ: իե/18բ: իզ/18բ-19ա:

Բ. 1. 19ա-47ա Ստո­րո­գու­թիւնքն Ա­րիս­տո­տե­լի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./19ա-21ա: ա/21ա-6ա: բ/26ա-9բ: գ/29բ-34ա: դ/34ա-9ա: ե/39աբ: զ/39բ-44բ: է/44բ-5ա: ը/45ա-6ա: թ/46աբ: ժ/46բ-7ա:

2. 47ա-61ա Սկիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նացն Պե­րիար­մէ­նիաս, եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թեան` ար­տադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տե­լէ, թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-207ա: Նխ./47ա-8ա: ա/48աբ: բ/48բ: գ/48բ-61ա: Յա­ջոր­դում է մի նա­խեր­գան, որ­պէս ԼԴ. պրակ. տե՛ս ս­տո­րեւ` Գ.:

Գ. 61բ-62ա ԼԴ. [Նա­խեր­գան] - Ա­ղա­չեմ զան­փո­փո­խե­լի տե­րու­թիւն ա­մե­նա­զօր Հոգ­ւոյդ հզօ­րի... այժմ եւ յան­վախ­ճան յա­ւի­տեանս:

Դ. 62ա-66ա Ա­րիս­տո­տե­լի Յա­ղագս ա­ռա­քի­նու­թեանց առ Ա­ղէք­սանդր թա­գա­ւոր - Գո­վե­լի են գե­ղե­ցիկքն, եւ պար­սա­ւե­լի` գար­շե­լիքն... ա­մե­նայն ա­սա­ցե­լոցդ ներ­հակքն, որք են ի պար­սա­ւե­լեացն:

Ե. 66բ-7ա [Վասն ի­մաս­տա­սի­րաց, թէ ո՛ զինչ ա­սաց] - Ա­րիս­տո­տե­լէս Ստա­գի­րա­ցի էր` ի Քամշ­կիթ գա­ւա­ռէ...: Պղա­տոն ա­սէ` աշ­խարհ յերկ­նէ եւ յերկ­րէ... Ե­պի­քար­մոս ա­սաց, որ փոքր ինչ յան­ցա­նի­ցէ, քաջ այր նա է:

Զ. 67ա-9բ [Չա­փա­բե­րա­կանք Գրի­գո­րի Մա­գիստ­րո­սի]

Տե՛ս ձեռ. 1715, 295բ-9ա: ա./67ա-68ա: բ/68աբ: գ/68բ-9ա: դ/69ա:

Է. 69բ-85ա [Բանք ի­մաս­տա­սի­րաց]. Հա­րիւր ի­մաս­տա­սի­րաց ա­սա­ցեալ` Յա­ղագս խե­լաց եւ ի­մաս­տու­թեան, որ է ու­սումն ի­մաստ­նոց

Տե՛ս ձեռ. 464, 9ա-30ա: Յռջբ/­չիք: ա/չիք: բ/69բ-70ա: գ/70ա-1ա: դ/71ա-72ա: ե/72ա-73ա: զ/73աբ: է/73բ-5ա: ը/75աբ: թ/75բ: ժ/75բ-76ա: ժա-ժբ/­չիք: ժգ/76բ-7ա: ժդ/77ա: ժե/77աբ: ժզ/77բ-79բ: ժէ/չիք: ժը/79բ: ժթ/79բ-80ա: ի/80ա-81ա: իա/81ա: իբ/81ա-82ա: իգ/82ա-3ա: իդ/83ա: իե/83աբ: իզ/83բ-85ա: իէ/76աբ: իը-իթ/չիք:

Ը. 1. 86ա-155ա Դաւ­թի փի­ղի­սօ­փա­յի Ներ­գի­նաց­ւոյ Յա­ղագս Սահ­մա­նաց ի­մաս­տա­սի­րու­թեան

Տե՛ս ձեռ. 464, 95ա-149բ: նխ./86ա-8ա: ա/88ա-93ա: բ/93ա-6ա: գ/96ա-100բ: դ/100բ-6ա: ե/106ա-9ա: զ/109ա-12ա: է/112ա-3բ: ը/113բ-7ա: թ/117ա-9ա: ժ/119ա-25ա: ժա/125ա-8բ: ժբ/128բ-32բ: ժգ/132բ-5ա: ժդ/135ա-6ա: ժե/136ա-8բ: ժզ/138բ-41ա: ժէ/141ա-5ա: ժը/145ա-7ա: ժթ/147ա-50բ: ի/150բ-2ա: իա/152ա-5ա: Գլխա­տա­ռե­րի տե­ղե­րը բաց` չգրուած:

2. 155աբ Ընդ այ­նո­սիկ եւ ա­ռա­ջի­կայ բան ի­մաստ­նոց - Ա­մե­նայն չար տան­ջե­լի. ոչ ոք տան­ջեալ ա­նա­պա­կան... ներ­բո­ղեալ ի Դաւ­թէ ե­ռա­մե­ծէ ըն­թադ­րե­ցաւ:

Գրե­թէ բո­լոր նիւ­թե­րի լու­սանցք­նե­րում կան գրչի եւ այ­լոց ձեռ­քով ա­րուած լրա­ցում­ներ, սրբագ­րում­ներ եւ լուծ­մունք­ներ:

Թ. ՅԱ­ՒԵ­ԼԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆՔ, ԺԷ. դ.

ա. 2ա [Սահ­մանք զա­նա­զանք] - [Հարց]. Զի՞նչ է հնա­զան­դու­թիւն: Պա­տաս­խա­նի. Հնա­­զան­դու­թիւն է բառ­նալ ա­ռանց ե­րե­ւա­կա­յու­թեան...

բ. 2աբ [Այ­բու­բեն յու­նաց] (ե­րիցս)` ո­րոշ տա­ռա­նուն­ներ տա­ռե­րից վեր գրուած հա­յե­րէ­նով:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

47ա Ա­ղա­չեմ զան­պի­տան գրիչս յա­ղաւթս յի­շա­տա­կել ձեր` Քրիս­տո­սի սի­րոյն վասն, զի՞նչ ա­րա­րից, չեմ գի­տել եղ­կե­լիս, ո՜հ, ո՜հ:

 

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

2ա (ԺԸ. դ.) Ա­ռա­քեալ եւ զիւր ա­րեան մեր­ձա­ւորցն Քրիս­տոս Աս­տուած ո­ղոր­մես­ցի. ա­մէն:

3ա Փի­լիպ­պոս վար­դա­պե­տինն է այժմ. Պ. Տ. Վ. 1812:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 3ա ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՔՐԻՍ­­ՏՈ­ՍԻ ԾԱ­ՌԱՅ ՓԻ­ԼԻ­ՊՈՍ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵՏ. 1243 (1794)»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` կազ­մաս­տառ Ա. (շղա­գիր) «Տէր Սի­մոն, ար­տա­քին», 2բ` «ար­տա­քին», 2բ, 13ա` յու­նա­րէն բա­ռեր. basileioj, Ious+pisoj, Mariam, եւ այլն, 19ա` «նման ա­նուն», 117ա` «բարձ­րա­բերձ»:

ՆՇՈՒՄ` կազ­մաս­տառ Ա. «ԺԶ.-ԺԷ. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1806

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՌՃԻԷ. - 1678

ԹԵՐԹ` 232. չգրուած 1ա-2բ, 196բ-232բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԷx12 (Գ 8)+3x12 (3` 8): ՆԻՒԹ` թուղթ, ա­րե­ւե­լեան: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,4x12,6: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (14x9), երկ­սիւն (190ա. 14x9): ԳԻՐ` բո­լոր­գիր (3ա-12ա, 33ա, 46ա-60բ, 104ա-11բ, 135ա-43բ (նմուշ` 8բ), նոտր­գիր` 12ա-32բ, 34ա, 62ա-103բ, 112ա-34բ, 144ա-96ա (նմուշ` 15ա), այլ ձեռ­քով` 33բ, 34բ-45բ, 61աբ (նմուշ` 43ա): ՏՈՂ` 31: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` դրոշ­մա­զարդ կտաւ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­­միր, մէջ­քի մօտ սեւ կո­րագ­ծով սահ­մա­նագ­ծուած սպի­տակ:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Ճա­կա­տա­զարդ` 3ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր, հան­գու­ցա­գիր, հան­գու­ցա­գիր` մար­դու դէմ­քով` 8ա: Գոյ­ներ` կար­միր, վար­դա­գոյն:

ՊԱ­ՏԱ­ՌԻԿ-ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ - Ա­ւե­տա­րան Մատ­թէո­սի, Դ. 23 - Ե. 12: Ժ. դ.: 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ) ստա­ցուած 1 թեր­թի կի­սու­մով (1ին` ԳԴ, 2րդ` ԱԲ) եւ ա­մէն կէ­սը երկ­տակ ծա­լե­լով, ԱԲ` 10 տող եւ 3 տող ցրուա­ցանկ, ԳԴ` 9 տող (եր­կու­սը միա­սին. բուն ձե­ռագ­րի­նը` 19 տող եւ 3 տող ցրուա­ցան­կի): Մա­գա­ղաթ (18-19x12), երկ­սիւն (23x16,5), (նմուշ` Բա) ուղ­ղա­գիծ եր­կա­թա­գիր, ա­ռո­գա­նու­թեան կարմ­րա­գիր նշան­նե­րով: Ու­նի բու­սա­կան զար­դա­գիր (կա­պոյտ, կար­միր, կա­նաչ): Կար­դալ` Դա, Գբ, Աբ, Դա, Գբ, Բա, Դբ, Գա, Բբ, Դբ, Գա, Աա. «[Ա­ւե]տա­րանն ար­քա­յու­թեան... ցնծա[ցէ՛ք]»:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, Ա. եւ Բ. փեղ­կերն ու աս­տա­ռը ցե­ցի հետ­քե­րով, կա­պիչ­նե­րը եւ գա­մերն ըն­կած, թեր­թե­րի վրայ դեղ­նա­ւուն հետ­քեր, բծեր, թ. 223-32 եւ պահպ. Ա., Դ.` եզ­րե­րը գու­նա­փո­խուած, ցե­ցի հետ­քե­րով:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 3ա-12ա Նե­րա­ծու­թիւն Պոր­փիւ­րի [Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./3ա: ա/3ա-4ա: բ/4ա-6ա: գ/6ա-8ա: դ/8ա: ե/8աբ: զ/8բ: է/8բ-9ա: ը/9ա: թ/9ա: ժ/9աբ: ժա/9բ: ժբ/9բ: ժգ/9բ-10ա: ժդ/10աբ: ժե/10բ: ժզ/10բ: ժէ/10բ-1ա: ժը/11ա: ժթ/11ա: ի/11ա: իա/11ա: իբ/11աբ: իգ/11բ: իդ/11բ: իե/11բ-2ա: իզ/12ա:

Բ. 12ա-32բ [Պետ­րո­սի Ա­րա­գո­նաց­ւոյ] Հա­մա­ռօտ հա­ւա­քումն ի վե­րայ Նե­րա­ծու­թեանն Պոր­փիւ­րի - Ե­լոյր հար­կա­ւո­րի քրի­սա­ւո­րի է, որ­պէս ա­սէ փի­լի­սո­փայն յերկ­րորդ գիրս Հոգ­ւոյն, թէ հո­գին ի սկիզբն իւր է, որ­պէս ան­գիր տախ­տակ... եւ այս է լա­ւա­գոյն, քան զա­սա­ցեալն ի Պղա­տո­նէ: Եւ այս­քան բա­ւա­կա­նաս­ցի ի լու­ծումն խնդրոցս:

Գ. 33ա-45բ [Բար­թու­ղի­մէո­սի Մա­րա­ղաց­ւոյ] Յա­ղագս հնգից ընդ­հան­րից - Եւ արդ, զի՞ վասն հնգից ընդ­հան­րիցն հան­դեր­ձեալ եմք խօ­սել աստ... այ­սո­քիկ բղխեն ի միոյ ար­մա­տոյ, այ­սինքն` ի քա­նա­կու­թե­նէն, որ է սկիզբն տա­րած­ման եւ բա­ժան­ման:

Դ. 45բ-60բ Ս­տո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տե­լի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./46ա-7ա: ա/47ա-9բ: բ/49բ-51բ: գ/51բ-4ա: դ/54ա-6բ: ե/56բ-7ա: զ/57ա-9բ: է/59բ: ը/59բ-60ա: թ/60աբ: ժ/60բ:

Ե. 61աբ Յու­նա­րէն այ­սո­քիկ ա­նուանք թարգ­մա­նեալք - Ի­սա­կօ­կի` նե­րա­ծու­թիւն, կե­նօս` սեռ... լէւ­քօս` սպի­տակ:

Զ. 62ա-103բ [Պետ­րո­սի Ա­րա­գո­նաց­ւոյ] Հա­մա­ռօտ վեր­լու­ծու­թիւն Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տոս­տէ­լի - Հո­մա­նունք, որ­պէս ա­սէ փի­լի­սո­փայն ի յեր­րորդ գիրս Հոգ­ւոյն - Գի­տու­թիւնքն բա­ժա­նին, զոր օ­րի­նակ եւ իրքն, յո­րոց է գի­տու­թիւնն... եւ ոչ ու­նիլ զսպի­տա­կու­թիւն, քան գոլ սպի­տակ եւ այլն. եւ այս­քան բա­ւա­կա­նաս­ցի վեր­լու­ծու­թիւն յա­ղագս տա­սանց ստո­րո­գու­թեանցն:

Է. 1. 103ա-11բ Ջիղ­բեր­տո­սի Պօ­ռե­տաց­ւոյ ճե­մա­կա­նի Վե­ցից սկզբանց գիրք (թարգմ. Ոս­կա­նի բա­նա­սի­րի)

Տե՛ս ձեռ. 926, 287ա-91բ: ա/103բ-5ա: բ/105ա-6ա: գ/106ա: դ/106ա-7բ: ե/107բ-8բ: զ/108բ-9բ: է/109բ-10ա: ը/110ա-1ա (վրջ. «որ եւ տա­րա­ծիլ անդր, քան զնա, ան­կա­րե­լի է»: Կից` 111աբ հին թարգ­մա­նու­թեան տաս­նե­րորդ պրա­կը):

Ը. 111բ-134բ [Ջիլ­բեր­տո­սի Պօ­ռե­տաց­ւոյ] Հա­մա­ռօտ հա­ւա­քումն վեր­լու­ծու­թեան Վե­ցից սկզբանցն գրոց (հին թարգմ.)

Տե՛ս ձեռ. 1713. 218ա-24բ: ա/112ա-4ա: բ/114ա-8ա: գ/118ա-21ա: դ/121ա-2բ: ե/122բ-6բ: զ/126բ-8բ: է/128բ-30ա: ը/130ա-1բ: թ/131բ-4բ: ժ/­չիք (կցուած Ոս­կա­նի թարգ­մա­նու­թեա­նը` 111աբ):

Թ. 134բ-143բ Ս­կիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նաց` Պե­րիար­մե­նիաս եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թեան` ա­րա­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տե­լէ եւ թարք­մա­նեալ ի Դաւ­թէ փի­լի­սո­փա­յէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-7ա: Նխ./135ա: ա/135աբ: բ/135բ: գ/135բ-143բ:

Ժ. 143բ-196ա [Պետ­րո­սի Ա­րա­գո­նաց­ւոյ] Սկիզբն վեր­լու­ծու­թեան ի վե­րայ գրոցն, որ կո­չի Պե­րիար­մե­նիաս - Նախ ար­ժան է դնել` զի՞նչ է ա­նուն, վասն զի մարդ­կա­յինն գի­տու­թիւն... աս­տա­նօր զկայ առ­ցէ վեր­լու­ծու­թիւն ի վե­րայ շա­րագ­րու­թեան, որ կո­չի Պե­րիար­մե­նիաս, ի փառս եւ ի գո­վեստ ա­նուան Տեառն մե­րոյ եւ Փրկչին Յի­սու­սի Քրիս­տո­սի` Աս­տու­ծոյն մե­րոյ. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

61բ Զծ­րագ­րօղս յի­շեա­տա­կես­ջիք միով ո­ղոր­մես­ցիւ, ովք սուրբք ըն­թեր­ցօ՛ղք, ի թուին հա­զա­րե­րոր­դի, հա­րիւ­րոր­դի, քսա­նե­րոր­դի, ե­ռի եւ քա­ռեա­կի (1678):

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

Աբ (ԺԸ. դ., շղա­գիր) Տեառն ի­մոյ մե­ծի վար­դա­պե­տին է:

Բա 8 տող բո­լոր­գիր, քե­րուած եւ ա­նըն­թեռ­նե­լի, 5րդ տո­ղում` «ան­ճառ»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` Բբ (բո­լոր­գիր) «բեռն, աբգդ, մի», Դբ (բո­լոր­գիր) այ­բու­բեն (ա-զ, զ­-է)` ե­րիցս:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազ­մաս­տառին փակ­ցուած թղթի վրայ` «ՌՃԻԴ. - 1675. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս­[կո­­պոս]»:

1807

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԱԴՐԻԱՆԱՊՈԼԻՍ

ՌՃՀԳ. - 1724

ԳՐԻՉ` Մի­նաս սրկ. Բա­րա­քիա­սեան Շօ­ռու­թե­ցի (1ա-43բ): ՍՏԱ­ՑՈՂ` Ոս­կան:

ԹԵՐԹ` 60. չգրուած` 14աբ, 54աբ, 58ա-60բ: ՊՐԱԿ` 1+Ա-Դx12+11: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սա­դ­րոշ­մով` թագ եւ ող­կոյզ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,8x15,8: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն` սահ­մա­նագ­ծուած կարմ­րով (15,5x10,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր. Մի­նաս գրչի` 1ա-43բ (նմուշ` 5ա), ա­նա­նուն Ա. գրչի` 44ա-53բ (նմուշ` 47ա), ա­նա­նուն Բ. գրչի` 55ա-7բ (նմուշ` 55ա): ՏՈՂ` 30 (1ա-53բ), 32 (55ա-7բ): ԿԱԶՄ` ճնշագ­ծե­րով շագ­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` թուղթ, մասն ա­ռա­ջին եւ վեր­ջին պրակ­նե­րի:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Ճա­կա­տա­զարդ` 44ա: Լու­սան­ցա­զարդ` ծա­ղիկ` 44ա: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր, կեն­դա­նա­գիր: Գոյ­ներ` ոս­կի, կար­միր, կա­պոյտ, կա­նաչ, սեւ, վար­դա­գոյն, մա­նու­շա­կա­գոյն:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, թ. 44-53, 55-7` թա­նա­քից գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խուած, դեղ­նա­ւուն հետ­քեր, 34բ, 38բ, 44ա` թա­նա­քաբ­ծեր, լու­սան­ցա­յին մա­սե­րում խո­նա­ւու­թեան հետ­քեր, Դ. պրակն` Ա-ից ա­ռաջ:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 1բ [Ծառ գո­յա­ցու­թեան] - Գո­յա­ցու­թիւն` մար­մին, ան­մար­մին...

2. 2ա-13ա Պոր­փիւ­րի Նե­րա­ծու­թիւն [Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./2ա: ա/2ա-3բ: բ/3բ-5բ: գ/6ա-8ա: դ/8ա: ե/8աբ: զ/8բ: է/8բ-9ա: ը/9աբ: թ/9բ: ժ/9բ-10ա: ժա/10ա: ժբ/10ա: ժգ/10աբ: ժդ/10բ-11ա: ժե/11ա: ժզ/11աբ: ժէ/11բ: ժը/11բ: ժթ/12ա: ի/12ա: իա/12ա: իբ/12աբ: իգ/12բ: իդ/12բ-3ա: իե/13ա: իզ/13ա: Լու­սանցք­նե­րում կան լուծ­մունք­ներ:

Բ. [Բանք զա­նա­զանք]

1. 15բ-17ա [Դիո­նի­սիո­սի Թրա­կաց­ւոյ] Խո­նարհ­մունք բա­յի - Բայ սահ­մա­նա­կան, ներ­գոր­ծա­կան պարզ լծոր­դու­թեան... ստո­րա­դա­սա­կանքն կրա­ւո­րա­կանն նոյն­պէս է` ըստ այ­լոց յե­ղա­նա­կացդ (հմմտ. ձեռ. 267, 242աբ):

2. 17ա-20բ Մեկ­նու­թիւն բա­ռից քե­րա­կա­նին - Վեր­ծա­նու­թիւն է ըն­թեր­ցո­ղու­թիւն... ո՛վ Աս­տուած, հո­շա­կան:

3. 20բ-21բ [Հարց­մունք եւ պա­տաս­խա­նիք երկ­րա­չա­փա­կանք] - Հարց. Զի՞նչ է կէտ կամ գիծ, մա­կե­րե­ւոյթ եւ մար­մին: Պա­տաս­խա­նի կէտ`., գիծ` | ... եւ հիւ­նիդ մարմ­նա­ցու­ցա­նէ զնո­սա:

4. 21բ Բանք ի­մաս­տա­սի­րաց - Ա­մե­նայն, որ ճշմա­րիտ է, նաեւ բա­րի է, այլ ոչ ա­մե­նայն բա­րի ճշմա­րիտ է... եւ ըն­կէց զինքն ի պա­րըս­պէն ի վայր, եւ էր Կլեոմբ­ռո­տոս ա­նուն նո­րա:

Գ. 1. 22ա-43բ Ս­տո­րո­գու­թիւնքն Ա­րիս­տո­տե­լի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./22ա-3բ: ա/23բ-7ա: բ/27ա-9բ: գ/29բ-33ա: դ/33ա-7ա: ե/37աբ: զ/37բ-41բ: է/41բ-2ա: ը/42աբ: թ/42բ-3ա: ժ/43աբ: Լու­սանց­նե­րում` լուծ­մունք­ներ:

2. 44ա-53բ Ս­կիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւնն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նաց Պե­րիար­մե­նիոս, եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թեան` ար­տադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տէ­լէ, թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-7ա: Նխ./44ա. ա/44բ: բ/44բ-5ա: գ/45ա-53բ:

Դ. 55աբ Նկա­տումն Ա­րիս­տո­տէ­լի [Դաւ­թի Հար­քաց­ւոյ] - Ու­սու­ցա­նել մեզ ի բնալ­սո­ղու­թեանց այ­նո­ցիկ, որ հա­սա­րա­կաց բնա­կա­ն[աց] գո­յա­նայ... սո­քօք է մար­թել առ­նել մա­կա­ցու­թիւն:

Ե. 55ա-7բ [Մով­սէ­սի Քեր­թո­ղի] Վեր­լու­ծու­թիւն Ա­րիս­տո­տէ­լի տասն բա­նիցն - Ստո­րո­գու­թիւնք ներ­քին ա­սու­թիւնք ա­սին... կամ հան­գիստ եւ Քրիս­տո­սի` յու­սոյն մե­րոյ փա՜ռք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1. 5բ Զ­տար­բե­րու­թեան մեկ­նիչն քա՛ջ ըն­թե՛րց, որ լավ հաս­կա­նաս:

13ա Եւ դար­ձեալ, ո՛վ ըն­թեր­ցօղք, յի­շե­ցէ՛ք ի բա­րին ձեզ եւ ա­մե­նե­ցուն ծա­ռայ: 0րի­նա­կե­ցաւ ձե­ռամբ եւ գրե­ցաւ թե­րա­վարժ գրչի` Շօ­ռութ­ցի մահ­տե­սի տի­րա­ցու Մի­նաս սար­կա­ւա­գէ Բա­րա­քիա­սեան: Ով ոք` կար­դա­լով կամ օ­րի­նա­կե­լով միով Հայր մե­ղա­յիւ զմեզ եւ զմեր ննջե­ցեալքն յի­շես­ջիք, |13բ| եւ դուք յի­շեալ լի­ջիք ի միւ­սան­գամ գալս­տեան Տեառն մե­րոյ եւ փրկչին Յի­սու­սի Քրիս­տո­սի` Աս­տու­ծոյն մե­րոյ, որ է օրհ­նեալ անզ­րաւ եւ ան­վախ­ճան, յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն: Հա՛յր մեր, որ յեր­կինս: Զրաւ բա­նիս այ­սո­րիկ:

43բ Գ­րե­ցաւ ձե­ռամբ թե­րա­վարժ գրչի` Շօ­ռու­թե­ցի մահ­տե­սի Մի­նաս սար­կա­ւա­գէ Բա­րա­քիա­սեան: Ե­ղեւ ի ար­քա­յա­նիստ մե­ծի մայ­րա­քա­ղա­քիս Անդ­րիա­նու­պօլ­սոյ, թուին ՌՃՀԳ. (1724) եւ ի յամ­սեանն Հոգ­տեմ­բե­րի մէ­կին:

2. 1ա ԸՌՍ­ՏԱ­ՄԻ ՈՐ­ԴԻ ՈՍ­ԿԱ­ՆԻ (փա­կա­գիր): Ա­ռեալ ե­ղեւ ի մայ­րա­քա­ղաքն Ըս­տամ­բօլ, ի վա­յե­լումն Ա­ղա­յե­ցի Ըռս­տա­մի որ­դի մե­ղա­ւոր Ոս­կա­նին է: ՌՃՀԲ. (1723) թվին, Փետր­վա­րի Ժ. (10):

15ա Է [«ՈՍ­ԿԱ­ՆԻ Է ՍԱՅ ԲԱՆ»]

Որ է սա յոյժ մեծ պա­տուե­լի,

Սիրտ Պոր­փիւ­րի հարթ ներս ա­ծի,

Կո­րո­վա­կի մեկ­նել բա­նի,

Ա­րիս­տո­տե­լեայն մեծ տա­ռի:

Նե­րա­ծու­թիւն սիրտ Պոր­փիւ­րի,

Իս­կոյն սի­րեալ ի­մոյ սիր­տի,

Է ա­ռեալ սա մեծ գի­նագ­նի,

Սիրտ իմ ե­ղեալ, ոչ վա­ճա­ռի:

Աս­տուած իմ Տէր, տա իմ խնդրի

Յի­նէն սա տա­ռըս ոչ հան­ցի,

Բայց ա­ռեալ սա ՆԱՅՆ­ԲԵԿ. (1719) թվւի,

Ամ­սեայնն գիծ Փետր­վա­րի,

Նե­րո­րո­շեալ ութ եւ վե­ցի:

Սկզբի 6 տո­ղը կրկնուած փոքր տար­բե­րու­թեամբ` 5րդ տո­ղում «սիրտ» բա­ռի փո­խա­րէն գրուած է «մեծ», խո­րա­գի­րը սկզբնա­տո­ղե­րի ծայ­րա­կապն է, ծած­կա­գիր թուա­կա­նի կող­քին այլ ձեռ­քով ա­ւե­լա­ցուած է. «Թիւն է ՌՃԿԸ. (1719)»:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 2ա ու­թան­կիւն, սե­ւով, ա­նըն­թեռ­նե­լի, հա­ւա­նա­բար` «ՈՍ­ԿԱՆ»:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազ­մաս­տա­ռին փակ­ցուած թեր­թի­կի վրայ` «ՌՃՀԳ. - 1724. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1808

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԵ. - 1766

ԳՐԻՉ եւ ՍՏԱ­ՑՈՂ` Յա­կոբ վրդ. Սա­նահ­նե­ցի:

ԹԵՐԹ` 285 (գրչի է­ջա­կա­լում` 1-159, որ է` 1ա-80ա). չգրուած` 141ա-2բ, 285աբ: ՊՐԱԿ` ԻԵx12 (ԺԲ 10, Ի 11, ԻԱ 8, ԻԵ 4): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով, այլ` 143-285, լու­սադ­րոշմ­նե­րով` տար­բեր թա­գեր, EANENROYANS, A VINAY եւ այլք (ա­նըն­կա­լե­լի): ՄԵ­­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,2x15,2: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (17x12, 16x12,5): ԳԻՐ` շղագ­րան­ման, նոտր­գիր, գրչա­փո­խու­թեամբ (նմուշ` 15ա): ՏՈՂ` 27-33: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը երկ­րա­չա­փա­կան սեւ եւ կար­միր գծում­նե­րով, մէջ­քի մօտ պատ­­կե­րում են մար­դու դէմք: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 2, թուղթ, դեղ­նա­ւուն, չգրուած սկզբից (Ի. դ. նո­րոգ­ման յա­ւե­լում):

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին թե­թե­ւա­կի քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, տեղ-տեղ զա­նա­զան բծեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 1ա-46ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գի­նե­ցոյ Վեր­լու­ծու­թիւն ի Նե­րա­ծու­թիւնն Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/1ա-2ա: բ/2ա-3բ: գ/3բ-5բ: դ/5բ-6բ: ե/6բ-8ա: զ/8ա-10բ: է/10բ-2ա: ը/12ա-3ա: թ/31աբ: ժ/13բ-4բ: ժա/14բ-6ա: ժբ/16աբ: ժգ/17աբ: ժդ/17բ-9բ: ժե/19բ-21ա: ժզ/21ա-2ա: ժէ/22ա-3բ: ժը/23բ-5ա: ժթ/25ա-7ա: ի/27ա-8բ: իա/28բ-30ա: իբ/30ա-1ա: իգ/31ա-2ա: իդ/32ա-3բ: իե/33բ-5բ: իզ/35բ-6բ: իէ/36բ-8ա: իը/38ա-40ա: իթ/40բ-2ա: լ/42ա-3ա: լա/43աբ (հա­մա­րը գրուած` լբ, ո­րի հե­տե­ւե­ւան­քով հա­մա­րա­կա­լու­մը խախ­տուած, լզ­-ից յե­տոյ չշա­րու­նա­կուած): լբ/43բ-4բ: լգ/44բ-5ա: լդ/45աբ: լե/45բ: լզ/45բ: լէ/45բ: լը/45բ: լթ/45բ: խ/46ա:

2. 46ա-99բ Ս­տո­րո­գու­թիւնս Ա­րիս[տո­տէ­լի] Ժ. (10), որ կո­չի յու­նա­րէն Կա­տի­լօիաս [Մեկ­նու­թիւն Դաւ­թի Ան­յաղ­թի]

Տե՛ս ձեռ. 1687, 106բ-245բ: Նխ./46ա-9բ: ա/49բ-60ա: բ/60ա-8բ: գ/68բ-77բ: դ/77բ-87ա: ե/87աբ: զ/88ա-95ա: է/95ա-6ա: ը/96բ-7ա: թ/97ա-9ա: ժ/99ա-9բ:

3. 100ա-141բ [Ս]­կիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նաց Պէ­րիար­մէ­նիաս եւ հա­յե­րէն Յա­ղագս մեկ­նու­թեան` ար­տադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տէ­լէ, թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թէ Ան­յաղ­թէ փի­լի­սո­փա­յէ:

Տե՛ս ձեռ. 1690, 209բ-305ա: Նխ./100ա-102բ: ա/102բ-5ա: բ/105ա-6բ: գ/106բ-40բ:

Բ. 143ա-284ա [Մա­տե­նագ­րու­թիւնք Սի­մէո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցող` 143ա-4բ: Առ սուրբ Էջ­միա­ծին` 144բ-5ա: [Ձօն առ Պոր­փիւր]` 145ա: 1/145ա-78բ (179ա-86բ տե՛ս` 5-6): 2/186բ-245բ: [Ձօն առ Ա­րիս­տո­տէլ]` 186բ: 3/246ա-82ա: 4/282ա: 5/179ա-84բ (1ին մա­սից յե­տոյ): 6/184բ-6բ: Յշտկրն/282բ-4ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

245բ (1747 թ.) Ի ժա­մա­նելն ձեր յայսր, խնդրեմ զի յի­շես­ջիք զշա­րա­հիւ­սօղ սո­րին` զՍի­­մէօն մեղ­սա­մած վար­դա­պետս Ե­րե­ւան­ցի, զհո­գե­ւոր ծնօղն իմ` զՇա­մա­խե­ցի Յա­կոբ վար­դա­պետն, եւ զմարմ­նա­ւոր ծնօղսն իմ` զԿա­րա­պետն, զԳա­յիա­նէն, զեղ­բարսն իմ` զՄել­քի­սե­դեկն, զՅա­րու­թիւնն եւ զՂա­զարն:

Հմմտ. ձեռ. 1818, էջ 135աբ, 1817, էջ 113բ, 1819, էջ 144բ, 1820, 172բ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1. 46ա Փա՜ռք ա­մե­նա­զօ­րին Աս­տու­ծոյ, որ ետ կա­րո­ղու­թիւն յանկ ե­լա­նել:

140բ Ա­ւարտ ե­ղեւ ար­տա­քին գիրքս թւին ՌՄԺԵ. (1766) եւ յամ­սեանն Յու­նի­սի ԻԱ.ին (21), ձե­ռամբ ա­պի­կար իբր վար­դա­պե­տի ու­մեմն` Յա­կոբ կո­չե­ցե­լոյ, ի վա­յե­լումն ինձ եւ նմա­նեաց ի­մոց ի­մաս­տա­կաց, առ դրան Սրբոյ Աս­տուա­ծաի­ջի տեղ­ւոյս (գրած-ջնջած` «Էջ», այլ ձեռ­քով կրկնուած` 284բ):

2. 245բ Ընդ որս եւ զմե­ղա­պարտ գրիչս` զՅա­կոբ ա­բե­ղայս Սա­նահ­նե­ցի, որ բա­զում աշ­խա­տու­թեամբ ար­տագ­րե­ցի ի զար­գա­ցումն եւ ի վա­յե­լումն ինձ եւ նմա­նեաց ի­մոց, զի եւ դուք յի­շե­ջիք ի Քրիս­տո­սէ յԱս­տու­ծոյ: Թուին ՌՄԺԵ. (1766), Ապ­րի­լի ԺԵ. (15), առ դրան մե­ծի Ա­թո­ռոյս Սրբոյ Էջ­միած­նի գրե­ցաւ:

3. 284բ Տէր­տէր Սար­գիսն, Կա­րա­պետն հաց էր ու­տում, ա­սե­ցի թէ տէր­տէ­րին կա­սեմ, ա­սաւ թէ ա­սա՛:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 1ա ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՔՐԻՍ­ՏՈ­ՍԻ ԾԱ­ՌԱՅ ԹԱ­ԴԷՈՍ Ա­ԴԱԹ­ԲԷ­ԿԵԱՆ 12ՀԴ. (1825)»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` կազ­մաս­տառ Ա` «տէր­տէր մէղ, Դաւ­թիս է, Սի­մէո­նի», կազ­մաս­տառ Բ.` վրա­ցա­տառ հա­շիւ, «Ի մերս սհա», 245բ «յի­շես­ջիք»:

ՆՇՈՒՄ` կազ­մաս­տառ Ա. շղա­գիր. «ՌՄԺԵ.-1766. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1809

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՌԿԲ. - 1613

ԳՐԻՉ` Է­սաի: ԿԱԶ­ՄՈՂ` Մար­տի­րոս սար­կա­ւագ:

ԹԵՐԹ` 289-4 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 1ա, 2ա-4բ, 5ա, 94բ-6բ, 132բ, 221ա-4բ, 229բ-7բ, 241ա-2բ, 265բ-89բ: ՊՐԱԿ` 4+Ա-Ըx12 (Ա, Ե 10) + Ա-ԺԶx12 (Դ, Ե 10, ԺԳ 17): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` S T, ա­ռիւծ` գլխա­վե­րե­ւում` T B, կա­մա­րա­ձեւ մուտ­քով կա­ռոյց` մուտ­քի մէջ եւ ճա­կա­տին խաչ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20x15,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (13,5x10): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 60ա) այլ` 211բ-20բ (նմուշ` 214ա): ՏՈՂ` 24: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` դե­ղին եւ կա­պոյտ կտաւ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր. Ա. փեղ­կի ստո­րին մա­սում. «ԿԱԶ­ՄԵ­ՑԱՒ ԹՎԻՆ ՌԿԲ­.ԻՆ (1613). Ա­ՄԷՆ»: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 4 թերթ, թուղթ, սկզբից` հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (1-4):

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Կի­սա­խո­րան` 6ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր, հան­գու­ցա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, դե­ղին, կա­պոյտ, սեւ, սպի­տակ, մա­նու­շա­կա­գոյն:

 

 

ՊԱ­ՏԱ­ՌԻԿ-ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ - Հռո­մէա­կան ի­րա­ւունք, հան­դերձ մեկ­նու­թեամբ (լա­տի­նե­րէն): ԺԳ. դ.: 1 (Ա)+1 (Բ), ստա­ցուած մէկ թեր­թի ընդ­լայ­նա­կի հա­տու­մով: Մա­գա­ղաթ (19,5x15), ե­ռա­սիւն (18,5x14,5), տող` 25, (նմուշ` Բա):

Տե՛ս խ. Լ. ԽՌրպսպՉՈ, խՈՑՌվրՍՌպ ՐցՍՏտՌրՌ ԾՈՑպ­վՈ­ՊՈ­ՐՈ­վՈ, ժՐ. 1980, ր. 56-7.

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին, եզ­րե­րը, մէջ­քը, դռնակն ու աս­տա­ռը կի­սա­մաշ, Բ. փեղ­կի կա­շին ցե­ցի հետ­քե­րով, 2 կա­պիչ­ներն ըն­կած, ո­րոշ թեր­թեր ցե­ցա­կեր եւ խու­նա­ցած, թ. 1-26` եզ­րա­մաշ, դեղ­նա­ւուն բծեր, 215բ-6ա` կար­միր թա­նա­քաբ­ծեր, 238ա-40բ, 243ա-65ա` թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան պատ­ճա­ռով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 6ա-21ա Նե­րա­ծու­թիւն Պոր­փիւ­րի [Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տե­լի]

­Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./6աբ: ա/6բ-8ա: բ/8ա-11բ: գ/11բ-4բ: դ/14բ-5ա: ե/15ա: զ/15աբ: է/15բ-6ա: ը/16աբ: թ/16բ: ժ/16բ-7ա: ժա/17ա: ժբ/17աբ: ժգ/17բ: ժդ/17բ-8բ: ժե/18բ: ժզ/18բ-9ա: ժէ/19ա: ժը/19աբ: ժթ/19բ: ի/19բ: իա/19բ-20ա: իբ/20ա: իգ/20ա: իդ/20աբ: իե/20բ: իզ/20բ-1ա:

Ա-Ե. գլխա­հա­մար­նե­րը կրկնուած են:

Բ. 21ա-89ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գի­նաց­ւոյ Վեր­լու­ծու­թիւն Նե­րա­ծու­թեանն Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/21ա-3ա: բ/23ա-5ա: գ/25ա-8ա: դ/28ա-9բ: ե/29բ-32ա: զ/32ա-5ա: է/35ա-6բ: ը/36բ-8ա: թ/38ա-9ա: ժ/39ա-40բ: ժա/40բ-2ա: ժբ/42ա-3բ: ժգ/43բ-4բ: ժդ/44բ-7ա: ժե/47ա-9ա: ժզ/49ա-50բ: ժէ/50բ-3ա: ժը/53ա-5բ: ժթ/55բ-8ա: ի/58ա-61ա: իա/61ա-3բ: իբ/63բ-5ա: իգ/65ա-6բ: իդ/66բ-9բ: իե/69բ-72ա: իզ/72ա-3բ: իէ/73բ-6ա: իը/76ա-9բ: իթ/79բ-82բ: լ/82բ-4բ: լա/84բ-5բ: լբ/85բ-7ա: լգ/87աբ: լդ/87բ-8ա: լե/88աբ: լզ/88բ: լէ/88բ: լը/88բ: լթ/88բ-9ա: խ/89ա:

Լու­սանցք­նե­րում կան լուծ­մունք­ներ:

Գ. 1. 89բ-93ա Տեառն Ներ­սէ­սի Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սի ա­սա­ցեալ` Յա­ղագս երկ­նի եւ զար­դուց նո­րա, բա­րառ­նա­բար ի դի­մաց նո­րա, ի չափ եր­կո­տա­­սա­նից պար­զեալ ո­տի, ի խնդրոյ առն բժշկա­պե­տի եւ աստ­ղա­գի­տի Մխի­թար, եր­կո­տա­սան աստ­ղիջս - Ի մե­ղա­կան գո­լով բնու­թիւն եւ սկզբնա­կան... եւ փառս տամ ա­նեղ բնու­թեանն ա­րար­չա­կան:

2. 93ա-4ա Յի­շա­տա­կա­րան, որ է ըստ նա­խադ­րու­թեան ա­նուանն: Եւ է այս. «Մխի­թար բժիշկ ըն­կա՛լ ի Ներ­սէ­սէ զայս բան» - Միշտ Էիդ ա­նեղ բնու­թիւն բնա­ւո­րա­կան... յա­ւի­տե­նին, որ կա­յա­ցաւ:

Դ. 97ա-126բ [Դաւ­թի Մեկ­նու­թիւն ի Վեր­լու­ծա­կանն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 464, 150բ-83բ: ա/97ա-9բ: բ/99բ-102ա: գ/102ա-3բ: դ/103բ-6ա: ե/106ա-8ա: զ/108ա-9ա: է/109ա-11ա: ը/111ա-12ա: թ/112բ-16ա: ժ/116ա-8ա: ժա/118ա-9բ: ժբ/119բ-22բ: ժգ/123ա-4բ: ժդ/124բ-6բ: Պրակ­նե­րը խո­րագ­րեր չու­նեն:

Վեր­ջում է` 126բ. «Այս ԺԴ. գլուխք, որ մեկ­նեալ է... ի վարժս ու­սում­նայ­սի­րաց ան­ձանց ի փառս Աս­տու­ծոյ. ա­մէն» սկսուած­քը:

Ե. ա. 126բ-7բ Զի ան­կա­րե­լի է յաս­տուա­ծա­յին ան­ձինս գոլ բա­զումս, քան զե­րիսն - Բայց բա­զում ան­ձինս, քան զե­րիսն գոլ...

բ. 127բ-9ա Յա­ղագս թուոյ յատ­կու­թեանց, որք պա­րա­գա­յին Հաւր եւ ոյք են - Բայց այս­պի­սոյ ար­տա­կա­ցե­լոյ թվոյ ան­ձանց...

գ. 129աբ Զի՞ Հո­գին Սուրբ ոչ ի­ցէ հայր Քրիս­տո­սի - Բայց թէ­պէտ Որ­դին Աս­տու­ծոյ ա­սի ի Հո­գոյն Սրբոյ...

դ. 130ա-32ա Յա­ղագս սրբա­կեր­տու­թեան մաւրն Քրիս­տո­սի - Իսկ վասն որ­պէս ի վե­րա­սա­ցե­լոցդ ե­րե­ւի... իմն մե­ղաց ըստ են­թա­կա­յու­թեանն այլ կա­պեալ (չշա­րու­նա­կուած):

Զ. 1. 133ա-41բ Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Էա­կաց գիրք - Ի քա­նի՞ս բա­ժա­նի էակն, կամ յո՞րս... Հո­գի եւ միտք եւ շունչ` բնու­թեամբ մի եւ զա­նա­զա­նու­թեամբ` այ­լե­ւայլ:

2. 141բ-5բ [Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Մեկ­նու­թիւն Արդ, գոլ զէակն] - Արդ, գոլ զէակն յոր­ժամ ոչ է, եւ զոչ էակն ոչ գոլ... ա­նէա­կին եւ էա­կին մա­կա­շարժ­մանն:

3. 145բ-6ա [Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Յա­ղագս հար­կա­ւո­րին եւ կա­րել­ւոյն] - Հար­ցո­ղաց. Քա­նի՞ յե­ղա­նա­կաւք զա­նա­զա­նին հար­կա­ւորքն եւ կա­րե­լին եւ կամ ո­րո՞վք... բան ան­սահ­մա­նին են­թա­դա­տե­լով ճշդակ­շիռ:

4. 146ա-8ա [Դաւ­թի Հար­քաց­ւոյ] Նկա­տումն Ա­րիս­տո­տէ­լի - Ու­սու­ցա­նէ մեզ ի բա­նալ­սո­ղու­թեանցն այ­նո­ցիկ, որ հա­սա­րա­կաց բնա­կա­նաց գո­յա­նան... նմա միայն տալ է պաշ­տաւն:

5. 148բ-66ա Ա­րիս­տո­տէ­լի ի­մաս­տա­սէ­րի Թուղթ առ Ա­ղէք­սանդ­րոս թա­գա­ւոր: Պատ­մու­թիւն յա­ղագս աշ­խար­հի - Իսկ բա­զում ան­գամ ինձ աս­տուա­ծա­յին ինչ եւ բա­րե­բախ­տեալ ճշմար­տա­պէս... ի նմա­նէ ըն­դու­նի զշնորհս:

6. 166ա-70բ Ա­րիս­տո­տէ­լի Յա­ղագս յա­ռա­գի­նու­թեանց [առ] Ա­ղէք­սանտ­րոս թա­գա­ւոր - Գո­վե­լի են գե­ղե­ցիկքն, եւ պար­սա­ւե­լի են գար­շե­լիք... ա­մե­նայն ա­սա­ցե­լոցդ ներ­հակքն, որք են ի պար­սա­ւե­լեացն:

7. 170բ [Յա­ղագս Ա­րիս­տո­տէ­լի] - Ա­րիս­տո­տէլ Ստա­գի­րա­ցի էր... եւ միտք ե­րա­նուա­նեալ ի նմա­նէ (5 տող):

8. 171ա-5բ [Մով­սի­սի Քեր­թո­ղի] Յա­ղագս պի­տո­յից [հա­մա­ռօտ]

Տե՛ս ձեռ. 539, 262ա-72բ: 1/171աբ: 2/171բ-2ա: 3/172աբ: 4/172բ: 5/172բ-3ա: 6/173աբ: 7/173բ-4ա: 8/174աբ: 9/174բ-5ա: 10/175աբ:

Տե՛ս Գիրք պի­տո­յից, Ե­րե­ւան, 1993, էջ 28, ձեռ. N6:

9. 176աբ [Բանք ի­մաս­տա­սի­րաց Յա­ղագս սկզբան աշ­խար­հի] - Ա­րիս­տո­տէլ ա­սաց` սկիզբն աշ­խար­հի տե­սակ... եր­գե­ցից ա­մե­նա­պան­ծա­լի, պար­կեշտ եւ հա­սա­րա­կար­վեստ:

10. 176բ Յա­ղագս մար­դա­սի­րու­թեան ա­սաց Հո­մե­րոցս - Աս­տուածքն աւ­տա­րաց նմա­նեալ շրջին ի մէջ մարդ­կան... յա­ւաղ զնիւթս (չշա­րու­նա­կուած):

11. 176բ Մա­սունք մարմ­նոյ - Ու­ղիղ է մասն մարմ­նոյ, զշաղ­կապ կե­նացն յինք ու­նե­լով... ի փո­խար­կու­թե­նէ մարմ­նոյ:

12. 177ա-201բ [Պատ­ճառ եւ լուծ­մունք Սահ­­մա­նաց գրոցն Դաւ­թի]

Տե՛ս ձեռ. 437, 144ա-51ա: Պատ­ճառ/177ա-81բ: Լուծ­մունք/181բ-4բ: ա/184բ-90ա: բ/190ա-1ա: գ/191ա-2բ: դ/192բ-3ա: ե/193ա: զ/193աբ: է/194ա: ը/194ա: թ/194ա: ժ/194աբ: ժա/194բ-5ա: ժբ/195ա-6բ: ժգ/196բ-7ա: ժդ/197ա-8ա: ժե/198ա-201ա: ժզ/201աբ: ժէ/201բ:

13. 201բ-11ա Մեկ­նու­թիւն բա­նից Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի, որ ի կա­տա­րումն նո­րին տա­ռի Վասն սահ­մա­նաց ի­մաս­տա­սի­րու­թեան` ա­սա­ցեալ Ներ­սէ­սի` Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սի, ի խնդրոյ ու­մեմն Ստե­փա­նո­սի` սի­րո­ղի ի­մաս­տու­թեան - Զխնդիր հո­գե­ւո­րա­կան հա­ւա­տով եւ սի­րով հայ­ցո­ղաց պար­տիմք տալ յօ­ժա­րու­թեամբ... գո­հու­թիւն շնոր­հո­ղին մա­տուս­ցուք եւ փառս այժմ եւ յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն:

Տե՛ս ձեռ. 437, 151ա-3բ:

14. 211բ-20բ [Քա­ղուածք զա­նա­զանք]

ա. 211բ-3ա [Դաւ­թի Ա­յաղ­թի] Յա­ռա­ջայ­բա­նու­թիւն Մեկ­նու­թեանցն Պոր­փիւ­րի - Հան­դեր­ձեալք հան­դերձ Աս­տու­ծով սկիզբն առ­նել ա­ռա­ջի­կա շա­րադ­րու­թեանս... զոր ծա­նու­ցին ի­մաս­տունքն շնոր­հօք բա­րե­րա­րին Աս­տու­ծոյ:

բ. 213աբ Նե­րա­ծու­թիւնք Պոր­փիւ­րի [հա­մա­ռօտ մեկ­նու­թիւն] - Ե­լոյր հար­կա­ւո­րի... Հարց. Զի՞նչ է Նե­րա­ծու­թիւն Պոր­փիւ­րի: Պա­տաս­խա­նի. Ե. ձայնք են... եւ այս կար­ճա­ռօ­տա­բար բաւ լի­ցի:

գ. 214աբ Ստո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տէ­լի [հա­մա­ռօտ լուծ­մունք] - Գո­յա­ցու­թիւն, ո­րակ. քա­նակ... գտցես ի մեկ­նու­թիւնս գրոցն Ա­րիս­տո­տէ­լի:

Տե՛ս ձեռ. 77, 149ա-56ա:

դ. 214բ-5բ Վեր­լու­ծա­կա­նէն ի գրոցն Ա­րիս­տո­տէ­լի - Ա­սէ ի­մաս­տա­սէրս, թէ չորք գոն տրա­մա­բա­նա­կան... թէ ընդ բա­ժա­նա­կան հնարս ոչ ինչ պան­ձաս­ցի փախ­չել:

ե. 215բ-6բ Ի Սահ­մա­նաց գրոցն որ կո­չի Լօի­ճա (=Լօ­ճի­կա) - Որք մի ան­գամ ի­մաս­տու­թեան տեն­չան բա­նից... եւ զայլն գտա­նես ի գիրս Ա­րիս­տո­տե­լի:

զ. 216բ-7բ Ի բա­նից Պղա­տո­նի յԷա­կաց գրոցն - Գի­տե­լի է ըստ կա­նո­նաց ի­մաս­տա­սի­րաց, զի գի­տու­թիւնն բա­ժա­նի ի չորս... եւ թէ զբո­վան­դակն խնդրի­ցէք, ի բունն ըն­թաս­ջիք մեկ­նու­թիւնսն:

է. 217բ-20բ Ի բա­նից սուրբ հաւրն Նե­ղո­սի հա­մա­ռօ­տիք - Լաւ է յըս­տակ խորհր­դով ննջել... ըստ ար­դա­րու­թեան եւ ըստ հե­ղու­թեանն Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյն մե­րոյ, որ է աւրհ­նեալ յա­ւի­տեանս եւ անզ­րաւ յա­ւի­տե­նին. ա­մէն, ա­մէն եւ ե­ղի­ցի:

ը. 225ա-8բ Մով­սէ­սի քեր­թո­ղի Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեան Ա­րիս­տո­տէ­լի. վեր­լու­ծու­թիւն - Ստո­րո­գու­թիւնք ներ­քե­ւա­սու­թիւնք ա­նուա­նին... որ մա­կա­ցու­թեան մա­սունս ու­նել ա­սի ի­մաս­տու­թիւն ինչ կամ քե­րա­կա­նու­թիւն:

թ. 228բ-9ա Սահ­մանք հրեշ­տա­կաց - Հրեշ­տակ է էու­թիւն` ի­մա­նա­լի, մշտա­շարժ, ինք­նիշ­խան... Հե­փես­տո­սի եւ Պի­սի­դո­նի եւ որ ի մի­ջո­ցի: Այժմ եւ միշտ եւ յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն:

15. 238ա-265ա Սուրբ հաւր մե­րոյ Մով­սէ­սի [Յա­ղագս քե­րա­կա­նու­թեանց]

Տե՛ս ձեռ. 436, 280ա-300բ: 1.ա/238ա: բ/238ա: գ/238աբ: դ/238բ-9ա: 2.ա/239աբ: բ/239բ-40ա: 3/240ա: 4/Չիք: 5.ա/240ա-3ա: բ/243աբ: գ/243բ-4բ: դ/244բ-5ա: ե/245բ: զ/245բ-7ա: է/247ա-8ա: ը/248ա: թ/248ա-9ա: ժ/249ա-50ա: ժա/250աբ: ժբ/250բ-1ա: ժգ/251ա-2բ: 6/252բ-3բ: 7/253բ-55ա: 8/255ա-6ա: 9/256ա-260բ: 10/Չիք: 11/265ա (վերջ. Հայ­ցէր առ ի փրկու­թիւն հա­նուրց, առ քեզ ի ձեռն զայլ (չշա­րու­նա­կուած): 12-13/Չիք: 14/260բ (կի­սատ` սկ. Յա­ղագս բա­ռի - Զինչ բար­բառ եւ զինչ ձայն... զօ­րու­թիւն գծա­խառն ի նո­սա բար­բառ էր:) 15/261աբ: 16.ա/261բ: բ/261բ-2բ: գ/262բ-4ա: դ/264աբ: ե/264բ (շար. տե՛ս 11): 17-23/ Չիք:

Յա­ւե­լեալ ու­նի.

260աբ Յա­ղագս բա­ռի - Զի՞նչ բար­բառ եւ զի՞նչ ձայն. ձայն Յո­վան­նէս եւ մար­գա­րէքն... զօ­րու­թիւն գծա­խառն ի նո­սա բար­բա­ռէր:

16. 5բ (գծա­պատ­կեր-աղիւսակ) - Գո­յա­ցու­թիւն, մար­մին, շնչա­ւոր մար­մին, կեն­դա­նի...

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

126բ Կազ­մե­ցաւ ՌԿԲ. (1613) թվին, ձե­ռամբ Մար­տի­րոս լոկ ա­նու­նամբ սար­կա­ւա­գի` ա­շա­կերտ վար­դա­պե­տի, յի­շե­ցէ՛ք ի Տէր:

177ա (խո­րագ­րից յե­տոյ) Օգ­նեա՛ Յի­սուս Աս­տուած:

211ա Ա­ղա­չեմ յի­շել զպէտս ի­մո վար­ժից եւ ի­մոց հո­մա­սե­ռից Գրի­գոր, ընդ նմին եւ զա­մե­նա­մեղս Է­սաի գրիչ:

228բ Ա­ղա­չեմ վեր­ծա­նաւղսդ չլի­նել մե­ղա­դիր, զի կա­պած էր գիրքդ, թէ­պէտ այդ էր, կա­մէր այլ յի­շել ի Տէր, զի եւ դուք յի­շելն լի­ջիք, եւ Քրիս­տո­սի փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն (ջնջած):

126բ եւ 211ա էջերինը տես ԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա.,     էջ 480:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԿԱԶ­ՄՈ­ՂԻ

Տե՛ս Կազմ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

1ա (ԺԸ. դ.) Պոր­փիւր եւ այլ բա­զում բան ար­տաք­նոց գրեանց:

1բ Ի թուին ՌՃԿԴ. (1715), ի վա­յե­լումն Սուրբ Գէոր­գայ ա­ռաջ­նորթ Մա­շայ­գի (կար­դա­լի գու­ցէ` Մա­ղայ­գի՞):

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` Աբ «Դաւ­թի Ան­յաղթ», Բա «բո­լոր, սեռ, ա­մե­նայն, ընդ­հա­նուր, ընդ­հան­րա­կան, էակ, միակ», 5ա (հա­յա­տառ թուր­քե­րէն` ապ­րանք­նե­րի եւ նրանց չա­փի մա­սին). «բ. ֆլիու. ի. հրշ., եա­նայ իբ. հրշ., է­դար զ. ֆլի. դ. հրշ. էք­սիք, պաշ­խայ, եա­նայ, ա. բուլ­միս քու­չուն, քէ­լիր իբ. հրշ., խը.»:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 264բ շր­ջա­նա­ձեւ, սե­ւով. «ՅԻ­ՍՈՒ­ՍԻ ՔՐԻՍ­ՏՈ­ՍԻ ԾԱ­ՌԱՅ ԳՐԻ­ԳՈՐ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵՏ»:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌԿԲ.- 1613. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1810

ԴԱՒԻԹ ԱՆՅԱՂԹ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ՌՃՁԲ. - 1733

ԳՐԻՉ` Աբ­րա­համ: ՍՏԱ­ՑՈՂ` տի­րա­ցու Յո­վան­նէս:

ԹԵՐԹ` 52. չգրուած` 3ա, 47բ-49ա, 50ա-51ա: ՊՐԱԿ` 3+Ա-Դx12+1: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշ­մով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21,3x15,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն` սահ­մա­նագ­ծուած սեւ մա­տի­տով (15,5x11): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 12ա). յա­ւե­լագ­րո­ղի 1ա-2բ, 3բ, 51բ-52բ: ՏՈՂ` 32: ԿԱԶՄ` մա­գա­ղաթ (տե՛ս Պա­տա­ռիկ-պահ­պա­նակ). մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` թուղթ, մասն ա­ռա­ջին եւ վեր­ջին պրակ­նե­րի:

 

ՊԱ­ՏԱ­ՌԻԿ-ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ - Ա­ւե­տա­րան Մար­կո­սի, Ե. 42 - Զ. 2: Թ. դ. 1 (Ա)+1 (Բ), ստա­ցուած երկ­սիւն մե­ծա­դիր ձե­ռագ­րի 2 ամ­բող­ջա­կան թեր­թե­րից` ներս ծա­լուած եւ աս­տա­ռի տակ ծած­կուած, օգ­տա­գոր­ծուած որ­պէս կազ­մի ե­րես: Մա­գա­ղաթ (մայր ձե­ռա­գի­րը` 40x30, ըստ սիւ­նակ­նե­րի եւ լու­սանց­նե­րի չա­փե­րի), երկ­սիւն (28x20), բո­լոր­գիծ եր­կա­թա­գիր (նմուշ` Աբ), տող` 12 (ե­րե­ւա­ցո­ղը), ու­նի լու­սան­ցա­զար­դեր: Կար­դալ` Ա-Բ «էր ա­մաց իբ­րեւ եր­կո­տա­սա­նից... որ տուեալ է»:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի մէջ­քը քայ­քա­յուած, եզ­րե­րը մա­շուած, Ա. եւ Բ. փեղ­կե­րը սեւ հետ­քե­րով. թա­նա­քից գրա­դաշ­տը թե­թե­ւա­կի գու­նա­փո­խուած, տեղ-տեղ զա­նա­զան բծեր, լու­սանց­նե­րում փոք­րիկ պատ­ռուածք­ներ, գրե­թէ բո­լոր թեր­թե­րը ցե­ցի հետ­քե­րով, թ. 3` հիմ­քից պո­կուած, թ. 4-38` հիմ­քից թու­լա­ցած, 14ա` թա­նա­քաբ­ծեր, թ. 29` ստո­րին եզ­րը կտրած-հա­նած, յե­տա­գա­յում նո­րո­գուած եւ ա­ւե­լա­ցուած թ. 1-3, 52` յա­ւե­լուագ­րուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 4ա-5բ Դաւ­թի ի­մաս­տա­սի­րի Վեր­լու­ծու­թիւնն Պոր­փիւ­րի Նե­րա­ծու­թեան

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/4ա-5բ: բ/5բ-7ա: գ/7ա-9ա: դ/9ա-10ա: ե/10ա-2ա: զ/12ա-4բ: է/15ա-6ա: ը/16աբ: թ/16բ-7բ: ժ/17բ-8բ: ժա/18բ-9բ: ժբ/19բ-20ա: ժգ/20ա-1ա: ժդ/21ա-2բ: ժե/22բ-3բ: ժզ/24աբ: ժէ/24բ-6բ: ժը/26բ-7բ: ժթ/27բ-9ա: ի/29ա-30բ: իա/30բ-2ա: իբ/32աբ: իգ/32բ-3ա: իդ/33ա-5ա: իե/35ա-6բ: իզ/36բ-7ա: իէ/37ա-8բ: իը/38բ-40բ: իթ/40բ-2ա: լ/42ա-3ա (լ-ն` լ­ եւ լա, ո­րի հե­տե­ւան­քով հա­մա­րա­կա­լու­մը մէ­կով ա­ւե­լի): լա/43աբ: լբ/43բ-4ա: լգ/44աբ: լդ/44բ-5ա: լե/45ա: լզ/45ա: լէ/45ա: լը/45ա: լթ/45ա: խ/45աբ: Լու­սանցք­նե­րում կան փոք­րիկ լուծ­մունք­ներ:

Բ. 45բ-7ա Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գի­նաց­ւոյ Ա­ռածք հինգ...

Տե՛ս ձեռ. 464, 184ա-7բ: ա/45բ-6ա: բ/46ա: գ/46աբ: դ/46բ-7ա: ե/47ա (վերջ. «այ­լովք ան­հա­տիւք արդ զի» ընդ­հա­տուած):

Գ. ՅԱ­ՒԵ­ԼԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ, ԺԸ. դ.

1ա-3բ, 51բ-2բ [Ծառ ի­մաս­տա­սի­րու­թեան] - Հո­գոյ զօ­րու­թիւնքն` կեն­դա­նա­կան, գիտ­նա­կան...

Գրուած ա­ռան­ձին թեր­թե­րի վրայ եւ ներդ­րուած:

 

 

 

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

9ա Ո՜հ, ի ճան­ճե­րաց ձեռ­նէն ո՞ւր փա­խեայց, ոչ գի­տեմ:

49բ Գիրքս այս գրե­ցեալ ե­ղեւ ձե­ռամբ Աբ­րա­հա­միս, զոր ե­տու յի­շա­տակ իմ հո­գե­ւոր եղ­բայր տի­րա­ցու Յո­վան­նի­սին, որ կար­դա` եւ զիս յի­շէ ի բա­րին, ՌՃՁԲ. (1733) թվոջ, Օ­գոս­տո­սի ԻԸ. (28):

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 48բ շր­ջա­նա­ձեւ, սե­ւով, ա­նըն­թեռ­նե­լի, 52ա ու­թան­կիւն, սե­ւով, լա­տի­նա­տառ, ա­նըն­թեռ­նե­լի:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` 1ա «Վասն գրչայ­փոր­ձու­թեանբ» (նոտր­գիր), «վասն զի ով գի­տէ զնա, թէ ոչ չջռճմ» (բո­լոր­գիր), 16ա «Փոր­փիւ­րի մեկ­նիչ` ա­րա­րեալ ի Դաւ­թէ փի­լի­սո­փա­յէ» (նոտր­գիր), 20բ «կա­տա­րե­լու­թիւն» (նոտր­գիր), 21բ «որ­պէս մուրճ, որ յայլ­մէ» (նոտր­գիր), 40ա «մե­ղայ Աս­տու­ծոյ» (բո­լոր­գիր):

ՆՇՈՒՄ` Ա. փեղ­կին փակ­ցուած թեր­թի­կին` «ԺԸ. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1811

ԴԱՒԻԹ ԱՆՅԱՂԹ,

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹԻՒՆ ՆԵՐԱԾՈՒԹԵԱՆՆ ՊՈՐՓԻՒՐԻ

[ԱԴՐԻԱՆԱՊՈԼԻՍ]

ՌՃԿԸ. - 1719

ԳՐԻՉ` Մի­նաս [Բա­րա­քիա­սեան, Շօ­ռո­թե­ցի]: ՍՏԱ­ՑՈՂ` Ոս­կան:

ԹԵՐԹ` 70-1 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 1աբ, 68ա-70ա: ՊՐԱԿ` Ա-Զx12 (Զ 9): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,3x13,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն, սահ­մա­նագ­ծուած կարմ­րով (15,5x8,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 2ա), Ոս­կան ստա­ցո­ղի` 65բ (նմուշ` 65բ): ՏՈՂ` 25: ԿԱԶՄ` երկ­րա­չա­փա­կան ճնշագ­ծե­րով շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ, Ա.` մասն պահ­պա­նա­կի, Բ.` մասն Զ. պրա­կի. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` ոս­կե­գոյն: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 1 (սկ.) հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1):

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան (2ա): Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր (2ա): Գոյ­ներ` ոս­կի, կար­միր, կա­նաչ, կա­պոյտ, վար­դա­գոյն, սեւ, սպի­տակ:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած. լու­սանց­նե­րում խո­նա­ւու­թեան թե­թեւ հետ­քեր, դեղ­նա­ւուն բծեր, թա­նա­քից գրա­դաշ­տը թե­թե­ւա­կի գու­նա­փո­խուած, Ա. եւ Գ. պրակ­նե­րի կա­րե­րը թու­լա­ցած, Բ. պրա­կը հիմ­քից պո­կուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

2ա-65ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Վեր­լու­ծու­թիւն Նե­րա­ծու­թեանն Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/2ա-3բ: բ/3բ-5ա: գ/5ա-8ա: դ/8ա-9բ: ե/9բ-11բ: զ/11բ-4բ: է/14բ-6ա: ը/16ա-7ա: թ/17ա-8ա: ժ/18ա-9բ: ժա/19բ-21բ: ժբ/21բ-2բ: ժգ/22բ-4ա: ժդ/24ա-6բ: ժե/26բ-8ա: ժզ/28ա-9բ: ժէ/29բ-32ա: ժը/32ա-3բ: ժթ/33բ-6ա: ի/36ա-8ա: իա/38ա-40բ: իբ/40բ-2ա: իգ/42ա-3բ: իդ/43բ-6բ: իե/46բ-9ա: իզ/49ա-50բ: իէ/50բ-3ա: իը/53ա-6ա: իթ/56ա-8բ: լ/58բ-60բ: լա/60բ-1բ: լբ/61բ-3ա: լգ/63աբ: լդ/63բ-4ա: լե/64ա: լզ/64աբ: լէ/64բ: լը/64բ: լթ/64բ: խ/64բ-5ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

65ա Աւրհ­նեալ Քրիս­տոս Աս­տուած ընդ Հօր եւ ա­մե­նա­սուրբ Հոգ­ւոյն յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

70բ (բո­լոր­գիր) Ա. Սկիզբն ե­ղեւ գա­ղա­փա­րիս,

Կրկին գրիլ ի յայլ նո­միս,

Յոյժ եղ­կե­լի, տկար ան­ձինս,

Մի­նաս ե­ւեթ սե­ւա­ւո­րիս (հմմտ. ձեռ. 1807):

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

2ա (1719 թ.) ԸՌՍ­ՏԱ­ՄԻ ՈՐ­ԴԻ ՈՍ­ԿԱ­ՆԻ (փա­կա­գիր):

22ա Յի­սուս միա­ծին, ո­ղոր­մեա՛ իմ ան­ձին` ա­բէդ­տար, ա­նար­ժան, մե­ղա­ւոր Ոս­կա­նիս:

65բ Է. Ոս­կէ հրով սա զար­դա­րեալ,

Սեպ­հա­կան սեռ է սա ե­ղեալ,

Կո­հակ Դաւ­թի է ա­նուա­նեալ,

Ան­յաղթ ֆի­լի­սո­փայ կո­չեալ:

Նոյն Պոր­փիւ­րի նա նե­րա­ծեալ,

Ի­մաց­կան բան սո­րում մեկ­նեալ,

ԷՌ­ՃԱԿ. (1719) թվի է սա ա­ռեալ,

Սեռն ամ­սեանն է բո­լո­րեալ:

Ութ եւ տա­սան Յու­լիս ե­լեալ,

Յոյս ինձ ա­բէդ­դա­րիս ե­տեալ,

Նե­րու­սա­նիլ սիր­տիս ե­տեալ,

Բա­զում ջա­նիւք եմ սա ու­սեալ:

Աբդլմ­սեհ եմ ա­նուա­նեալ,

Նուաստ հո­գիս նկուն ե­ղեալ,

Սոսկ մերկ ան­ւամբ Ոս­կան կո­չեալ (ծայ­րա­կապ` «Ոս­կա­նի է սոյն բանս»):

Ա­ռեալ ե­ղեւ ըՍ­տամ­բօլ, ՌՃԿԸ. (1719) թվին, Յու­լի­սի ԺԸ.ումն (18), ի վա­յե­լումն Ը­ռըս­տա­մի որ­դի Ա­ղա­յե­ցի Ոս­կա­նին:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 2ա ու­թան­կիւն, սե­ւով., ա­նըն­թեռ­նե­լի, հա­ւա­նա­բար` «ՈՍ­ԿԱՆ»:

ՆՇՈՒՄ` Աբ` «Ու­նի միկ­րո­ֆիլմ», 1ա «ՌՃԿԸ. 1719-ից ա­ռաջ. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1812

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

[ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ]

ՌՄԻԹ. - 1780

ԳՐԻՉ` Բրա­բիոն (6ա-207ա), Ա­նա­նուն (209ա-307ա):

ԹԵՐԹ` 314 (գրչի է­ջա­կա­լում 1-403, որ է` 6ա-207ա). չգրուած` 1ա-5բ, 147բ, 207բ-8բ, 291բ-4բ, 307բ-14բ: ՊՐԱԿ` 4+Ա-ԺԷx12+Ա-ԺԱx8 (ԺԱ 20)+6: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` ա­­քա­ղաղ, թա­գով պսա­կուած բու­սա­կան զի­նան­շան: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21x15: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն 6ա-207ա` (16,5x10)` սահ­մա­նագ­ծուած կարմ­րով, 209ա-307ա` (16x10,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր. Բրա­բիոն գրչի` 6ա-207ա (նմուշ` 105ա), ա­նա­նուն գրչի` 209ա-307ա (նմուշ` 220ա): ՏՈՂ` 24 (6ա-207ա), 27-29 (209ա-307ա): ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` կա­պոյտ կտաւ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, թ. 1-3, 312-4` եզ­րե­րը կազ­մի կա­շուից գոյն ա­ռած, թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան պատ­ճա­ռով գրա­դաշ­տը տեղ-տեղ թե­թեւ գու­նա­փո­խուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 6ա-68բ Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գի­նաց­ւոյ Վեր­լու­ծու­թիւն ի Նե­րա­ծու­թեան Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/6ա-7բ: բ/7բ-9բ: գ/9բ-12բ: դ/12բ-4ա: ե/14ա-6ա: զ/16ա-9ա: է/19բ-20բ: ը/20բ-2ա: թ/22ա-3ա: ժ/23բ-4բ: ժա/24բ-6բ: ժբ/26բ-7բ: ժգ/27բ-9ա: ժդ/29ա-31բ: ժե/31բ-3ա: ժզ/33ա-4բ: ժէ/35ա-7բ: ժը/37բ-9բ: ժթ/39բ-41բ: ի/42ա-4ա: իա/44ա-6բ: իբ/46բ-8ա: իգ/48ա-9ա: իդ/49ա-51բ: իե/51բ-4ա: իզ/54ա-5բ: իէ/55բ-7բ: իը/57բ-60բ: իթ/60բ-3ա: լ/63ա-4բ: լա/64բ-5բ: լբ/65բ-6բ: լգ/67ա: լդ/67ա-8ա: լե/68ա: լզ/68ա: լէ/68ա: լը/68աբ: լթ/68բ: խ/68բ: Պրակ­նե­րը հա­մա­րա­կա­լուած են ա-լզ, սա­կայն ամ­բող­ջա­կան է:

Բ. 69ա-147ա Ստո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տէ­լի [Մեկ­նու­թիւն Դաւ­թի Ան­յաղ­թի]

Տե՛ս ձեռ. 1687, 106բ-245բ: Նխ./69ա-73բ: ա/73բ-87բ: բ/87բ-98բ: գ/98բ-112ա: դ/112ա-26բ: ե/126բ-8ա: զ/128ա-40ա: է/140ա-2ա: ը/142ա-3ա: թ/143ա-5բ: ժ/145բ-7ա: Լու­սանց­նե­րում` լուծ­մունք­ներ:

Գ. 148ա-207ա Սկիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նաց Պե­րիար­մե­նիաս եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թեան, ար­տադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տէ­լէ եւ թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թէ:

Տե՛ս ձեռ. 1690, 209բ-305ա: Նխ./148ա-52ա: ա/152ա-6ա: բ/156ա-8ա: գ/158ա-207ա:

Դ. 209ա-91ա Ար­դիւ­նա­բան եւ հո­գիա­ներկ վար­դա­պե­տին Կի­րա­կո­սի Եզն­կե­ցոյ ա­րա­րեալ Մեկ­նու­թիւն Հա­րիւ­րա­ւո­րացն Ե­ւագ­րեայ, ի խնդրոյ Յով­հան­նէս վար­դա­պե­տի` ի նոյն գա­ւա­ռէն Ե­կե­ղեաց, ի Սուրբ Կի­րա­կու:

Տե՛ս ձեռ. 518, 10բ-97բ: Նխ./209աբ: ա/210ա-25բ: բ/225բ-39բ: գ/239բ-50բ: դ/250բ-62բ: ե/262բ-72բ: զ/272բ-81բ: է/282ա-91ա: Յի­շա­տա­կա­րան/չիք:

Ե. [Մեկ­նու­թիւնք Հայր մե­րի]

1. 295ա-8բ Ե­րա­նե­լոյն Ե­ղի­շէի ուղ­ղա­փառ վար­դա­պե­տի եւ ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի յա­ղօթսն Հայր մեր, որ յեր­կինսդ ես - Է պարզ բնու­թեամբ եւ ա­ռա­ւել ու­նի զբարձ­րու­թիւն բա­նից... զի Տէր մեր վասն ա­մե­նե­ցուն փրկու­թեան եկն. նմա փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

2. 298բ-303ա Դար­ձեալ կրկին Մեկ­նու­թիւն ի Հայր մեր, որ յեր­կինսն, զոր ու­սոյց Տէրն ա­շա­կեր­տաց իւ­րոց - Հայր մեր, որ յեր­կինսդ ես: Որ Հայր ա­նուա­նէ, զինքն ի ներ­քոյ որ­դեգ­րու­թեան սահ­մա­նին գրա­ւէ... զմեզ ապ­րե­ցո՛, Տէ՛ր, եւ քեզ փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

3. 303բ-7ա Մեկ­նու­թիւն սրբոց վար­դա­պե­տաց ե­կե­ղեց­ւոյ` ա­րա­րեալ ի Հայր մեր, որ յեր­կինսն, զոր ու­սոյց Տէր ա­շա­կեր­տացն, եւ նո­քօք` ա­մե­նայն հա­ւա­տա­ցե­լոց` ա­ղօ­թել առ Հայր Տեառն մե­րոյ Յի­սու­սի Քրիս­տո­սի, վասն ո­րոյ ա­սէ - Հայր մեր, որ յեր­կինսդ ես. քաղցր եւ ա­խորժ եւ շնոր­հա­լի ա­նուն... ո­րով ար­ժա­նի ա­րաս­ցէ զման­կունս ե­կե­ղեց­ւոյ ար­քա­յու­թեան իւ­րոյ եւ փառս տա­լոյ նմա յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

68բ Օրհ­նեալ Քրիս­տոս Աս­տուած, ընդ Հօր եւ ա­մե­նա­սուրբ Հոգ­ւոյն յա­ւի­տեանս. ա­մէն: Լրումն ե­ղեւ յայսմ տե­ղի գրոց Մեկ­նու­թեան մե­ծին Դաւ­թի: Գա­ղա­փա­րե­ցաւ թուին Հա­յոց ՌՄԻԹ. (1780)` օ­գոս­տո­սի ԺԲ. (12), ձե­ռամբ Բրա­բիոն գրագ­րուհ­ւոյ:

207ա Գա­ղա­փա­րե­ցաւ թուին Հա­յոց ՌՄԻԹ. (1780)` Դեկ­տեմ­բե­րի ԺԲ. (12):

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌՄԻԹ.-1780. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1813

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

[ԱԴՐԻԱՆԱՊՈԼԻՍ]

ԺԷ. դար

ԳՐԻՉ` Ստեփ[ա­նոս]:

ԹԵՐԹ` 296+2 (ե­րեքկ­նուած 1). չգրուած` 1ա-դ, 290ա-6բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԻԵx12 (ԻԵ 10): ՆԻՒԹ` թուղթ, ա­րե­ւե­լեան: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 18x12: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (13x7,5): ԳԻՐ` բո­լոր­գիր (նմուշ` 2ա): ՏՈՂ` 24: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` բազ­մա­գու­նի շեր­տա­զարդ գոր­ծուածք. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Կի­սա­խո­րան` 1ե, 96բ, 198ա: Ճա­կա­տա­զարդ` 19ա, 267ա, 282ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան, թռչնա­յին: Զար­դա­գիր` կեն­դա­նա­գիր, թռչնա­գիր, հան­գու­ցա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­պոյտ, սեւ, մա­նու­շա­կա­գոյն, վար­դա­գոյն, դարչ­նա­գոյն:

ՊԱ­ՏԱ­ՌԻԿ-ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` Սաղ­մո­սա­րան: ՈԿԶ. (1217): 1 (Ա)+2 (Բ-Գ), ստա­ցուած եզ­րա­հա­տուած ե­րեք թեր­թից: Մա­գա­ղաթ (17,5x11), միա­սիւն (Աաբ` 14x10, Բաբ, Գաբ` 12x9,5, տող` 6), ուղ­ղա­գիծ եր­կա­թա­գիր (նմուշ` Աա), բո­լոր­գիծ եր­կա­թա­գիր` Բաբ, Գբ (2 տող` ուղ­ղա­գիծ եր­կա­թա­գիր, նմուշ` Բա), կարմ­րա­գիր ձայ­նա­խա­զե­րով (Բ, Գ), տող` 12 (Ա), 6 (Բ, Գ): Կար­դալ` Գբ-­Գա, «տուն ա­ղաւ­թից... զոսկ[ի]» (Ես., Կ, 7-9): Բբ-­Բա «[ճա­նա]պարհք քո... զայս» (Դան., Գ, 27-28): Աբ-Աա «Զի փըր­կեաց զմեզ... ո­ղորմ նո­րա» (Դան., Գ. 88-90): Յի­շա­տա­կա­րան գրչի` Աա «Աւրհ­նեալ է ա­մե­նա­սուրբ Եր­րոր­դու­թիւնն. ա­մեն: Ի թվիս Հա­յոց ՈԿԶ. (1217) գրե­ցաւ շնոր­հա­լի տառս մար­գա­րէա­կան նուա­գացս ի զարդ տաւ­նից տե­րու­նա­կա­նաց հրա­մա­նաւ եւ յաւ­ժա­րա­կան փափ» (շար. տե՛ս ձեռ. 1797, որ նոյն­պէս գրուած պէտք է լի­նի Ադ­րիա­նա­պոլ­սում):

 

 

 

Յի­շա­տա­կա­րա­նի ամ­բող­ջու­թիւնն այս է. «|1813.Աա| Աւրհ­նեալ է ա­մե­նա­սուրբ Եր­րոր­դու­թիւնն. ա­մեն: Ի թվիս Հա­յոց ՈԿԶ. (1217) գրե­ցաւ շնոր­հա­լի տառս մար­գա­րէա­կան նուա­գացս ի զարդ տաւ­նից տե­րու­նա­կա­նաց, հրա­մա­նաւ եւ յաւ­ժա­րա­կան փա­փ|1797.Դա|ա­գ­­մամբ ի խնդրոյ եղ­բաւր մե­րոյ ըստ հոգ­ւոյ Գրի­գո­րոյ, զոր Տէր Յի­սուս վա­յե­լել տա­ցէ սրբու­թեամբ հան­դերձ. ա­մէն: Արդ, որք եր­գէք սո­վաւ, յի­շես­ջիք զստաց|Դբ­|աւղ սո­րին, նաեւ զիս` չուա­ռա­կան ոմն գծաւղ սո­րին` զՄար­գա­րէ մե­ղա­ւոր, եւ Տէր Յի­սուս զձեզ զա­մե­նէ­սին յի­շես­ցէ եւ ո­ղոր­մես­ցի. ա­մէն»:

Տե՛ս նաեւ ԺԳ. դ. յիշ-ք, էջ 108:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, Ա. փեղ­կը ցե­ցի հետ­քե­րով, եզ­րե­րը մա­շուած, դռնա­կը վնա­սուած, կա­պիչ­ներն ըն­կած. թեր­թե­րի լու­սանց­նե­րում խո­նա­ւու­թեան հետ­քեր, զա­նա­զան բծեր, փոք­րիկ պատ­ռուածք­ներ, թ. 1-5, պհպ. Ա., Գ.` ցե­ցի հետ­քե­րով, թ. 39` վե­րին ձախ ան­կիւ­նը վնա­սուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1ե-19ա Նե­րա­ծու­թիւն Պոր­փիւ­րի [Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./1եզ: ա/1զ-3բ: բ/3բ-7բ: գ/7բ-11ա: դ/11ա: ե/11աբ: զ/11բ-2ա: է/12աբ: ը/12բ-3բ: թ/13բ: ժ/13բ-4ա: ժա/14ա: ժբ/14աբ: ժգ/14բ: ժդ/14բ-15բ: ժե/16ա: ժզ/16աբ: ժէ/16բ: ժը/16բ-7ա: ժթ/17ա: ի/17աբ: իա/17բ: իբ/17բ-8ա: իգ/18ա: իդ/18աբ: իե/18բ: իզ/18բ-9ա:

Բ. 1. 19ա-96ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գե­նա­ցո Վեր­լու­ծու­թիւն Նե­րա­ծու­թեան Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/19ա-21բ: բ/21բ-3բ: գ/23բ-7բ: դ/27բ-9ա: ե/29ա-31բ: զ/31բ-6ա: է/36ա-8ա: ը/38ա-9բ: թ/40ա-1ա: ժ/41ա-3ա: ժա/43ա-5ա: ժբ/45ա-6բ: ժգ/46բ-7բ: ժդ/47բ-50բ: ժե/50բ-2բ: ժզ/52բ-4բ: ժէ/54բ-7ա: ժը/57ա-9բ: ժթ/59բ-62ա: ի/62ա-4բ: իա/64բ-7բ: իբ/67բ-9ա: իգ/69ա-70ա: իդ/70ա-3բ: իե/73բ-6բ: իզ/76բ-8ա: իէ/78ա-81ա: իը/81ա-5ա: իթ/85ա-88բ: լ/89ա-91ա: լա/91ա-2ա: լբ/92ա-3բ: լգ/93բ-4բ: լդ/94բ-5ա: լե/95ա: լզ/95աբ: լէ/95բ: լը/95բ: լթ/95բ-6ա: խ/96ա:: Պրակ­նե­րը հա­մա­րա­կա­լուած են ա-իթ, լ-խ` չհա­մա­րա­կա­լուած:

2. 96բ-197բ Ս­տո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տէ­լի [Դաւ­թի Մեկ­նու­թիւն Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 1687, 106բ-245բ: Նխ./96բ-103ա: ա/103ա-20բ: բ/120բ-35բ: գ/135բ-53բ: դ/153բ-72ա: ե/172ա-3բ: զ/173բ-88ա: է/188ա-90բ: ը/190բ-2բ: թ/192բ-6ա: ժ/196ա-7բ: Պրակ­նե­րը հա­մա­րա­կա­լուած չեն:

3. 198ա-266բ Ս­կիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նացն Պե­րիար­մե­նիաս, եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թիւն` յա­րադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ­նոյն Ա­րիս­տո­տե­լէ, թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թէ

Տե՛ս ձեռ. 1690, 209բ-305ա: Նխ./198ա-203բ: ա/203բ-7ա: բ/207ա-9բ: գ/209բ-66բ:

Գ. 1. 267ա-81բ Ա­րիս­տո­տե­լի ի­մաս­տա­սի­րի թուղթ առ Ա­ղէք­սանդ­րոս թա­գա­ւոր: Պատ­մու­թիւն Յա­ղագս աշ­խար­հի - Իսկ բա­զում ան­գամ ինձ աս­տուա­ծա­յին ինչ եւ բա­րե­բախ­տեալ ճշմար­տա­պէս իր, ո՜վ Ա­ղէք­սանդ­րէ, գոլ թուե­ցաւ ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն... ի նմա­նէ ըն­դու­նի զշնորհս:

2. 282ա-5բ Ա­րիս­տո­տե­լի Յա­ղագս ա­ռա­քի­նու­թեանց առ Ա­ղէք­սա[նդր] թա­գա­ւորն - Գո­վե­լի են գե­ղե­ցիկքն, եւ պար­սա­ւե­լի` գար­շե­լիքն... ա­մե­նայն ա­սա­ցե­լոցդ ներ­հակքն, որք են ի պար­սա­ւե­լեացն:

Դ. 286աբ [Վասն ի­մաս­տա­սի­րաց, թէ ո՛ զի՞նչ ա­սաց] - Ա­րիս­տո­տե­լէս Ստա­գի­րա­ցի էր` ի Քամշ­կիթ գա­ւա­ռէ...: Պղա­տոն ա­սէ` աշ­խարհ է յերկ­նէ եւ յերկ­րէ...: Ե­պի­քա­րի­մոս ա­սաց, որ փոքր-ինչ ան­ցի­ցէ, քաջ այր է նա:

Ե. 286բ-9բ [Չա­փա­բե­րա­կանք Գրի­գո­րի Մա­գիստ­րո­սի]

Տե՛ս ձեռ. 1715, 295բ-9ա: ա/286բ-8ա: բ/288աբ, գ/288բ-9ա: դ/289աբ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

88բ Զ­ծա­ռայս ա­մե­նայն ծա­ռա[յ­]իցդ Աս­տու­ծոյ եւ զետ­նեալս յա­մե­նե­սին զՍտէփ[ա­նոս] գրիչ յի­շես­ջիք ու­ղիղ մտօք, ա­ղա­չեմ, եւ յի­շողքդ յի­շեալ լի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ մե­րոյ, որ է աւրհ­նեալ յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 289բ ձուա­ձեւ, սե­ւով. «ՄԲ» [փա­կա­գիր` Մի­նաս Բա­րա­քիա­սեան]:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ`1ա «Ար­տաք­նոց Լուծ­մունք Դաւ­թի»:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ԺԶ. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1814

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ` 213. չգրո­ւած` 1ա-6բ, 197ա-213բ: ՊՐԱԿ` 6+Ա-ԼԲx6+10+5: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ T B, L V GERREVINK, թա­գի լու­սադ­րոշմ­նե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21x16: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` երկ­սիւն (16,5x11,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 26ա): ՏՈՂ` 30: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ, շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` բազ­մա­գու­նի ծաղ­կա­զարդ չիթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. թա­նա­քի թթո­ւայ­նու­թեան պատ­­ճա­ռով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խո­ւած, տեղ-տեղ դեղ­նա­ւուն հետ­քեր, թ. 199-213` դեղ­նած, 21` ստ. լս. ջնջած չորս տող` թուղ­թը ծակծ­կո­ւած, 208-13 եւ կազ­մի կա­շին` ցե­ցի հետ­քե­րով:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 7ա-18բ Նո­րին Գրի­գո­րի [Տա­թե­ւաց­ւոյ] ա­շա­կեր­տի Հա­մա­ռօտ տե­սու­թիւն ի գիրս Պոր­­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 623, 189ա-206բ: Ցանկ Ա/7ա: Ցանկ Բ/17ա-8բ (տե՛ս ս­տո­րեւ` 2): ա/7բ-8բ: բ/8բ-9բ: գ/9բ-11ա: դ/11աբ: ե/11բ-3ա: զ/13աբ: է/13բ-4ա: ը/14ա-6բ:

2. 17ա-48ա Նո­րին Գրի­գո­րի Լուծ­մունք հա­մա­ռօտ ի տե­սու­թիւն Դաւ­թի (18բ)

Տե՛ս ձեռ. 623, 206բ-47բ: Ցանկ/17ա-8բ: ա/18բ-19բ: բ/19բ-20բ: գ/20բ-1բ: դ/21բ: ե/21բ-2բ: զ/22բ-4ա: է/24աբ: ը/25ա: թ/25աբ: ժ/25բ-6բ: ժա/26բ-7բ: ժբ/27բ-8ա: ժգ/28ա-9ա: ժդ/29աբ: ժե/29բ-30բ: ժզ/30բ-1ա: ժէ/31ա-2ա: ժը/32ա-3ա: ժթ/33ա-4ա: ի/34ա-5ա: իա/35աբ: իբ/35բ-6ա: իգ/36աբ: իդ/36բ-8ա: իե/38ա-9ա: իզ/39ա-40ա: իէ/40աբ: իը/40բ-2բ: իթ/42բ-4բ (շար. 44բ-8ա «Յա­ղագս հան­րա­կա­նաց սե­ռից եւ տար­բե­րու­թեանց», տե՛ս ձեռ. 1648, 236ա-241ա):

- 48ա Գրի­գո­րի ա­շա­կեր­տի հան­դերձ ծնօ­ղօք իւր կրկնա­կի եւ այլ վաս­տա­կե­լոց ի սմին յի­շա­տակ բա­րի Տէր ե­ղի­ցի (տե՛ս ձեռ. 1648, 241ա):

Բ. 1. 48ա-50ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ա­ռածք հինգ

Տե՛ս ձեռ. 464, 184ա-7բ: ա/48ա-9ա: բ/49ա: գ/49ա: դ/49ա-50ա: ե/50ա:

2. 50ա-1ա Նո­րին վասն բա­ժան­ման - Ա­մե­նայն, որ մի ան­գամ բա­ժա­նեալ գոյ յայ­լոց գո­յից... ընդ ո­րում բո­լորն որ­պէս բո­լոր բնա­ւո­րե­ցաւ պա­հել:

Գ. 51ա-2ա [Դաւ­թի Հար­քաց­ւոյ] Նկա­տումն Ա­րիս­տո­տէ­լի - Ու­սու­ցա­նէ մեզ ի բա­նալ­սո­ղու­թեանցն այ­նո­ցիկ... մտաց եւ կրթու­թեան բա­նի ու­նի մարդս:

Դ. 1. 52ա-113բ Ե­ռա­մե­ծին Յով­հա­նու [Ո­րոտ­նեց­ւոյ] հա­յոց փի­լի­սո­փա­յի եւ վար­դա­պե­տի հա­ւա­հումն հա­մա­ռօտ վեր­լու­ծու­թեան Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի` ի Գրի­գո­րէ ա­շա­կեր­տէ (54բ)

Տե՛ս ձեռ. 1648, 4ա-85բ: Ցանկ/52ա-3բ: Սա­կա­ւուք/53բ-4ա: Նախ./54բ-61ա: ա/61ա-9ա: բ/69ա-76բ: գ/76բ-82բ: դ/82բ-93ա: ե/93աբ: զ/93բ-105ա: է/105ա-8ա: ը/108ա-110ա: թ/110ա-1բ: ժ/111բ-3ա (113աբ «Նո­րին Գրի­գո­րի»):

2. 113բ-76բ [Յո­հան­նու Ո­րոտ­նեց­ւոյ Լուծ­մունք Պե­րիար­մէ­նիա­սին Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 1648, 85բ-179բ: Ցանկ/113բ-5ա: Նախ./115ա-20ա: ա/120ա-3ա: բ/123ա-5բ: գ/125բ-76բ: Յշտկրն/­չիք:

Ե. 177ա-82բ Նո­րին Գրի­գո­րի ա­շա­կեր­տի Յով­հան­նու մե­ծի Հա­մա­ռօտ լու­ծումն Ա­ռա­քի­նու­թեանց Ա­րիս­տո­տէ­լի

Տե՛ս ձեռ. 58, 297ա-306ա: Ցանկ/չիք: Լուծ­մունք/177ա-82ա:

Զ. 183ա-4բ Այս է Ա­րիս­տո­տէ­լի Ի­մաս­տու­թեան ծառն ցու­ցա­նէ (գծա­գիր):

Է. 185ա-96ա [Բժշկա­րան]

1. 185ա-92բ Ա­նո­ւամբ Աս­տու­ծոյ. Գիրք ի վե­րայ բնու­թեան հան­րա­կան եւ մաս­նա­կան` քա­հա­նա­յի ու­մեմն աշ­խա­տեալ Ի­շաւ­խան

Տե՛ս ձեռ. 745, 153ա-70բ: 1/185ա-91բ: 2. ա/191բ-2ա: բ/192ա: գ/192աբ: դ­-ե/չիք:

2. 192բ-3ա Նիւթ եւ նշան շա­րա­պի, որ օգ­տէ լեր­դի եւ ստա­մո­քաց եւ գլխոց - Առ ծոր Ժ. դրամ, գաղձ­նի ունդ Ժ. դրամ... եւ Ժ. դրամ դրենն խմէ:

193ա Այլ դեղ: Դեղ մաղ­ձի - Առ Բ. դրամ մա­նի­շակ չոր... եւ հաւ­ձա­գով զու­մին առ:

3. 193ա-6բ Բու­սաի­դայ ի­մաստ­նոյ քա­ղո­ւա­ծոյ Յա­ղագս կազ­մու­թեան մար­դոյ

Տե՛ս ձեռ. 1713, 390բ-4բ: Նխ./193աբ: ա/193բ-4ա: բ/194աբ: գ/194բ: դ/194բ: ե/194բ-5ա: զ/195ա: է/195աբ: ը/195բ-6ա: թ/196ա: ժ/196ա: ժա/196աբ: ժբ/196բ: ժգ/196ա: ժդ/196ա: ժե-ժզ/­չիք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

7ա Աւգ­նեա՛ Հո­գիդ Սուրբ Աս­տո­ւած ճշմա­րիտ:

6բ Գ­րէ ան­մե­ղադ­րե­լի լի­նել, նախ զի են եւ այլ բաղ­դա­տու­թիւնք, երկ­րորդ` բա­ւա­կան են ներ­գոր­ծու­թեամբ, ա­սէ. այս­քան առ այս:

18բ Զայս ցանգս դիւ­րա­գիւտ ա­րա­րեալ աշ­խոյժ ըն­թեր­ցո­ղաց եւ յի­շա­տակ աշ­խա­տո­ղին ի սմա, ո­րով եւ դուք յի­շեալ լի­ջիք ի Տէր մեր Յի­սուս Քրիս­տոս, որ գա­լոց է դատ առ­նել ան­հա­ւա­տա­ցե­լոց, նայ է ա­պա­ւէն, եւ ինքն աւրհ­նեալ ե­ղի­ցի: Օգ­նեա՛յ Հո­գի Սուրբ Աս­տո­ւած (հմմտ. ձեռ. 1815, 7ա):

ՆՇՈՒՄ` Ա. փեղ­կին փակ­ցո­ւած թեր­թի­կին` «ԺԷ., Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1815

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԸ. դար

ԳՐԻՉ` Յո­վա­նէս վրդ.:

ԹԵՐԹ` 233. չգրո­ւած` 1ա-4բ, 220ա-33բ: ՊՐԱԿ` 6+4+Ա-ԺԸx12 (ԺԸ 11)+11: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով, ե­ռա­մա­հիկ լու­սադ­րոշ­մով` 1-3, 223-33: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20x14,8: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15x10): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 177ա): ՏՈՂ` 29: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ, շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ, մասն պահ­պա­նա­կի (Ա.) եւ վեր­ջին պրա­կի (Բ.). լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` դե­ղին: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 6 թուղթ, սկզբից, 1ը որ­պէս աս­տառ փակ­ցո­ւած կազ­մին, ա­պա` Ա-Բ, թ. 1-3:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Ճա­կա­տա­զարդ` 8ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­պոյտ:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծո­ւած, եզ­րե­րը մա­շո­ւած, դեղ­նա­ւուն հետ­քեր, թ. 230-3 եւ կազ­մի Բ. փեղ­կը ցե­ցա­կեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 5ա-16բ Նո­րին Գրի­գո­րի [Տա­թե­ւաց­ւոյ] ա­շա­կեր­տի Հա­մա­ռօ­տու­թիւն ի գիրս Պոր­փիւ­րի (8ա)

Տե՛ս ձեռ. 623. 189ա-206բ: Ցանկ Ա/5աբ: Ցանկ Բ/5բ-7ա (տե՛ս ս­տո­րեւ` 2): ա/8ա-9ա: բ/9ա-10ա: գ/10բ-1ա: դ/11ա-2ա: ե/12ա-3ա: զ/13աբ: է/13բ-4ա: ը/14ա-6բ:

2. 16բ-43բ Նո­րին Գրի­գո­րի Լու­ծումն հա­մա­ռօտ ի Տե­սու­թիւնն Դաւ­թի

Տե՛ս ձեռ. 623, 206բ-47բ: Ցանկ/5բ-7ա: ա/16բ-7բ: բ/17բ-8ա: գ/18աբ: դ/18բ-9ա: ե/19ա-20ա: զ/20ա-1ա: է/21աբ: ը/21բ-2ա: թ/22աբ: ժ/22բ-3ա: ժա/23բ-4ա: ժբ/24աբ: ժգ/24բ-5ա: ժդ/25ա-6ա: ժե/26աբ: ժզ/26բ-7ա: ժէ/27ա-8ա: ժը/28ա-9ա: ժթ/29ա-30ա: ի/30աբ: իա/30բ-1բ: իբ/31բ-2ա: իգ/32աբ: իդ/32բ-4ա: իե/34ա-5ա: իզ/35ա-6ա: իէ/36աբ: իը/36բ-8ա: իթ/38ա-40ա (շար. 40բ-43բ «Յա­ղագս հա­սա­րա­կաց սե­ռից եւ տար­բե­րու­թեանց», տե՛ս ձեռ. 1648, 236ա-241ա):

Բ. 1. 43բ-5բ Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ա­ռածք Ե.

Տե՛ս ձեռ. 464, 184ա-7բ: ա/43բ-4ա: բ/44աբ: գ/44բ: դ/44բ-5բ: ե/45բ:

2. 45բ-6բ Նո­րին [Դաւ­թի] Վասն բա­ժան­ման - Ա­մե­նայն, որ մի ան­գամ բա­ժա­նեալ գոյ յայ­լոց գո­յից... ընդ ո­րում բո­լորն որ­պէս բո­լոր բնա­ւո­րե­ցաւ պա­հել: Եւ Քրիս­տո­սի փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

Գ. 1. 46բ-99բ Ե­ռա­մե­ծին Յով­հան­նու [Ո­րոտ­­նեց­ւոյ]` հա­յոց փի­լի­սո­փա­յի եւ վար­դա­պե­տի հա­ւա­քումն հա­մա­ռօտ Վեր­լու­ծու­թեան Ա­րիս­տո­տէ­լի` աշ­խա­տա­սի­րել ի Գրի­գո­րէ ա­շա­կեր­տէ (48ա)

Տե՛ս ձեռ. 1648, 4ա-85բ: Ցանկ/46բ-8ա: Սար­կա­ւուք/48ա: Նախ./48ա-54ա: ա/54ա-61ա: բ/61ա-7բ: գ/67բ-73ա: դ/73ա-81բ: ե/81բ-2ա: զ/82ա-92բ: է/92բ-5ա: ը/95ա-6բ: թ/96բ-8ա: ժ/98ա-9բ (99բ «Նո­րին Գրի­գո­րի»):

2. 100ա-54բ Նո­րին Յով­հան­նու Ո­րոտ­նե­ցոյ Հա­­մա­ռօտ լուծ­մունք Պէ­րիար­մէ­նիաս գրոցն, հա­ւա­քեալ ի Գրի­գո­րէ ա­շա­կեր­տէ (101ա)

Տե՛ս ձեռ. 1648, 85բ-179բ: Ցանկ/100ա-1ա: Նախ./101ա-6ա: ա/106ա-8բ: բ/108բ-10բ: գ/110բ-54ա: Յշտկրն/154աբ:

Դ. 154բ-60ա Նո­րին Գրի­գո­րի ա­շա­կեր­տի Յո­հան­նու մե­ծի Հա­մա­ռաւտ լու­ծումն Ա­ռա­քի­նու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի

Տե՛ս ձեռ. 58, 297ա-406ա: Ցանկ/154բ-5ա: Լուծ­մունք/155ա-60ա:

2. 160ա-62բ [Գրի­գո­րի Տա­թե­ւաց­ւոյ] յԱշ­խար­հացն Լուծ­մունք - Ճա­ճանչք ա­սա­ցեալ: Այ­սո­քիկ ի պար­զոյ լի­նին յար­փոյն... ան­ճո­ղոպ­րե­լի, ան­բա­ժա­նե­լի ի մէնջ, մար­մէ­նին դի­պա­կա­գոր­ծու­թիւնն է:

3. 163ա-67ա Նո­րին Գրի­գո­րի [Տա­թե­ւաց­ւոյ]` ա­շա­կեր­տի Յո­հան­նու Ո­րոտ­նեց­ւոյ Լու­ծումն հա­մա­ռօտ դժո­ւա­րի­մաց բա­նից ի գիրս գրչու­թեան, ո­րոյ Ա­ռիս­տա­կի­սէ հռե­տո­րէ [եւ Գէոր­գայ Սկեւ­ռաց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 267, 444ա-55ա: ա/163ա-4ա: բ/164աբ: գ/164բ-5ա, դ/165ա: ե/165ա: զ/165աբ: է/165բ: ը/165բ: թ/165բ-6ա: ժ/166ա: ժա/166ա-7ա:

4. 167բ-73բ Նո­րին Գրի­գո­րի Լու­ծումն հա­մա­ռօտ ի Խրատ գրչու­թեան Գէոր­գեա վար­դա­պե­տի, զոր նախ խնդրեալ էր Կոս­տան­դեա գրչի եւ ա­պա` Գոյ­նե­րի­ցանց Ստե­փա­նո­սի

Տե՛ս ձեռ. 267, 429ա-44ա: ա/167բ: բ/167բ-72ա: գ/172աբ: դ/172բ-3ա: ե/173ա: զ/173աբ (ան­խո­րա­գիր):

Դ. [Բանք զա­նա­զանք]

1. 173բ [Վասն Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի] - Դա­ւիթ փի­լի­սո­փայն է ի Հայք գա­ւա­ռէ` ի Հե­րեթն գեղ­ջէ... ի Յու­նաց կող­մանս յա­շա­կեր­տաց սրբոց քա­հա­նա­յիցն:

2. 173բ [Վասն գօտ­ւոյն] - Նախ ա­սի գօ­տի կու­սու­թեան... ամ­փո­փէ զպատ­ժո­ղա­կան զաւ­րու­թիւն իւր ի մարդ­կա­նէ, եւ Քրիս­տո­սի մար­դա­սի­րին փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

Ե. 1. 173բ Մով­սէս Քեր­թո­ղի Յա­ղագս Քե­­րա­կա­նու­թեանց

Տե՛ս ձեռ. 436, 280ա-300բ: 1/173բ-4բ: 2/174բ-5ա: 3/175աբ: 4/175բ-6ա: 5/176ա-83ա: 6/183աբ: 7/183բ-4բ: 8/184բ-5ա: 9/185ա-8ա: 10/188ա-9ա: 11/189-90ա: 12/190աբ-91ա: 13/191աբ: 14/191բ-2ա: 15/192աբ: 16/192բ-4բ: 17/194բ-7բ: 18/197բ-8ա: 19/198ա: 20/198աբ: 21/198բ-200ա: 22/200աբ: 23/200բ-1բ:

2. 201բ-2ա Մով­սե­սի Քեր­դո­ղի հաւր Մեկ­նու­թիւն Քե­րա­կա­նի

Տե՛ս ձեռ. 436, 300բ-1ա: ա/201բ: բ/201բ: գ/201բ: դ/201բ-2ա: ե/202ա: զ/202ա:

Զ. 202աբ [Հարց­մունք եւ պա­տաս­խա­նիք] - Հարց. Պղա­տոն զԱ­րիս­տո­տէլ ո՞րպէս ըն­դու­նէր: Պա­տաս­խա­նի. Որ­չափ ա­շա­կեր­տէ... թէ յոս­կերս սո­րա պարս մե­ղո­ւաց գտաւ:

Է. 1. 202բ-10ա Ա­նո­ւամբ Աս­տու­ծոյ. Գիրք ի վե­րայ բնու­թեան հան­րա­կան եւ մաս­նա­կան` քա­հա­նա­յի ու­մեմն աշ­խա­տեալ Ի­շաւ­խան

Տե՛ս ձեռ. 745, 153ա-70բ: 1/202բ-8բ: 2. ա/208բ-9ա: բ/209ա: գ/209ա-10ա: դ­-ե/չիք:

2. 210ա Նիւթ եւ նշան շա­րա­պի, որ օգ­տի լեր­­դի եւ ստա­մոք­սաց եւ գլխոց - Առ ծոր Ժ. տրամ, գաղձ­նի ունդ Ժ. տրամ... եւ Ժ. դրամ դրենն խմէ:

210ա Այլ դեղ մաղ­ձի - Առ Բ. դրամ մա­նի­շակ չոր... եւ հաւ­ձա­գով զու­մին առ:

3. 210ա-4բ Բու­սա­յի­դա ի­մաստ­նոյ քա­ղո­ւա­ծոյ Յա­ղագս կազ­մու­թեան մար­դոյ

Տե՛ս ձեռ. 1713. 390բ-4բ: Նխ./210աբ: ա/210բ-1ա: բ/211աբ: գ/211բ: դ/211բ: ե/211բ-2ա: զ/212ա: է/212աբ: ը/212բ: թ/212բ-3ա: ժ/213ա: ժա/213ա: ժբ/213աբ: ժգ/213բ: ժդ/213բ: ժե/213բ-4ա: ժզ/214աբ:

Ժ. 214բ-9բ [Ի Հարց­մանց գրոց Գրի­գո­րի Տա­թե­ւաց­ւոյ, հա­տոր Ե. լգ-խ., հա­տոր Զ. ա-բ.]

ա. 214բ [Ի Սահ­մաննց ի­մաս­տա­սի­րու­թեան Դաւ­թի Ան­յաղթի] - Հարց. Զի՞նչ է ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն: Պա­տաս­խա­նի. Նախ ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն է գի­տու­թիւն գո­յից... ի­մաս­տա­սի­րու­թիւն է սի­րե­լու­թիւն ի ի­մաս­տու­թեան (հմմտ. պրակ Ե.): Ա­սէ Պղա­տոն, թէ ի­մաս­տա­սէր կո­չեմ ես ոչ զայն, որ շատն գի­տէ... այլ որ զախտս կա­րող գոյ հնա­զան­դե­ցու­ցա­նել (հմմտ. Ա.):

Յա­ւե­լեալ ու­նի` «Դի­տա­ւո­րու­թիւն, պի­տա­նա­ցուն, պատ­ճառք մա­կագ­րու­թեան, հա­րա­զա­տու­թիւն, բա­ժա­նումն գլխո­յոցն, կարգն վար­դա­պե­տա­կան յե­ղա­նակն, առ ինչ մասն վե­րայ­բե­րումն»:

բ. 214բ-15բ Հա­տոր Ե. լգ. Վասն պա­տո­ւի­րա­նին Ա­դա­մայ - Հարց. Ո­րո՞վ զա­նա­զա­նի աւ­րէնք եւ պա­տո­ւի­րանք եւ հրա­ման: Պա­տաս­խա­նի. Նախ` զի հրա­մանքն է ստեղ­ծո­ղի...

գ. 215բ Հա­տոր Ե. լդ. Վասն որ­պի­սու­թեան կա­նանց (= կե­նաց) - Գի­տե­լի է, զի որ­պի­սու­թեան կա­նանց (= կե­նաց) մար­դոյս տրա­մա­տի յե­րիս...

դ. 215բ Հա­տոր Ե. լե. Վասն զի ոչ ա­մա­չէին - Հարց. Վասն է՞ր ոչ ա­մա­չէին Ա­դամ եւ կինն: Պա­տաս­խա­նի. Նախ` վասն պար­զամ­տու­թեանն...

ե. 215բ-6ա Հա­տոր Ե. լզ. Վասն ԲԺ­.ան (=եր­կո­տա­սան) պար­գե­ւաց մար­դոյն - Եր­կո­տա­սան պար­գեւք էին դրախ­տին...

զ. 216ա Հա­տոր Ե. լէ. Դար­ձեալ վասն շնոր­հաց եւ յան­ցա­նացն Ա­դա­մայ - Հարց. Ո՞ր է շնորհն Ա­դա­մայ, զոր ետ Աս­տո­ւած: Պա­տաս­խա­նի. Այս­պէս ա­սեն վար­դա­պետք...

է. 216ա-7ա Հա­տոր Ե. լը. [Վասն Ժ. աս­տի­ճա­նի անկ­մանն Ա­դա­մայ] - Բայց Գրի­գոր Նիւ­սա­ցին Ժ. աս­տի­ճան դնէ անկ­ման մար­դոյն...

ը. 217աբ Հա­տոր Ե. լթ. Վասն մաշ­կե­ղէն հան­դեր­ձին - Հարց. Զի՞նչ է մաշ­կե­ղէն հան­դեձն, զոր զգե­ցոյց զԱ­դա­մայ: Պա­տաս­խա­նի. Մաշկն է կեն­դա­նա­կան մորթ...

թ. 217բ-8ա Հա­տոր Ե. խ. [Թէ վասն էր մաշ­կե­ղէն կո­չի մար­մին մեր] - Հարց. Ո՞րպէս ա­սեն մաշ­կե­ղէն հան­դերձ զմար­մինս մեր: Պա­տաս­խա­նի. Հան­դերձն մաշ­կե­ղէն էր իր...

ժ. 218ա-9բ Հա­տոր Զ. ա. [Վասն Ա­բէ­լի եւ պա­տա­րա­գաց] - Հարց. Զի՞նչ է, որ ա­սէ գիր... Պա­տաս­խա­նի. Եաւթն ազգ բա­րե­գոր­ծու­թեան տե­սակ...

ժա. 219բ Հա­տոր Զ. բ. Վասն Ե­նով­սայ - Հարց. Զի՞նչ է յոյսն Ե­նով­սայ, որ ա­սէ գիրն... Պա­տաս­խա­նի. Ըստ չո­րից ի­մա­նի յոյսն Ե­նով­սայ... ոչ ի կո­րու­սա (ընդ­հա­տո­ւած):

Տե՛ս Գ­րի­գոր Տա­թե­ւա­ցի, Գիրք հարց­մանց, Ե­րու­սա­ղէմ, 1993, էջ 277-90:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

214բ Ո՛վ պա­տո­ւա­կան ի­մաս­տունք, զՅո­վա­նէս վար­դա­պետս յի­շե­ցէ՛ք յա­ղօթս ձեր, եւ Աս­տո­ւած զյի­շողքդ յի­շէ. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

7բ (շղա­գիր, 1779 թ.) Ես` Սրբոյ Էջ­միած­նի միա­բան, տե­ղա­պահ Մկրտիչ վար­դա­պետս, զայս գիրքս, զոր շնոր­հեալ էր ինձ յԱ­դամ վար­դա­պե­տէն, ե­տու յի­շա­տակ հո­գե­ծին որ­դե­կին ի­մոյ` Դա­նիէլ վար­դա­պե­տին` ի վա­յելս ան­ձին իւ­րոյ, ի ՌՄԻԸ. (1779) թո­ւին` Յուն­վա­րի մուտն:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 7աբ ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՄԿՐՏԻՉ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵՏ. 1210 (1761)»:

ՆՇՈՒՄ` Բբ. փեղ­կին փակ­ցո­ւած թեր­թի­կին` «ԺԸ. դ., Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1816

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ` 378-1 (թռիչք 221-3). չգրո­ւած` 1ա-6բ, 92բ-3ա, 211աբ, 335բ, 348բ, 375ա, 376ա-8բ: ՊՐԱԿ` 4+2+Ա-ԼԲx12 (Ա 11, Ե, Է, Թ, Ժ, ԼԲ 10): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` խո­զան­ման կեն­դա­նի, խա­չան­շան, երկգ­լուխ ար­ծիւ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,9x15,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (14x10. 87բ-88բ` 14,5x11): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 20ա), այլ` 87բ-8բ (նմուշ` 88ա): ՏՈՂ` 22: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ, շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` կա­պոյտ կտաւ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 1, թուղթ, սկզբից, չգրո­ւած:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծո­ւած, ցե­ցի հետ­քե­րով, մէջ­քը քայ­քա­յո­ւած, եզ­րե­րը մա­շո­ւած. լու­սանց­նե­րում խո­նա­ւու­թեան հետ­քեր, զա­նա­զան բծեր, փոք­րիկ պատ­ռո­ւածք­ներ, թ. 149, 220, 243, 246. 262 եւ այլք` թա­նա­քա­կեր, հո­րի­զո­նա­կան կոտ­րո­ւածք­նե­րով, թա­նա­քից գրա­դաշ­տը տեղ-տեղ գու­նա­փո­խո­ւած, պհպ. Ա. եւ թ. 1-4` ցե­ցա­կեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 7ա-24ա Նո­րին Գրի­գո­րի [Տա­թե­ւաց­ւոյ] ա­շա­կեր­տի Հա­մա­ռօտ տե­սու­թիւն ի գիրս Պոր­փիւ­րի (7բ).

Տե՛ս ձեռ. 623, 189ա-206բ: Ցանկ Ա/7աբ: Ցանկ Բ/24ա-6բ (տե՛ս ս­տո­րեւ` 2): ա/8ա-10ա: բ/10ա-1բ: գ/11բ-4ա: դ/14ա-5բ: ե/15բ-7ա: զ/17ա-8ա: է/18ա-9բ: ը/19բ-24ա:

2. 24ա-81ա Նո­րին Գրի­գո­րի Լուծ­մունք հա­մա­ռօտ ի Տե­սու­թիւն Դաւ­թի

Տե՛ս ձեռ. 623, 206բ-47բ: Ցանկ/24ա-6բ: ա/27ա-8բ: բ/28բ-9բ: գ/29բ-31բ: դ/31բ-2ա: ե/32ա-4ա: զ/34ա-6ա: է/36ա-7ա: ը/37ա-8ա: թ/38աբ: ժ/38բ-40բ: ժա/40բ-1բ: ժբ/41բ-3ա: ժգ/43ա-4բ: ժդ/44բ-5բ: ժե/45բ-7ա: ժզ/47ա-8բ: ժէ/48բ-50ա: ժը/50ա-2ա: ժթ/52ա-3բ: ի/53բ-5ա: իա/55ա-6բ: իբ/56բ-8ա: իգ/58աբ: իդ/58բ-61ա: իե/61ա-3ա: իզ/63ա-4բ: իէ/64բ-6ա: իը/66ա-9բ: իթ/69բ-74ա (շար. 74ա-81ա, «Յա­ղագս հան­րա­կա­նաց սե­ռից եւ տար­բե­րու­թեանց». տե՛ս ձեռ. 1648, 236ա-241ա):

- 81ա Գրի­գո­րի ա­շա­կերտ, հան­դերձ ծնօ­ղօք իւր կրկնա­կի եւ այլ վաս­տա­կե­լոց ի սմին, յի­շա­տակ բա­րի ի Տէր ե­ղի­ցի:

Բ. 1. 81ա-6ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ա­ռածք հինգ

Տե՛ս ձեռ. 464, 184ա-7բ: ա/81ա-3ա: բ/83ա: գ/83աբ: դ/83բ-5ա: ե/85ա-6ա:

2. 86ա-7ա Նո­րին վասն բա­ժան­ման - Ա­մե­նայն, որ մի ան­գամ բա­ժա­նեալ գոյ յայ­լոց գո­յից... ընդ ո­րում բո­լորն որ­պէս բո­լոր բնա­ւո­րե­ցաւ պա­հիլ:

Գ. 87բ-8բ [Դաւ­թի Հար­քաց­ւոյ] Նկա­տումն Ա­րիս­տո­տէ­լի - Ու­սու­ցա­նէ մեզ ի բնալ­սո­ղու­թեանցն այ­նո­ցիկ... մտաց եւ կրթու­թեան բա­նի ու­նի մարդս:

Դ. 1. 89ա-210բ Ե­ռա­մե­ծին Յով­հան­նու [Ո­րոտ­նեց­ւոյ] հա­յոց փի­լի­սո­փա­յի եւ վար­դա­պե­տի Հա­ւա­քումն հա­մա­ռաւտ Վեր­լու­ծու­թեան Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տե­լի ի Գրի­գո­րէ ա­շա­կեր­տէ (94ա)

Տե՛ս ձեռ. 1648, 4ա-85բ: Ցանկ/89ա-91բ: Սա­կա­ւուք/91բ-3բ: Նախ./94ա-106բ: ա/107ա-23բ: բ/123բ-37բ: գ/137բ-51ա: դ/151ա-70ա: ե/170ա-1բ: զ/171բ-94բ: է/194բ-9բ: ը/199բ-203բ: թ/203բ-7ա: ժ/207ա-10ա (210աբ «Նո­րին Գրի­գո­րի»):

2. 212ա-335ա Նո­րին Յո­հան­նու Ո­րոտ­նե­ցոյ Հա­մա­ռօտ լուծ­մունք Պէ­րիար­մէ­նիաս գրոցն, ի Գրի­գո­րէ ա­շա­կեր­տէ (215ա)

Տե՛ս ձեռ. 1648, 85բ-179բ: Ցանկ/212ա-4բ: Նախ./215ա-26ա: ա/226ա-32ա: բ/232ա-6բ: գ/236բ-335ա: Յշտկրն/­չիք:

Դ. 1. 336ա-48ա Նո­րին Գրի­գո­րի ա­շա­կեր­տի Յո­վա­նու մե­ծի Հա­մա­ռօտ լու­ծումն Ա­ռա­քի­նու­թեանցն Ա­րիս­տո­տե­լի

Տե՛ս ձեռ. 58. 297ա-306ա: Ցանկ/չիք: Լուծ­մունք/336ա-48ա:

Ե. 349ա-50բ Այս է` Ա­րիս­տո­տէ­լի Ի­մաս­տա­սի­րու­թեան ծառն ցու­ցա­նէ (գծա­գիր)

Զ. 351ա-74բ [Բժշկա­րան]

1. 351ա-66բ Ա­նո­ւամբ Աս­տու­ծոյ. Գիրք ի վե­րայ բնու­թեան հան­րա­կան եւ մաս­նա­կան, քա­հա­նա­յի ու­մեմն աշ­խա­տեալ Ի­շաւ­խան:

Տե՛ս ձեռ. 745, 153ա-70բ: 1/351ա-64ա: 2. ա/364բ-5ա: բ/365աբ: գ/365բ-6բ:

2. 366բ-7ա Նիւթ եւ նշան շա­րա­պի, որ օգ­տէ լեր­դի եւ ստա­մո­քաց եւ գլխոց - Առ ծոր Ժ. դրամ... եւ Ժ. դրամ դրենն խմէ: 367ա Այլ դեղ մաղ­ձի - Առ Բ. դրամ մա­նի­շակ չոր... եւ հաւ­ձա­գով զու­մին առ:

3. 367ա-74բ Բու­սաի­դա ի­մաստ­նոյ քա­ղո­ւա­ծոյ Յա­ղագս կազ­մու­թեան մար­դոյ

Տե՛ս ձեռ. 1713, 390բ-4բ: Նխ./367ա-8բ: ա/368բ-9ա: բ/369աբ: գ/369բ-70ա: դ/370աբ: ե/370բ: զ/370բ-1ա: է/371ա-2ա: ը/372աբ: թ/372բ-3ա: ժ/373ա: ժա/373աբ: ժբ/373բ-4ա: ժգ/374ա: ժդ/374աբ ... ճա­ռի պա­պայ, եմ­սե­քի, հա­տի­մա, տա­փե­խո­րայ: Որք են/// (չշա­րու­նա­կո­ւած, հմմտ. ձեռ. 1713, 394ա): ժե-ժզ/­չիք:

4. 375բ [Ծառ գո­յա­ցու­թեան] (գծա­գիր, ա­նա­ւարտ):

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

7բ Աւգ­նեա՛ Հո­գին Սուրբ Աս­տո­ւած ճշմա­րիտ:

26բ Հմմտ. ձեռ. 1815, 7ա, նման ձեռ. 1814, 18բ:

27ա Օգ­նեա՛ Հո­գի Սուրբ Աս­տո­ւած:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 7բ, 8ա, 115բ ու­թան­կիւն, սեւով, եղ­ծո­ւած, 374բ «ԳԻՐՔՍ ՍՈՒՐԲ ԷՋ­ՄԻԱԾ­ՆԱ Է»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` Աա (բո­լոր­գիր) «Պոր­փիւր եւ Մեկ­նու­թիւն Ստո­րո­գու­թեանց», «Լուծ­մունք Ար­տաք­նոց գրոց ի Տա­թե­ւա­ցոյ», (նոտր­գիր) «նար­դոս, որ է սմբու[լ], ես», Աբ (նոտր­գիր) «Ալ­տի ճա­նըմ, ճան»:

ՆՇՈՒՄ` Աբ ԺԷ. (17) դ., «ՌՂԲ. 1643. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1817

ՍԻՄԷՈՆ ԵՐԵՒԱՆՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԷ. - 1768

ԳՐԻՉ` Գա­լուստ վար­դա­պետ Ջու­ղա­յե­ցի: ԾԱՂ­ԿՈՂ` Ե­րե­միա դպիր: ՍՏԱ­ՑՈՂ` Մկրտիչ ար­քե­պիս­կո­պոս:

ԹԵՐԹ` 162 (գրչի է­ջա­կա­լում` 1-306, որ է` 5ա-157բ)-6 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրո­ւած` 8բ-9բ, 158ա-9բ: ՊՐԱԿ` a-n (j չիք)x12: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` A FAVIERI կամ CAVIAC կամ թագ, ո­րի տակ խա­ղո­ղի շե­ղան­կիւն ող­կոյզ՞: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,4x16,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (14,5x10,5), սահ­մա­նագ­ծո­ւած կարմ­րով: ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 7ա): Տող` 24: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ կարմ­րա­ւուն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 3+3 թերթ, թուղթ, չգրո­ւած, (հա­շո­ւած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ` թ. 1-3, 160-2), մասն աս­տա­ռի` թ. 3 160:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Կի­սա­խո­րան` 10ա, 52ա, 115ա: Ճա­կա­տա­զարդ` 5ա, 44ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան, թռչնա­յին: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­պոյտ, կա­նաչ, մա­նու­շա­կա­գոյն, վար­դա­գոյն, նարն­ջի, սեւ, սպի­տակ, ոս­կի:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի Բ. փեղ­կը թե­թե­ւա­կի քեր­ծո­ւած, աս­տա­ռը դեղ­նած. թեր­թե­րին դեղ­նա­ւուն բծեր, թա­նա­քի թթո­ւայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խո­ւած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

4ա-152բ [Մա­տե­նա­գ­­րու­թիւնք Սի­մէ­ո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցող` 5ա-7բ: Առ սուրբ Էջ­միա­ծին` 7բ-8ա: Ձօն առ Պոր­փիւր` 8ա: 1/10ա-43ա: (43բ-51ա տե՛ս յօդ. 5-6): 2/51բ-113բ: 3/114ա-50բ: 4/151ա: 5/43բ-49ա: 6/49ա-51ա: Յշտկրն/151բ-2բ:

Վեր­նագ­րերն օ­րի­նա­կո­ւած են գա­ղա­փար օ­րի­նա­կից` ի­մաս­տա­յին փո­փո­խու­թիւն չա­ռա­ջաց­նող բա­ռա­յին յա­ւե­լում­նե­րով (էջք 4ա, 43բ):

Յա­ւե­լեալ ու­նի.

- 153ա-7բ Ցանկ մա­տե­նիս Լուծ­մանց գլխա­­ւոր եւ նշա­նա­ւոր բա­նից` հա­ւա­քե­ցեալ ի նոյ­նոյ շա­րա­հիւ­սո­ղէ - Ա­ղէք­սանդ­րոս, Ո­լոմ­պիա­դո­րոս եւ Ա­ւե­ռիոս ո՞յք էին... Քա­ռան­կիւ­նի, ան­կա­տար, կա­տա­րեալ եւ գե­րա­կա­տար թի­ւին ո՞յք եւ ո՞րպէս:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­Կի

4ա Ար­տագ­րե­ցաւ ի բուն հե­ղի­նա­կէն կա­րի զգու­շու­թեամբ, ի Գա­լուստ մեղ­սա­մած սե­ւա­ւո­րէ` ի վա­յե­լումն սոյ­նոյ վե­հիս տե­ղա­պահ տեառն Մկրտիչ արհ­ւոյ եւ պան­ծալ­ւոյ ե­պիս­կո­պո­սին յա­մի յա­ւի­տե­նա­կան ար­քա­յին 1768 եւ հա­յոց ՌՄԺԷ., եւ նե­րամ­սեանն Մար­տի 4, ի հան­րա­տենչ եւ լու­սան­կար ա­թոռս Սուրբ Էջ­միա­ծին` ընդ հո­վա­նա­ւո­րե­լով: Ար­տագ­րե­ցաւ ի բուն հե­ղի­նա­կէն կա­րի զգու­շու­թեամբ ի Գա­լուստ տրուփ սե­ւա­ւո­րէ, ի վա­յե­լումն սոյ­նոյ վե­հիս տե­ղա­պահ տեառն Մկրտիչ արհ­ւոյ եւ պան­ծալ­ւոյ ե­պիս­կո­պո­սին:

51բ Որ եւ գրի սա ի վա­յե­լումն նոյ­նոյ տեառն Մկրտիչ ար­ժա­նա­վա­յել տե­ղա­պա­հին եւ ար­հիա­պանծ ե­պիս­կո­պո­սին, ձե­ռագ­րու­թեամբ ի յէգ Գա­լուստ մեղ­սա­ներկ սե­ւա­ւո­րէ:

113բ Արդ, ի ժա­մա­նիլն ձեր յայսր, ո՛ նա­զե­լա­գոյն ըն­թեր­ցօղք եւ ու­սում­նա­սէր օ­րի­նա­կե­ցօղք սո­րին, հայ­ցեմ զի յի­շես­ջիք զշա­րա­հիւ­սօղ սո­րին այ­սո­րիկ` զծայ­րա­գոյն քա­հա­նա­յա­պետն Ա­մե­նայ­նից Հա­յոց տեառն զՍի­մէօն սրբա­զան եւ վե­հա­գոյն հայ­րա­պետն նար­դե­նիս, որ է Ե­րե­ւան­ցի, եւ զհո­գե­ւոր ծնօղ նո­րին` զՇա­մա­խե­ցի Յա­կոբ վար­դա­պետն, հան­դերձ մարմ­նա­ւոր ծնո­ղօքն իւ­րոյ` զԿա­րա­պետն եւ զԳա­յիա­նէն, եւ եղ­բարբք նո­րին` զՄել­քի­սե­թեկն, զՅա­րու­թիւնն եւ զՂա­զարն, ընդ նո­սին եւ զիս` զա­նար­ժան Գա­լուստ մեղ­սա­մած վար­դա­պետս` գծօղ սո­րին, զի եւ դուք յի­շե[ս]­ջիք ի Քրիս­տո­սէ յԱս­տու­ծոյ մեր­մէ:

Տե՛ս ձեռ. 1818, էջ 135աբ. սա յի­շա­տա­կա­րա­նի հա­մա­ռօ­տու­թիւնն է:

114ա Որ եւ գրի սա` ի վա­յե­լումն նոյ­նոյ տեառն Մկրտիչ ինք­նա­վա­յել տե­ղա­պա­հին եւ ար­հիա­պա­տում ե­պիս­կո­պո­սին, գծագ­րու­թեամբ ի փցուն Գա­լուստ յոգ­նա­մեղ փա­ղե­րա­յէ Ջու­ղա­յեց­ւոյ:

152բ Արդ, ե­ղեւ զրաւ մա­տե­նիս, որ կո­չի Լուծ­մունք ար­տաք­նոց, ձե­ռագ­րու­թեամբ թե­րա­վարժ յու­մեմ­նէ Գա­լուստ էա­կա­նի բա­նին պաշ­տօ­նա­տար կո­չե­ցել­ւոյ, որ եմ տե­ղեաւ Ջու­ղայ­ւոյ Նո­րոյ, զոր ի լի­նիլն մեր աստ ի սրբոյ Քրիս­տո­սաի­ջի Ա­թո­ռոջս եւ ի գոլն մեր օ­րի­նա­կե­ցաք զգե­ղեց­կա­յար­մար եւ զհա­մե­ղազ­րուց Լուծ­մունքս զայս ի բուն հե­ղի­նա­կէն` ի հա­մար նար­դե­նիս տե­ղա­պահ տեառն Մկրտիչ ար­հիա­պանծ ե­պիս­կո­պո­սին, զոր ի սի­րա­խիտ նոյ­նոյ արծ­նեալ ծաղ­կեաց զսա Ե­րե­միա խորհր­դա­կան դպիրն վե­հին եւ ե­պիս­կո­պոսն յոգ­նաշ­նորհ ի պա­տիւ նո­րին: Ու­րեմն յըն­թեր­ցա­սէր հան­դի­պո­ղացդ յի­շել ա­ղա­չեմք, զի եւ դուք յի­շե[ս]­ջիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ անզ­րաւ յա­ւի­տե­նիւ: Արդ, ար­տագ­րե­ցաւ ի դրան |153ա| Սրբոյ եւ մե­ծի աթո­ռոյս Էջ­միած­նի, ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Սի­մէօն վե­հա­փառ եւ յոգ­նի­մաստ եւ գե­րըն­տիր սրբազ­­նա­կա­տար կա­թո­ղի­կո­սին եւ պատ­րիար­քու­թեան սրբոյ Ե­րու­սա­ղե­մայ` տեառն Պօ­ղոս վար­դա­պե­տին, եւ Կոս­տանդ­նու­պօլ­սոյ` տեառն Գրի­գոր աս­տո­ւա­ծի­մաստ վար­դա­պե­տին. ո՛ղջ լե­րուք ի Տէր:

157բ Փա՜ռք, պա­տիւ եւ երկր­պա­գու­թիւն հան­դերձ գո­հու­թեամբ ե­ռանձ­նեայ ե­րա­նե­լա­գու­նե­ղի տէ­րու­թեանդ եւ միոյ աս­տո­ւա­ծու­թեանդ, որ զիս ան­կա­րօղ տար­տամ ծա­ռայս քո, կա­րո­ղա­ցու­ցեր յա­րաձ­գա­կան շնոր­հիւդ յա­ւարտ հա­սա­նիլ գրեց­ման գրքոյս, ո­րով եւ յանգ ե­լի իսկ, ո­րոց վասն վե­րա­ռա­քեմ յայսմ վայ­րի ե­ռա­պայ­ծառ գե­րադ­րե­լոյդ յա­մե­նայն էից պաշ­տօն բա­րե­բա­նա­կան եւ երկր­պա­գա­կան յա­ւի­տեան եւ յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նիւ. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

2. 4բ (շղա­գիր, 1779 թ.) Ես` Սրբոյ Էջ­միած­նի միա­բան, տե­ղա­պահ Մկրտիչ վար­դա­պետս Պոր­փիւ­րի Լուծ­մանց գիրքս շնոր­հե­ցի հո­գեծ­նի որ­դե­կին ի­մոյ` Դա­նիէլ վար­դա­պե­տին յի­շա­տակ` ի վա­յելս ան­ձին իւ­րոյ, ի ՌՄԻԸ. (1779) թւին, Յուն­վա­րի մուտն:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 4բ, 5ա` եր­կիցս, 157բ­`եր­կիցս. ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՄԿՐՏԻՉ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵՏ, 1210 (1761)»:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌՄԺԷ. - 1768. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1818

ՍԻ­ՄԷ­ՈՆ ԵՐԵ­ՒԱՆ­ՑԻ, ՄԱ­ՏԵ­ՆԱ­Գ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆՔ

[ԷՋՄԻԱԾԻՆ]

ՌՃՂԶ­. - 1747

ԳՐԻՉ` [Սի­մէ­ոն Երե­ւան­ցի]:

ԹԵՐԹ` 138-2 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգ­րուած` 36բ, 136ա-137բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԲx12 (ԺԲ 4): ՆԻՒԹ` թուղթ, ողկուզանման զարդի լու­սա­դ­րոշ­մով եւ լու­սա­գ­ծե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,6x16,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` երկ­սիւն (16x13): ԳԻՐ` նոտրգիր (նմուշ` 40ա): ՏՈՂ` 29: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. միջուկը` տախ­տակ. աստառը` թուղթ. լուսանցակողերը` կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 1+1, թուղթ, չգրուած, մասն աս­տա­ռի, հաշուած թերթաքանակի մէջ (թ. 1, 138):

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին թե­թե­ւա­կի քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, թա­նա­քի թթուայնութեան հետեւանքով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խուած, տեղ-տեղ զա­նա­զան բծեր, խո­նա­ւու­թեան հետ­քեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

2ա-135բ [Մա­տե­նա­գ­րու­թիւնք Սի­մէ­ո­նի Երե­ւանց­ւոյ]

2ա-3բ Բան առ ըն­թեր­ց­օղ հա­մ­ազ­գի եւ սի­րե­լի եղ­բարցդ իմոց­ - Արդ, մինչ ամե­նայն գիրք, այսինքն` մար­գա­ր­է­ա­կանք, առա­քե­լա­կանք...

- 3բ-4ա Առ Սուրբ Էջ­մի­ա­ծին` մայրն իմ շնոր­­հա­ծին է բա­նս ­- Արդ, ո՜վ ամե­նա­գե­ղե­ցիկ եւ քաղ­ցրանուն սուրբ Էջ­մի­ա­ծին... եւ զտ­հա­սու­թիւն տղա­յու­թեան իմոյ սան­ձե­լով ի ձեռն ան­նա­խանձ եւ ան­կեղծ վար­ժա­պե­տին իմոյ` Յա­կօբ շնոր­հա­զարդ վար­դա­պե­տին Շա­մա­խե­ւոյ... ի քոյ յետ­նեալ ծա­ռա­յէ` յԵ­րե­ւանեց­ւոյ ան­պի­տա­նէ Սի­մէ­օ­նէ վար­դա­պե­տէ:

- 4ա [Ձօն առ Պոր­փիւր] - 0գնեա՛, ո՜վ Տէր օգ­նա­կան, / Որոց դի­մեալ առ քեզ գան...

1. 4ա-36ա Հա­մա­ռօտ լուծ­մունք Պոր­փիւ­րի, ծաղ­կա­քաղ արա­րեալ ի բնա­բա­նաց գե­րի­մաս­­տից սրբոց` Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի եւ երի­ցս երա­նեալ Գրի­գո­րի Տա­թե­ւաց­ւոյն, ու­րու­մն Սի­մէ­օն շնոր­հա­պերճ հայ­րա­պե­տի Երե­ւանց­ւոյ­

- 4բ-5ա Ի Նե­րա­ծու­թիւ­նն Պոր­փիւ­րի ­- Պոր­փիւ­րոս էր փիւ­նի­կե­ցի եւ իմաս­տա­սէր...

- 5ա [Նա­խեր­գան] - Բան. Ելոյր հար­կա­ւո­րի քրի­սա­ւո­րի է: Լուծ­մունք. Ելդ գոլ լսի...

ա. 5աբ Ճառ եր­րորդ ըստ մեկ­նչին ­- Բան. Եւ յառս Արիս­տո­տէ­լի Ստորոգութեանցն վար­­դա­­պե­տու­թիւն: Լուծ­մունք. Պի­տա­նա­ւո­րու­թիւն գրո­ցս Պոր­փիւ­րի վասն երից է ըստ մեկ­նչին...

բ. 5բ-6բ Ճառ հին­գե­րորդ ըստ մեկ­նչին­ - Բան. Եւ թէ զսեռն զի նա­խա­դա­սեաց այ­լոց, այս է պատ­ճառն: Լուծ­մունք. Քան­զի ամե­նայն իմաս­տա­սէրք զմաս­նա­ւորս...

գ. 6բ-7ա Ճառ Ժ.րդ ըստ մեկ­նչին ­- Բան. Ար­դէն իսկ վաղ­վա­ղա­կի յա­ղա­գս սե­ռի եւ տե­սա­կի: Լուծ­մունք. Աւարտէ զնա­խեր­գա­նն առա­ջին...

դ. 7ա-8բ Ճառ վե­ցե­րորդ ըստ մեկ­նչին­ - Բան. Եւ կամ թէ կար­ծի­քա­կան մակ­բայ եւս իմա­նիլ... Լուծ­մունք. Աս­տա­ն­օր նախ զհար­կա­ւո­րսդ քա­նեաւ կեր­պիւ մեկ­նէ...

ե. 8բ-9ա Ճառ եօթ­ե­րորդ ըստ մեկ­ն­չին­ - Բան. Եր­կ­րորդ խն­դիրն է, թէ Ե. ձայն­քն մար­մինք են, թէ՞ ան­մար­մինք: Լուծ­մունք. Քան­զի ստոյ­ի­կեան­քն զա­մե­նայն ինչ մար­մին են­թառ­նեն...

զ. 9ա-10բ Ճառ ու­թե­րորդ ըստ մեկ­նչին­ - Բան. Եր­րորդ խն­դիրն, թէ Ե. ձայ­նն յա­ռաջ, քան զբա­զու­մս են... Լուծ­մունք. Բայց զայ­սո­սիկ Պոր­փիւ­րոս այ­լով անուամբ առձայ­նեաց...

է. 10բ-11ա Ճառ ին­նե­րորդ ըստ մեկ­ն­չին­ - Բան. Յետ շնոր­հե­լոյ հան­դի­սա­րա­նացն: Լուծ­մունք. Այ­սին­քն` (ու­սու­մ­նա­սի­րա­ցն) զպար­գեւ եր­րա­կիս...

ը. 11ա-2ա Ճառ ԺԱ.երորդ ըստ մեկ­նչին ­- Բան. Յետ եր­կուց նա­խեր­գա­նից, որ ասէ վասն բնա­բա­նի նա­խեր­գա­նի­ցն... Լուծ­մունք. Բայց երե­ւե­ցաւ ո՛չ սեռ եւ ո՛չ տե­սակ...

թ. 12աբ Ճառ ԺԲ.երորդ ըստ մեկ­նչին ­- Բան. Արդ, վասն սահ­մա­նաց հինգ ձայ­նիցդ: Լուծ­մունք. տա­րա­ձայ­նու­թիւնք բա­զումք եղեն, որ­պէս յայտ է ի մեկ­նի­չն...

ժ. 12բ-3ա Ճառ ԳԺ.երորդ ըստ մե­կն­չին ­- Բան. Սեռ է, որ ըստ բազ­մաց եւ տար­բե­րե­ցե­լոց ս(=տ)եսակաւ ստո­րո­գի: Լուծ­մունք. Են­թա­գ­րե­լով ասէ առ են­թա­կայն...

ժա. 13աբ Ճառ ԺԴ.երորդ ըստ մեկ­ն­չին ­- Յայսմ ճա­ռի զո­մանց ընդ­դի­մա­բա­նու­թիւն յան­դի­մա­նէ Դա­ւիթ...

ժբ. 13բ-5ա Ճառ ԺԵ.երորդ ըստ մեկ­ն­չին ­- Վասն դա­սա­ւո­րու­թեան այս­քան իմա՛, իսկ զբա­նն զտար­բե­րու­թիւ­նն նա­խա­դա­սեաց...

ժգ. 15ա-7ա Ճառ ԺԶ.երորդ ըստ մեկ­նչին­ - Բան. Քա­ռա­կա­բարն այս եր­կու սեռ: Լուծ­մունք. Այ­սին­քն` սե­ռա­կան­գոյն եւ մի­ջին...

ժդ. 17ա-8ա Ճառ ԺԷ.երորդ ըստ մեկ­նչին - Բան. Աս­տա­ն­օր Դա­ւիթ որ­պէս թէ պա­տուե­լով զՊղատօն...

ժե. 18ա-19ա Ճառ ԺԸ.երորդ ըստ մեկ­նչին ­- ԶԱ­րիս­տո­տէ­լէս կո­չէ Ստա­գի­րա­ցի...

ժզ. 19ա-21ա Ճառ ԺԹ.երորդ ըստ մե­կն­չին - Բան. Արդ, բա­ցա­տուե­ցե­լոյր սե­ռոյր եւ տե­սակոյր... Լուծ­մունք. Աս­տա­ն­օր ոյր ձայնդ թուի թէ ըստ ուղ­ղա­կա­նա­ցն են...

ժէ. 21ա-22ա [Ճառ Ի.երորդ ըստ մե­կն­չին] Յա­ղա­գս տար­բե­րու­թեան ­- Բան. Տար­բե­րու­թիւն հա­սա­րա­կա­բար, յատ­կա­պէս եւ յատ­կեղ ասա­սցի: Լուծ­մունք. Վասն դա­սա­ւո­րու­թեան սո­րա այս­պէս իմա՛...

ժը. 22ա Ճառ ԻԱ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Հարց. Զի՞նչ գո­յա­ցու­թիւն եւ զի՞նչ գո­յեղն...

ժթ. 22բ Ճառ ԻԲ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Աս­տա­ն­օր մեկ­նիչն քա­նեօք եղա­նա­կօ­ք զա­նա­զա­նէ... Լուծ­մունք. Նախ` այս­պէս թէ սեռն ու­նի զբա­ժա­նա­կա­նսն, յորս բա­ժա­նի...

ի. 22բ-4ա Ճառ ԻԳ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Արդ, ի վե­րուստ սկ­սա­նե­լով եւ դար­ձեալ ճա­ռե­լի եւ այլ: Լուծ­մունք. Վերս­տին ի սեռ տար­բե­րու­թեանն սկ­սեալ կր­կին բա­ժա­նէ...

իա. 24բ-5ա Ճառ ԻԴ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Ասէ` ի գի­տու­թիւ­նէ իրաց սահ­մանք գո­յա­նան...

իբ. 25ա-7ա Ճառ ԻԵ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Յայսմ ճառի պղա­տո­նա­կան­քն ներ­հա­կեալ ի միւս կող­մն...

իգ. 27ա-8ա Ճառ ԻԶ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Եւ որո­շին զնա, եւ այս­պէս տար­բե­րու­թիւ­նն է... Լուծ­մունք. Դար­ձեալ սահ­մա­նէ զտար­բե­րու­թիւ­նն...

իդ. 28ա-9բ Ճառ ԻԷ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Տար­բե­րու­թիւն է, որ մեկ­նե­լն բնա­ւո­րեալ է ընդ նոյն սե­ռիւն: Լուծ­մունք. Դար­ձեալ սահ­մա­նէ, քան­զի վասն տա­րա­կու­սե­լի եւ կար­ծեօք...

իե. 29բ-30բ Ճառ ԻԸ.երորդ ըստ մե­կն­չին, Յա­ղա­գս յա­տկի­ - Վասն դա­սա­ւո­րու­թեան սո­րա այս­քան իմա­նա­լի է...

իզ. 30բ-1բ Ճառ ԻԹ.երորդ ըստ մե­կն­չին, Յա­ղա­գս պատահ­ման­ - Բան. Պա­տա­հու­մն է, որ լի­նի եւ բա­ցա­լի­նի առանց են­թա­կա­յին ապա­կա­նու­թեան: Լուծ­մունք. Անու­նն իսկ յայ­տնէ զդասն եւ զոր­պի­սու­թիւն իւր...

իէ. 31բ-2ա Աւարտ առաջ­նոյ հա­տո­րի գր­քոյս: Սկ­սա­նի զեր­կ­րորդ հա­տորն­ - Բան. Յա­ղա­գս առէ­ից հա­սա­րա­կա­ցն եւ յատկից, սե­ռի­ցն եւ տե­սա­կա­ցն... Լուծ­մունք. Քան­զի յա­ռաջ­նու­մն ու­սաք...

իը. 32ա Ճառ Լ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Աստ խոստ­ման մե­րում ասէ: Լուծ­մունք. Ի նա­խեր­գա­նի իւ­րում ասաց...

իթ. 32բ Ճառ ԼԱ.երորդ ըստ մե­կն­չին ­- Բան. Ի հա­սա­րա­կու­թե­նէ մո­ռա­ցա­բար եւ այլ: Լուծ­մունք. Այ­սին­քն` զհա­սա­րա­կ եւ է հինգ ձայ­նիցդ...

լ. 32բ-3ա Ճառ ԼԲ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Յա­ղա­գս հա­սա­րա­կու­թեանց եւ յատ­կու­թեանց սե­ռի եւ տար­բե­րու­թեան: Լուծ­մունք. Յետ հան­րա­կա­նա­պէս ասե­լոյ հա­սա­րա­կու­թեան եւ զա­նա­զա­նու­թեան...

լա. 33աբ Ճառ ԼԳ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Յա­ղա­գս հա­սա­րա­կու­թեան սե­ռի եւ տե­սա­կի եւ զա­նա­զա­նու­թեան նո­ցին: Արդ, երեք հա­սա­րա­կու­թիւն դնէ եւ վեց զանազանութիւն...

լբ. 33բ-34ա Ճառ ԼԴ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Յա­ղա­գս հա­սա­րա­կու­թեան եւ զա­նա­զա­նու­թեան սեռի եւ յատկի: Երեք հասա­րա­կու­թիւն եւ հինգ զանազանութիւն դնէ սե­ռին ընդ յա­տկին...

լգ. 34աբ Ճառ ԼԵ.երորդ ըստ մե­կն­չին - Բան. Յա­ղա­գս հա­սա­րա­կու­թեան եւ զա­նա­զա­նու­թեան սե­ռի եւ պա­տահ­ման: Լուծ­մունք. Մի հա­սա­րա­կու­թիւն դնէ եւ չորք զա­նա­զա­նու­թիւն...

լդ. 34բ-6ա Ճառ ԼԵ.երորդ ըստ մե­կն­չին­ - Բան. Յա­ղա­գս հա­սա­րա­կու­թեան եւ զա­նա­զա­նու­թեան տար­բե­րու­թեան եւ տե­սա­կի: Լուծ­մունք. Եր­կու հա­սա­րա­կու­թիւն եւ չորս զա­նա­զա­նու­թիւն դնէ սո­ցա... Աւար­տե­ցաւ Լուծ­մունք Պոր­փիւ­րի Նե­րա­ծու­թեան եւ մեկ­նու­թեան շնօր­հօ­քն Քրիս­տո­սի, որում փա՜ռք յա­ւի­տեա­նս. ամէն:

2. 37ա-95ա Սուրբ Հո­գի Աս­տուա՛ծ, հա՛ս ի թի­կու­նս: Հա­մա­ռօտ լուծ­մունք գրո­ցն Արիս­տո­տէ­լի Տա­սանց ստո­րո­գու­թեանց, ծաղ­կա­քաղ արա­րեալ ի բա­նից գե­ր­ի­մաս­տի­ցն սր­բոյ Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յի եւ երի­ցս երա­նեալ սր­բոյ հօրն մե­րոյ` Գրի­գո­րի Տա­թե­ւաց­ւոյն, ի Սի­մէ­օն գե­րի­մա­ստ հայ­րա­պե­տէ Ամե­նայն Հա­յոց` ի յօ­գուտ ու­սու­մ­նա­սի­րաց եւ ի փառս Աս­տու­ծոյ:

- 37ա [Ձօն առ Արիս­տո­տէլ] - Արիս­տո­տէլ մի­տն ան­զբաղ /Բա­նա­սի­րաց հա­մե­միչ աղ...

37ա-8ա Ստո­րո­գու­թիւնք Արիս­տո­տէ­լի­ - Արիս­տո­տէ­լս այս ըՍ­տա­գի­րա­ցի էր եւ աշա­կերտ Պղա­տոօնի Աթե­նաց­ւոյ... 38ա-47ա Բան. Հո­մ­ա­նունք ասին, որոյ անու­նն մի­այն հա­սա­րակ: Լուծ­մունք. Սահ­մա­նէ` զհո­մ­ա­նու­նն ասէ...

ա. 47ա-56ա Յա­ղա­գս գո­յա­ցու­թեան, պրակ Ա. - Բան. Գո­յա­ցու­թիւն ասեմ, որ նախ­կին եւ իս­կա­գոյն... Լուծ­մունք. Աս­տա­ն­օր կար­գաւ ըն­ձե­ռէ զվար­դա­պե­տու­թիւ­նս...

բ. 56բ-65բ Յա­ղա­գս քա­նա­կի, պրակ Ա­. - [Բան.] Եւ քա­նա­կին է, ինչ որ տարորոշ է եւ է, որ շա­րու­նակ, եւ այնք որ: Լ[ուծ­մունք.] Արդ, եթէ վասն է՞ր ի յիշելն զսոսա...

գ. 65բ-73բ Յա­ղա­գս Առ­ըն­չի, պրակ Ա. ­- Բան. Առինչք ասին, որք մի­ան­գամ ին­քեանք, որ ինչ են այ­լոց... Լուծ­մունք. Կր­կին պատ­ճառ պարտ էր նա­խա­դա­սել որա­կին...

դ. 73բ-83բ Յա­ղա­գս որա­կի եւ որա­կու­թեան, պրակ Ա­. - Բան. Եւ որա­կու­թիւն ասեմ, ըն­դ ո­րում որակք ոմանք ասին... [Լուծ­մունք.] Արդ, վասն դա­սա­ւո­րու­թեան սոցա յա­ռաջ ասա­ցաւ...

ե. 83բ-4բ Յա­ղա­գս առ­նե­լոյ եւ կրե­լոյ, պրակ Ա. ­- Բան. Ըն­դու­նի առ­նելդ եւ կրելդ զներ­հա­կու­թիւն զյա­ւէ­տն եւ զնուազն: Լուծ­մունք. Վասն դա­սա­ւո­րու­թեան սո­ցա մեկ­նի­չն ասէ...

զ. 84բ-90ա Յա­ղա­գս հակա­կա­յից, պրակ Ա­. - Բան. Իսկ յա­ղա­գս հա­կա­կա­յից ըստ քա­նի եղա­նա­կս սո­վո­րե­ցաւ... Լուծ­մունք. Վասն դա­սա­ւո­րու­թեան սո­րա աստ մեկ­նի­չն զեր­կու պատ­ճառս դնէ...

է. 90ա-1բ Յա­ղա­գս նախ­կ­նի­ - Բան. Նախ­կին այ­լայ­լոյ ասի քա­ռա­կա­բար եւ այլ: Լուծ­մունք. Նախ­կի­նն այ­լոյ ասի նախ­կին եւ ոչ ին­քեան...

ը. 91բ-2ա Յա­ղա­գս հա­ման­գա­մայնց­ - Բան. Հա­ման­գա­մայն եւ պար­զա­բար եւ իս­կա­գոյն... Լուծ­մունք. Հա­ման­գա­մայն­քս ըստ նախ­կ­նի­ցն են...

թ. 92բ-4բ Յա­ղա­գս շար­ժու­թեան ­- Բան. Շար­ժու­թեան տե­սակք են վեց եւ այ­լն: Լուծ­մունք. Պի­տա­նա­ւո­րու­թիւն սո­րա, թէպէտ ի տրա­մա­բա­նսն է, ասէ...

ժ. 94բ-95ա Յա­ղա­գս ու­նե­լոյն­ - [Բան.] Ու­նելդ ըստ յո­լով եղա­նա­կս ասի կամ իբր ու­նա­կու­թիւն եւ տրա­մա­դ­րու­թիւն: [Լուծ­մունք.] Ի տասանց սեռիցն մի եւ ունելս է, զոր սկզբանն յիշեաց... զի առա­ւել հա­ւա­ստե­ցաւ սեռ գոլ սո­րա: Արդ, աւար­տէ եր­րորդ ի հա­տո­րիս եւ մա­նա­ւանդ բո­լոր ի գրո­ցս տա­սանց ստո­րո­գու­թեան­ցս, յոր վայր պար­տիմք փառս տալ Աս­տու­ծոյ, որ է առա­ջին եւ վեր­ջին, սկիզ­բն եւ կա­տա­րած ամենայնի:

3. 95ա 0գնեա՛, ո՛վ Տէր օգ­նա­կան, / Որոց դի­մեալ առ քեզ գան, / Առ յոր եւ ես դի­մե­ցի / Եւ զայս գոր­ծս ի կիր ար­կի:

95բ-127բ Հա­մա­ռօտ լուծ­մու­նս Պե­րի­ա­րար­մէ­նի­աս գրո­ցն Արիս­տո­տէ­լի, իբ­րու ծաղ­կա­քաղ արա­րեալ ի բա­նից սր­բոյն գե­ր­ի­մաս­տից Դաւ­թի Ան­յաղթի փի­լի­սո­փա­յին եւ երի­ցս երա­նեալ սր­բոյն Գրի­գո­րի Տա­թե­ւաց­ւոյն, նոյ­նոյ Սի­մէ­օնի Երե­ւանեց­ւոյ սր­բա­զան կա­թո­ւղի­կո­սի Ամե­նայն Հա­յոց Մե­ծաց:

- 95բ [Բան առ ըն­թեր­ցո­ղս] - Իմա՛ զայս նախ, ո՛վ ըն­թեր­ցօղ, / Եթէ ուս­մանց ես հե­տեւ­օղ...

95բ-7ա Սկ­սա­նի Աս­տու­ծով, խո­րա­գիր ­- Բան. Սկիզ­բն եւ նա­խա­դ­րու­թիւն գրո­ցն, որ Յա­ղա­գս մեկ­նու­թեան: Լուծ­մունք. Իբր թէ սկիզ­բն եւ գլուխ գրո­ցս այս է...

ա. 97ա-8բ Յա­ղա­գս անուան, պրակ Ա­. - Բան. Բայց ոչ որ­պէս ներ­պար­զս անուա­նս... Լուծ­մունք. Ի սահ­մա­նի անուան ասաց թէ...

բ. 98բ-9ա Յա­ղա­գս բա­յի, պրակ Ա. ­- Բան. Բայ է, որ առնշա­նա­կէ ամա­նակ... Լուծ­մունք. Թէ­պէտ են եւ անուանք, որք զժա­մա­նակ նշա­նա­կեն...

գ. 99ա-127բ Յա­ղա­գս բա­նի, պրակ Ա­. - Բան. Որոյ մա­սան­ցն նշա­նա­կէ զա­տեալ իբր ասու­թիւն... Լուծ­մունք. Սահ­մա­նէ եւ զբա­նն, զո­րոյ որո­շէ յա­նուա­նէ... եւ տուո­ղին ամե­նայ­նի զի­մաստ եւ զըն­դու­նելա­կու­թիւն, փառք յա­ւի­տեա­նս. ամէն:

4. 127բ Լուծ­մունք սե­ռ­օ­րէն ամե­նայն գո­յից­ - Գլ­խա­ւոր եւ սե­ռ­օ­րէն բա­ժան­մունք գո­յից ու­թն են... եղա­նակք բա­ժա­ն­մանց շատք, զորս թո­ղաք մեք ահա ձե­րումդ գտման. վերջ:

5. 127բ-132բ Գիր­քս այս կո­չի Հինգ առածք, այ­սին­քն` Ե. ասա­ցուածք, յորս հինգ իրո­ղու­թիւ­նս ու­սու­ցա­նէ մեզ Ան­յաղ­թն Դա­ւիթ­ - Յա­ռաջ­նու­մն ու­սու­ցա­նէ, թէ զի՞նչ է սահ­ման եւ զի՞նչ ստո­րագրու­թիւն...

ա. 127բ-9բ Առած առա­ջին ­- Բան. Արդ, սահ­մա­նէ բան հա­մա­ռօտ եւ այլ: Լուծ­մունք. Սահ­մա­նէ զնոյն սահ­մա­նն...

բ. 129բ Առած եր­կ­րորդ. Թէ զի՞նչ է գո­յա­ցու­թիւն եւ որով զա­նա­զա­նի ի բնու­թիւ­նէ­ - Բան. Գո­յա­ցու­թիւն է շա­րա­դ­րու­թիւն գո­յա­ցու­ցա­նո­ղաց ոմանց: Լուծ­մունք. Սահ­մա­նէ զգո­յա­ցու­թիւ­նն, արդ, այս այն...

գ. 129բ-30ա Առած եր­րորդ. Եթէ զի՞նչ է նոյն եւ զի՞նչ այլ, եւ զի՞նչ նոյն եւ այլ­ - Բան. Արդ, ստոյգ է նոյն եւ այն: Լուծ­մունք. Յեր­րոր­դում առած­իս ու­սու­ցա­նէ զնոյ­ն եւ զայլ բառսդ...

դ. 130ա-1բ Առած չոր­րորդ. Թէ զի՞նչ մի իցէ գո­յա­ցու­թիւն եւ բնու­թիւն ­- Բան. Արդ, ոչ ապա­քէն ընդ­հա­նուր էի­ցս այ­սո­ցիկ ասա­ցեալք եւ այլն: Լուծ­մունք. Ի չոր­րոր­դու­մն առա­ծիս կա­մի ցու­ցա­նել մեզ...

ե. 131բ-2բ Առած հին­գե­րորդ. Թէ ոչ կա­րօղ գոյ իւ­րա­քան­չիւր ոք յան­հա­տի­ցն մի բնու­թիւն գոլ եւ ասիլ­ - Վեր­ջում հին­գե­րոր­դի առա­ծիս ու­սու­ցա­նէ հինգ գլ­խով... եւ ոչ մի բնու­թիւն կա­րէ ասիլ: Վերջ լուծ­մանց Հինգ առա­ծիս եղեւ:

6. 132բ-4ա Հա­մա­ռօտ լուծ­մունք գրո­ցն Դաւ­­թի, որ կո­չի Գո­յից բա­ժա­նու­մն, նոյ­նոյ տեառն Սի­մէ­օ­նի սր­բա­զան կա­թո­ղի­կո­սի` գե­ր­ըն­տիր հայ­րա­պե­տի Ամե­նայն Հա­յոց ­- Բան. Ամե­նայն, որ միան­գամ բա­ժա­նեալ գոլ այ­լոց գո­յից եւ՛՛: Լուծ­մունք. Ասէ թէ ամե­նայն գոյ, որ միան­գամ... այնց ասա­ցե­լոց ամե­նից, յո­րոց ի վերն եւս ասա­ցի իսկ, բաւ է, վերջ եղեւ:

- 134բ-5բ Յի­շա­տա­կա­րան այ­սր մա­տե­նի.­ Արդ, ի հա­սա­նի­լն մեր յա­ւարտ բա­նիս, տա­ցուք գո­հու­թիւն եւ փառս հաստ­չին եւ կար­գա­ւո­րո­ղին ամե­նայ­նի, որոյ շնոր­հօ­քն եւ օժան­դա­կու­թեամ­բն առ­նուն զրաւն եւ զլ­րու­մն եւ զկա­տա­րու­նա­կան վա­խ­ճան ամե­նայն իրո­ղու­թիւնք, որոց ազ­դե­ցու­թեամ­բն եւ շնոր­հա­տու զօ­րու­թեամ­բն եւ ես` յե­տի­նս բա­նա­սի­րաց եւ վեր­ջա­ցեա­լս ի յու­սուց­չաց Սի­մէ­օն իբրու վար­դա­պե­տս, որ են յեր­կ­րէն Արա­րա­տեն` ի քա­ղա­քէն յԵ­րե­ւա­նու, մի­ա­բան եւ պաշ­տոօնեայ Սր­բոյ եւ քրիս­տո­սա­ի­ջի աթո­ռոյն մե­ծի Էջ­մի­ած­նի, յո­րում եւ ի ստիպ­մա­նէ ու­սում­նա­սի­րաց մի­ա­բա­նից եղ­բարց հար­կե­ցայ առ­նել զԼուծ­մու­նս ար­տա­քին գրեանց, այ­սին­քն` Պոր­փիւ­րի Ե. ձայ­նի­ցն, Արիս­տո­տէ­լի Ժ. ստո­րո­գու­թեան­ցն եւ նո­րին Պերիար­մէ­նիաս գրոց, նա­եւ սո­ցին մեկ­նու­թեան­ցն, այ­սին­քն` Դաւ­թի Ան­յաղ­թին արա­րե­լոց, նա­ եւ նոյ­նոյ Դաւ­թի Հն­գից առա­ծի­ցն եւ նո­րի­ն Բա­ժա­ն­մանց գո­յի­ցն, որ զկ­նի առա­ծի­ցն եդեալ է, որ թէ­պէտ ի վեր, քան զկա­ր էր իմ այս գործ, սա­կայն, ին­չ ե­ւ ի­ցէ, ըստ մե­րում կա­րո­ղու­թեան եւ մա­նա­ւանդ շնոր­հօ­քն Աս­տու­ծոյ արա­րեալ զԼուծ­մու­նս վե­րոյ յի­շե­ցեալ գրեան­ցն, հա­ւա­քե­ցաք ի մի տուփ գիրք մի, որ է ըն­տել ոճիւ եւ պարզ խօ­սա­կ­ցու­թեամբ, որ­պէս­ զի լի­ցի դիւ­րի­մաց դե­ռա­ու­սից ըն­թեր­ցա­սի­րաց եւ դա­սա­ս­ողաց Ար­տաք­նոց գրո­ցս: Քան­զի մա­նա­ւան­դա­պէս միտ մեր այս եր, զի խր­թ­նա­բառ շա­րա­դ­րու­թիւն այ­սո­ցիկ գրո­ցս եւ դժուա­րի­մաց մի­տսն լու­ծ­եաք, այլ ոչ զայ­լա­բա­նու­թիւն եւ կամ յին­քե­նէ զնոր իմն բնա­խօ­սու­թիւն առ­նել, ուս­տի, զդ­ժուա­րի­մաց տե­ղեաց զս­կիզ­բն մի­այն առեալ, եդաք ի բա­նի եւ ենթ նո­րին զլուծ­մու­նսն ոչ դնե­լով զա­մե­նայն բնա­բանսն ի մի­ջի: Քան­զի իւ­րա­քան­չիւր բա­նի մին­չեւ ցմիւս բա­նն որ­քան տա­րա­կու­սե­լի եւ կա­րօտք լուծ­մանց միտք եւ բառք գոն, զայնս ամե­նայ­ն ի լուծ­մու­նս նո­րին լու­ծեալ եմք եւ յի­շեալ, ուս­տի եւ ձեզ` ըն­թեր­ցո­ղացդ, պարտ է նախ զբնա­բա­նս առ­ձեռն ու­նիլ եւ ըն­թեռ­նուլ, որ­պէս­ զի ի հան­դի­պի­լն տա­րա­կու­սե­լեաց տե­ղեա­ցն բնա­բա­նից ի յայ­սր եկեալ տես­ջիր զլու­ծու­մն, որով ապա իմաս­ցի եւ մերս աշ­խա­տու­թիւն, որ եւ ու­սում ի տուօղն շնոր­հաց, զի ոչ գտա­նի­ցէք բառ եւ կամ զբան ինչ տա­րա­կու­սե­լի (թէ՛ ի բնա­բանսն եւ թէ՛ ի մեկ­նու­թիւ­նսն Դաւ­թի), որ ոչ իցէ կեր­պիւ իւ­իք յի­շե­ցեալ եւ լու­ծե­ցեալ, թէպէտ ոչ առ ամե­նե­սեան հա­ւա­նե­լի: Ուս­տի աղեր­սա­կա­նաւ ձայ­նիւ խն­դ­րեմ ի սի­րե­լաց ըն­թեր­ցո­ղացդ, զի եթէ հա­ւա­նեալ ախոր­ժես­ջիք ըն­թեռ­նու­լն ձեր, տա­ջիք փառս տուո­ղին շնոր­հաց, զի ամե­նայն տուրք բա­րիք եւ ամե­նայն պար­գեւք ի նմա­նէ են, եւ թէ ոչ հա­ւա­նի­ցիք, գո­նէ մի քա­մա­հօղք լի­նի­լ ի­բր զա­ն­օ­գու­տս վար­կա­նե­լով զաշ­խա­|135ա|տու­թիւն մեր: Քան­զի այն կամ ի նա­խան­ձու եւ կամ յոչ ինչ բնաւ գի­տե­լոյ յա­ռաջ­անայ, զի ըստ մար­գա­րէ­ին` եթէ անա­սուն մի տա­րա­պար­տուց ոչ հա­նէ զձայն, բա­նա­ւո­րի մար­դոյ հն­չու­մն զիա՞րդ իցէ ըն­դու­նայն, զի եթէ առ քեզ զուր եւ յայ­լս օգ­տա­կար: Զի թէ եւ այս ոչ, գո­նէ եւ ի բազ­մա­ժա­մա­նա­կեայ աշ­խա­տու­թիւ­նս իմ խնա­յել աղա­չեմ, որ ի ՌՃՂԲ. (1743) թուա­կա­նիս մե­րոյ սկ­սեալ` ի չորս ամս բո­լոր հա­զիւ կա­րա­ցի աւար­տել զսա, եւ այն եւս մե­ծաւ տա­ռա­պա­նօք եւ ան­գ­րե­լեաւ վշ­տա­կ­րու­թեամբ, յայ­սր եւ ան­դր տա­րա­գիր եւ աստան­դա­կան լի­նե­լով վասն դառ­նա­շունչ բեր­մանց ամա­նա­կին, զո­րոց թէ­պէտ ի յա­ռա­ջա­բա­նու­թեան մե­րում խոս­տա­ցաք ճա­ռել ի վերջ բա­նի­ցս, սա­կայն այժմ գրի­չն իմ կայ առեալ մնաց խա­փան ի բա­զում ժա­մս: Քան­զի մնա­լով ի յա­փ­շու­թեան եւ ի վա­րա­նս, ոչ գի­տացի, թէ զորն գրե­ցից եւ զորն թո­ղից, քան­զի վասն իմոց ծո­վա­ցե­լոց մե­ղաց` թէ՛ ի մար­մ­նա­կան պե­տու­թիւ­նսն եւ թէ՛ ի հո­գե­ւո­րա­կան պե­տու­թիւ­նսն, ի ժա­մա­նա­կս յայս գոյր ան­պատ­մե­լի եւ ան­գ­րելի խռո­վու­թիւնք եւ մարտք: Կար­ճա­ռօտ այս­քան իմաս­ջիք, զի ի ներ­ քա­նեաց ամա­ցս ութ շահ փո­խե­ցան` մին զմիւսն սպա­նա­նե­լով եւ զտե­ղին յա­ջոր­դե­լով: Մտա­ծեա՛յ, թէ որ­քան իցէ լեալ վնաս­քն հե­ծե­լա­զ­օ­րաց սո­ցա, եւ եր­կիրն որ­պէս իցէ ոտնակոխ լեալ հան­դերձ գե­րե­վա­րու­թեամբ, թող զօ­րա­մաշ եւ զսո­վա­մաշ լեա­լն, իսկ զփա­խս­տեա­նս ո՜ թուես­ցէ, զի գրե­թէ եր­կիրն Պար­սից եւ Արա­րա­տեան ամա­յի եղեւ: Իսկ ի հո­գե­ւորն` ի ներ­կա­յիս կա­թո­ղի­կոսն, որ է Ղա­զար Ճահ­կե­ցին, ընդ մի­ա­բա­նիս սր­բոյ Աթո­ռոյն վի­ճու­նա­կ­ լեալ, նա­եւ մի­ա­բան­քն մի­ա­բա­նեալ ընդ Կոս­տան­դ­նու­պօ­լ­սոյ պատ­րի­ար­գին եւ այ­լոց առաջ­նոր­դեաց ի յայ­նր վայր եղե­լոց, ընդ Ղա­զա­րու մար­տեան բա­նիւ եւ թղ­թով յա­մս եր­կուս, եւ թէ որ­քան վըր­դով­մունք եղեն յա­զգս մեր եւ որ­քան անուա­նա­բե­կու­թիւն եղեւ վար­դա­պե­տաց եւ վա­նա­կա­նաց, ո՛չ է գրե­լի. եւ թէ ո՛ւմ էր մեղն, Աս­տուած գի­տէ: Զայս­քա­նս վասն այ­սո­րիկ գրե­ցի, զի գի­տաս­ջիք, թէ յայս­պի­սում ամե­նա­կոջ, եւ որ­պի­սեաւ տա­ժան­մամբ յա­ւարտ հա­սու­ցի, քան­զի զայս ամե­նայն մո­ռա­ցեալ (որ եւ ես կա­յի ի մի­ջի), մի­այն հոգ եւ ջան այս էր, զի զ­սա ի կա­տար հա­սու­ցից ի յօ­գուտ եղ­բարց իմոց: Ու­րե­մն խն­դ­րեմ ի սի­րա­զուն եղ­բարցդ իմոց պա­րա­պո­ղացդ յ­ըն­թեր­ցա­սի­րու­թիւն, զի եւ դուք մի՛ ձան­ձ­րաս­ջիք յի­շել յա­ղօ­թս ձեր (ի յօգ­տի­լն ձեր ի սմա­նէ) զվե­րոյ յի­շեալ շա­րա­հիւ­ս­օղ սո­րին զՍի­մէ­օն վար­դա­պե­տս, նա­եւ զհո­գե­ւոր ծն­օղն իմ եւ զվ­ար­ժա­պե­տ­նս` զՇա­մա­խե­ցի |135բ| Յա­կոբ նր­բա­միտ գիտ­նար­դեանս վար­դա­պետ` ի նար­դեա­նս իբ­րեւ նոր իմն արե­գա­կն փայ­լի գի­տու­թեամբ եւ հան­ճա­րով ի սուրբ եր­կ­նա­ն­ման յԱթո­ռո­ջս ի մէջ վար­դա­պե­տաց: Նա­եւ զմար­մ­նա­ւոր ծն­օ­ղս իմ` զԿա­րա­պե­տն եւ զԳա­յի­ա­նէն, եւ զեղ­բայրսն իմ` զՄել­քի­սե­թե­կն, զՅա­րու­թիւ­նն եւ զՂա­զարն, զորս ի յի­շե­լն ձեր, յի­շեալ լի­ջիք եւ դուք ի Քրիս­տո­սէ` յԱս­տու­ծոյ մեր­մէ: Եւ վեր­ջ­ա­պէս, խն­դ­րեմ ի յըն­թեր­ցա­սէր եղ­բարցդ իմոց, զի ի յօ­րի­նա­կե­լն ձեր զգիր­քս զայս մի՛ վայրիվե­րոյ եւ անար­հեստ նօ­տա­րի գրել տայ­ցէք, զի նուրբ գիրք է, ուս­տի ի տուն ինչ սղալ­մանց ապա­կա­նի, միտ­քն կորն­չի, եւ աշ­խա­տան­քն մեր ընդ վայր հա­մա­րին, այլ զգու­շու­թեամբ եւ ար­հես­տիւ` թէ՛ ըստ բա­նի­ցն եւ թէ՛ ըստ կե­տա­դ­րու­թեան­ցն, որ­պէս սոյն օրի­նա­կս գրե­ցեալ է իմով ձե­ռամբ: Նա­ եւ ի յօ­րի­նա­կե­լն ձեր զսա, յա­ռա­ջա­բա­նու­թիւ­նս եւ զյի­շա­տա­կա­րա­նս մեր ըստ սմին գրել խն­դ­րեմ, քան­զի վարձ աշ­խա­տա­նաց մե­րոց ոչ այլ ինչ է, եթէ ոչ յի­շի­լն մեր սո­քօք: Ու­րե­մն, ի լի­նի­լն ձեր առիթ յիշ­ման մե­րոյ գրե­լով զսո­սա, յու­սամ, զի եւ դուք լի­նի­ջիք յիշ­ման ար­ժա­նիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ, որ է օր­հ­նեալ յա­ւի­տեա­նս. ամէն:

Արդ, եղեւ զրաւ մա­տե­նիս, որ կո­չի Լուծ­մունք Ար­տաք­նոց ի ՌՃՂԶ. (1747) թուա­կա­նիս, յամ­սեանն Օգոս­տո­սի Ժ. (10), ի դրան մե­ծի Աթո­ռոյս Էջ­մի­ած­նի, ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Ղա­զա­րու Ճահ­կե­ցոյ եւ ի պատ­րի­ար­գու­թեան Պօ­լ­սոյ տեառն Յա­կօ­բայ վար­դա­պե­տին: Ո՛ղջ լե­րուք ի Տէր. ամէն:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌՃՂԶ. - 1747. Մ[եսրոպ] ե­պիս­[կոպոս]»:

1819

ՍԻՄԷՈՆ ԵՐԵՒԱՆՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԵ. - 1766

ՍՏԱ­ՑՈՂ` Յա­կոբ Կար­նե­ցի:

ԹԵՐԹ` 191-2 (տե՛ս Պահ­պա­նակ. գրչի է­ջա­կա­լում` 1-360, որ է` 10ա-190բ). չգրուած` 8բ-9բ, 54ա: ՊՐԱԿ` 3x2 (Գ 4)+Ա-ԺԶx12 (Դ 8, Ը 13, ԺԲ 6, ԺԴ 10): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` ե­ռա­մա­հիկ, թագ, GP, փայ­տէ ցան­կա­պատ` մուտ­քով, ո­րի ներ­սում` զի­նուո­րա­կան հան­դեր­ձով եւ գա­ւա­զա­նով տղա­մարդ, եւ ա­ռիւծ` սու­րը ձեռ­քին, գլխա­վե­րե­ւում PRO PATRIA գրու­թիւն: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,5 x15,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15x10,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր, այլ ձեռ­քի` 99բ-100բ (նմուշ` 91ա, այլ` 100ա): ՏՈՂ` 25-28: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` թուղթ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 1+1, թուղթ, մասն աս­տա­ռի. հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1, 191):

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Կի­սա­խո­րան` 54բ: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­նաչ, վար­դա­գոյն, դե­ղին, կա­պոյտ, սպի­տակ, սեւ:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի եզ­րե­րը մա­շուած. 99բ է­ջին նոր թուղթ է փակ­ցուել, ո­րի շա­րա­նա­կու­թիւնն է թ. 100, տեղ-տեղ զա­նա­զան բծեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

1. 2ա-8ա Այս է Ա­րիս­տո­տէ­լի ի­մաս­տա­սի­րու­թեան ծառն, որ ցու­ցա­նէ թէ այս­պէս գտաւ ըստ կար­գի ա­ռաջ­նոցն (գծա­գիր` ա­նա­նուն սրբագ­րո­ղի ձեռ­քով):

2. 10ա-190բ [Մա­տե­նագ­րու­թիւնք Սի­մէո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցօղ/10ա-2ա: Առ սուրբ Էջ­միա­ծին/12աբ: Ձօն առ Պոր­փիւր/12բ: 1/12բ-53բ (54բ-64բ տե՛ս` 5-6): 2/65ա-144բ: 3/145ա-88ա: 4/188աբ: 5/54բ-62ա: 6/62ա-4բ: Յշտկրն/189ա-90բ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

144բ (1747 թ.). հմմտ. ձեռ. 1817, էջ 113բ, 1818, էջ 135աբ, նման ձեռ. 1820, էջ 172բ, 1821, էջ 171ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1. 144բ Գ­րե­ցաւ եւ ա­ւարտ ե­ղեւ գրքոյս ի ՌՄԺԵ. (1766) թուին եւ ի Ապ­րիլ ամ­սոյ մէ­կին, առ դրան մե­ծի Ա­թո­ռոյս Սրբոյ Էջ­միած­նի, ար­դեամբ Կար­նե­ցի Յա­կոբ վար­դա­պե­տիս. սակս վա­յել­ման ինձ եւ նմա­նեաց ի­մոց ե­տու գրել:

2. 1բ (Սրբագ­րո­ղի) Ա. թուխտ պա­կաս է:

1բ Սր­բագ­րեալ է:

Խօս­քը 100րդ թեր­թի յա­ւել­ման մա­սին է, տե՛ս վի­ճակ:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` 1ա «նաք­ժամ»:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌՄԺԵ. - 1766. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1820

ՍԻՄԷՈՆ ԵՐԵՒԱՆՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ՎԱՆ	ՌՄԻԱ. - 1772

ԳՐԻՉ` Յով­հան­նէս նօ­տար: ՍՏԱ­ՑՈՂ` Աբ­րա­համ վրդ.:

ԹԵՐԹ` 230-2 (տե՛ս Պահ­պա­նակ), (գրչի է­ջա­կա­լում` 1-422, որ է` 4ա-228ա). չգրուած 1բ-3ա, 228բ-30բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԹx12: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` թագ` բու­սա­կան զար­դով, GR, շրջա­նի կենտ­րո­նում ա­ռիւծ` ձեռ­քին գա­ւաթ՞, ե­զե­րուած PRO PATRIA, DIUSOUE, LIBERTE բա­ռե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19x15,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (14,5x11): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 25ա): ՏՈՂ` 21: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ, մասն պահ­պա­նա­կի. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` դե­ղին: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 1+1 թերթ, թուղթ, հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1, 230):

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Կի­սա­խո­րան` 8բ: Ճա­կա­տա­զարդ` 64բ, 77ա, 173ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան, թռչնա­յին: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր, թռչնա­գիր` մար­դու դէմ­քով (92բ): Գոյ­ներ` կար­միր, դե­ղին, կա­պոյտ, կա­նաչ, վար­դա­գոյն, սեւ:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կաշ­տին քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, դռնա­կը, 2 կա­պիչ­ներն ու գա­մերն ըն­կած. տեղ-տեղ բծեր, 96բ` վե­րի 5 տո­ղի թա­նա­քը տա­րա­ծուած, թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը թե­թե­ւա­կի գու­նա­փո­խուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

4ա-228ա [Մա­տե­նագ­րու­թիւնք Սի­մէո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցօղ /4ա-7բ: Առ սուրբ Էջ­միա­ծին /7բ-8ա: Ձօն առ Պոր­փիւր /8ա: 1./8բ-64ա: (64ա-76բ տե՛ս` 5-6): 2/76բ-172ա: 3/172բ-225ա: 4/225աբ: 5/64ա-73բ: 6/73բ-6բ: Յշտկրն/226ա-8ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

172բ (1747 թ.). հմմտ. ձեռ. 1817, էջ 113բ, 1818, էջ 135աբ, նման ձեռ. 1819, էջ 144բ, 1821, էջ 171ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1ա (բո­լոր­գիր) Գրե­ցաւ Լուծ­մունքս ար­տաք­նոց ձե­ռամբ տի­րա­ցու Յո­հան­նի­սի իբ­րու նօ­տա­րի:

8ա Ո՜վ Տէր Յի­սուս, օգ­նեա՛ գծո­ղիս Պոր­փիւ­րին

Եւ ժա­մա­նել Տա­սանց ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լին,

Եւ զկնի սո­ցին` Պէ­րիար­մի­նա­սին,

Նաեւ Հնկից ա­ռա­ծիցն Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յին.

Եւ իմ հա­սու­ցա­նել լրումն սո­ցին

Միջ­նոր­դու­թեամբ Սրբուհ­ւոյ կու­սին:

228ա Վե­րոյգ­րե­ցեալ թիվն ա­ռա­ջին օ­րի­նա­կին էր, ներ­քոյգ­րեալ թիվն սո­րա է:

Գրե­ցաւ եւ ա­ւարտ ե­ղեւ ի ՌՄԻԱ. (1772) թուին, յամ­սեանն Դեկ­տեմ­բե­րի ԺԶ. (16), ի քա­ղաքն Վան, ձե­ռամբ Յով­հան­նէս իբ­րու նօ­տա­րի, ի վա­յե­լումն տեառն Աբ­րա­հա­մու սրբա­կ­րօն վար­դա­պե­տին: Վերջ:

230բ Սի­մէօն կա­թու­ղի­կոսն է ա­րա­րեալ մեկ­նութ., Յո­հան­նէս նօ­տարս գ[­րե­ցի]» (չշա­րու­նա­կուած)

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

3բ (շղա­գիր, 1793 թ.) Հրեշ­տա­կա­հիմն մե­ծի Ա­թո­ռոյս Տա­թե­ւու ա­ռաջ­նորդ` ես` Յո­վա­կիմ վար­դա­պետս, զայս փի­լի­սո­փա­յա­կան գիրքս շնոր­հե­ցի հո­գե­ծին որդ­ւոյ եւ ա­շա­կեր­տի ի­մում` Աբ­րա­համ վար­դա­պե­տին Աս­տա­պա­տեց­ւոյ, զի բա­րեաւ վա­յե­լեալ, յի­շես­ցէ զիս ի յա­ղօթս:

Ե­ղեւ այս ի ՌՄԽԲ. (1793) թուա­կա­նիս մե­րում, ամ­սեանն Սեպ­տեմ­բե­րի, ի սուրբ Առ(=թ)ոռս Տա­թե­ւու:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 3բ ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՅՈ­ՎԱ­ԿԻՄ ՎԱՐ­ԴԱ­ՊԵՏ»: 4ա ու­թան­կիւն, սե­ւով. «ՔՐԻՍ­ՏՈ­ՍԻ ԾԱ­ՌԱՅ ԱԲ­ՐԱ­ՀԱՄ, 1232 (1783)»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` 1ա (բո­լոր­գիր) «ես տիր­ցի», (նոտր­գիր եւ շղա­գիր) հա­յե­րէն տա­ռեր, «գրչա­փորձ»:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազ­մաս­տա­ռին փակ­ցուած թեր­թի­կի վրայ. «ՌՃԻԱ. - 1722. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1821

ՍԻՄԷՈՆ ԵՐԵՒԱՆՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ԺԸ. դար (1747ից յետոյ)

ԹԵՐԹ` 235 (գրչի է­ջա­կա­լում` 1-435, որ է 10ա-227ա). չգրուած` 1ա-9բ, 89աբ, 227բ-35բ: ՊՐԱԿ` 6+ 3+Ա-ԺԹx12 (Զ 8, ԺԹ 7)+7: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` P CAROL, DVG, թագ, CR, շրջա­նի կենտ­րո­նում ա­ռիւծ` ձեռ­քին գա­ւաթ՞, ե­զե­րուած PRO PATRIA, DIUSOUE, LIBERTE բա­­ռե­րով, 1719: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,7x15,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (9-9,5x13,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 87ա): ՏՈՂ` 26: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ. լու­­սան­ցա­կո­ղե­րը` կա­նաչ:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, եզ­րե­րը մա­շուած, Բ. փեղ­կը` ցե­ցի հետ­քե­րով, թ. 162, 169-71, 179, 181` մէջ­տե­ղից կոտ­րուած, թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը խիստ գու­նա­փո­խուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

10ա-227 [Մա­տե­նագ­րու­թիւնք Սի­մէո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցօղ /10ա-4ա: Առ սուրբ Էջ­միա­ծին /14աբ: Ձօն առ Պոր­փիւր /14բ: 1/15ա-77բ: (78ա-88բ տե՛ս 5-6): 2/90ա-171ա: 3/171բ-219բ: 4/220աբ: 5/78ա-85բ: 6/86ա-8բ: Յշտկրն/220բ-22բ:

Յա­ւե­լեալ ու­նի.

223ա-7ա Ցանկ մա­տե­նիս Լուծ­մանց գլխա­ւոր եւ նշա­նա­ւոր բա­նից` հա­ւա­քե­ցեալ ի նոյ­նոյ շար­հիւ­սո­ղէ - Ա­ղեք­սանդ­րոս, Ո­լոմ­պիա­դո­րոս եւ Ա­ւե­ռիոս ո՞յք էին [էջ] 215... Քա­ռան­կիւ­նի, ան­կա­տար, կա­տա­րեալ եւ գե­րա­կա­տար թիւքն ո՞յք եւ ո՞րպէս [էջ] 89, 320:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

171ա (1747 թ.). հմմտ. ձեռ. 1818, էջ 135աբ, 1817, էջ 113բ, նման` 1819, էջ 144բ, 1820, էջ 172բ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

77բ Ի Ս­[ի­մէո­նէ] վ­[ար­դա­պե­տէ] Ե[րե­ւանց­ւոյ]:

88բ Վերջ ե­ղեւ Լուծ­մունք գրոցն Դաւ­թի Ան­յաղթ փի­լի­սո­փա­յին` Հնգիցն Ա­ռա­ծից եւ Բա­ժան­մանն գո­յից, շնոր­հօքն Քրիս­­տո­սի, ո­րում փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ԺԸ., Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1822

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԷ.-ՌՄԻ. - 1768-1771

ԳՐԻՉ, ՍՏԱ­ՑՈՂ` Գա­լուստ Ջու­ղա­յե­ցի:

ԹԵՐԹ` 430 (գրչի է­ջա­կա­լում` 1-713, որ է` 3ա-357ա. 454-481, որ է` 360բ-74ա). չգրո­ւած` 1ա-2բ, 3բ, 5բ, 94բ, 357ա-8բ, 427բ-30բ: ՊՐԱԿ` 2+ԼԶx12 (ԺԳ, ԺԹ 10, ԼԱ 14, ԼԶ 8)+2: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` CR, շրջա­նի կենտ­րո­նում ա­ռիւծ` ձեռ­քին գա­ւաթ՞, ե­զե­րո­ւած PRO PATRIA, DIUSOUE, LIBERTE բա­ռե­րով, AG, ա­ռիւծ` շրջա­նա­կի մէջ եւ այք (ա­նըն­կա­լե­լի): ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,5x15,2: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` երկ­սիւն (13x11): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 310ա): ՏՈՂ` 24: ԿԱԶՄ` տպա­րա­նա­յին, ոս­կեդ­րոշմ զար­դաշր­ջա­նա­կով, մէջ­տե­ղը` խա­չե­լու­թիւն, կարմ­րա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` ծաղ­կա­թուղթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը ոս­կե­զօծ եւ զար­դադ­րոշմ, ու­նի կա­նաչ եւ վար­դա­գոյն կտո­րէ ժա­պա­ւէն է­ջա­նիշ­ներ:

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Զար­դա­գիր` հան­գու­ցա­­գիր, թռչնա­գիր: Գոյն` կար­միր:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. թա­նա­քի թթո­ւայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը տեղ-տեղ գու­նա­փո­խո­ւած, թ. 3-98` ստո­րին եզ­րե­րը լրա­ցո­ւած, 72-84` ստո­րին լու­սան­ցը ցե­ցի հետ­քե­րով:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 3ա-91ա Գիրք Պրոկ­ղի Դիա­դո­խո­սի` պղա­տո­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի, որ կո­չի Շաղ­կապք աս­տուա­ծա­բա­նա­կանք` ա­ծան­ցեալ թարգ­մա­նու­թեամբ ի լե­զո­ւէ վրաց ի բար­բառս եւ ի լե­զուս հայ­կա­կանս, եր­կա­սի­րու­թեամբ եւ աշ­խա­տու­թեամբ ու­մեմն գիտ­նա­կան քա­հա­նա­յի Սի­մէօն կո­չե­ցել­ւոյ:

Զբնա­բանս զայս եւ զյա­ռա­ջա­գոյն ա­րա­րե­ցեալ Լուծ­մունսն սո­ցա, զոր ա­րա­րեալ էր յԱ­մե­լա­խօս կո­չե­ցեալ ե­պիս­կո­պոսն, ի միա­սին հո­գա­ծու­թեամբ ա­ծեալ ե­ղեւ ի հայ լե­զուս ի նոյ­նոյ նրբա­միտ թարգ­ման­չէ` ըստ յոգ­նա­հան­ճար դիտ­ման իւ­րոյ, զոր վերս­տին գե­րի­մաստ մեծ վար­դա­պետն եւ Սի­մէօն Ջու­ղա­յե­ցին եւ ե­պիս­կո­պոսն Գառ­նու, ըստ ա­ռա­տա­միտ շնոր­հաց իւ­րոց ա­րար Լուծ­մունս եւ սրբագ­րեաց զբնա­բանս` ի փառս Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ մե­րոյ եւ ի յօ­գուտ ու­սում­նա­սէր ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյ

Սիմէոն կաթողիկոս Երեւանցու յաւելուածոյ խմբա­գրութիւնն է. «լուծ­մունք» բա­ռն ա­մե­նուր գրո­ւած է լու­սանց­նե­րում, իսկ «Յւլմ.» հա­մա­ռօ­տու­մով նշա­նա­կել ենք Սի­մէոն Ե­րե­ւան­ցու լրա­ցում­նե­րը:

- 4ա Ցանկ - Վասն միա­կի եւ բազ­մու­թեան, պրակ Է.ե­րորդ, գլուխ 1-[7]... Վասն ազ­նո­ւա­կան ան­ձին, որ է հո­գի մար­դոյ, պրակ Ե.ե­րորդ, [գլուխ]207-[211]:

Ցանկս ունի հա­մա­րա­նի­շեր չունեցող 29 գլուխ, ո­րոնք ընդգր­կում են բնագ­րի 211 պրակ:

- 4բ-5ա Յա­ռա­ջա­բա­նու­թիւն Սի­մէօ­նի Գառ­­­­նեց­ւոյ ե­պիս­կո­պո­սի ա­րա­րեալ Մեկ­նու­թեան գրոցն Պրոկ­ղի - Ի թարգ­ման­չացն մե­րոց յա­ռաջ­նոց... ո­րոյ տե­սու­թիւնքն առ բնա­զան­ցա­կանն վե­րա­բե­րին:

ա. 6ա-10ա Պրոկ­ղի Դիո­դո­խո­սի պղա­տօ­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի Շաղ­կապք աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կանք: Հա­տորք 211: Յա­ղագս միա­կի եւ բազ­մու­թեան: Գլուխ Ա. - [Բան. Ա]մե­նայն բազ­մու­թիւն հա­ղոր­դի միոյն.. Լուծ­մունք. Բա­ցե­րե­ւու­թիւնս այս, որ ա­սէ ա­մե­նայն բազ­մու­թեան հա­ղոր­դի միոցն... զի են սկիզբն ա­մե­նայն ընդ­հան­րից (պրակ` Ա-Է., Ե. պրակի վեր­ջում` 8բ Յւլմ. «Եւ ոչ իւ­րա­քան­չիւրն ե­ղի­ցի միակ, որ ի բազ­մու­թեանն... որ­պէս յա­ռաջն յայտ­նե­ցաւ»):

բ. 10ա-1ա Յա­ղագս վե­րա­ցու­ցօ­ղի եւ վե­րա­ցու­ցե­լոյ. Պրակք 8ե­րորդ. - [Բան.] Ա­մե­նայն վե­րա­ցու­ցօղ ա­ռա­ւել է, քան զվե­րա­ցու­ցեալն բնու­թեամբ... Լուծ­մունք. Վե­րա­ցու­ցօղ զսե­ռա­կա­նա­գոյն սեռսն ա­սէ... որ­քան ինքն կա­տա­րել է, եւ յօ­ժա­րու­թեամբ կա­րէ տալ:

գ. 11ա-4բ Յա­ղագս նախկ­նի բար­ւոյ եւ ան­կա­րօ­տի եւ կա­րօ­տե­ցե­լոյ, եւ թէ գոյ պատ­ճառ էիցս եւ մի է եւ թէ էիցս սկիզբն եւ պատ­ճառն նախ­կին բա­րու­թիւնն է, եւ թէ բա­րու­թիւն եւ միու­թիւն մի է: Պրակք 9 - [Բան.] Նախ­կին բա­րին ոչ այլ ինչ է, բայց միայն բա­րու­թիւն... Լուծ­մունք. Նախ­­կին բա­րին Աս­տո­ւած է... այ­սինքն` ըս­տ ին­քեան ի­մա­ցեալ բա­րու­թիւն եւ միակ միեւ­նոյն է (պրակ` Ա-Զ., Ա. պրակի վեր­ջում` 12ա Յւլմ. «Արդ, Աս­տո­ւած կեանք է էից... զկեանս տա­լով, ինքն մնաց պարզ եւ ար­տա­քոյ ա­մե­նե­ցունց», Ե. պրակի վեր­ջում` 14ա, Յւլմ. «Քան­զի նախ­կին բա­րու­թիւնն կո­չի ա­ռա­ջին բա­րու­թիւն... ըն­դէ՞ր ինքն ա­ռա­ւել տրփի նախ­կին բա­րու­թեանն»):

դ. 14բ-8բ Յա­ղագս ան­հա­կա­դար­ձա­կա­նի, ինք­նա­դար­ձա­կա­նի եւ այ­լա­դար­ձե­լոց: Պրակք 15 - [Բան.] Ա­մե­նայն էակ կամ ան­հա­կա­դար­ձա­կան է կամ ինք­նա­դար­ձա­կան... Լուծ­մունք. Հա­կա­դար­ձու­թիւնն կո­չէ զշար­ժու­թիւնն... յին­քե­նէ է ներ­գոր­ծու­թիւնն եւ ա­ռինք­նու­թիւնն (պրակ` Ա-Դ.):

ե. 18բ-27բ Յա­ղագս կար­գադ­րու­թեան էիցս: Պրակ 19 - [Բան.] Ա­մե­նայն, որ տայ զէու­թիւն այ­լոց, նախ ինքն է էակ... Լուծ­մունք. Տո­ւօղ` սեռն, ա­ռօղ` տե­սակն... իսկ զա­նուն եւ զբան Սոկ­րա­տայ ոչ առ­նու (պրակ` Ա-ԻԲ., պրակ Ը.ի վեր­ջում` 22բ-3ա, Յւլմ. «Բայց այն բանն, զոր ա­սէ, թէ արդ ե­թէ է իմն զկնի միա­կին... յան­սահ­մա­նու­թիւնն ըն­թա­նայ, որ­պես ցու­ցաւ ի վե­րայ Աս­տու­ծոյ», Թ­. պրակի վեր­ջում` 23բ-4ա, Յւլմ. «Եւ բանն այն, զոր ա­սէ ոչ ե­թէ բա­ժա­նումն ինչ է... թէ այլ իմն ե­ղա­նա­կից է, ոչ գի­տեմ», ԺԳ­. պրակի վեր­ջում` 25բ-6ա, Յւլմ. «Յայտ­նի է միտ պրա­կիս, քան­զի կա­մի ա­սել... վասն ո­րոյ ան­հատն է պատ­ճառ ընդ­հան­րից»):

զ. 27բ-30բ Յա­ղագս յայ­լում կա­յա­ցե­լոյ եւ ինք­նա­կա­յի: Պրակ 41 - [Բան.] Ա­մե­նայն, որ յայ­լում գո­յա­նայ` միայն յայլ­մէն ե­րե­րե­ւես­ցի... Լուծ­մունք. Յայ­լում գո­յա­նայ նախ` պա­տա­հումն... եւ ո­չ ինչ ա­ռօղք ի նո­ցա­նէ (պրակ` Ա-Թ., Զ­. պրակի վեր­ջում` 29բ, Յւլմ. «Յա­տուկ է այս ան­մաս­նե­լիեաց եւ ինք­նա­շար­ժից»):

է. 30բ-2բ Յա­ղագս ա­մա­նա­կա­ւո­րի եւ յա­ւի­տե­նա­կա­նի: Պրակ 50 - [Բան.] Ա­մե­նայն, որ ընդ ա­մա­նա­կաւ ան­կա­նի... Լուծ­մունք. Որք ի լի­նե­լու­թեան եւ յա­պա­կա­նու­թեան են... է անն­ման, այլ ըստ այսմ նման է եր­բեմ­նա­կան ե­զա­կա­նին (պրակ` Ա-Զ.):

ը. 32բ-6ա Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեանց եւ են­թա­կա­յից: Պրակ 56 - [Բան.] Ա­մե­նայն, որ ի յետ­նոցն տե­սա­կա­նայ... Լուծ­մունք. Յե­տինք զմի­ջինսն ա­սէ, որք կա­րին սեռք եւ տե­սակք գոլ... այլ ինք­ն է յիւ­րում կար­գի, որ է յիւ­րում տե­սա­կի եւ էու­թեան (պրակ` Ա-Թ., Բ­. պրակի վեր­ջում` 33աբ, Յւլմ. «Եւ զոր ա­սէ տար­բե­րու­թիւնք տե­սա­կաց միակք են... ա­մե­նե­ցունց տե­սա­կա­ցու­ցիչ տար­բե­րու­թիւնն միակ է», Զ­. պրակի վեր­ջում` 34ա, Յւլմ. «Ան­հատք վասն այնր ա­սին, եր­բեմն կան ու­նօղք... միշտ գո­յա­ցու­թիւն եւ զգա­յուն է»):

թ. 36ա-9բ Յա­ղագս բո­լո­րի եւ մա­սանց: Պրակ 66 - [Բան.] Ա­մե­նայն էակք առ մի­միանս կամ բո­լո­րին... Լուծ­մունք. Մարդն բո­լոր, որ է տե­սակն... պա­րու­նա­կէ քան զբո­լորն եւ բո­լորն քան զտե­սակն (պրակ` Ա-Թ., Բ­. պրակի վեր­ջում` 37ա, Յւլմ. «Արդ, զմա­սունս ան­հա­տից... ան­հատն ի մա­սունս իւր, որ­պես ցու­ցաւ»):

ժ. 39բ-40բ Յա­ղագս պատ­ճա­ռաց զա­նա­զա­նու­թեան: Պրակ 75 - [Բան.] Ա­մե­նայն ըն­տա­նու­թեամբ պատ­ճառ գե­րադ­րի... Լուծ­մունք. Տե­սակք պատ­ճա­ռաց հինգ են... զի մար­մին մեր ի չո­րից տա­րերց է վասն ո­րոյ է փո­փո­խա­կան (պրակ` Ա-Բ., Ա. պրակի վեր­ջում` 40ա, Յւլմ. «Իսկ այն, զոր ա­սէ ի­մաս­տա­ւորն... զորն ընտ­րի­ցեն, ըն­դու­նի­ցեն»):

ժա. 40բ-42բ Յա­ղագս զօ­րու­թեանց եւ ներ­գոր­ծու­թեանց: Պրակ 77 - [Բան.] Ա­մե­նայն զօ­րու­թեամբ էակի ներ­գոր­ծու­թեամբ էա­կէն է... Լուծ­մունք. Այս յայտ­նի է, զի զօ­րու­թիւնն... ի լի­նե­լու­թեան ա­մե­նայն ե­ղե­լոց, որ­պես ցու­ցաւ (պրակ` Ա-Գ., Ա. պրակի վեր­ջում` 41աբ, Յւլմ. «Քան­զի եր­կինք յա­ռաջ քան... յայսմ ճա­ռի նուրբ շա­րադ­րու­թեամբ», պրակ Գ­.ի վեր­ջում` 42աբ, Յւլմ. «Յայտ­նի է միտ պրա­կիս... ի լի­նե­լու­թեան ա­մե­նայն ե­ղե­լոց, որ­պես ցու­ցաւ»):

ժբ. 42բ-3բ Յա­ղագս մարմ­նոյ եւ ան­մարմ­նոյ: Պրակ 80 - [Բան.] Ա­մե­նայն մար­մին բնու­թեամբ ախ­տա­կան է... Լուծ­մունք. Ախ­տակ­ցի հո­գին մարմ­նոյ... զի ի­մա­ցօղ ին­քեան ա­սէ եւ բա­ւա­կան իւր (պրակ` Ա-Դ.):

ժգ. 43բ-4ա Յա­ղագս միշտ էա­կի: Պրակ 84 - [Բան.] Ա­մե­նայն միշտ էակ ան­սահ­ման է զօ­րու­թեամբ... Լուծ­մունք. Կրկին է միշտ էակն... յո­րոց բաղ­կա­նայ յա­րամ­նա­ցու­թիւն ընդ­հան­րին (պրակ` Ա-Բ.):

ժդ. 44ա-5ա Յա­ղագս զա­նա­զան անհ­նու­թեան: Պրակ 86 - [Բան.] Ա­մե­նայն տե­սակ ան­սահ­ման է... Լուծ­մունք. Տե­սակ աստ զիւ­րա­քան­չիւր ընդ­հա­նուր... զի միա­պէս յա­րա­ձը­գեն:

ժե. 45ա-6ա Յա­ղագս էա­կի եւ զա­նա­զա­նու­թեան նո­րին: Պրակ 87 - [Բան.] Ա­մե­նայն յա­ւի­տե­նա­կան էակ է... Լուծ­մունք. Էակն ըստ պա­րու­նա­կու­թեան վեր է... կո­չի էակ հա­ղոր­դու­թեամբ (պրակ` Ա-Բ., Ա. պրակի վեր­ջում` 45ա, Յւլմ. «Քան­զի այն յե­տին փո­փո­խա­կան էակն... հա­ղոր­դու­թեամբ նախ­կին էա­կին էակ», Բ­. պրակի վեր­ջում` 45բ-6ա, Յւլմ. «Բայց հա­մա­ռօտ եւ այս­պես ծա­նի՛ր... կո­չի էակ հա­ղոր­դու­թեամբ:

ժզ. 46ա-8բ Յա­ղագս սահ­մա­նե­ցե­լոց եւ ան­սահ­մա­նից. Պրակ 89 - [Բան.] Ա­մե­նայն ստոյգ էակ ի սահ­մա­նէ է... Լուծ­մունք. Ստոյգ էակ զիւ­րա­քան­չիւր տե­սակ կո­չէ... յան­շարժ եւ յան­մար­մին էու­թե­նէ է (պրակ` Ա-Ը., Բ­. պրակի վեր­ջում` 46բ, Յւլմ. «Ծա­նի՛ր, զի սահ­ման եւ ան­սահ­ման... ի միա­սին յան­ցե­լում պրա­կիդ մեկ­նու­թեանն», Դ­. պրակի վեր­ջում` 47ա, Յւլմ. «Հա­սա­րա­կօ­րէն զան­սահ­մա­նու­թիւնն... որ­պես եւ լուծ­մունքն եւս այս­պես դնէ»):

ժէ. 48բ-51ա Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեանց եւ են­թա­կա­յից: Պրակ 97 - [Բան.] Իւ­րա­քան­չիւր սի­րա­յի սկզբնա­կան պատ­ճառ յէու­թե­նէ իւր­մէ տայ... Լուծ­մունք. Զայս տե­սու­թիւն յա­ռա­ջա­գոյն եւս է ա­սա­ցեալ... յա­ռա­ջա­գոյն եւս է ա­սա­ցեալ (պրակ` Ա-Է.):

ժը. 51ա-2ա Յա­ղագս յա­ւի­տե­նա­կա­նի եւ ան­մա­հի: Պրակ 104 - [Բան.] Ա­մե­նայ­նիւ յա­ւի­տե­նա­կանն` էու­թեամբ եւ ներ­գոր­ծու­թեամբ... Լուծ­մունք. Ա­մե­նայ­նիւ յա­ւի­տե­նա­կան Աս­տո­ւած... ամ­րա­նան ի յա­ւի­տե­նա­կա­նու­թեան իւ­րեանց (պրակ` Ա-Դ.):

ժթ. 52աբ Յա­ղագս ե­ղա­կա­նաց հա­ղոր­դու­թեան ստո­րո­գու­թեանց եւ են­թա­կա­յից: Պրակ 108 - [Բան.] Ա­մե­նայն հա­ղոր­դու­թիւն ըստ եր­կուց ե­զա­կա­նաց լի­նի ա­ռանց միջ­նոր­դի... Լուծ­մունք. Ա­ռա­ջին դասք հրեշ­տա­կաց... պարզք են, քան զմաս­նա­ւորսն (պրակ` Ա-Գ.):

ի. 52բ-3ա Յա­ղագս աս­տո­ւա­ծայ­նոց ի­մա­ցա­կա­նաց եւ լոկ ի­մա­ցա­կա­նաց. ի­մա­ցա­կան ան­ձանց եւ լոկ ան­ձանց, բա­նա­կա­նաց մարմ­նոց եւ ան­բա­նից մարմ­նոց: Պրակ 111 - [Բան.] Ի­մա­ցա­կա­նաց ո­մանք են աս­տո­ւա­ծա­յինք... Լուծ­մունք. Ի­մա­ցա­կանք աս­տո­ւա­ծա­յինք եւ ծայ­րա­գոյնք են... զկեր­պա­րանս կեն­դան­ւոյն ու­նի, որ է նախ­կին քան զինքն (պրակ` Ա-Բ., Ա. պրակի վեր­ջում` 52բ-3ա, Յւլմ. «Գլխա­ւո­րա­բար զե­րիս բառս յի­շէ... պար­զա­պէս մեկ­նէ զիւ­րա­քան­չիւրսն»):

իա. 53ա-6բ Յա­ղագս աս­տո­ւա­ծա­կան թո­ւոց եւ հա­ղոր­դու­թեամբ աս­տո­ւա­ծոց, որք են ընդ­հա­նուրքն: Պրակ 113 - [Բան.] Ա­մե­նայն աս­տո­ւա­ծա­կան թիւ միե­ղէն է... Լուծ­մունք. Պղա­տօ­նա­կան գոլն ի­մաս­տա­սի­րիս յայս­մա­նէ յայտ է... կար­գադ­րո­ղին ա­մե­նայ­նի, ո­րոյ ար­դար եւ վա­յե­լէ փառք (պրակ` Ա-Ժ., Ը. պրակի վեր­ջում` 55աբ, Յւլմ. «Արդ նա­խախ­նա­մու­թիւնն ստու­գա­բա­նի... ա­սա­ցեալ լի­նի զԱս­տու­ծոյ նա­խախ­նա­մօղ», Թ­. պրակի վեր­ջում` 56ա, Յւլմ. «Եւ այլ տե­սու­թիւնք պրա­կացս... եւ ոչ ի­մոց նմա­նեաց», Ժ­. պրակի վեր­ջում` 56բ, Յւլմ. «Զար­մա­նա­լի եւ մե­ծաս­քանչ իմն բան­սացս... կար­գադ­րո­ղին ա­մե­նայ­նի, ո­րոյ ար­դար եւ վա­յե­ է փառք»):

իբ. 56բ-8բ Յա­ղագս նախ­կին պատ­ճա­ռին: Պրակ 123 - [Բան.] Նախ­կին պատ­ճառն ան­պատ­ճա­ռե­լի եւ ան­հա­սա­նե­լի... Լուծ­մունք. Զուար­ճա­լի իմն է կարգ պրա­կիս ընդ ան­ցե­լոյն... ըստ բնու­թեան իւ­րեանց ե­րե­ւի բո­լո­րու­թիւնն (պրակ` Ա-Զ., Ա. պրակի վեր­ջում` 57ա, Յւլմ. «Քան­զի ոչ հա­ճու­թեամբ կա­րէ... ան­հա­սա­նե­լի է որ­պես ինքն ա­սէ», Բ­. պրակի վեր­ջում` 57բ, Յւլմ. «Քան­զի ոչ ինչ ի գի­տե­լեացն... եւ զայլսն որ­պես ցու­ցաք», Գ­. պրակի վեր­ջում` 58ա, Յւլմ. «Եւ մա­նա­ւանդ զդի­տա­ւո­րու­թիւնս... յԱս­տո­ւա­ծա­բա­նու­թիւնս սրբոյն Դիո­նէ­սիո­սի», Ե. պրակի վեր­ջում` 58ա, Յւլմ. «Սի­րե­լի ճառք եւ ցան­կա­լի բառք եւ մա­նա­ւանդ գի­տու­թեա­նա­տու ծառք»):

իգ. 58բ-62ա Յա­ղագս հրեշ­տա­կաց` ան­ձին մար­դոյ եւ երկ­նից: Պրակ 129 - [Բան.] Ա­մե­նայն Աս­տու­ծոյ մեր­ձա­կայքն ա­նընդ­միա­ջա­բար հա­ղոր­դին... Լուծ­մունք. ՅԱս­տու­ծոյ էջ ի դասս ի­մա­նա­լեացն... զի եւ նո­քա ստեղ­ծո­ւածք են Աս­տու­ծոյ (պրակ` Ա-Է., Գ­. պրակի վեր­ջում` 59բ-60բ, Յւլմ. «Արդ,թէ­պետ վար­դա­պետս այս գե­րի­մաստ... ըն­կալ­ջիք եւ թէ ոչ զանց ա­րաս­ջիք», Ե. պրակի վեր­ջում` 61ա, Յւլմ. «Դի­տա­ւո­րու­թիւն պրա­կիս այս է... եւ ե­ղեւ ստոր, որ ոչ եւս ծնա­նի զայլս», Զ­. պրակի վեր­ջում` 61բ, Յւլմ. «Այս յատ­կու­թիւն պա­հեց նախ­կին պատ­ճա­ռին... որ­պես ի­մա­նա­լի է եւ զայլն»):

իդ. 62ա-3ա Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեանց եւ են­թա­կա­յից: Պրակ 136 - [Բան.] Ա­մե­նայն աս­տո­ւա­ծա­կան միակ ու­մեք յէա­կացն հա­ղոր­դի... Լուծ­մունք. Իւ­րա­քան­չիւր ընդ­հա­նուր մերձ վեր­նա­գու­նին... քան­զի մեզ ըն­տել մարմ­նա­կանքս են (պրակ` Ա-Ե., Դ­. պրակի վեր­ջում` 62բ, Յւլմ. «Գի­տե­լի է, զի ու­րեք-ու­րեք... եւ միակ զէա­ցու­ցիչ զօ­րու­թիւնն»):

իե. 63ա-4բ Յա­ղագս նա­խախ­նա­մու­թեանն Աս­տո­ւա­ծոյ, որ ի ձեռս հրեշ­տա­կաց: Պրակ 141 - [Բան.] Ա­մե­նայն զո­րու­թիւն աս­տո­ւա­ծայ­նոցն... Լուծ­մունք. Որ­պէս ա­սա­ցաք, թէ զեր­կուս զայ­սո­սիկ էջս... զմեղ­սա­սէրս ի շնոր­հացն Աս­տու­ծոյ (պրակ` Ա-Դ., Ա. պրակի վեր­ջում` 63բ, Յւլմ. «Քան­զի ոչ կա­րօ­տա­նան տեղ­ւոյ... եւ ինքն մնայ ան­հա­ղորդ եւ պարզ եւ ան­պա­րու­նա­կե­լի»):

իզ. 64բ-9բ Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեանց եւ են­թա­կա­յից: Պրակ 145 - [Բան.] Ա­մե­նայն էակ եւ ա­մե­նայն էա­կաց ներ­գոր­ծու­թիւն... Լուծ­մունք. Դար­ձեալ դառ­նայ ի կարգս էա­կաց... գե­րա­զար­դեալ եւ ան­հա­ղորդ էու­թեամբ փայ­լին (պրակ` Ա-ԻԲ., ԺԵ. պրակի վեր­ջում` 68ա, Յւլմ. «Տես ի Ձ. եւ Գ. ճառն... եւ թէ ոյք են սահ­մա­նե­լիք եւ ոյք ` ան­սահ­մանք», ԻԱ. պրակի վեր­ջում` 69աբ, Յւլմ. «Զոր օ­րի­նակ մար­մին մար­դոց... ու աս­տուա­ծա­կանք որ­պես ցու­ցաւ»):

իէ. 69բ-78ա Յա­ղագս ի­մա­ցա­կա­նաց, ի­մաց­մանց եւ ի­մա­նա­լեալց: Պրակ 167 - [Բան.] Ա­մե­նայն ի­մա­ցա­կան զէու­թիւն իւր ի­մա­նայ... Լուծ­մունք. Ի­մա­ցա­կանն ի յի­մա­նալն զինքն ի­մա­նայ... այլ ազ­նո­ւա­կան կե­նօք, որ է ան­մա­հու­թիւն (պրակ` Ա-ԺԷ., Ա. պրակի վեր­ջում` 70ա-1ա, Յւլմ. «Արդ բանն այն, զոր ա­սէ թէ... կամ ի­մա­ցա­կա­նու­թիւնն, որ է ան­հատն, բաւ է», Բ­. պրակի վեր­ջում` 71աբ, Յւլմ. «Դար­ձեալ ի­մա զոր­պեսն ներ­գոր­ծա­կան... եւ մա­նա­ւանդ կա­տա­րե­լու­թիւն նո­րին որ­պես ա­սէ լուծ­մունքբ», Դ­. պրակի վեր­ջում` 72աբ, Յւլմ. «Արդ, ի­մա­ցա­կա­նա հա­ման­գա­մացն գի­տելն... զի ա­մե­նայն բառն ա­մե­նայն ան­մարմ­նոց ա­սէ», Ե. պրակի վեր­ջում` 73ա, Յւլմ. «Աստ բա­ժա­նումն զայ­լայ­լիլն... եւ գի­տէ որ­պես եւ զայլս ի­մա», Թ­. պրակի վեր­ջում` 74ա, Յւլմ. «Ա­ռակքն շրջա­նակ զա­ռա­քե­ցեալ... այլ ի ձեռն բա­նա­կա­նին», ԺԱ. պրակի վեր­ջում` 75բ-6բ, Յւլմ. «Արդ, յայսմ պրա­կի, վասն սե­ռա­կան... ի զա­նա­զան գո­յա­ցու­թիւնս եւ ի տե­սակս», ԺԴ­. պրակի վեր­ջում` 77ա, Յւլմ. «Զընդ­հա­նուրսն յիւ­րա­քան­չիւր մա­սանց գո­յա­ցեալ... ոչ գի­տա­նի ի յամ­բող­ջա­կան բո­լորս», ԺԶ­. պրակի վեր­ջում` 77բ, Յւլմ. «Եւ տե՛ս, զի եր­կուս ի­մա­ցա­կանս... ի ձեւն ի­մա­ցա­կան սե­ռի»):

իը. 78ա-87բ Յա­ղագս ան­ձին: Պրակ 184 - [Բան.] Ա­մե­նայն անձն կամ աս­տո­ւա­ծա­յին է կամ փո­փո­խե­լի... Լուծ­մունք. Անձն հո­մա­նուն է ըստ լե­զո­ւիս հա­յոց... որք չմաս­նա­կա­նա­ցան կա­խեալք կան (պրակ` Ա-ԻԳ., Է. պրակ ի վեր­ջում` 80բ, Յւլմ. «Տե՛ս, ասէ ի­մաս­տա­սէրս, թէ անձն... զայ­լայ­լիլն ի­մա՛, որ­պես յա­ռաջ եւս ա­սա­ցաւ», Թ­. պրակի վեր­ջում` 81բ, Յւլմ. «Եւ մա­նա­ւանդ զմտօք գո­յա­ցեալ... Պոր­փուր կա­չէ մեր­ձա­ւո­րա­գոյն զտե­սակս», ԺԷ. պրակի վեր­ջում` 85աբ, Յւլմ. «Արդ, կալ օ­րի­նակ քեզ... զգա­յա­կան ան­ձանց միայն է տա­լի», ԺԸ. պրակի վեր­ջում` 86ա, Յւլմ. «Զայ­լա­շար­ժու­թեան հոգ­ւոյն առ մար­մինս... որ այ­լոց մարմ­նոց ա­նանձ­նա­կա­նաց ան­կար է այս­պես գոլ»):

իթ. 87բ-90ա Յա­ղագս ազ­նո­ւա­կան ան­ձին, որ է բա­նա­կան հո­գին: Պրակ 207 - [Բան.] Ա­մե­նայն ազ­նո­ւա­կան ան­ձին կառք յան­փո­փո­խե­լի պատ­ճա­ռէն ա­րա­րեալ է... Լուծ­մունք. Ազ­նո­ւա­կան անձն զանձ­նէ մար­դոյ է ի­մա­նալ... ծայ­րա­գոյն ի­մա­ցա­կանն Աս­տո­ւած, առ որ ար­ժան է ա­մե­նայն ի­մա­ցա­կա­նաց լի­նիլ, ո­րում վա­յել է փառք յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն (պրակ` Ա-Ե.):

- 90ա [Յի­շա­տա­կա­րան լու­ծո­ղի գրոցս] - Ե­ղեւ լուծ­մունքս բա­նիցն Պրոկ­ղի պղա­տօ­նա­կան... պար­գե­ւո­ղէն Աս­տու­ծոյ շնոր­հաց, ո­րում ան­բաւ փառք ըստ ան­բա­ւու­թեան իւ­րում. ա­մէն:

- 90աբ Յի­շա­տա­կա­րան թարգ­ման­չի գրքոցս. Թարգ­մա­նե­ցաւ գիրքս Պրոկ­ղի Դիա­դո­խո­սի... յի­շես­ջիք յա­ղօթս զիս եւ զիմ փոքր­բանս գրես­ջիք զկնի, եւ դուք յի­շեալք լի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ մեր­մէ, որ է օրհ­նեալ յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

Այս յի­շա­տա­կա­րան­նե­րը տե՛ս ձեռ. 874, էջ`115բ, 116ա, ո­րի հա­մե­մատ ո­րո­շա­կի տար­բե­րու­թիւն­նե­րով:

- 90բ-91ա [Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ] Բան առ ըն­­թեր­ցօղսդ ¬ Գի­տաս­ջիք եւ զայս վեր­ջա­պէս, սի­րե­լիքդ իմ ու­սում­նա­սէր եղ­բարք, զի այս գրոցս Պրոկ­ղի, յետ ժա­մա­նա­կաց յԱմե­լա­խօս կո­չե­ցեալ ե­պիս­կո­պոս ոմն ա­րա­րեալ էր զլուծ­մունս նա­խա­պէս: Եւ յե­տոյ ի թո­ւա­կա­նու­թեանս հա­յոց հա­զա­րե­րոր­դի (1551), ու­սում­նա­սէր քա­հա­նայ ոմն Սի­մէօն ա­նուն թարգ­մա­նեալ է զսա հան­դերձ լուծ­մամբն յԱ­մե­լա­խօ­սին ի վրաց լե­զո­ւէ ի հայ լե­զուս: Իսկ ի Ռճ­.ե­րորդ (1651) թո­ւոջն մե­րում Ջու­ղա­յե­ցի Սի­մէօն գե­րի­մաստ վար­դա­պետն, որ էր ե­պիս­կո­պոս Գառն­ւոյ, վերս­տին ա­րար սմա զնոր լուծ­մունս պարզ ո­ճով, որք ի նա­ւարտս իւ­րա­քան­չիւ­րոց պրա­կաց բնա­բա­նիցն ե­դեալք կան: Նաեւ սոյ­նոյ վար­դա­պե­տիս է ա­րա­րեալ զՔե­րա­կա­նու­թիւնն եւ զՏրա­մա­բա­նու­թիւնն ըստ լե­զո­ւիս հա­յոց, նաեւ զայն, յո­րոյ յըսկզ­բանն ա­սէ` Եւ բառքն ա­սե­լիք են այ­սո­քիկ. թե­րեւս եւ զայլս բանս: Բայց այս վար­դա­պետս ըստ շնոր­հա­բուխ մտաց իւ­րոց, ի մեկ­նելն զգիրս զայս, յու­րեք յու­րեք ոչ է այն­քան հոգ տա­րեալ զբա­ռից եւ զբա­նից ըստ շա­րադ­րու­թեանն, զորս իբր դիւ­րի­մաց գոլ վար­կա­նե­լով` զանց էր ա­րա­րեալ: Այ­լեւ ի յո­լով տե­ղիս բա­զում սխալ­մունք եւ աղ­ճատ­մունք եւս էին ներ­մու­ծեալք ի գիրս յայս ի յանհ­մուտ գրչաց եւ յօ­րի­նա­կաց վասն խրթնա­միտ շա­րադ­րու­թեանն, յո­րոյ պատ­ճառ է, որ­քան առ յայս գիրս յա­ռաջ­նա­յին ան­տե­ղե­կու­թիւնք եւ կո­րուստ մտաց բա­նիցն: Վասն ո­րոյ, ես յե­տինս ի բա­նա­սի­րաց` Սի­մէօն վար­դա­պետս, յերկ­րէն Այ­րա­րա­դու, ի քա­ղա­քէն Ե­րե­ւա­նու, եւ միա­բան Սրբոյն Էջ­միած­նի ընդ­հան­րակ­նի Ա­թո­ռոյն, գո­լով իբր սի­րա­հա­րե­ցեալ ի գրոյս յայս­մա­նէ, ի թո­ւա­կա­նու­թեանս մե­րում ՌՃՂԹ. (1750) ժո­ղո­վե­ցի առ իս զբա­զում օ­րի­նակս գրե­ցեալս ի հնոց, եւ գրե­ցի զայս գիրքս ի­մով ձեռ­նագ­րով, (որ թէ­պէտ անս­խալ միայն Աս­տո­ւած է, նաեւ գիրս իմ յոյժ տգե­ղա­տես, սա­կայն) յա­մե­նայ­նի ջա­նիւ, կա­րի ու­շադ­րու­թեամբ եւ մտա­ռու­թեամբ գրե­ցի: Նա եւ զո­մանս բանս զանց ե­ղեալսն ի Սի­մէօն վար­դա­պե­տէն` լու­ծե­ցի ըստ կա­րեաց ի­մոց եւ ե­դի յա­ւարտսն Սի­մէօն վար­դա­պե­տի լուծ­մանցն |91ա| նիւ­րա­քան­չիւր պրակսն, եւ ի լու­սանցսն հան­դէպ ի­մոց բա­նից սկզբանց գծագ­րե­ցի զխա­չան­շան գիծս, ո­րովք ո­րո­շե­ցին բանք իմ եւ Սի­մէօն վար­դա­պե­տին: Ու­րեմն, ի դնիլն թո­ւոց հան­դէպ բնա­բա­նից եւ լուծ.` հան­դէպ լուծ­մանց Սի­մէօն հե­ղի­նա­կին ի­մոյ, դնի եւ խաչ` հան­դէպ ի­մոց բա­նից: Վասն ո­րոյ ա­ղա­չեմ զձեզ, որք հան­դի­պեալք, այսմ, հա­ւա­նի­ցիք եւ օ­րի­նա­կել կա­մի­ցիք, գրե­ցէք եւ զիմ բանս նիւ­րա­քան­չիւրն տեղ­ւոջ եւ նոյ­նով խա­չա­նիշ գծիւն ո­րո­շե­ցէք, ո­րովք յատ­կաս­ցին իւ­րա­քան­չիւրքն, եւ զիս հան­դերձ ի­մայ­նօքն յի­շես­ջիք ի յա­ղօթս ձեր, տա­լով զփառս տո­ւո­ղին ա­մե­նայն շնոր­հեաց: Իսկ ե­թէ ոչ հա­ւա­նի­ցիք ի­մոցն բա­նից, մի գրի­ցէք, սա­կայն, մի մե­ղադ­րի­ցէք զմեզ իբր դա­տա­ւոր լի­նե­լով ի վե­րայ այ­լոց, զի մի է Տէր եւ դա­տա­ւոր ա­մե­նայ­նի, ո­րում փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

Բ. 91բ-226բ Հա­մա­ռօտ հա­ւա­քումն Յա­ղագս հոգ­ւոյ բա­նա­կա­նին

Տե՛ս ձեռ. 119, 103ա-234բ: Յռջբն /91բ: Ցանկ/91բ-4ա: ա/95ա-102ա: բ/102ա-16ա: գ/116բ-25ա: դ/125ա-32բ: ե/132բ-46բ: զ/146բ-8բ: է/148բ-52ա: ը/152ա-7բ: թ/157բ-62բ: ժ/162բ-74բ: ժա/174բ-87ա: ժբ/187ա-91ա: ժգ/191ա-6ա: ժդ/196ա-200բ: ժե/200բ-9ա: ժզ/209ա-12բ: ժէ/212բ-26ա: Առ բա­րե­միտ ըն­թեր­ցօղն/226բ:

Գ. 227ա-356բ Հա­մա­ռօտ տե­սու­թիւն յա­ղագս հրեշ­տա­կաց

Տե՛ս ձեռ. 119, 237ա-58բ: Ցանկ/227աբ: ա/228ա-35ա: բ/235ա-8բ: գ/239ա-41ա: դ/241ա-5բ: ե/245բ-50ա: զ/250ա-3բ: է/253բ-7ա: ը/257ա-63ա: թ/263ա-70բ: ժ/270բ-4բ: ժա/274բ-80ա: ժբ/280ա-3ա: ժգ/283ա-92բ: ժդ/292բ-302բ: ժե/302բ-8ա: ժզ/308ա-13ա: ժէ/313ա-6բ: ժը/317ա-28բ: ժթ/328բ-31բ: ի/331բ-6բ: իա/336բ-40բ: իբ/340բ-5բ: իգ/345բ-52բ: իդ/352բ-6բ (թէ կա­րէ փոր­ձել զայլս, այլ (չշա­րու­նա­կո­ւած, 5 էջ չգրո­ւած):

Դ. 359ա-427ա Գիրք, որ կո­չի Աս­տո­ւա­ծան­մա­նու­թիւն, ա­րա­րեալ ի Պետ­րոս վար­դա­պե­տէ Նա­խի­ջե­ւանց­ւոյ Ա­ղա­մա­լեան, ի փառս Աս­տու­ծոյ եւ ի յօ­գուտ ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյ: Հա­տոր ա­ռա­ջին. ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Սի­մէօն վե­հա­փառ կա­թու­ղի­կո­սին Ա­մե­նայն Հա­յոց:

Տե՛ս ձեռ. 139, 5ա-122բ: Յռջբ./359բ: 1/360ա-406բ: 2/407ա-25բ: Վրջբ./425բ-6ա: Յշտկրն/426ա: Գո­վեստ աս­տո­ւա­ծու­թեան/426ա-7ա:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

226բ (1678 թ., տե՛ս ձեռ. 119, էջ 234բ). աստ յա­ւե­լու` «Եւ ընդ նմին յի­շել մաղ­թեմ ա­շա­կերտ սո­րին` Ներ­սէս բա­նի սպա­սա­ւոր գրիչս, ի Տէր մեր»:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

3ա Ար­տագ­րե­ցաւ յըն­տիր օ­րի­նա­կէ` ի սրբագ­րե­ցել­ւոյ կա­րի զգու­շու­թեամբ ի չնչին Գա­լուստ մեղ­սա­ներկ վար­դա­պե­տէ Ջու­ղա­յեց­ւոյ, առ ի յու­սումն եւ ի վա­յե­լում[ն] ան­ձին իւ­րոյ ին­քեան, ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն սրբա­զան Սի­մէօն գե­րի­մաստ կա­թո­ղի­կո­սին Ա­մե­նից Հա­յոց, յա­մի Տեառն 1768 եւ հա­յոց ՌՄԺԷ. եւ նե­րամ­սեանն Նո­յեմ­բե­րի 25, ընդ հո­վա­նեաւ գե­րա­սուրբ եւ աս­տո­ւա­ծա­կերտ մե­ծի Ա­թո­ռոյս Էջ­միած­նի:

91ա Արդ, ար­տագ­րե­ցաւ ձե­ռամբ յոգ­նա­մեղ յու­մեմն Ջու­ղայ­ւոյ Նո­րոյ` Գա­լուստ բա­նի սպա­սա­ւոր կո­չե­ցե­լոյ, առ ի վա­յե­լումն եւ յօ­գուտ ան­ձին իւ­րոյ ին­քեան, զոր եւ մաղ­թեմ հան­դի­պո­ղացդ ի սմին առ­նել զիս` զա­նար­ժան գծօղս ար­ժա­նի յիշ­ման ի յա­ղօթս ձեր, ո՜վ ու­սում­նա­սէր հարք իմ եւ եղ­բարք, հան­դերձ ծնո­ղօքն եւ եղ­բարբքն ի­մոյ` միով Հայր մե­րիւ, զի եւ դուք` յի­շօղքդ, յի­շի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ մեր­մէ անզ­րաւ յա­ւի­տե­նիւ: Ա­ւար­տե­ցաւ սա յա­մի Տեառն 1769ին եւ յամ­սեանն 26 Փետր­վա­րին, ի դրան սրբոյ եւ մե­ծի Ա­թո­ռոյն Էջ­միած­նի:

94ա Օգ­նեա՛ ինձ մար­դա­սէր Սուրբ Հո­գի:

226բ Ընդ սո­ցին եւս ա­նար­ժան բա­նի սպա­սա­ւոր Գա­լուստ վար­դա­պետս յի­շել մաղ­թեմ յու­սում­նա­սէր հան­դի­պօղ եղ­բարցդ, հան­դերձ ծնօ­ղօքն ի­մոյ, քան­զի զսաս­տիկ ջեր­մայ­նոյն ժա­մա­նա­կի, որ միշտ զտա­պա­խառն հող­մունք շնչեր` ըստ օ­րի­նա­կի հրկիզ­ման, զոր գրե­թէ զոս­կերս հան­դի­պո­ղացն հա­լեալ լի­նիւր, իսկ մեք, ի սէր գրոցս վա­ռեալ եւ զտկա­րու­թիւնս մեր ի բաց ե­դեալ, ընդ նմին եւս ո­չինչ զան­գի­տա­նա­յի ի խոր­շա­կէ, ըստ ո­րում հա­զիւ հա­սու­ցաք ա­ւարտ սակս ուս­ման ան­ձինս, եւ ա­պա զկնի ի­մոյս հե­տե­ւո­ղաց յօ­գուտ, զոր յի­շօղքդ յի­շի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ. ա­մէն:

359ա Եւ օ­րի­նա­կե­ցեալ ի բուն հե­ղի­նա­կէն կա­րի զգու­շու­թեամբ, ձե­ռամբ Գա­լուստ մեղ­սա­մած վար­դա­պե­տէ Նոր Ջու­ղա­յեց­ւոյ` ի վա­յե­լումն եւ յօ­գուտ ան­ձին իւ­րոյ ին­քեան, յա­մի Տեառն 1769 եւ ի Հա­յոց 1218, յՕ­գոս­տո­սի սկիզբն, ընդ հո­վա­նեաւ շնոր­հա­տու Ա­թո­ռոյս Սրբոյ Էջ­միած­նի:

427ա Արդ, շնոր­հիւ Տեառն Աս­տու­ծոյ ա­մե­նա­կա­լին ա­ւար­տե­ցաւ բո­լոր գիրք այս ի յա­մին յա­ւի­տե­նա­կան ար­քա­յին 1771 եւ ի Հա­յոց 1220 թո­ւին, ի հա­մար մեղ­սա­ներկ Գա­լուստ վար­դա­պե­տիս Ջու­ղա­յեց­ւոյ` առ ի ու­սումն եւ ի վա­յե­լում[ն] ան­ձին իւ­րոյ, վասն ո­րոյ ա­ղեր­սեմ հան­դի­պօղ եղ­բարցդ կամ վասն ըն­թերց­ման եւ կամ սակս օ­րի­նա­կեց­ման զիս` զվաս­տա­կօղս ի սմին ի Տէր յի­շել, հան­դերձ ծնո­ղօքն ի­մոյ, եւ դուք իսկ յի­շի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ Աս­տու­ծոյ մեր­մէ. ա­մէն: Ի յամ­սեանն Օ­գոս­տո­սի եօթ­նին զրաւ ե­ղեւ ի Սուրբ Էջ­միած­նին:

ՆՇՈՒՄ` 1ա «ՌՄԺԷ. - 1768. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1823

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

[ԷՋՄԻԱԾԻՆ]

ՌՃՁ. - 1731

ԳՐԻՉ` Մես­րոպ: ՍՏԱ­ՑՈՂ` Զա­քա­րիա վրդ., եպս.:

ԹԵՐԹ` 409. չգրուած` 1ա-12բ, 233ա-4բ, 254բ, 399ա-409բ: ՊՐԱԿ` 12+Ա-ԺԹx12 (ԺԹ 6)+Ա-Ժx12 (Ժ 7)+Ա-Դx12+12: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` ե­ռա­մա­հիկ, թագ, աստ­ղան­ման (47), ծաղ­կա­խա­չան­ման (38) եւ այլ (ա­նըն­կա­լե­լի): ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 19,5x14,2: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (12-14x9-10): ԳԻՐ` բո­լոր­գիր (նմուշ` 15ա): ՏՈՂ` 18-21: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ սեւ կա­շի, դռնա­կով. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` կար­միր գոր­ծուածք, դռնա­կի աս­տա­ռը` դե­ղին թա­ւիշ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր, մէջ­քի մօտ` սպի­տակ:

 

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­պոյտ, կա­նաչ:

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծուած, Բ. փեղ­կը եւ աս­տա­ռը ցե­ցի հետ­քե­րով, եր­կուա­կան կա­պիչ­ներն ու գա­մերն ըն­կած. տեղ-տեղ բծեր, 49ա-60բ` թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խուած, թ. 134` ստո­րին եզ­րին կի­սով կտրուած ա­նըն­կա­լե­լի մէկ-եր­կու բառ, 113, 157-8, 167-8, 184-5, 219-20, 225-6` գոր­ծա­րա­նա­յին ան­կա­նոն եզ­րագ­ծով, եր­կայն­քը վե­րե­ւից կամ ներ­քե­ւից ընդ­հա­նուր չա­փից նուազ, 408-9` ցե­ցի հետ­քեր:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 13ա-232բ Սի­մէօ­նի Գառն[եց]ւոյ [Ջու­ղա­յեց­ւոյ] ե­պիս­կո­պո­սի ա­րա­րեալ Մեկ­նու­թիւն գրոցն Պրոկ­ղի

Տե՛ս ձեռ. 874, 10ա-116ա: Յռջբն/13ա-5բ: Ցանկ/15բ-7ա: ա/17բ-27բ: բ/27բ-30ա: գ/30ա-9բ: դ/39բ-48բ: ե/48բ-72բ: զ/72բ-81ա: է/81ա-9ա: ը/89ա-98բ: թ/98բ-110ա: ժ/110ա-2ա: ժա/112ա-6ա: ժբ/116ա-9բ: ժգ/119բ-21բ: ժդ/121բ-4բ: ժե/124բ-7բ: ժզ/127բ-35ա: ժէ/135ա-42բ: ժը/142բ-5ա: ժթ/145բ-6բ: ի/146բ-7բ: իա/147բ-57ա: իբ/157ա-61ա: իգ/161բ-9ա: իդ/169ա-72ա: իե/172ա-6ա: իզ/176ա-91ա: իէ/191ա-206ա: իը/206ա-26բ: իթ/226բ-32ա: [Յշտկրն լու­ծո­ղի]/232ա: Յշտկրն թարգ­մա­նո­ղի/232աբ:

39բ է­ջից սկսած` գլխա­տա­ռե­րի տե­ղե­րը բաց եւ չլրա­ցուած:

Բ. 235ա-349ա [Մատ­թէո­սի Ջու­ղա­յեց­ւոյ Մեկ­նու­թիւն Վե­ցօ­րէից]

Տե՛ս ձեռ. 774, 282ա-377բ: Ցանկ/235ա-7բ: Նխ./237բ-9բ: ա/239բ-64բ (չիք` ժե-ժզ, ժէ` թե­րի), 254ա Նախ խա­ւար կո­չի (չշա­րու­նա­կուած) 255ա (չգրուած, ա­պա)` մե­ցաւ եւ ա­րար Աս­տուած այս­պէս...): բ/264բ-74բ: գ/274բ-97ա: դ/297ա-315ա: ե/315ա-24բ: զ/324բ-9բ: է/329բ-49ա:

Գ. 350ա-85բ Ա­րիս­տո­տե­լի Վեր­լու­ծա­կան [Դաւ­թի մեկ­նու­թիւն ի Վեր­լու­ծա­կանն Ա­րիս­տո­տէ­լի]

Տե՛ս ձեռ. 464, 150բ-83բ: Տպ. «Դա­ւիթ Ան­յաղթ, Մեկ­նու­թիւն ի Վեր­լու­ծա­կանն Ա­րիս­տո­տէ­լի», Ե­րե­ւան, 1967: ա/350ա-3ա: բ/353ա-6ա: գ/356ա-8ա: դ/358ա-60բ: ե/360բ-2բ: զ/362բ-4ա: է(364ա-6բ: ը/366բ-8ա: թ/368ա-72ա: ժ/372ա-5ա ժա/375ա-7ա: ժբ/377ա-81ա: ժգ/381ա-3ա: ժդ/383ա-5բ: Լու­սանցք­նե­րում կան լուծ­մունք­ներ: Յա­ւե­լեալ`

398աբ Վեց գլխումն Վեր­լու­ծա­կա­նի առ ան­սահ­մա­նե­լին, որ յի­շէ նո­րա լու­ծումն, այս է: Օգ­նեա՛ - Արդ, նա­խա­դա­սու­թիւն է բան յայտ­նող ինչ... իսկ նո­քա ոչ բնա­ւո­րեալք են եւ ոչ ու­նին. այս­քան առ այս կար­ճի կար­ճաւ: Ան­մե­ղա­դիր լե՛ր, այս­պէս ու­սաք եւ այս­քան հաս­կա­ցաք վար­ժա­պե­տէն մեր­մէ:

Դ. 385բ-90բ Ն­կա­տումն Ա­րիս­տո­տե­լի [Դաւ­­թի Հար­քաց­ւոյ] - Ու­սու­ցա­նէ մեզ ի բնալ­սո­ղու­թեանցն այ­նո­ցիկ, որ հա­սա­րա­կաց բնա­կա­նաց գո­յա­նան... կա­րէ յստակ խօ­սել զբանն:

Ե. 390բ-6բ [Զե­նո­նի ի­մաս­տա­սի­րի Յա­ղագս բնու­թեան]

Տե՛ս ձեռ. 627, 270բ-6բ: Տպ. Մա­տե­նա­դա­րա­նի «Գի­տա­կան նիւ­թե­րի ժո­ղո­վա­ծու», Հ^մր 2, 1949-50, էջ 81-98, ձեռ. D:

1/390բ-4բ: 2/394բ-6բ (վերջ` ...ու­նել զգո­յու­թիւնս: Դար­ձեալ (չշա­րու­նա­կուած):

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

17ա Եւ Քրիս­տո­սի փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն, որ է օրհ­նեալ անզ­րաւ յա­ւի­տե­նից. ա­մէն:

349ա Յո­րոց փրկես­ցէ զմեզ Քրիս­տոս Աս­տուած մեր, մա­նա­ւանդ մե­ղա­ւոր Մես­րոպ գրիչս |349բ| յի­շէ իւր յար­քա­յու­թեանն. ա­մէն: Հա՛յր մեր, որ յեր­կինս [ես], սուրբ ե­ղի­ցի ա­նուն քո:

364ա Առ ան­սահ­մա­նե­լոյ Լու­ծումն գրքիս վերջն տե՛ս զկ­նի յի­շա­տա­կա­րա­նին:

397ա Փառք եւ պա­տիւ, գո­հու­թիւն ա­մե­նասր­բոյ Եր­րոր­դու­թեանն եւ միոյ աս­տուա­ծու­թեանն` Հօր եւ Որդ­ւոյ եւ Հոգ­ւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն: Օ­ժան­դա­կու­թեամբ եւ օգ­նա­կա­նու­թեամբ ա­մե­նա­հասն թե­ւոց Աս­տու­ծոյ Հոգ­ւոյն ճշմար­­տի յա­ւարտ եւ ի կա­տար է­հաս գիրքս ար­տաք­նոց ի թուա­կա­նիս մեր հա­յոց ՌՃՁ­.ին (1731), ամ­սեանն Փետր­վա­րի ԺԷ.ին (17), ի հայ­րա­պե­տու­թեանն Հա­յաս­տա­նեայցս վի­ճա­կի առն վսե­մա­գու­նի եւ ծայ­րա­գոյն քա­հա­նա­յա­պե­տին Աս­տու­ծոյ, բազ­մեր­ջա­նիկ հօրն հա­սա­րա­կաց` Մու­շեց­ւոյ տեառն Աբ­րա­հա­մու սրբա­­զան կա­թու­ղի­կո­սի Ա­մե­նայն Հա­յոց, եւ ա­թո­ռա­կա­լու­թեան Ա­ղէք­սանդ­րի յոգ­նա­հան­ճար վար­դա­պե­տի, ի թա­գա­ւո­րու­թեան օս­մա­նաց­ւոց սուլ­թան Ահ­մէ­տի, վե­ցե­րորդ ա­մեանն նո­րին թա­գա­ւո­րու­թեանն եւ եօթ­նե­րոր­դի ա­մի թա­գա­ւո­րու­թեան Բար­սից շահ Թահ­մա­զին, որ յոյժ վրդո­վեալ կայր աշ­խարհս, եւ պա­տե­րազմ գո­ռայր միշտ ի մէջ սո­ցին, յոյժ տագ­նա­պի կայր ազգս հա­յոց` յոր յա­րե­ւելս, զի բա­զումք ի սրոյ ծա­խե­ցան, եւ բա­զումք ի գե­րի վա­րե­ցան, եւ բա­զումք <եւ բա­զումք> ըն­չից եւ աբ­րա­նաց ու­նայ­նա­ցան` յա­ռաջ քան զչորս եւ հինգ ամս ան­ցե­լոց, որ ի թուագ­րու­թեանս, բայց դե­ռեւս կայ ի նոյն վրդով­մուն, զա­ռա­պայն Աս­տուած միայն գի­տէ, թէ զինչ լի­նե­լոց է զկա­տա­րածն: Եւ այս­պէս, ի դառն եւ դա­ժա­նե­լի ժա­մա­նա­կիս, ոմն պի­տակ ա­նուամբ` Զա­քա­րիա վար­դա­պետ ա­նուն եւ ե­պիս­կո­պոս աս­տի­ճա­նաւ, յա­ղագս աս­տուա­ծա­յին սի­րոյն |397բ| ե­ռան­դին, առ ո­չինչ հա­մա­րեալ զայս­քան վիշտ ժա­մա­նա­կիս, որ­պէս ի դիւ­րու­թեան եւ ի խա­ղա­ղու­թեան, փոյթ ան­ձին կա­լեալ, ետ գրել զգրեանս զայ­սո­սիկ` ի միում տփի փա­կեալ` յա­ղագս վա­յել­ման իւ­րոյ ան­ձին եւ ա­ռա­պա­յից դի­պո­ղաց, յի­շա­տակ իւր հոգ­ւոյն եւ հա­մօ­րէն ըն­տա­նեաց հո­գե­ւո­րաց եւ մարմ­նա­ւո­րաց, ի փառս ա­մե­նա­սուրբ Եր­րոր­դու­թեան` Հօր եւ Որդ­ւոյ եւ Հոգ­ւոյն Սրբոյ, յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

Արդ, ե­րե­սըս ան­կեալ ա­ղա­չեմ զձեզ, ո՜վ սի­րե­ցեալքդ իմ ի Քրիս­տոս, ե­թէ օ­րի­նա­կի­ցէք կամ ե­թէ յա­րե­ւան­ցի զբօս­նի­ցէք, միով Հայր մե­ղա­յիւ կամ միով բե­րա­նով յի­շես­ջիք ի Քրիս­տոս զվե­րոյ գրե­ցեալ Զա­քա­րիայ վար­դա­պետս եւ զհո­գե­ւոր ծնօղն իմ եւ զտաս­տիա­րագ` զՍի­մոն աս­տուա­ծա­բա­նու­թեանն վար­դա­պետ, ար­քե­պիս­կո­պոս եւ նուի­րա­կա­պետ գե­րահռ­չակ Սրբոյ Ա­թո­ռոյս Էջ­միած­նի, որ յԵ­րե­ւան քա­ղա­քէ, նաեւ զմար­զիչն իմ գի­տու­թեան` զԴա­ւիթ փի­լի­սո­փայն եւ ար­քե­պիս­կո­պոս, որ է Շնգաւ­թե­ցի. նա եւ զմարմ­նա­ւոր ծնօղսն իմ` զհայրն իմ` Կի­րա­կոս եւ զմայրն իմ` Մա­նի­խան, եւ զեղ­բարքն իմ` Ա­դամն, Ար­զումն, եւ քորքն իմ` Խա­սումն, Խան­փարն եւ Զան­նէն, եւ հօ­րեղ­բարցն ի­մոց եւ իւ­րեանց որդ­ւոցն եւ այլ ա­մե­նայն ա­րեա­նա­ռու մեր­ձա­ւո­րաց ի­մոց յի­շես­ջիք, եւ դուք յի­շեալ լի­ջիք ի Քրիս­տո­սէ յԱս­տուա­ծոյն մե­րոյ. ա­մէն: Հա՛յր մեր, որ յեր­կինս ես, սուրբ:

ՆՇՈՒՄ 1ա` «ՌՃՁ. - 1731. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1824

ՍԻՄԷՈՆ ՋՈՒՂԱՅԵՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՊՐՈԿՂԻ

ԺԸ. դար (1750ից յետոյ)

ԹԵՐԹ` 165. չգրուած` 1ա-2բ, 164ա-5բ: ՊՐԱԿ` 1+Ա-ԺԴx12 (Ժ, ԺԴ 10, ԺԲ 11)+1: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ VG, ա­ռիւ­ծի եւ այլ լու­սադ­րոշմ­նե­րով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21,9x16,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15,5x9,5-10,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 151բ): ՏՈՂ` 26: ԿԱԶՄ` սեւ կա­շի. մի­ջու­կը` ստուա­րա­թուղթ. աս­տա­ռը` ծաղ­կա­թուղթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` դե­ղին` կար­միր եւ կա­նաչ կէ­տագ­ծե­րով ցօ­ղուած, ու­նի կա­նաչ եւ վար­դա­գոյն կտո­րէ ժա­պա­ւէն է­ջա­նիշ­ներ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ, 1+1 թերթ, թուղթ, հա­շուած թեր­թե­քե­նե­կի մէջ (թ. 1, 165):

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի Ա. փեղ­կի կա­շին ցե­ցի հետ­քե­րով, ան­կիւն­նե­րը եւ ե­զեր­քը մա­շուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

3ա-163բ [Գիրք Պրոկ­ղի Դիա­դո­խո­սի` պղա­­­տո­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի, որ կո­չի Շաղ­կապք աս­տուա­ծա­բա­նա­կանք` ա­ծան­ցեալ թարգ­մա­նու­թեամբ ի լե­զո­ւէ վրաց ի բար­բառս եւ ի լե­զուս հայ­կա­կանս, եր­կա­սի­րու­թեամբ եւ աշ­խա­տու­թեամբ ու­մեմն գիտ­նա­կան քա­հա­նա­յի Սի­մէօն կո­չե­ցել­ւոյ:

Զբնա­բանս զայս եւ զյա­ռա­ջա­գոյն ա­րա­րե­ցեալ Լուծ­մունսն սո­ցա, զոր ա­րա­րեալ էր Յա­­մե­լա­խօս կո­չե­ցեալ ե­պիս­կո­պոսն, ի միա­սին հո­գա­ծու­թեամբ ա­ծեալ ե­ղեւ ի հայ լե­զուս ի նոյ­նոյ նրբա­միտ թարգ­ման­չէ` ըստ յոգ­նա­հան­ճար դիտ­ման իւ­րոյ, զոր վերս­տին գե­րի­մաստ մեծ վար­դա­պետն եւ Սի­մէօն Ջու­ղա­յե­ցին եւ ե­պիս­կո­պոսն Գառ­նու, ըստ ա­ռա­տա­միտ շնոր­հաց իւ­րոց ա­րար Լուծ­մունս եւ սրբագ­րեաց զբնա­բանս` ի փառս Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ մե­րոյ եւ ի յօ­գուտ ու­սում­նա­սէր ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1822, 3ա-91ա: Ցանկ/3աբ: Յռջբն/4ա-5բ: ա/6ա-12բ: բ/12բ-4ա: գ/14ա-20բ: դ/20բ-7ա: ե/27ա-44բ (պրակ Է.ի վեր­ջում` 33բ-4ա ու­նի Յւլ. «Իսկ գո­յա­ցու­թեան զա­նուն եւ զէու­թիւն իւր... լի­նեն կա­տա­րեալ ծննդա­կա­նու­թամբքբ իւ­րեանց»): զ/44բ-9բ: է/49բ-54ա: ը/54ա-60ա: թ/60բ-7ա: ժ/67ա-8բ: ժա/68բ-72ա: ժբ/72բ-4բ: ժգ/74բ-5բ: ժդ/75բ-7բ: ժե/77բ-9ա: ժզ/79բ-85ա: ժէ/85ա-9բ: ժը/89բ-91ա: ժթ/91ա-2ա: ի/92ա-3ա: իա/93բ-100ա: իբ/100ա-3ա: իգ/103բ-9բ: իդ/109բ-12ա: իե/112ա-5ա: իզ/115ա-24բ: իէ/124բ-40ա: իը/140բ-58ա: իթ/158ա-62ա: [Յշտկրն լու­ծո­ղի]/162աբ: Յշտկրն թարգ­մա­նո­ղի/162բ: [Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ] Բան առ ըն­թեր­ցօղսդ/163աբ:

Ձեռ. 1822ի հա­մե­մատ չնչին տար­բե­րու­թիւն­նե­րով:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

3բ Եւ Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ` յու­սոյն մե­րոյ, փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

1825

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԷ.-ՌՄԻ. - 1768-1771

ԳՐԻՉ` Կա­րա­պետ ա­բե­ղայ, Ա­նա­նունք (տե՛ս Գիր): ՍՏԱ­ՑՈՂ` Կա­րա­պետ վրդ. Տիգ­րա­նա­կերտ­ցի (գրի­չը):

ԹԵՐԹ` 286-4 (տե՛ս Պահ­պա­նակ). չգրուած` 3ա-4բ, 5բ-6բ, 9աբ, 83բ, 84բ-8բ, 186բ-7բ: ՊՐԱԿ` 2+4+ 2+1+Ա-ԻԲx12 (Զ 14+4, ԺԴ 14, ԺԵ 4, ԺԶ 11, ԻԲ 22)+2+2: ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշմ­նե­րով` ե­ռա­մա­հիկ եւ այլն (ա­նըն­կա­լե­լի): ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21,1x16: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` երկ­սիւն (16x12): ԳԻՐ` բո­լոր­գիր. ա­նա­նուն Ա. գրչի` 10ա-83ա, 89ա-185բ (նմուշ` 132բ), նոտր­գիր. ա­նա­նուն Բ. գրչի` 190ա-284բ (նմուշ` 253բ), Կա­րա­պետ գրչի` 5ա, 84ա, 186ա, 188ա-9բ (նմուշ` 186ա), ա­նա­նուն Գ. գրչի` 7ա-8ա (նմուշ` 7բ): ՏՈՂ` 27, 36-7: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` ծաղ­կա­թուղթ. լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` ոս­կե­զօծ ճնշադ­րոշ­մով: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 2+2, թուղթ, հա­շուած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ (թ. 1-2, 285-6):

ՄԱՆ­ՐԱՆ­ԿԱՐ­ՉՈՒ­ԹԻՒՆ - Խո­րան` 5ա, 84ա, 186ա: Կի­սա­խո­րան` 10ա, 188ա: Կի­սա­խո­րան-ճա­կա­տա­զարդ` 91ա: Լու­սան­ցա­զարդ` բու­սա­կան, թռչուն: Զար­դա­գիր` թռչնա­գիր, հան­գու­ցա­գիր: Գոյ­ներ` կար­միր, կա­նաչ, կա­պոյտ, դե­ղին, մա­նու­շա­կա­գոյն, բրոնզ, ոս­կի:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. տեղ-տեղ թա­նա­քաբ­ծեր, հետ­քեր, թ. 4` ար­տա­քին լու­սան­ցից սե­ղա­նա­ձեւ կտրած-հա­նած, 92` ստո­րին եզ­րը պատ­ռուած, 201բ` կար­կա­տան այլ թղթով, 52-66` ստո­րին ե­զե­րը լրա­ցուած, թա­նա­քի թթուայ­նու­թեան հե­տե­ւան­քով գրա­դաշ­տը գու­նա­փո­խուած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 5ա-83ա Գիրք Պրոկ­ղի. Շաղ­կապ աս­տուա­ծա­բա­նու­թեանս, շա­րադ­րեալ ի Պրոկ­ղէ ի­րա­խօ­սէ` պղա­տօ­նա­կան յի­մաս­տա­սի­րէ եւ ի մե­ծէ Դիա­դո­խօ­սէ` ի փառս Աս­տու­ծոյ եւ յօ­գուտ իւ­րոյ դպրա­տան, եւ այժ­մոյս բազ­մաց պի­տա­նի: Եւ մեկ­նեալ ի վե­րայ նախկ­նոյ մեկ­նու­թեանն, այժմ լա­ւա­պէս սրբագ­րու­թեամբ ի լոյս ա­ծեալ տեառն Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ` հան­­ճա­րա­գի­տուն կա­թո­ղի­կո­սի Ա­մե­նայ­նից Հա­յոց` ի փառս սրբոյ Ա­թո­ռոյն Էջ­միած­նի եւ ի բարձ­րու­թիւն փա­ռաց պատ­ւոյ սրբոյ Լու­սա­ւոր­չին եւ յօ­գուտ նո­րին մաք­րա­միտ ման­կանց, ի ՌՄԺԴ. (1765) ա­մի: Եւ այժմ ներ­կայս ա­ւար­տե­ցաւ ի ներ­քոյ հո­վա­նեաց նո­րա` ի նոյն Ա­թոռս, ինձ` մե­ղա­պարտ Կա­րա­պետ ա­բե­ղա­յիս, եւ զզկնի իմ վա­յե­լո­ղաց բա­րեաւ ի բա­նի բուն բա­նա­սի­րաց միով Հայր մե­ղա­յիւ լիա­բե­րան եւ ան­ձանձ­րոյդ յի­շո­ղաց: Եւ ա­ւար­տումնս յա­մի փրկու­թեան մե­րոյ ի 1769, իսկ մե­րոցս հա­յոց մե­ծաց թո­ւա­բե­րու­թեանս ՌՄԺԹ. (1770):

Տե՛ս ­ձեռ. 1822, 3ա-91ա: Ցանկ/8բ: Յռջբն/7ա-8ա: ա/10ա-13ա: բ/13ա-4ա: գ/14ա-7ա: դ/17ա-20բ: ե/20բ-28ա: զ/28ա-30բ: է/30բ-2բ: ը/32բ-5ա: թ/35ա-8ա: ժ/38ա-9ա: ժա/39ա-40բ: ժբ/40բ-1բ: ժգ/41բ-2ա: ժդ/42աբ: ժե/42բ-43բ: ժզ/43բ-6ա: ժէ/46ա-8ա: ժը/48աբ: ժթ/48բ-9ա: ի/49աբ: իա/49բ-52բ: իբ/52բ-4ա: իգ/54ա-7բ: իդ/57բ-8բ: իե/58բ-9բ: իզ/59բ-64ա: իէ/64բ-72ա: իը/72ա-80ա: իթ/80ա-2ա: [Յշտկրն ­լու­ծո­ղի]/82աբ: Յշտկր ­թարգ­մա­նո­ղի/82բ: [Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ] Բան առ ըն­թեր­ցօղսդ/82բ-3ա:

Բ. 84ա Գիրք հո­գեաց, շա­րադ­րեալ եւ ար­տա­հա­նե­ցեալ հո­գիա­ջանն տքնու­թեամբ սրբոյն Թօ­մա­յի Աք­ւի­նաց­ւոյ` հրեշ­տա­կա­կան վար­դա­պե­տի լա­տի­նա­մե­ծար ազ­գի, մե­ծաւ զգու­շու­թեամբ հե­ղի­նա­կու­թեան սրբոց գրոց ե­կե­ղե­ցա­կա­նաց` ի փառս ա­մե­նա­մե­ծին Աս­տու­ծոյ եւ յօ­գուտ ա­մե­նե­ցունց սրբա­միտ ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյն Քրիս­տո­սի: Իսկ Նար­դե­նիս նո­րոգ գրեալս ա­ւար­տե­ցաւ զշնոր­հիւ Տեառն Աս­տու­ծոյ, ի վե­հա­փառ հայ­րա­պե­տու­թեան սրբոյ քրիս­տո­սաի­ջի Ա­թո­ռոյն Էջ­միած­նի տեառն Սի­մէօ­նի լու­սապ­սակ կա­թո­ղի­կո­սի Ա­մե­նայն Հա­յոց` ի վա­յե­լումն եւ զկնի մեր գա­լօ­ղաց բա­նա­սի­րաց եղ­բարցս ի Քրիս­տոս յի­շո­ղացս, եւ ընդ հո­վա­նեաւ ա­նա­րա­տի Սուրբ Մօրս մեր: Յա­մի մար­դե­ղու­թեան Տեառն 1771 եւ հա­յոց ՌՄԻ. (1771), Կա­րա­պետ ա­բե­ղայս ա­մե­նայ­նից ծա­ռայ:

89ա-185բ Հա­մա­ռօտ հա­ւա­քումն յա­ղագս հոգ­ւոյ բա­նա­կա­նին (թարգմ. Ստ. Լե­հաց­ւոյ)

Տե՛ս ձեռ. 119, 103ա-234բ: Յռջբն/89ա: Ցանկ/89ա-90բ: « ա/91ա-6բ: բ/96բ-107ա: գ/107ա-13բ: դ/113բ-8բ: ե/118բ-29ա: զ/129ա-30ա: է/130ա-2բ: ը/132բ-6բ: թ/136բ-9բ: ժ/139բ-48բ: ժա/148բ-57բ: ժբ/157բ-60բ: ժգ/160բ-3բ: ժդ/163բ-7ա: ժե/167ա-73ա: ժզ/173ա-5բ: ժէ/176ա-85բ: Առ բա­րե­միտ ըն­թեր­ցողն/185բ:

Գ. 186ա Վե­ցօ­րէից գիրք, աշ­խա­տա­սի­րեալ նո­րեկ շա­րադ­րու­թեամբ եւ հե­ղի­նա­կու­թեամբ գրոց եւ ե­կե­ղե­ցա­կան վար­դա­պե­տու­թեանց, հա­ւա­քեալ Բար­­դու­ղի­մէո­սէ Մա­րա­ղոյ ե­պիս­կո­պո­սէ` ի փառս ա­մե­նա­մեծ ա­հա­ւո­րին Աս­տու­ծոյ եւ նո­րին ե­կե­ղեց­ւոյ սրբա­միտ ման­կանց յօգ­տու­թիւն, փրկու­թեան հոգ­ւոց ա­մե­նայ­նից: Եւ այս նո­րոգ գրե­ցեալս մու­սա­ւա­տա գրովս` վասն ժա­մա­նակ ոչ ու­նե­լոյ, ի մաք­րա­շա­ւիղ հայ­րա­պե­տու­թեան սուրբ Ա­թո­ռոյն քրիս­տո­սա­կեր­տի եւ շնոր­հա­հե­ղոյս գա­հո­յիս տեառն Սի­մէօ­նի` ե­ռար­փեան հայ­րա­պե­տի եւ մաք­րա­ջան կա­թո­ղի­կո­սի Ա­մե­նայ­նից Հա­յոց եւ ի­մոյ իս­կա­պէս յա­տուկ հո­գա­բար­ձու­թեան եւ հո­գե­ւոր ծնո­ղի, որ եւ ընդ հո­վա­նեաւ ա­մե­նա­նա­րա­տի եւ լու­սան­կար Մօրդ ի­մոյ, յա­մի փրկու­թեան մե­րոյ 1768, իսկ Հա­յոց ՌՄԺԷ. (1768), Կա­րա­պետ ա­բե­ղայ` ա­մե­նայ­նից ծա­ռայ:

188ա-284բ Գիրքս Յա­ղագս վե­ցօ­րեայ գոր­ծոց սրբոյ ա­րար­չու­թեանն Աս­տու­ծոյ եւ սկսումն վասն ա­ռաջ­նոյ ա­ւուրն:

Տե՛ս ձեռ. 1659, 1ա-350ա: Ցանկ Զ­-աւ­րէի/281ա-2բ (կրկնուած` 83ա-4բ): Նխ./188ա-90ա:  1/190ա-209բ: 2/209բ-19ա: 3/219բ-24բ: 4/224բ-35ա: 5/235ա-38ա: 6/238բ-53բ: 7/254ա-56բ: 8/256բ-80բ: Յշտկրն թարգ­մա­նու­թեան/չիք:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՂԱ­ՓԱՐ 0ՐԻ­ՆԱ­ԿԻ

185բ (1678 թ.) Եւ ընդ նմին յի­շել մաղ­թեմ ա­շա­կերտք սո­րին Ներ­սէս` բա­նի սպա­սա­ւոր գրիչս, ի Տէր մեր:

Կից Ստե­փան­նոս Լե­հաց­ւոյ «Առ բա­րե­միտ ըն­թեր­ցողն»ին. հմմտ. ձեռ. 1822, 226բ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

1. 185բ (բո­լոր­գիր, ա­նա­նուն գրչի) Արդ, ես` ըստ յա­մե­նայ­նի յետ­նեալ ա­նա­նուն գրիչս, զայս Հո­գեաց գիրքս գրե­ցի առ ի վա­յե­լումն Տիգ­րա­նա­կերտ­ցի Կա­րա­պետ վար­դա­պե­տին, որ էր եր­բեմն Տիգ­րա­նա­կեր­տու քա­ղա­քին դէտ եւ հո­վիւ, բայց զայս գիրքս ստա­ցաւ ի հէ­լալ ըն­չիցն եւ ի վա­յե­լումն իւ­րոյ ան­ձին, զոր եւ Տէր տա­ցէ բա­րեաւ եւ ուր[ախ]ու­թեամբ վա­յե­լումն:

2. 280բ (նոտր­գիր, ա­նա­նուն Ա. գրչի) Ե­ղեւ գիրս այս վերջ, որ կո­չի Վե­ցօ­րէից:

282բ Եւ Քրիս­տոս Աս­տու­ծոյ մե­րոյ փառք ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգ­ւոյն յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

ԿՆՔԱԴ­ՐՈՇՄ` 4բ «ՄԱՀ­ՏԵ­ՍԻ ՄԱՐ­ՏԻ­ՐՈՍ. ՌՄԽԹ. (1800)»:

ԳՐՉԱ­ՓՈՐՁ` 191ա «սխալ է դրու­թիւնն», 220ա «վասն եր­րորդ ա­ւուրն», 256ա (բո­լոր­գիր) «հրեշ­տակ», 257ա «վասն դրախ[տ­]ին», 283ա «71707817»:

ՆՇՈՒՄ` 1ա` «ՌՄԺԹ. -1770. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»:

1826

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ, ՄՈՍԿՈՒԱ

ՌՄԺԸ.-ՌՄԻԲ. - 1769-1773

ԳՐԻՉ, ՍՏԱ­ՑՈՂ` Վար­դան վար­դա­պետ Աս­տա­պատ­ցի:

ԹԵՐԹ` 334-1 (տե՛ս Պահ­պա­նակ. գրչի է­ջա­կա­լում` 1-46, որ է` 71ա-93բ). չգրո­ւած 68բ-70բ, 102աբ, 199ա-200բ, 332ա-4բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԻԷx12 (Բ 11, Գ 10, Է 14, Ը 18, ԺԶ, ԻԵ 14): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով, ող­կոյզ եւ թագ լու­սադ­րոշ­մով: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 21x16: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (17x12,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 7ա): ՏՈՂ` 31-40: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ բաց շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` թուղթ: Լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` Ա (թ. 1) + Բ թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշ­մով. Ա.` խա­ղո­ղի ող­կոյզ, Բ.` լա­տի­նա­տառ, ա­նըն­թեռ­նե­լի, չգրո­ւած:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին քեր­ծո­ւած, եզ­րե­րը մա­շո­ւած, թթո­ւայ­նու­թեան պատ­ճա­ռով թա­նա­քը տա­րա­ծո­ւած` թ. 269-70, 273-4, 277-315, 318-319, 321-328:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

Ա. 1. 2ա-68ա [Գիրք Պրոկ­ղի Դիա­դո­խո­սի` պղա­տո­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի, որ կո­չի Շաղ­կապք աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կանք` ա­ծան­ցեալ թարգ­մա­նու­թեամբ ի լե­զո­ւէ վրաց ի բար­բառս եւ ի լե­զուս հայ­կա­կանս, եր­կա­սի­րու­թեամբ եւ աշ­խա­տու­թեամբ ու­մեմն գիտ­նա­կան քա­հա­նա­յի Սի­մէօն կո­չե­ցել­ւոյ:

Զբնա­բանս զայս եւ զյա­ռա­ջա­գոյն ա­րա­րե­ցեալ Լուծ­մունսն սո­ցա, զոր ա­րա­րեալ էր Յա­մե­լա­խօս կո­չե­ցեալ ե­պիս­կո­պոսն, ի միա­սին հո­գա­ծու­թեամբ ա­ծեալ ե­ղեւ ի հայ լե­զուս ի նոյ­նոյ նրբա­միտ թարգ­ման­չէ` ըստ յոգ­նա­հան­ճար դիտ­ման իւ­րոյ, զոր վերս­տին գե­րի­մաստ մեծ վար­դա­պետն եւ Սի­մէօն Ջու­ղա­յե­ցին եւ ե­պիս­կո­պոսն Գառ­նու, ըստ ա­ռա­տա­միտ շնոր­հաց իւ­րոց ա­րար Լուծ­մունս եւ սրբագ­րեաց զբնա­բանս` ի փառս Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ մե­րոյ եւ ի յօ­գուտ ու­սում­նա­սէր ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1822, 3ա-91ա: Ցանկ/2աբ: Յռջբն/2բ-3բ: ա/3բ-7ա: բ/7աբ (պրակ Ա.ի վեր­ջում` 7բ ու­նի Յւլ. «Հան­գէտ զօ­րու­թեամբ զհան­գէտս... ոչ է հան­գէտ վե­րա­ցու­ցո­ղին»): գ/7բ-10բ: դ/10բ-3բ: ե/13բ-20բ: զ/20բ-2բ: է/22բ-4ա: ը/24ա-6բ: թ/26բ-29բ: ժ/29բ-30ա: ժա/30ա-1բ: ժբ/31բ-2բ: ժգ/32բ-3ա: ժդ/33ա-4ա: ժե/35աբ: ժզ/35բ-7բ: ժէ/37բ-9ա: ժը/39աբ: ժթ/39բ-40ա: ի/40աբ: իա/40բ-3ա: իբ/43ա-4ա: իգ/44ա-6բ: իդ/46բ-7բ: իե/47բ-8բ: իզ/48բ-52ա: իէ/52ա-8բ: իը/58բ-65բ: իթ/65բ-7բ: Յշտկն լու­ծո­ղի/67բ: Յշտկրն թարգ­մա­նո­ղի/67բ: [Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ] Բան առ ըն­թեր­ցօղսդ/67բ-8ա:

2. 71ա-198բ [Մա­տե­նագ­րու­թիւնք Սի­մէո­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ըն­թեր­ցող/71ա-2բ: Առ Սուրբ Էջ­միա­ծին/72բ: [Ձօն առ Պոր­փիւր]/72բ-3ա: 1/73ա-101ա: 2/103ա-57բ: 3/157բ-90ա: 4/190ա: 5/190բ-95բ: 6/195բ-7ա: Յշտկրն/197բ-8բ:

Բ. 1. 201ա-25ա Դաւ­թի փի­լի­սո­փա­յի Ներ­գի­նա­ցույ Վեր­լու­ծու­թիւն Նե­րա­ծու­թեանն Պոր­փիւ­րի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/201աբ: բ/201բ-2ա: գ/202ա-3բ: դ/203բ-4ա: ե/204աբ: զ/204բ-6ա: է/206աբ: ը/206բ-7ա: թ/207աբ: ժ/207բ-8ա: ժա/208աբ: ժբ/208բ-9ա: ժգ/209աբ: ժդ/209բ-10բ: ժե/210բ-1բ: ժզ/211բ-2ա: ժէ/212ա-3ա: ժը/213աբ: ժթ/213բ-4բ: ի/214բ-5բ: իա/215բ-6բ: իբ/216բ-7ա: իգ/217աբ: իդ/217բ-8բ: իե/218բ-9բ: իզ/219բ-20ա: իէ/220ա-1ա: իը/221ա-2ա: իթ/222ա-3ա: լ/223աբ: լա/223բ-4ա: լբ/224աբ: լգ/224բ: լդ/225ա: լե/չիք: լզ/225ա: լէ/225ա: լը/225ա: լթ/225ա: խ/225ա:

Ծնթ. Ձեռ. 1688ի հա­մե­մատ չնչին տար­բե­րու­թիւն­նե­րով:

2. 225բ-63ա Ստո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տէ­լի (=Դաւ­թի Ան­յաղ­թի Մեկ­նու­թիւն Ստո­րո­գու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի)

Տե՛ս ձեռ. 1687, 106բ-245բ: Նխ./225բ-7բ: ա/227բ-33բ: բ/233բ-9ա: գ/239ա-45ա: դ/245ա-51բ: ե/251բ-2ա: զ/252ա-8բ: է/159ա-60ա: ը/260աբ: թ/260բ-2ա: ժ/262ա-3ա (Հե­ղի­նա­կա­յին յի­շա­տա­կա­րա­նը` չիք):

Ձեռ. 1687ի հա­մե­մատ չնչին տար­բե­րու­թիւն­նե­րով:

3. 263ա-88բ Ս­կիզբն եւ նա­խադ­րու­թիւն գրոցն, որ ա­սի ըստ յու­նաց Պե­րիար­մե­նիաս եւ հա­յե­րէն` Յա­ղագս մեկ­նու­թեան, ար­տադ­րեալ ի մեծ ի­մաստ[ն­]ոյն, Ա­րիս­տո­տէ­լէ, թարգ­մա­նեալ եւ մեկ­նեալ ի Դաւ­թայ

Տե՛ս ձեռ. 1690, 209բ-305ա: Նխ./263ա-5ա: « ա/265ա-6բ: բ/266բ-7բ: գ/267բ-88բ:

4. 289ա-97բ Նո­րին Դաւ­թի քաջ փի­լի­սո­փա­յի հա­ւա­քեալ յա­ռաջ­նոց Վար­լու­ծա­կա­նացն Ա­րիս­տո­տէ­լի, որ կո­չի Վեր­լու­ծա­կան, եւ ըստ յու­նացն ա­սի Ա­նա­լօ­գի­կէ

Տե՛ս ձեռ. 464, 150բ-83բ: ա/289աբ: բ/289բ-90ա: գ/290աբ: դ/290բ-1բ: ե/291բ-2ա: զ/292աբ: է/292բ-3ա: ը/293ա: թ/293բ-4բ: ժ/294բ-5ա: ժա/295աբ: ժբ/295բ-6բ: ժգ/296բ-7ա: ժդ/297աբ:

Գ. 1. 298ա-320ա Մեկ­նու­թիւն Վեր­լու­ծու­թեանցն Ա­րիս­տո­տէ­լի, ա­րա­րեալ ի Սրբոյ Էջ­միած­նի միա­բան Պետ­րոս գիտ­նա­կան վար­դա­պե­տի Նա­խի­ջե­ւա­նե­ցոյ, ի սուրբ Ա­թոռս Էջ­միա­ծին, ի հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Սի­մէօ­նի սրբա­զան կա­թո­ղի­կո­սի. - 298ա Ա­ռազ­դե­ցու­թիւն ինչ առ խո­հա­կան ըն­թեր­ցօղս - Յայտ­նի է վսե­մախմ­տայ (=վսե­մամ­տաց) տե­սա­կա­նացդ խմբից, որք ի զննին էա­կացն մա­կա­ցու­թեան հան­դի­սա­ցեալդ էք... - 298ա [Ո­տա­նա­ւոր` «ՊԵՏ­ՐՈՍ ԶՅՈՅԼ ՀԶԻԻ»] - Պայ­ծա­ռու­թիւն մտաց մարդ­կան, / Եր­րորդ հա­տորս Վեր­լու­ծա­կան... / Ի­ցէ գոր­ծի քեզ լու­ծա­կան:

1. 298բ [Մասն Ա.] Մա­կա­գիր: Դաւ­թի հա­ւա­քեալ յա­ռաջ­նոց գրոց Վեր­լու­ծա­կա­նացն Ա­րիս­տո­տէ­լի` Պար­զա­բա­նու­թիւն մա­կագ­րին - Գի­տե­լի է, զի նախ քան զԱ­րիս­տո­տէ­լի տրա­մա­բա­նու­թիւնն առ ի­մաս­տա­սէրս... առ ի զգու­շա­ցու­ցա­նել (մանր պրակք` Ա-Ե):

2. 298բ-9ա Մասն երկ­րորդ: Յա­ղագս զա­նա­զան պաշ­տօ­նի Վեր­լու­ծա­կա­նին - Վեր­լու­ծա­կանն, որ­պէս ձայնն իսկ ցու­ցա­նէ, է լու­ծումն եւ քակ­տումն ի­րին... գտա­նեմք զճշմա­րիտ պա­տաս­խա­նի:

3. 299աբ Մասն եր­րորդ: Թէ վասն էր Ա­րիս­տո­տէլ զեր­րորդ հա­տորս կո­չեաց Վեր­լու­ծա­կան, մինչ այլք ա­սին Տրա­մա­խօ­սու­թիւն կամ Շա­րա­բա­նու­թիւն - [Ո]մա[ն]ք ու­նին ի­րա­ւունս այս­պէս եւ այն­պէս կո­չե­լոյ... վասն ո­րոյ կո­չե­ցաւ վեր­լու­ծա­կան:

ա. 299բ-301ա Պրակ ա­ռա­ջին - Բան. Տի­տա­ւո­րու­թիւն Ա­րիս­տո­տէ­լի ի Վեր­լու­ծա­կա­նէն: Մեկ­նու­թիւն. Աս­տուստ յայտ է զդի­տա­ւո­րու­թիւն Ա­րիս­տո­տէ­լի, հա­ւա­քեալ մեծն Դաւ­թի, ի Վեր­լու­ծա­կա­նէն...

բ. 301ա-2բ [Պրակք Բ.] - Ընդ հան­դերձ Աս­տու­ծով պրակք - Յայսմ պրա­կոջ խօ­սի զմնա­ցե­լոց սո­վո­րա­կան գլխոց...

գ. 302բ-3ա Պրակք եր­րորդ - Յ<յ>այս­միկ պրա­կոջ խնդրէ, թէ բա­նա­կանս, որ­պէս հա­ւա­քա­բա­նա­կան մա­կա­ցու­թիւնս...

դ. 303ա-4բ Ընդ այ­սո­քիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով, պրակ չոր­րորդ - Յայս­միկ պրա­կոջ յա­ռաջ բե­րէ զկար­ծիս ճե­մա­կա­նաց...

ե. 304բ-5ա Ընդ այ­նո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով եւ ա­ռա­ջի­կայ պրակք [Ե.] - Նախ` յա­ղագս զի՞նչ եւ ո­րո՞յ խորհ­մունս ար­ժան է ա­սել...

դ. 305ա-6ա Ընդ այ­նո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով պրակք <պրակք> [Զ.] - Բան Ա­րիս­տո­տե­լիս եր­րորդ է նա­խա­դա­սու­թիւն բան յայտ­նօղ...

է. 306ա-7ա Ընդ այ­սո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով ա­ռա­ջի­կայ պրակք [Է.] - Յայս­միկ պրա­կոջ նախ լու­ծա­նէ զեր­կուս տա­րա­կու­սու­թիւնս ի յա­ռա­ջար­կու­թեանց...

ը. 307աբ Ընդ այ­սո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով պրակք [Ը.] - Յայսմ պրա­կոջ սահ­մա­նէ զե­զերն Ա­րիս­տո­տե­լի, իսկ Դա­ւիթ բա­ցատ­րէ զսահ­ման նո­րա...

թ. 307բ-8բ Ընդ այ­նո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով ա­ռա­ջի­կայ պրակք [Թ.] - Յայս­միկ պրա­կոջ Ա­րիս­տո­տէլ սահ­մա­նէ զհա­ւա­քա­բա­նու­թիւնն, եւ Դա­ւիթ զտա­րա­կու­սանս լու­ծա­նէ...

ժ. 308բ-9բ Ընդ յայ­սո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով պրակք տաս­նե­րորդ - Բան. Այլ ինչ առկա­ցե­լեօքն ի հար­կէ հան­դէպ ի նոյն գոլ: Լուծ­մունք. Առկա­ցեալքն են նիւթքն հա­ւա­քա­բա­նու­թեան...

ժա. 309բ-10ա Ընդ այ­սո­ցիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով եւ ա­ռա­ջի­կայ պրակ [ԺԱ.] - [Բ­]ան Ա­րիս­տո­տէ­լի. [Բ­]այց ա­ւար­տումն կո­չեմ... Լուծ­մունք. [Ա]յսո­քիկ են զա­նա­զա­նու­թիւնք հա­ւա­քա­բա­նու­թեանց...

ժբ. 310ա-1ա Ընդ այ­սո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով յա­ռա­ջի­կայ պրակք [ԺԲ.] - Բան Ա­րիս­տո­տե­լի. Եւ վասն զի ի նա­խա­դա­սու­թեանց ո­մանք ստո­րա­սա­կանգ են եւ ո­մանք բա­ցա­սա­կանք: [Լուծ­մունք]. Յայս­միկ պրա­կոջ խօ­սի նախ զան­կա­րե­լին վեր­լու­ծու­թեան...

ժգ. 311ա-2ա Ընդ այ­սո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով պրակք [ԺԳ.] - Յայս­միկ գլխոջ խօ­սի զե­րից մնա­ցե­լոց գլխոյն...

ժդ. 312աբ Ընդ այ­նո­սիկ հան­դերձ Աս­տու­ծով, պրակք [ԺԳ.] - Բան Ա­րիս­տո­տե­լի. Ա­մե­նայն նա­խա­դա­սու­թիւն կամ ի գո­լոյն, կամ ի հար­կէ գո­լոյն եւ կամ ի մար­թե­լոյն: [Լուծ­մունք]. Յայս­միկ պրա­կոջ զեր­կուց մնա­ցե­լոց գլխոցն ճա­ռէ... եւ միայն զկար­գա­սահ­մա­նաց փո­խել: Վերջ ե­ղեւ բանս:

2. 312բ-7բ [Յա­ղագս հա­ւա­քա­բա­նու­թեանց]

- 312բ-3բ Բա­նա­սի­րաց խմբից զե­կու­ցումն եւ յայտ լի­ցի - Գի­տե­լի է, զի որ­պէս ան­կա­տար բանն ոչ հան­գու­ցա­նէ զմիտս...

ա. 312բ-3բ [Գլուխ ա­ռա­ջին]. Յա­ղագս բա­ժան­ման հա­ւա­քա­բա­նու­թեան - Սահ­ման հա­ւա­քա­բա­նու­թեան յոյժ գե­ղեց­կա­պէս ա­ւան­դեաց Ա­րիս­տո­տէլ...

բ. 313բ-4բ Գ­լուխ երկ­րորդ. Յա­ղագս ձե­ւոց - Յա­ռա­ջին ձեւդ, յո­րում միջ­նորդն յա­ռա­ջին նա­խա­դա­սու­թեանն են­թա­կա­յա­նայ...

գ. 314բ-6բ Գ­լուխ [եր­րորդ]. Յա­ղագս ընդ­հան­րա­կան կա­նո­նաց հա­ւա­քա­բա­նու­թեանց (Կա­նոնք Ա-Զ.) - [Ի] վեր անդր ա­սա­ցաք, թէ իւ­րա­քան­չիւր ձեւք պա­րու­նա­կեն զվեշ­տա­սան ե­ղա­նակս...

դ. 316բ-7բ Պ­րակ [չոր­րորդ]. Յա­ղագս ա­պա­ցու­ցա­կան տե­ղեաց - Թէ­պէտ տրա­մա­բա­նա­կան տե­ղիք բա­զումք են, որ­պէս յայտ է... հա­զարն է բազ­մա­պատ­կու­թեան միակ է:

Հմմտ. ձեռ. 69, էջ 297աբ, 299ա-311բ:

3. 317բ-20ա [Ի] նկատ­մա­նէն Ա­րիս­տո­տէ­լի ար­տա­հան­մունք ինչ, բ­[ա]ժա­նեալ յեր­կուս գլուխս, ա­պա­ցու­ցա­կան ձեռ­նար­կու­թեան հա­ւա­քա­բա­նա­կան ո­ճիւ, շա­րա­կար­գեալ առ ի դիւ­րու­թիւն հա­մա­բա­կա­գու­նից

ա. 317բ-9ա Գլուխ ա­ռա­ջին. Յա­ղագս եօ­թեաց ձայ­նից, որք ա­մե­նայն էից պատ­կա­նին - [Ա]րիս­տո­տէլ ի բա­նալ­սո­ղու­թիւնս, այ­սինքն` ի բնա­բա­նու­թիւնս, եօթն ձայն յա­ռաջ բե­րէ...

բ. 319ա-20ա Գլուխ երկ­րորդ. Յա­ղագս թէ է Աս­տո­ւած, է մի, է ա­մե­նա­կա­րօղ, է ան­մար­մին, է ա­նեղ, է ա­նա­պա­կան եւ է ա­րա­րիչ - Յա­ղագս ստո­րո­գու­թեանս Ա­րիս­տո­տէ­լի այս­պէս ցու­ցա­նէ ի գիրս նկատ­մանց... միտքն մա­հա­ցու լի­նիլ էա­կաց, ո­րոց ստեղ­ծո­ղին ա­մե­նա­նի փառք յա­ւի­տեանս. ա­մէն:

4. 320բ-3բ Ս­տո­րո­գու­թիւնք Ա­րիս­տո­տե­լի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./320ա: ա/320բ-1ա: բ/321աբ: գ/321բ-2ա: դ/322աբ: ե/322բ: զ/322բ-3ա: է/323ա: ը/323ա: թ/323աբ: ժ/323բ:

Խիստ հա­մա­ռօ­տո­ւած է:

5. 323բ-4ա Նկա­տումն Ա­րիս­տո­տէ­լի [Դաւ­թի Հար­քաց­ւոյ] - Ու­սու­ցա­նէ մեզ ի բնալ­սո­ղու­թեանցն այ­նո­ցիկ, որք հա­սա­րա­կաց բնա­կա­նաց գո­յա­նան... ե­րե­քումբք սո­քօք մար­թի առ­նել մա­կա­ցու­թիւնն:

6. 324ա-331բ [Ա­րիս­տո­տէ­լի] Պէ­րիար­մէ­նիաս. ընդ յա­ղագս մեկ­նու­թեան

Տե՛ս ձեռ. 926. 201բ-7ա: Նխ./324աբ: ա/324բ: բ/324բ-5ա: գ/325ա-31բ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

34ա Ծա­նի՛ր զայս, ով սի­րա­զուն ըն­թեր­ձօղ, զի ես` զյետ­նեալս յա­մե­նայ­նի եւ զչնչին ծա­ռայս ձեր վե­հազ­նու­թեան, որ ի մէջ մե­ծի եւ աս­տո­ւա­ծաի­ջի աթո­ռոյս Սրբոյ Էջ­միած­նիս, Աս­տա­պա­տե­ցի իբր լոկ ա­նո­ւամբ ա­բե­ղայ Վար­դանս, տե­սա­նե­լով պա­տո­ւա­կա­նու­թիւն գե­ղոյ սո­րա իբր ա­մե­նա­ծաղ­կա­լի բու­րաս­տան` լի ի­մաս­տու­թեամբ եւ հան­ճա­րով, եւ թէ մա­նա­ւանդ հար­կա­ւոր ի դա­սա­ռու­թիւնս, եւ վեր­ջա­պես, թէ ի­մաստ­նա­ցեալ սրբա­զան հայրս մեր զտէր Սի­մէօն կա­թու­ղի­կոսն Ա­մե­նայն Հա­յոց, որ ա­ւա­սիկ վա­րէ զիշ­խա­նու­թիւն իւր, եւ Տէր տա­ցէ սմա զկեանս անվր­դով եւ ա­ռանց զբա­ղանց մինչ ի խո­րին ծե­րու­թիւնն իւր. ա­մէն: Ըստ գրա­սէր բա­րուց իւ­րոց զսրբա­զան վեհս մեր զտէր Սի­մէօն քննեալ զսա եւ սրբագ­րեալ, եւ թէ եր­բեմն բա­ռա­փո­խու­թիւն ա­րա­րեալ, եւ թէ ուղ­ղեալ զայլս, որ ի հին գրչաց սխալ­մա­նէ մու­ծեալ ի ներքս: Եւ վեր­ջա­պես եւ ինքն |34բ| ըստ գե­րի­մաստ մտացն ա­րա­րեալ լուծ­մունս դժո­ւա­րի­մաց բա­նից ի­մաս­տա­սի­րիս, եւ զայն, որ հե­ղի­նակ աս­տո­ւա­ծա­բան Սէ­մէօն վար­դա­պետն ոչ էր բա­ցա­յայ­տեալ, զայն սա լիա­լիր ա­րար լուծ­մամբն իւ­րով բա­ցա­յայտ: Քան­զի զկնի լուծ­մանց նո­րին եւ սա ա­րար լուծ­մունս կարճ եւ հա­մեղ բա­ռիւ եւ թէ լի ի­մաս­տու­թեամբ, որ ե­թէ ոք տքնեալ վե­րակրկ­նու­թեամբ երկ­րոր­դե­լով եւ եր­րոր­դե­լով ոչ մնա առ վե­րա­հա­սու­թեան ծած­կեալ բա­նին ի­մաս­տա­սի­րիս, եւ հան­դէպ լուծ­մանն իւ­րոյ դրոշ­մեաց ի լու­սանցսն զխա­չա­նիս նշանս, զի ո­րո­շես­ցի իւրն եւ հե­ղի­նա­կին ի մի­միանց, եւ մա­նա­ւանդ թէ խաչն լի­նի զօ­րա­վիգ յայնց, որք պա­ղա­տե­լով փա­րին առ պա­տո­ւան­դա[ն]ս նո­րա հան­դերձ ար­տա­սո­ւօք, եւ ինձ այս­պես թո­ւի ըստ մե­ծի մա­սին, որ դրոշ­մեաց զխա­չա­նիշ գիծն: Եւ ես յետ[ն­]եալս յա­մե­նայ­նի ծա­ռայս սրբու­թեան ձե­րոյ զՎար­դան ա­բե­ղայս յե­րեսս ան­կեալ ա­ղա­չեմ ի ձենջ, զի միով ո­ղոր­մեա­յիւ յի­շել զիս եւ զծնօղս իմ` զհո­գե­ւոր զաս­տո­ւա­ծի­մաստ վար­դա­պետն Աբ­րա­համ, որ ի սմա­նէ ծնայ ի կարգս այս եւ Տէր տա­ցէ սմա կեանս ա­ռանց վնա­սու հո­գոյն եւ մարմ­նոյ. ա­մէն:

Եւ զմարմ­նա­ւոր ծնօղս իմ` զՍար­գիսն եւ զԲէ­կին, միով լիա­բե­րան ո­ղոր­մեա­յիւ յի­շել ժտեմ, եւ զիս` զխա­ւա­րեալս մե­ծա­մեծ չա­րեօք եւ զան­կեալս գե­րի ի ձեռն պատր­չին ա­զա­տումն, եւ զձեզ յի­շօղսդ յի­շես­ցէ Քրիս­տոս Աս­տո­ւածն հա­մայ­նից եւ լու­սա­ւո­րես­ցէ լու­սով խա­չին իւ­րոյ, եւ թէ ինձ եւ ի­մայ­նոցն, եւ ձեզ` ով սի­րա­զուն եւ օրհ­նեալք յԱս­տու­ծոյ ո­ղոր­մես­ցի ինքն Աս­տո­ւած ըստ մե­ծի ո­ղոր­մու­թեան իւ­րոյ. ա­մէն: Զհո­գե­ւոր ծնօղս իմ եւս յի­շես­ջիք վասն հո­գոյ եւ մարմ­նոյ` զԱբ­րա­համ աս­տո­ւա­ծի­մաստ վար­դա­պետն, որ ի ձեռն սո­րա փոք­ր ի ­շա­տէ հե­տե­ւե­ցաք գի­տու­թեան: Թո­ւին ՌՄԺԹ. (1670) վերջ ե­ղեւ, ի յամ­սեանն Ապ­րիէ­լի Ե., ի դրան մե­ծի Ա­թո­ռոյս Էջ­միած­նի: Ողջ լե­րուք:

101ա Արդ, ես` յե­տինս ի բա­նա­սի­րաց եւ թա­փօրս ի գի­տու­թեանց յա­պա­ւի­նեալ ի Սուրբ Հո­գին |101բ| Աս­տո­ւած եւ ձեռ­նար­կե­ցի զայս բանս բա­նիւ եւ հար­կադ­րու­թեամբ հո­գե­ւոր ծնօ­ղին ի­մոյ եւ բազ­մաշ­խատ վար­ժա­պե­տիս` տեառն Աբ­րա­համ աս­տո­ւա­ծի­մաստ վար­դա­պե­տի, որ եւ ժտեմ ի ձէնջ, զի եւ դուք յօ­ժա­րես­ջիք տալ ո­ղոր­միս հո­գոյ սո­րին ի կեն­դա­նու­թեան իւ­րում. ա­մէն: Դար­ձեալ յե­րես ան­կեալ հայ­ցեմ ի բա­րե­բար­ւոյ հարցդ ի­մոց եւ ու­սում­նա­տե[ն]չ եղ­բարցդ ի­մոց, զի մի գու­ցէ նա­յե­լով ի վա­տու­թեան գրոյս, ար­հա­մա­րի­ցէք եւ զմեզ ընդ մե­ղադ­րա­նօք ար­կա­նի­ջիք, վասն զի կար իմ այս­քան բա­ւեաց:

157բ Ի ժա­մա­նեալն ձեր յայս, խնդրեմ զի յի­շես­ջիք զհո­գե­ւոր ծնօղն իմ` զտէր Աբ­րա­համ աս­տո­ւա­ծի­մաստ վար­դա­պետն Աս­տա­պա[տ]­ցի, նա եւ զմարմ­նա­ւոր ծնօղսն իմ` զՍար­գիսն եւ զԲէ­կին, ընդ որս եւ զմե­ղա­պարտ անձն իմ յի­շել ժտեմ, որ վասն վա­տու­թեան գրոյս եւս խնդրեմ նե­րումն, զի կար իմ այս­քան բա­ւեաց, որ եւ դուք յի­շողքդ լի­ցիք յի­շեալք ի Քրիս­տո­սէ ի միւսան­գամ գալս­տեան նո­րա. ա<ա>մէն: Նե­րել խնդրեմ վասն Աս­տու­ծոյ, եւ ո՛չ բանս եւ հա[յ]­հո­յանս ա­սել: Ողջ լե­րուք: Թո­ւին ՌՄԺԸ. (1769), Մայ[ի]սիս Ի. (20) օրն, առ դրան սրբոյ մե­ծի աթո­ռոյս Էջ­միած­նի, ձե­ռամբ իբ­րու Վար­դա­նի սար­կա­ւագ կո­չե­ցեալ:

201ա Օգ­նեա՛, Սուրբ Հո­գի, Աս­տո­ւած:

214բ Վար­դան ա­բե­ղայս ա­ղա­չեմ:

216բ Վար­դանս եմ:

219բ Վար­դան ա­բե­ղայս ա­ղա­չեմ նե­րել վա­տու­թեան գրիս:

222ա Վար­դան թշո­ւառ ա­բե­ղայս:

223ա Ես` Վար­դան ա­բե­ղայս Աս­տա­պա[տ]­ցի, եւ հո­գե­ւոր ծնօղն իմ` զտէր Աբ­րա­համ աս­տո­ւա­ծա­բան վար­դա­պետն, ա­ղա­չեմ յի­շել ի սուրբ յա­ղօթս ձեր, զի եւ դուք յի­շել [լի­ջիք]:

225ա Յի­շես­ջիք զմեզ յա­ղօթս ձեր, որ եմ կո­խան ո­տից ձե­րոց իբ­րու Վար­դան վար­դա­պետս ա­մե­նա­մեղ: Գրե­ցաւ ի մայ­րա­քա­ղա­քին Ռուս­տաց, որ կո­չի Մօս­կօվ, ի 1770, յամ­սեան Յու­նիս, օրն ԺԸ. (18):

263ա Արդ, ես` յետ­նեալս յա­մե­նայ­նի եւ յե­տին ի ման­կանց մօրս լու­սօյ Սրբոյ Էջ­միած­նի, իբր միա­բան Վար­դան ե­ւեթ ա­բե­ղայս, գրե­ցի զայս գիրքս Ար­տա­քին, ընդ հօ­վա­նեաւ սո­րա եւ հայ­րա­պե­տու­թեան տեառն Սի­մէօն կա­թող­թի­կո­սի, ի ՌՄԻԱ. (1172), Մար­տի վերջն, ի յե­տին թշո­ւա­ռու­թեանս ի­մում, որ յա­մե­նայն կող­մանց զբօ­թա­լի համ­բաւ իբ­րու զՈ­բայն հա­սա­նէր ինձ եւ քան զա­մե­նայն այս, որ հո­գե­ւոր ծնօղն իմ` զտէր Աբ­րա­համ աս­տո­ւա­ծա­բան վար­դա­պետն, ա­ռեալ ընդ իւր զեղ­բայրսն իմ, գնաց ի սուրբ յա­նա­պատն Լիմ, եւ անդ ա­հա բնա­կին աս­տո­ւա­ծա­հա­ճոյ վա­րուք, որ եւ ինձ եւս մասն լի­ցի ընդ նո­սա. ա­մէն, եւ ա­ճեալ ընդ նո­սա մինչ ի մահս:

297բ Եւ Քրիս­տո­սի` Աս­տու­ծոյ մե­րոյ եւ յու­սոյն փառք ընդ Հօր եւ ընդ Սուրբ Հո­գոյն. ա­մէն:

298ա Յոր ես` յետ­նեալ միա­բան սուրբ աթո­ռիս Վար­դան իբր ա­բե­ղայս, օ­րի­նա­կե­ցի ի վա­յելս ան­ձին ի­մոյ, ի թո­ւոջ ՌՄԻԲ. (1773), եւ յամ­սեանն Մա­յի­սի ԺԴ. (14):

­331բ Եւ յա­ղօ­թօղ ճշմա­րոը­թեանն փառք յա­ւի­տեանս եւ միշտ. ա­մէն:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

288բ (1785 թ.) Ես` Վար­դան վար­դա­պե­տի հո­գե­ւոր որ­դի տի­րա­ցու Աբ­րա­համս, 1783 թուին ե­լեալ Հաշ­տար­խա­նու, եւ 1784 թո­ւին փետր­վա­րի 25ին Սուրբ Ա­թոռս ե­կի եւ տե­սի զմիած­նաէջ տե­ղիսն, եւ այժմ կամ ի ծոց մօրս ի­մոյ, եւ սկսեալ ի վե­րոյ յի­շեալ թո­ւէն, դաս առ­նուլ զՔե­րա­կա­նու­թիւնն եւ 1785 Մա­յի­սի մտին ա­ւարտ հա­սու­ցի, շնոր­հիւն Աս­տու­ծոյ եւ ա­ռաջ­նոր­դու­թեամբ Սրբոյ Հո­գոյն:

101բ (1788 թ.) Գիրքս այս, յո­րում պա­րու­նա­կե­ցեալք գոն Նե­րա­ծու­թիւնն Պոր­փիւ­րո­սի, Ստո­րո­գու­թիւնքն Ա­րիս­տո­տէ­լի եւ Պէ­րիար­մէ­նիասն, հան­դերձ լուծ­մամբքն եւ մեկ­նու­թեամբքն իւ­րա­քան­չիւրցն, եւ այլ բանք պի­տա­նիք, նաեւ Աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան շաղ­կապքն Պրոկ­ղի, ըն­ձա­յե­ցե[ա]լ ե­ղեւ ի հո­գեւոր հօ­րէն իմ­մէ` տեառն Վար­դա­նայ վար­դա­պե­տէն, որ ձե­ռամբ իւ­րով է գրեալ, յետ­նեալ եւ պի­տակ Աբ­րա­համ սար­կա­ւա­գիս Հաշ­տար­խանց­ւոյ, որ եմ հո­գե­ւոր որ­դի նոյն վե­րոյ յի­շեալ Վար­դա­նայ վար­դա­պե­տին: Ի ՌՄԼԷ. (1788) թո­ւոջս, ի Փետր­վա­րի Զ­.ին, յԱ­թո­ռոջս Աս­տո­ւա­ծի­ջի:

ՆՇՈՒՄ` Աա «ՌՄԻԵ. - 1776. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]» (6-ը յե­տա­գա­յում մա­տի­տով դարձ­րո­ւած 2):

1827

ՍԻՄԷՈՆ ՋՈՒՂԱՅԵՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՊՐՈԿՂԻ

(Խմբ.` Սիմէոնի Երեւանցւոյ)

ՎԱՐԱԳ

ՌՄԻԱ. - 1772

ԳՐԻՉ` Յա­րու­թիւն Վա­րա­գե­ցի:

ԹԵՐԹ` 136-12 (տե՛ս Պահ­պա­նակ, ստ. լս. է­ջա­կա­լում` Ա-ՄԽԸ., որ է 7ա-130բ). ՊՐԱԿ` Ա-Ժx12 (Ժ 16): ՆԻՒԹ` թուղթ, լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշ­մով. բու­սա­կան տար­րե­րով զար­դա­րո­ւած բո­լո­րակ, մէ­ջը` մէկ մեծ, եւ եր­կու փոքր հա­վա­սա­րա­թեւ խա­չան­ման պատ­կեր: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ` 20,5x15: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (15,5x10,5): ԳԻՐ` նոտր­գիր (նմուշ` 15ա): ՏՈՂ` 28: ԿԱԶՄ` դրոշ­մա­զարդ բաց շա­գա­նա­կա­գոյն կա­շի. մի­ջու­կը` տախ­տակ. աս­տա­ռը` կա­պոյտ թուղթ, լու­սան­ցա­կո­ղե­րը` կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ` 6 (թ. 1-6) + 6 (թ. 131-6) հա­շո­ւած թեր­թա­քա­նա­կի մէջ, թուղթ (գրո­ւած միայն 6ա), լու­սագ­ծե­րով եւ լու­սադ­րոշ­մով` ծա­ղիկ, կամ խա­ղո­ղի շե­ղան­կիւն ող­կոյզ, կամ լա­տի­նա­տառ ա­նըն­կա­լե­լի գրու­թիւն:

 

ՎԻ­ՃԱԿ` բա­ւա­րար. կազ­մի կա­շին թե­թե­ւա­կի քեր­ծո­ւած, կա­պիչ­նե­րի եր­կու գա­մերն ըն­կած, Ա. փեղ­կը ցե­ցա­կեր, եզ­րե­րը մա­շո­ւած. տեղ-տեղ գրա­դաշ­տը թա­նա­քից գու­նա­փո­խո­ւած:

ԲՈ­ՎԱՆ­ԴԱ­ԿՈՒ­ԹԻՒՆ

7ա-130բ [Գիրք Պրոկ­ղի Դիա­դո­խո­սի` պղա­­­տո­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի, որ կո­չի Շաղ­կապք աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կանք, ա­ծան­ցեալ թարգ­­մա­նու­թեամբ ի լե­զո­ւէ վրաց ի բար­բառս եւ ի լե­զուս հայ­կա­կանս, եր­կա­սի­րու­թեամբ եւ աշ­խա­տու­թեամբ ու­մեմն գիտ­նա­կան քա­հա­նա­յի Սի­մէօն կո­չե­ցել­ւոյ:

Զբնա­բանս զայս եւ զյա­ռա­ջա­գոյն ա­րա­րե­ցեալ Լուծ­մունսն սո­ցա, զոր ա­րա­րեալ էր Յա­մե­լա­խօս կո­չե­ցեալ ե­պիս­կո­պոսն, ի միա­սին հո­գա­ծու­թեամբ ա­ծեալ ե­ղեւ ի հայ լե­զուս ի նոյ­նոյ նրբա­միտ թարգ­ման­չէ` ըստ յոգ­նա­հան­ճար դիտ­ման իւ­րոյ, զոր վերս­տին գե­րի­մաստ մեծ վար­դա­պետն եւ Սի­մէօն Ջու­ղա­յե­ցին եւ ե­պիս­կո­պոսն Գառ­նու, ըստ ա­ռա­տա­միտ շնոր­հաց իւ­րոց ա­րար Լուծ­մունս եւ սրբագ­րեաց զբնա­բանս` ի փառս Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ մե­րոյ եւ ի յօ­գուտ ու­սում­նա­սէր ման­կանց ե­կե­ղեց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1822, 3ա-91ա: Ցանկ/7աբ: Յռջբն/8ա-9ա: ա/9բ-14բ: բ/14բ-6ա: գ/16ա-21ա: դ/21ա-6ա: ե/26ա-38բ: զ/38բ-42բ: է/42բ-6ա: ը/46ա-50ա: թ/50բ-5բ: ժ/55բ-6բ: ժա/56բ-9բ: ժբ/59բ-61ա: ժգ/61ա-2ա: ժդ/62ա-3ա: ժե/63ա-4բ: ժզ/64բ-8ա: ժէ/68ա-71բ: ժը/71բ-2բ: ժթ/72բ-3ա: ի/73ա-4ա: իա/74ա-9ա: իբ/79ա-81բ: իգ/81բ-6բ: իդ/86բ-8բ: իե/88բ-90բ: իզ/90բ-8բ: իէ/98բ-111ա: իը/111ա-25բ: իթ/125բ-9բ: Յշտկրն լու­ծո­ղի/129բ: Յշտկրն թարգ­մա­նո­ղի/129բ-30ա: [Սի­մէօ­նի Ե­րե­ւանց­ւոյ] Բան առ ըն­թեր­ցօղսդ /130աբ:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ԳՐՉՈՒ­ԹԵԱՆ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ

130բ Գ­ծագ­րե­ցաւ ձե­ռամբ յոգ­նա­մեղ Վա­րա­գե­ցի չնչին եւ ս­[եւ]ա­ւոր Յա­րու­թիւ­նիս, ընդ հո­վա­նեաւ Սուրբ Նշա­նին Վա­րա­գայ, թվին ՌՄԻԱ.ին (1772) ա­ւար­տե­ցաւ Սեպ­տեն­բե­րի ԺԸ.ին (18). վերջ բա­նիս:

ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՆ ՅԵ­ՏԱ­ԳԱ­ՅԻ

6ա (1805 թ.) Գիրքս այս, որ կո­չի Մեկ­նու­թիւն գրոց Պրոկ­ղի պղա­տո­նա­կան ի­մաս­տա­սի­րի, ըն­ծա­յեալ ե­ղեւ ի Վա­նայ քա­ղա­քի յար ար­թուն ա­ռաջ­նորդ Յա­րու­թիւն ար­քե­պիս­կո­պո­սէ ինձ` Սրբոյ Էջ­միած­նի նո­ւի­րակ Ներ­սի­սեան Յօվ­հան­նէս ե­պիս­կո­պո­սիս, ի յի­շա­տակ կեն­դա­նեաց եւ ննջե­ցե­լոց: Ու­րեմն, որք շա­հիքդ ի սմա­նէ, միով ո­ղոր­մեա­յիւ յի­շել ա­ղա­չեմ զպար­գե­ւա­տուն եւ զպար­գե­ւըն­կալս, ո­րով եւ դուք յի­շեալ լի­ջիք ա­ւուր մե­ծի ա­տե­նին` զԵ­կայքն լսե­լով: Եւ այս ի ՌՄԾԴ. (1805) թվին, Յու­լի­սի Է., ի Վան:

ՆՇՈՒՄ` 1ա` «ՌՄԻԱ. - 1772. Մ­[ես­րոպ] ե­պիս[կո­պոս]»: