2101

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

Խորանաշատ

ՈՀԲ. – 1223

ԳՐԻՉ՝ Ստեփանոս Աղթամարեցի:

ԹԵՐԹ՝ 204+1 (կրկն.՝ 161). չգրուած՝ 204բ: ՊՐԱԿ՝ 1x6+Ա-Ժx8+Ա-Կ (15 պրակ) x 8 (Ծ 7)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ։ ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 17,2x 12,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (13,5x9,5)։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր։ ՏՈՂ՝ 22 (1ա-86ա), 24 (87ա-204ա)։ ԿԱԶՄ՝ դրոշ­­­մա­զարդ շա­գանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աս­տա­ռը՝ կանաչ կտաւ։

 

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, փոք­­րիկ պատռուածքներ, զանազան բծեր, թ. 1-3, 204՝ վնա­սու­ած, թա­նա­քը գունաթափ (1ա-139ա) եւ դժուարըն­թեռ­­նե­լի: Կազ­մի կա­շին քերծուած, եզրերը մաշուած, կապիչներն ըն­կած: Ի դ.. մաս­նա­կիօրէն նորոգուած, մի շարք թերթեր եւ մէջքի կաշին` կար­կատուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Բանք առասպելախօս]

1. 1ա-6բ Անուանք հերձ[ուածողաց] – Առա­ջին հեր[ձուած] /// [զ]Արարիչն երկն[ի] եւ երկրի /// չխոստովանին...

2. 7աբ Բանք յԱռ որս գրոցն Աստուածա­բանի – Պիթագորաս յաշակերտութիւն ելոյ Ե. (5) ամ լուռ հրամաէր կալ...

3. 7բ-8ա Այս անուանք խեցեմորթաց – Պի­նա, ոստիւռին... կովարդոն:

4. 8աբ [Ֆրանչիսկոսի Թօլեթի] Յա­ղագս եւթն հրաշիցն որ ի Հռոմ, թէ ոչ ինչ ձեւով – Թրիլիթոն Ելեպաւղիս, որ է երեք քարեան...

5. 8բ- 69ա Ժողովարանք մեկնու­թեան պատ­­մու­թեանց այնոցիկ, զոր յիշատակեաց Գրիգոր Աս­տուածաբան ի ճառին Մկրտութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի

Տե՛ս ձեռ. 598, 22բ.-54բ. 1. ա-իդ/8բ-17ա (միայն խո­րագիրը` իգ, անխորագիր` իդ): 2. Պատճառ/17բ: ա-իբ/17բ-25բ: 3. Պատճառ/25բ-6ա: ա-ղ/26ա-56ա: 4. ա-իբ/56ա-64բ (ունի 4ից պակասող իգ-լա. գլուխները եւ 5-ը. տե՛ս ստորեւ): իգ/64բ ԻԸ. Յաղագս կտրատեալ եւ աւշատեալ աստուա­ծոցն, որ ինձ թուի՝ յաղագս տի­տա­նացն եւ Դիոնաիեայ, եւ է այսմ յեղենակի – Պեր­սե­փովնէ ծնաւ զԱգրեոս...: իդ/64բ-5ա ԻԹ. Յաղագս Կով­կի­տոսի եւ հրաբոցկիզի – Պղատոն ի ճա­ռին, որ Փեդ­րոն անուանի...: իե/65աբ Լ. Յաղագս Տանդա­ղո­սի եւ Տի­տիւոսի եւ Իքսիովոսի – Իսկ Տանտաղոս որդի էր Արա­­մազ­դայ...: իզ/65բ-6ա ԼԱ. Յաղագս հարթման լեր­դին եւ յա­ղագս Պռովմիւթեա – Պռոմիւթոսս այս, ասի, թե գո­ղա­ցաւ...: իէ/66ա ԼԲ. Յաղագս Կիւկղովպեա պա­տուոյն – Կիւկ­ղո­­պոս այս ասի դիւցազն ոմն գոլ...: իը/66աբ ԼԳ. Յա­ղագս Հե­­րակլեան արձանացն – Հերակլես ի կող­մանս Դադիրոնի գնացեալ...: իթ/66բ-7բ ԼԴ-ԼԶ. Յաղագս Ադոնի եւ Ափրո­դի­տեայ – Միւրակիւրն իւրոսի եղեալ դուստր...: լ./67բ-8ա ԼԵ. Յաղագս Պան­տե­ո­նի – Պան­տեոն եղեւ թագաւոր Աթե­նաց­ւոցն... լա./68աբ ԼԶ. Յա­ղագս Պրիպոսի – Այս պատկեր է փոքր մանկան նման­եալ...: 5.68բ-9ա Յաղագս որոց ի սորբոյն Կիպ­րի­ա­նո­սի ճա­ռին գրեցան հեթանոսականաց իրաց բանք:

Տե՛ս ձեռ. 621, 228աբ, ա-դ/68բ-9ա համարներն. այս­տեղ յաճախ խառն են, թռիչք­­­ներով:

6. 69ա-85բ Բարոյախաւս – Զբարս իւ­րա­­քան­չիւր ազգաց գաղափարելով...

Տե՛ս ձեռ. 466, 192բ-204բ. Միայն ա-լե., հա­մարա­կա­լուած Ա-Գ., Ե-ԼԸ. (լբ.՝ բաժանուած 2 մասի եւ նշուած` ԼԳ-ԼԴ.): Յաւելեալ` 71ա Դ. Են եւ քարինք ինչ հրահա­նաց...»): Ունի բնա­­­գրային տարբերութիւններ:

7. 85բ Աստ` Իրք շնացելոյ կնոջն – Ածին առա­ջի Յիսուսի կին մի պոռնիկ...

Բ. [Բանք իմաստնոց]

1. ա. 87ա-113ա Փիլոնի Յաղագս յա­ռա­ջա­խնա­մութեան առ Աղէքսանդրոս. Բան առաջին – Յորժամ զՅա­ղագս նախախնամութեանն բանդ կա­մէի...

բ. 113ա-57բ Փիլոն[ի] Յաղագս նախախնա­մու­թեան. Բան երկրորդ – Այգ` դեռեւս խորին է, մինչ միայն ճանաչել զայնոսիկ...

2. 157բ-90ա Փիլոն[ի] Յաղագս բան ունել եւ ա­նա­­սուն կենդանեաց – Յիշես զերեկեան բանսն, ո՜վ Լուսիմաքոս...

3. 190ա-8ա Արիստոտէլ[ի] Յաղագս Աս­տուծոյ (ի գրոց Յաղագս աշխարհի) – Արդ, նախնի ինչ բան է եւ հայրենի ամենայն...

4. 198ա-200ա [Դաւթի Հարքացւոյ] Նկա­տումն Ա­րիս­տոտէլի. Յայլ գրոց – Ուսուցանել մեզ ի բնաւ լսողութեանցն այնոցիկ...

5. 200ա-4ա Գլուխ ճարտասանու­թեան ի Պղա­տոնէ, բանաստեղծութեամբ գրա­մարտ շա­րա­գրաց: Գլուխ պատմութեանց – Դէմ, իր, տեղի, ժա­մա­նակ, եղանակ, պատճառ, յորդորումն...

Գ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` ԺԴ-ԺԵ դդ.:

86բ [Դարա­գլուխք] – ՅԱդամայ մինչեւ ի ծնունդն Քրիստոսի ՐՃՂԸ. (5198)...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

85բ Ի ՈՀԲ. (1223) թուականիս Հայոց գրեցաւ ա­ռաս­­պե­լախաւս տետ (ր)ակս այս ի ձեռն Ստե­փա­նո­սի Աղ­թամարեցոյ, ի վանքս Խո­րանա­շատու, ի գաւա­ռիս Գարդ­մանայ, առ ոտս աղ­փաճեմ եւ աս­տու­ածար­դիւ­նա­կան վարդապետիս Վանականի, որ փայ­լէ ի ժա­մա­նա­կիս որպէս |86ա|զաստղ առա­ւաւ­տու եւ ի կողմանց հիւսիսոյ նահանգիս Թոր­գո­մա, ամպ հոգեցաւղ հանա­պազ հոսելով զաս­տու­ա­ծաինսն զբանաւորաց ոռոգանէ երկիր: Եւ թէպէտ կրսեր էաք ի լսարան համա­հան­դի­սիս եւ ան­արուեստ գոլով գծոյ գրոյ, այլ յաւժարու­թեամբ սրտիւ, միայն յուսացեալ յԱստուած` ի ձմեռ­նաին յա­ւուրս գրեցաւ: Այլ աղաչեմ չլինել մեղադիր թիւ­րու­թեանն, զի յոլովն ճրագով գրեցի, եւ զայս միայն խնդրեմ` յիշել զիս, եւ զհայրն իմ` տէր Սարգիս, եւ զծնաւղսն իմ ըստ մարմ­­­նոյ, եւ զեղբարսն, եւ զսի­րե­լին իմ զԻգնատիոս քա­­հանայ, եւ Քրիստոս հասա­րակաց, ողորմեսցիս, յի­­­շողացդ եւ յիշեցելոցս, եւ նա եղեցի աւրհնեալ յաւի­տեանս յաւիտենից. ամէն:

113ա Զգծողս` Ստեփանոս յիշ[ե]ա՛, աղ[ա­չեմ]:

159ա Հազար աւաղ զեղկելիս ի մէջ ախտիս:

190ա Աւրհնեալ է Աստուած յաւիտեանս, որ հա­­սին ի վերջին գիծս նախախնամական գրոցս, ի թովիս ՈՀԲ. (1223), ի տաւնի Աստուածածնիս, ի վանք Խորա­նա­շատու` շինեալ Վանականի իմ վար­դա­պետիս, որոյ ի հանգետն չհասի, այլ վերջ ան­կեալ ան­պի­տանիս՝ որ­պէս զանաս ի յասողէ:

204ա Աւրհնեալ է Սուրբ Երրորդութիւն Աս­տուած, յա­ւիտեանս. ամէն: Գրեցաւ իմաստացոյց բանքս ա­ռաջ­­նոց գտաւղաց բնութեան իրաց, որ ըստ գովի եւ պար­­սաւի ի ՈՀԲ. (1223) թուաբերութեանս մե­­րաին ազանց, ի վանքս Խորանաշատ կոչեցեալ, ի նա­հանգիս Աղուանից, ընդ [հով]անեաւ Մաւրս լու­սոյ Աստուա­ծած­նիս, ձեռամբ Ստ[եփ]անոս Աղ­թա­մա­­րե­ցոյ, կրթեալ առ Վանական վ[ար]դա­պետիս: Արդ, աղաչեմ զհանդիպեալստ յ[իշել] միով Տէր ողոր­մէիւ զվար­դա­պետն իմ եւ զտէր Սարգիս հաւր­եղ­բայր եւ զծնաւղն իմ` զՅոհան[է]ս եւ զիմսն ամե­նայն, եւ հասարակաց ողոր­մես­­ցի Աստուած՝ յի­շո­ղացտ եւ յիշեցելոց, եւ ինքն եղիցի աւրհ[ն]ե[ալ] յաւի­տեանս. ամ[էն]:

Էջ 85բ, 113ա, 190ա, 204ա` տե՛ս ԺԳ. դ. յիշ-ք, էջ 136-7:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ` 204բ եր, Ա, Ած:

2102

ՓԻԼՈՆ ԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ՉՂԱ. – 1342

ԳՐԻՉ՝ Թորոս։ ՍՏԱՑՈՂ՝ Կիրակոս րաբունապետ, Յո­վան­նէս վրդ..։

ԹԵՐԹ ` 350. չգրուած՝ 1ա-2բ, 154բ-5ա։ ՊՐԱԿ` Ա-[Լ]x12 (Ա 11, [Լ] 3)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 16x12։ ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ` միա­սիւն (12. 3x8,4): ԳԻՐ` բոլորգիր: ՏՈՂ` 23-25: ԿԱԶՄ՝ շա­գա­նակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը (Ա. փեղկ)՝ կա­նաչ կտաւ:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 153ա։ Լու­սանցազարդ՝ բուսական (153ա, 264ա), Յովնան յերախ կիտի (350բ)։ Գոյներ՝ կարմիր, սեւ:

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. զանազան բծեր, խո­նաւութեան հետ­­քեր, տեղ-տեղ ցեցակեր, թ. 1-4՝ կիսով չափ պատ­ռուած, 116-124, 131-137, 156-159՝ մկնկեր, թ. 2-ից յետոյ եւ վերջից թերթեր ըն­կած, գրադաշտը տեղ-տեղ վնա­սուած. ԻԸ, ԻԹ, Լ պրականիշերը չիք. կազմի կաշին վնասուած, ցեցակեր, եզրերը եւ մէջքը մա­շուած, կապիչներն ըն­կած, Բ. փեղկի աստառը չիք։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-317ա, 318ա-350բ [Մատե­նա­գրութիւնք Փի­­­լո­նի Եբրայեցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 2057, 1ա-309ա. 1-3/չիք։ 4. ա/156ա-74ա։ բ/174ա-232ա։ 5/232ա-49բ։ 6/249բ-64ա։ 7/264ա-302ա։ 8/302ա-17ա։ 9/318ա-41բ։ 10/342ա-50բ: 347բ «... որպէս ասէ գիրն ///» (շար. թափուած) 348ա «///անս ցուցեալ եղեւ...»: Վրջ.` «...Եւ կացեալ ի վերայ տեղոյ իմն բարձրա///» (շար. թա­փու­ած): 11-13/չիք։ 14. ա/3ա-48բ: Սկ. թափուած «/// Եւ իբր գոյ կարո[ղու­թիւն]...»։ բ/48բ-107ա։ գ/107ա-54ա։ դ/չիք։

Լս-ներում գրչի բնագրային յաւելումներ եւ ծա­նօ­թա­գրու­թիւններ՝ 27բ, 43ա, 53աբ, 73բ, 156բ, 203բ, 247բ, 255ա, 290բ, 303բ, 318ա, 330ա եւ այլն։

Բ. 317բ-3ա [Բան ներբողական]

– [Ա]նտես` աչաց, անառնելի` ձե­ռաց... Հինգ առ վեց, տասն ի չորից, երկու եւս այլ ի չորից եր­կեայն, յերկուց լի ի յնգից պատուհանել։ Երկուք բե­­րեն զմիոյ, մի բերէ զվեցի, եւ վեցն առնու յա­մենէ, կանկնեալ լինի յերից, կրեալ յերկուց եւ ի տա­սանց... Վասն գոյի, զոր հարցէքն խնդիր։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 294բ (ի ստորին լուսանցս) Զնուաստ` Թորոս յի­շեա՛։ |295ա| Տե՛ս եւ իմա՛, եթէ խորուգիրն է լաւ, թէ բո­լորն գիր բոլոր։

317ա Զանարհեստ ծրաւղ յիշել ի Տէր, աղաչեմ։

341բ Որ անաւթ Հոգւոյն եղէք, / զԲանն կենաց միշտ ծանուցէ՛ք, / նուաստ Թորոսի մեղաց թողու­թիւն հայցեցէ՛ք։

346բ Վա՜յ, քարտիզիս, թէ դառն է եւ դժուա­ր|347ա|ին գրուեցաւ սա։

2. (ստացողի) 154ա Զստացաւղ աստուածային մա­տե­նիս՝ զերանաշնորհ, եռամեծ րաբունապետն Կի­րա­կոս եւ զնուաստ ծառայ նորին՝ զՅովաննէս պի­­տա­կա­նուն վարդապետ` ստացաւղք սուրբ տա­ռիս Փիլոնի մեծի յիշեցէ՛ք ի Տէր Յիսուս Քրիստոս եւ հայցեցէ՛ք թողութիւն մեղաց մեզ եւ ծնողաց մերոց։ Եւ յիշողքդ յիշեալ լիջիք յողորմութիւն բարերար Փրկչին, որում փառք յաւիտեանս. ամէն։

Տե՛ս ԺԴ. դ. յիշ-ք, էջ 332:

Գրեցաւ ի թվին ՉՂԱ. (1342), ի մարտի յԷ. (7), Սահ­­­մի ի ԺԲ. (12)։

ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 289աբ, 332ա (ի լուսանցս)։

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 59ա (ԺԴ. դ.) առաջի իմ: 155բ Այս­աւր, այս­օր անճար լուսուն ծաքում, այսօր ատ. Յի­սու, Ասադ եւ Ասա­դեկ Իսրայեղի։

ՆՇՈՒՄ` Աստառ Ա-ին փակցուած թուղթ` «ՉՂԱ. – 1342, Մ[եսրոպ] եպս.»:

2103

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 493. չգրուած՝ 1ա-3բ, 7բ, 88աբ, 304բ-5բ, 306բ, 339աբ, 447բ, 490բ-3բ: ՊՐԱԿ՝ 1x3+Ա-Զx12 (Ե` թռիչք, Ա 8)+1-2x12+1x4+Ա-ԺԸx12 (Ը 13)+Ա-ԺԶx12 (ԺԶ 9)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 19,3x13։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (13x8–12,2x7,5)։ ԳԻՐ՝ նոտրգիր (4ա-304ա), բոլորգիր (306ա-490ա)։ ՏՈՂ՝ 25 (4ա-304ա), 27-31 (306ա-490ա)։ ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ շագանակագոյն կաշի` դռնակով, մի­ջու­կը՝ տախ­տակ, աս­տա­ռը՝ թուղթ, մասն առա­ջին եւ վերջին պրակների, դռնակի աս­տառը` կարմիր կտաւ. լուսան­ցակո­ղե­րը` կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր` թռչնագիր, հան­գուցագիր: Գոյներ` կարմիր (բաց, մուգ):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. լուսանցներում խոնաւու­թեան հետքեր, զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ, թա­նա­քի ճապաղում` 9ա, ցեցակեր: Նախկինում նորոգուած, լու­սան­ցները մի քանի տեղ կարկատուած: Կազմի կա­շին` թեթեւակի քերծուած, կա­պիչ­ներն `ընկած:

 

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Բանք զանազանք]

1. 4ա-5բ [Բանք քաղուածոյք] – Հոգի յերից սկզբանց գոյանայ...

2. 5բ-7ա Արիստոտէլի Յաղագս առաքինու­թեանց առ Աղէքսանդր թագաւոր – Գովելի են գե­ղե­ցիկքն եւ պարսաւելի` գարշելիքն... բաշխական գոլ այն մինչ որ/// (շար. թերի):

3. ա. 8ա-17բ [Գրառաջք] – Անծախելի շնոր­հացն Աստուծոյ մաքուր շտեմարանն...

Ունի հատուածներ Գրիգոր Նարեկացու Մատեա­նից (11բ), Յակոբ Սրճոյ եպիսկոպոսի «Ի խորհուրդ կի­րա­­կէի» (14ա), «Յայլակերպութիւն Տեառն» (14բ), «Ի յա­րու­թիւն Ղազարու» (15ա), եւ «Ի Մեծի երեքշաբաթի» (15բ) ճառերից:

բ. 17ա-23բ [Օրհնութիւնք յետ քարոզից] – Զոր աւրհնութիւն աստուածային եւ աղօթք սուրբ Լու­սա­ւոր­չին... (շար. տե՛ս §5):

4. 24ա-8բ Արարեալ վարդապետին Վանա­կա­­նա [համեմատութիւն Հնոյն կտակարանացն ընդ Նորոյն] – Երկինք` եկեղեցի...

5. 29ա-38ա [Օրհնութիւնք յետ քարոզից] – Արդ, քա­հանայապետն Քրիստոս օրհնեսցէ...

6. ա. 38ա-9բ Անանիայի Շիրակացոյ Յա­ղագս կշռոյ եւ կշռոց եւ կշռորդաց: Յաղագս սա­սա­րի­­ոնի, ղեփտոնի եւ դանկի – Կշիւռ Բ. (2) գարե­հա­տաց կոչի` ասարիոն...

բ. 39բ-40բ Յաղագս չափոյ չափուց: Յաղագս քսեստի – Չափ առաջնորդ չափոյ` քսեստ...

7. 40բ-54բ [Յաղագս արեգական] – Եթէ կա­մի­­ցիս գիտել եթէ արեգակն յորում կենդանա­կերպ է...

բ. 41բ-2ա Յաղագս լուսնոյ – Եթէ կամիցիս գիտել, թէ լուսինն յորում կենդանակերպի է...

գ. 42բ Աստուծոյ հրամանաւ, ըստ այսմ օրի­նա­կի, յարգեաց Մովսէս զթիւ ցեղից...

դ. 42բ-54բ Յաղագս կենդանատեսակ շրջա­գայու­թեանն, զոր կոչես յոյնք զովդիկոս եւ կիւկղոս – Կենդանատեսակ բոլորութիւնն շարժի առ շեղա­պէս...

Բ. 54բ-87բ Փիլոնի Աստուածային օրինացն այ­լաբանութիւն – Եւ կատարեցան միանգամայն եր­կին եւ երկիր...

Գ. 89ա-304ա [Բարդողիմէոսի Մարաղացւոյ Մեկ­­­­նու­թիւն Վեցօրէից]

Տե՛ս ձեռ. 1659, 1ա-350ա. Ցանկ/89ա-92ա: Նխբ./92բ-5բ: 1. ա/96ա-123բ: բ/123բ-42բ: 2/143ա-68բ: 3/168բ-81ա: 4/181ա-208բ (բոլորակների տեղերը բաց` 185ա, 194ա): 5/208բ-15բ: 6/215բ-52բ: 7/252բ-60ա: 8/260ա-304ա (թերի. չիք` ԻԴ-ԼԵ. հարցումները. վրջ. «...Ասէ երանելին Օգոստինոս ի գիրս Աստուածային քա­ղաքին, թէ ոչ էր մեղանչեալ մարդն»): Յիշ. թրգմն.` չիք:

Դ. 306ա-84ա [Նեմեսիոսի Յաղագս բնու­թեան մար­­դոյ]

Տե՛ս ձեռ. 470, 2ա-115ա. Ցանկ/306ա: ա/307ա-16բ: բ/316բ-29ա: գ/329ա-32բ: դ/332բ-3բ: ե/333բ-8ա: զ/338ա-40ա: է/340ա-2բ: ը/342բ-4ա: թ/344աբ: ժ/344բ-5ա: ժա/345ա: ժբ/345ա: ժգ/345ա-6բ: ժդ/346բ-7բ: ժե/347բ-9ա: ժզ/349աբ: ժէ/349բ-52ա: ժը/352աբ: ժթ/352բ: ի/352բ-3ա: իա/353ա: իբ/353ա-4բ: իգ/354բ-5ա: իդ/355աբ: իե/355բ-6ա: իզ/356աբ: իէ/356բ-9ա: իը/ 359ա: իթ/359ա-60բ: լ/360բ-1բ: լա/361բ-2ա: լբ/362ա-3բ: լգ/363բ-5ա: լդ/365ա-6բ: լե/366բ-7ա: լզ/367ա-8ա: լէ/368ա-70ա: լը/370ա-1ա: լթ/371ա-3ա: խ/373ա-5ա: խա/375ա-8ա: խբ/378ա-84ա: Յիշ. թրգմն.` չիք:

Ե. 384ա-447ա Գրիգորի եպիսկոպոսի եղբօր Բարս­ղի Տեսութիւն ի մարդոյն կազմութիւն

Տե՛ս ձեռ. 470, 116բ-213ա. Ցանկ/ չիք: ա/384ա-5բ: բ/385բ-8ա: գ/388աբ: դ/388բ-9բ: ե/389բ-90ա: զ/390ա-1ա: է/391աբ: ը/391բ-3ա: թ/393ա-6բ: ժ/396բ-7ա: ժա/397ա-8բ: ժբ/398բ-9բ: ժգ/ 399բ-402բ: ժդ/402բ-4ա: ժե/404ա-9ա: ժզ/409աբ: ժէ/409բ-10բ: ժը/410բ-4բ: ժթ/414բ-6բ: ի/416բ-8բ: իա/418բ-9բ: իբ/419բ-20բ: իգ/420բ-1բ: իդ/421բ-4բ: իե/424բ-6ա: իզ/ 426աբ: իէ/426բ-31ա: իը/431աբ: իթ/431բ-4ա: լ/434ա-6ա: լա/436ա-8բ: լբ/438բ-47ա:

Զ. 448ա-90ա Գրիգորի Նիւսացւոյ Յաղագս կու­սու­թեան, եթէ սեփհական է աստուածայնոց եւ ան­մար­մին բնութեանն կուսութիւն

Տե՛ս ձեռ. 470, 216բ-87ա. ա/448ա-50ա: բ/450ա-6բ: գ/456բ-61ա: դ/461աբ: ե/461բ-2բ: զ/462բ-3ա: է/463ա-4բ: ը/464բ-5ա: թ/465ա-7բ: ժ/467բ-72բ (գրչից 472բ «ուղիղ է, գրոցն կարգ ընթերցի՛ր»): ժա/473աբ (թերի, սկ. «Արդ, ի ձեռն յարմարութեամբ ար­տա­քոյ...»): ժբ/473բ-5բ: ժգ/475բ-6ա: ժդ/476ա-8ա: ժե/ 78ա-9ա: ժզ/479ա-80բ: ժէ/480բ-1բ: ժը/481բ-2ա: ժթ/482ա-3բ: ի/483բ-4բ: իա/484բ-6ա: իբ/486ա-290ա:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4ա, 384բ, 490բ Քրիստոսի ծառայ Պետրոս վարդապետ:

2104

ՓԻԼՈՆ ԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

Ծործորու վանք

ՉՃԿԷ. – 1318

ԳՐԻՉ` Մխիթար: ՍՏԱՑՈՂ` Յոհաննէս:

ԹԵՐԹ՝ 258: ՊՐԱԿ՝ 1x1+Ա-ԺԵx16 (Ա-Գ չիք, Դ 5, Ը 16, ԺԲ 14, ԺԳ 12, ԺԴ 4) +Ա-Էx16 (Ա 11, Գ 15, Ե 17, Զ 12, Է 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 17,2x12: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (13,4x9,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր: ՏՈՂ՝ 26-27: ԿԱԶՄ` շագանա­կա­գոյն կաշի, մի­ջու­կը՝ տախտակ, աստառը` շագանակագոյն կտաւ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ 2+2, թուղթ (Ի. դ.):

 

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից, միջից եւ վերջից պակա­սա­ւոր: Խոնաւութիւնից գրադաշտը գունափոխուած: Լուսանցա­յին մա­սե­րում մեծ ու փոքր պատռուածքներ. թ. 1բ սոսնձուած է նախ­կին կազմաստառին, որն էլ վերակազ­մուած է սպիտակ թղթով, թ. 258-ից մնացել է մի փոքրիկ մա­սունք` սոսնձուած սպիտակ թղթին: Ի. դ. նորոգուած, տեղ-տեղ թափանցիկ թղթով պա­տու­ած եւ վերակազմուած: Հին կազ­­մից պահպանուել է միայն Ա. փեղկի կազմաստառը (այժմ` 1բ):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-258բ [Մատենագրութիւնք Փիլոնի Եբ­րայե­ցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 2057, 1ա-309ա. 1. ա/165ա-85բ (սկ. թափուած. «/// ունի զբնութիւնն...»): բ/185բ-214բ: 2/214բ-37ա: 3/չիք: 4. ա/36ա-47ա: բ/47ա-83ա: 5/83ա-92բ: 6/92բ-100բ: 7/100բ-22ա (118բ «... բռնաւորագոյն է եւ մանկունք ոչ ///» (միջից թա­փուած) 119ա «/// պատ­ճառք լինի չարեաց...»): 8/122ա-31բ: 9/ 131բ-44բ (131բ «... զզաւրութիւն ի բաց էհատ ///» (միջից թա­փուած) 132ա «///որաց իմն ճառագայթս զգեցեալ...»): 10/144բ-62ա: 11/162ա-4բ: 12/237բ-57բ (255բ «... կազ­մե­ցեալ ինչ իմանալ արժանաւորացն ///» (միջից թափուած) 256ա «///ելագոյն ատեցելոյ առաքինութեանցն...», վրջ. թա­փուած. 257բ «... եւ ոչ զչարեաց կցորդութիւն ընկա///»): 13/չիք: 14. ա/չիք: բ/1ա-6բ (սկ. թափուած. «/// [ԿԱ... հե]ղե­ղա­տեալ յանառակ ի կեանս...», 4բ «... քանզի երկպ///» (միջից թափուած) 5ա «/// եւ զեկուցանէ զայս անուանցն...», 1ա ան­ընթեռնելի, 1բ սոսնձուած նախկին կազմաստառին): գ/6բ-36ա: դ/չիք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

164բ Յորժամ գծագրեցաւ մատեան այս, թուա­կան Հայոց ՉՃԿԷ. (1318) էր, եւ թագաւոր Օշին, եւ կա­թո­­ղի­կոս տէր Կոստընդին, եւ բնակութիւնս Ծոր­ծո­րու վանք, եւ տեղոյս առաջնորդ` տէր Զաքարիայ, եւ վար­ժա­պետ եւ ուսուցիչ` Յոհաննէս ստացօղ գրոցս, եւ ա­նուն գծողիս` Մխիթար, եւ որք յիշէքդ` եւ դուք լի­ջիք յիշեալ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4բ, 147բ Գիրքս Սուրբ Էջմիածնա է:

ՆՇՈՒՄ` 2ա «ԺԳ-ԺԴ, Մ[եսրոպ] եպս.»:

2105

ԳՐԻԳՈՐ ՏԱԹԵՒԱՑԻ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

Կողոնիա (Ղարասար)

ՌՃԱ. – 1652

ԳՐԻՉ` Կիւրեղ Ղարասարցի: ՍՏԱՑՈՂ` Գաբ­րիէլ վրդ.:

ԹԵՐԹ՝ 523-2 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած` 11աբ, 523աբ: ՊՐԱԿ՝ 1x8+Ա-ԽԳx12 (ԽԱ 11, ԽԳ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսա­գծե­րով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,5x15,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (17x11): ԳԻՐ՝ նոտրգիր: ՏՈՂ՝ 35: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շա­գա­նա­կագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը` ծաղկազարդ կտաւ. լու­սան­ցա­կողերը` կարմիր: ՊԱՀ­­ՊԱՆԱԿ՝ 2 (թ. 1-2), մա­գա­­ղաթ (սկզբից):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան` 12ա: Լու­­սան­ցա­զարդ` բուսական (12ա): Զարդագիր` թռչնա­գիր, հանգուցագիր: Գոյներ` կարմիր, կապոյտ:

 

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկա­սու (յունա­րէն): ԺԵ. դ.: 1 (Ա), վերջից, ստացուած եզրահատուած 1 թեր­թից: Մա­գա­ղաթ, միասիւն (20x15,5), 26 տող: Տե՛ս V. Ché­tanian, Cata­lo­gue des fragments et manuscrits du Ma­te­na­daran de Erevan, p. 80-81.

 

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. լուսանցներում փոքրիկ պատ­­ռուածքներ, զանազան բծեր: Կազմի կաշին թեթեւակի քեր­ծուած, եզրերը մա­շուած, մէջքի կաշին ճեղքուած, դռնակն ու կապիչներն ընկած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 5ա-522ա [Քարոզգիրք Գրիգորի Տաթեւա­ցւոյ]

– 5ա-10բ Այս ինչ է ի Գիրքս Քարոզիս Առա­ջին հատորն – Առաջին` Նախերգաբար վասն Տա­րեմտին... ՃԿ. Դարձեալ Յոհանու եւ Յակոբայ...

1. 12ա-482ա Գրիգորի Եռամեծի քաջ հռե­տո­րի եւ ան­յաղթ փիլիսոփայի, աշակերտի Յոհաննու Որոտ­նեց­ւոյն, արարեալ Բանս խրատականս, ոգէ­շահս եւ հանճարս իմաստայեղս, ի մեկնութիւն եւ ի գովեստ փառաց տաւնից տէրունականաց, ի պա­տիւ սրբոց եւ պատճառ գիտութեան տխմա­րաց, մա­­նաւանդ ի յողբ արտասուաց, անձանց թա­խան­­ձե­լոց, յաւէտ ի ճշգրտութիւն կարգաց ուղ­ղա­փա­ռաց եւ յեղծումն բարբաչմանց չարա­փա­ռաց, ի յիղձ մաղթանաց ոմանց բանասիրաց, եղբարց հա­րազատաց` նորին աշակերտաց: Աւգնեա՛ Հոգի Աստուած

[Քարոզք յԱռաջին հատորէ]

Տե՛ս Ձմեռան հտ., տպ. 1740. Ա/2ա-8բ: Բ/8բ-9բ: Գ/34ա-7բ: Դ/19բ-23բ: Ե/23բ-7բ: Զ/27բ-34ա (34ա-7բ տե՛ս Գ): Է/47բ-53բ: Ը/37բ-40բ: Թ/ 53բ-8ա: Ժ/40բ-7բ (47բ-53բ, տե՛ս Թ, 53բ-8ա, տե՛ս Է): ԺԱ/58ա-61ա: ԺԲ/43բ-7բ: ԺԳ/61ա-6ա: ԺԴ/66ա-9բ: ԺԵ/69բ-73ա: ԺԶ/73ա-5բ: ԺԷ/ 75բ-9բ: ԺԸ/79բ-84ա: ԺԹ/84ա-7ա: Ի/87ա-90ա: ԻԱ/90ա-4բ (2-րդ մասը` 91բ-4բ ա­ռան­ձին համա­րակալուած` ԻԱ): ԻԲ/94բ-7բ: ԻԳ/97բ-101ա: ԻԴ/101ա-5բ: ԻԵ/105բ-9բ: ԻԶ/109բ-11բ: ԻԷ/111բ-4ա: ԻԸ/չիք` (թռիչք): ԻԹ/114ա-7բ: Լ/117բ-21ա: ԼԱ/121բ-2բ: ԼԲ/122բ-6ա: ԼԳ/126ա-8բ: ԼԴ/128բ-32ա: ԼԵ/132ա-6բ: ԼԶ/136բ-40բ: ԼԷ/140բ-3ա: ԼԸ/143բ-7բ: ԼԹ/47բ-50ա: Խ/150ա-3ա: ԽԱ/153ա-7ա: ԽԲ/157ա-9ա: ԽԳ/159ա-62ա: ԽԴ/162ա-6ա: ԽԵ/166ա-9ա: ԽԶ/169ա-73ա: ԽԷ/173ա-5բ: ԽԸ/175բ-9ա: ԽԹ/179ա-82ա: Ծ/182ա-7ա: ԾԱ/187ա-8բ: ԾԲ/188բ-91ա: ԾԳ/191ա-2ա: ԾԴ/192ա-3ա: ԾԵ/193ա-4ա: ԾԶ/194ա-6ա: ԾԷ/196ա-8ա: ԾԸ/198ա-200ա: ԾԹ/200ա-3ա: Կ/203ա-8ա: ԿԱ/208ա-12ա: ԿԲ/212ա-6ա: ԿԳ/216ա-20ա: ԿԴ/220ա-3ա: ԿԵ/223ա-6բ: ԿԶ/226բ-30ա: ԿԷ/230ա-3բ: ԿԸ/233բ-6ա: ԿԹ/236ա-9ա: Հ/239ա-43բ: ՀԱ/243բ-5բ: ՀԲ/245բ-6ա: ՀԳ/246ա-50բ: ՀԴ/250բ-1բ: ՀԵ/251բ-4բ: ՀԶ/ 254բ-7ա: ՀԷ/257ա-60ա: ՀԸ/260ա-4ա: ՀԹ/264ա-7բ: Ձ/267բ-71ա: ՁԱ/271ա-4ա: ՁԲ/274ա-6ա: ՁԳ/276ա-8բ: ՁԴ/278բ-81բ: ՁԵ/281բ-4բ: ՁԶ/284բ-8ա: ՁԷ/288ա-91բ: ՁԸ/291բ-6ա: ՁԹ/296ա-8բ: Ղ/298բ-300բ: ՂԱ/300բ-3բ: ՂԲ/303բ-7ա: ՂԳ/307ա-9բ: ՂԴ/309բ-11բ: ՂԵ/311բ-4բ: ՂԶ/314բ-9բ: ՂԷ/319բ-25աբ: ՂԸ/325ա-7բ: ՂԹ/327բ-30բ: Ճ/330բ-3ա: ՃԱ/333ա-4բ: ՃԲ/334բ-6ա: ՃԳ/336ա-8ա: ՃԴ/338ա-40բ: ՃԵ/340բ-4բ: ՃԶ/334բ-9բ: ՃԷ/349բ-53բ: ՃԸ/353բ-7բ: ՃԹ/357բ-61բ: ՃԺ/361բ-4բ: ՃԺԱ/364բ-8բ: ՃԺԲ/368բ-72ա: ՃԺԳ/372ա-4բ: ՃԺԴ/374բ-7ա: ՃԺԵ/377ա-9ա: ՃԺԶ/379ա-81բ: ՃԺԷ/381բ-5բ: ՃԺԸ/385բ-8բ: ՃԺԹ/388բ-91ա: ՃԻ/391ա-4բ: ՃԻԱ/394բ-7ա: ՃԻԲ/397ա-400բ: ՃԻԳ/400բ-3ա: ՃԻԴ/403ա-5բ: ՃԻԵ/405բ-8բ: ՃԻԶ/408բ-10ա: ՃԻԷ/410ա-3ա: ՃԻԸ/413ա-4բ: ՃԻԹ/414բ-6բ: ՃԼ/416բ-20ա: ՃԼԱ/420ա-1բ: ՃԼԲ/421բ-5ա: ՃԼԳ/425ա-7բ: ՃԼԴ/427բ-32ա: ՃԼԵ/432ա-5ա: ՃԼԶ/435ա-7ա: ՃԼԷ/437ա-40ա: ՃԼԸ/440ա-4ա: ՃԼԹ/444ա-9ա: ՃԽ/450ա-4ա: ՃԽԱ/454ա-61բ: ՃԽԲ/461բ-6բ: ՃԽԳ/466բ-8բ: ՃԽԴ/468բ-9բ (469բ-73բ տե՛ս ՃԽԶ): ՃԽԵ/473բ-8ա: ՃԽԶ/469բ-73բ: ՃԽԷ/478ա-82ա: ՃԽԸ-ՃԿ/չիք:

2. 482ա-522ա [Քարոզք յԵրկրորդ հատորէ]

Տե՛ս Ամառան հտ., տպ. 1741. Ա-ՃՀԲ/չիք: ՃՀԳ/482ա-6ա: ՃՀԴ/482ա-6ա: ՃՀԴ/486ա-90ա: ՃՀԵ/490ա-4բ: ՃՀԶ/494բ-8բ: ՃՀԷ/488բ-502բ: ՃՀԸ/502բ-5բ: ՃՀԹ/505բ-8բ: ՃՁ/508բ-12բ: ՃՁԱ/512բ-6ա: ՃՁԲ/516ա-8բ: ՃՁԳ/518բ-20ա: Ամառան հատորի քարոզ­նե­­րից այստեղ առկայ են միայն 11-ը, համարակալուած` ՃԽԶ-ՃԾԶ:

3. 520ա-2ա [Յորդորակ] – Այժմ ժամանեալ մեր յա­ւարտ եւ ի կատարումն թարգմանութեան առաջ արկեալ բանիս...

Բ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԷ. դ.

ա. 2ա Պատրուգ փորացաւի, որ արիւն երթայ – Ա՛ռ խաս մեղրն...

բ. 2ա Որ բոլոր մարմինն ցաւի – Իսպատ եւ չար­հոտ ծեծէ...

գ. 522բ [Տապանագիր] – Ո՜վ առիւծ մահ, դու առ առեր զիս / Գերեալ եդեր ներքոյ քարիս...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

394բ Զանարժան` Կիւրեղ գծողս աղաչեմ յիշել ի Տէր:

521բ Փա՜ռք անեղին Աստուածութեան,

Որ անսկիզբն եւ անվախճան,

Էր միշտ եւ է առանց թուական,

Չունի սպառումն կատարման:

Ձգեաց զերկինս որպէս խորան

Եւ հաստատեաց առանց հիման,

Եւ զլուսաւորսն բազմազան

Առանց ուրուք միշտ ընթանան:

Զհրեշտակս յերկինս եդ փառաբան,

Զմարդիկ յերկիրս գործական,

Պատճառ լինին աստ շինութեան,

Մինչեւ մահուամբ ի հող դառնան:

Յորոց եւ մին ես անպիտան`

Ղարասարցի տեղեաւ բնական,

Եւ Կիւրեղ կոչի իմ անուան,

Ի սուրբ գործոց զիրկ եւ ունայն:

Քանզի գործովս եմ անարժան,

Եւ զձեւն ունիմ կղերիկոսութեան,

Դարձո՛յ մեղաց ըշտեմարան,

Աստուծոյ ի՞նչ տամ պատասխան:

Զձեզ աղաչեմ, հա՛րք սրբազան,

Որք հանդիպիք երգոյս հարցման,

Զիս արժանի առէք յիշման`

Առ Արարիչ անմահ արքայն:

522ա Փա՜ռք երից անբաւից, ան­հա­սա­նելեաց Սրբոյ Երրորդութեան` երից անձանց եւ մի աս­տուա­ծութեան` Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն, այժմ եւ յաւի­տեան եւ յաւի­տեանս յաւիտենից. ամէն: Աւգ­նա­կա­­նու­­թեամբն Աս­տու­ծոյ մերոյ սկսա, եւ ողոր­մու­թեամբ նո­րին զրաւ եղեւ սուրբ տառիս: Արդ, գրե­ցաւ հո­գիա­­բուխ աս­տուածային գանձարանս ի հայ­կա­­զանս տու­մարի ՌՃ. եւ մի (1652) ամին, ի յաս­տուածա­պահ քաղաքիս Կո­ղո­­նիայ, որ այժմ ասի Ղա­­րասար, ի յա­նա­ռիկ ամրո­ցիս, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուա­ծած­նին եւ Սրբոյն Ստեփանոսի Նա­­խավկային, ի հայրա­պե­տու­թեան տեառն Փիլի­պոս կա­թողիկոսին, եւ ի վայե­լումն քաջ րաբու­նա­պե­տին` տէր Գաբրիէլ վար­դապետին, ձեռամբ բազ­մա­մեղ եւ անիմաստ գրչի` Կիւրղի, որ բնաւ չեմ ար­ժա­նի յիշ­ման: Եւ յերես ան­կեալ աղաչեմ զձեզ` զսուրբ ընթեր­ցողքդ, առնել ար­ժանի յիշելոյ ի ժամ սոսկալի եւ քստմնելի սուրբ բաշխման խորհրդոյն: Դարձեալ յիշեցէ՛ք զծնաւղն իմ` զԼեւոնն եւ զմայրն իմ` զԵա­ղութն, եւ զեղբայրն իմ` զՏրդատն, եւ զայլ ամե­նայն մերձաւորս եւ զազ­գա­յինս, որ փոխեալ են առ Քրիս­տոս` ի յոյսն ամե­նե­ցուն. ամէն: Դարձեալ յիշե­ցէ՛ք զու­սու­ցիչն իմ` զՄա­նուէլ քահանայն, որ բազում աշխա­տութեամբ եւ ջանիւք ուսուցեալ է եւ հասու­ցեալ է |522բ| յայս չափս, զոր Տէր Աս­տուած զփո­խա­րէնն միոյն Ճ. (100)ապա­տիկ եւ Ռ. (1000)ապա­տիկ հա­տու­ցանէ աստ եւ ի հան­դերձեալն. ամէն: Դար­ձեալ երես ի գետնի դնե­լով եւ կողկողագին պա­ղա­տանաւք աղաչեմ զձեզ, անմե­ղա­­դիր լերո՛ւք խոշո­րութեան եւ սխա­լա­նաց գրիս, զի ժամանակս դառն էր, եւ հարկապա­հան­ջութիւն այ­լազ­գացն բազմացեալ էր ի վերայ մեր, վասն այն լսելիս կորեալ էր եւ միտքս ապիկար եւ հո­գով տկար: Աղաչեմ յոյժ թա­խանձանաւք, զի խնա­մաւք կալցին, զի խնամեալ եւ պահեալ լիցին յԱս­տուծոյ: Եւ որ կար­դա եւ աւրի­նա­կէ, գրեսցի զնոսա Տէրն Քրիստոս ի գիրն կենաց, բայց զեղկելիս մի՛ մոռաս­ցի: Դար­ձեալ յիշեցէ՛ք զհոգեւոր եղբայրն իմ` զԱհա­րոն սար­կաւագն, որ զթուխտս կոկեաց եւ բա­զում աշ­խա­տանք եւ երախ­տիք ունէր ի վերայ իմ` եղ­բայ­րա­կան գթով, եւ ինքն յուսով փոխեցաւ առ Քրիս­տոս, զոր Տէր Աստուած ողորմի իւր հոգոյն: Ասացէ՛ք միաբան. Ամէն: Հայր մեր որ:

521բ, 522ա` համառօտութիւնը տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ.-ք, Գ., էջ 489-90:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 2ա Փոքր ի շատէ այսպէս լուաք, զի ՌՃԺԱ. (1662) թուականիս մերոյ ծնունդ է իմ` նուսատ Յո­վասափ անուամբ եւեթ բանի սպասաւորէ:

3ա (կարմրագիր) Յովասափ վարդապետ ծա­ռայ բարձրելոյն:

2. Պատառիկ պահպանակ` Աբ (ԺԷ. դ.) Աս­տուած ողորմի մահտեսի Ասլանին եւ իւր կո­ղակ­ցին` Մար­գարտին, որ տվին յիշատակ մէկ շապիք, Բ. (2) մահ­րա­մա:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 12ա, 521ա, 521բ Յովասափ վար­դապետ:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1բ, 2բ (այբուբեն վրաց), 3ա (այ­բու­­բեն ա­­­րաբացւոց), 3բ (պարսկերէն 3 տող), 4ա (թուեր` 1-9):

2106

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

Թէոդուպօլիս

ՌՃԿԴ. – 1715

ԳՐԻՉ` Թէոդոս: ԿԱԶՄՈՂ` Մակար վրդ.: ՍՏԱՑՈՂ` Խա­չատուր վրդ. (եպս.) Բուզանդացի (Կոստանդինու­պօլ­սեցի):

ԹԵՐԹ՝ 434-2 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 1աբ, 5ա, 87բ-8ա, 146ա-7ա, 236ա-49բ, 420բ-1բ, 433ա-4բ: ՊՐԱԿ՝ 1x5 +ԽԱ-ՁԱx10 (ԽԲ-ԽԸ, ԾԱ 12, ԿԳ 9, ԽԱ, ՀԱ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լու­սա­գծերով եւ «VG ON» լուսադրոշմով: ՄԵԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 22,4x16,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (14,5x83): ԳԻՐ՝ բոլորգիր: ՏՈՂ՝ 24: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի` դռնա­կով, մէկ կա­պիչով եւ մետաղէ գամերով, միջուկը տախտակ, աստառը սպիտակ գծերով կար­միր կտաւ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 1 (թ. 1) + 1 (թ. 434), թուղթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Գա­հի վրայ բազմած Քրիստոս, առջեւը Խաչատուր վարդապետը ծնրադիր աղերսող` 5բ, Աւե­տում` 46բ, Մկրտութիւն` 88բ, Ոտնլուայ` 147բ: Կիսախորան` 6ա, 47ա, 89ա, 148ա: Լուսանցազարդ` բուսական: Զար­­դագիր` կենդանագիր, թռչնագիր: Գոյներ` կար­միր, կա­պոյտ, դեղին, կանաչ, ոսկի:

 

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. լուսանցներում փոքրիկ պատ­­­ռուածքներ: Երեք կապիչներից երկուսն` ընկած: Ա-Խ պրակ­ների մասին տե՛ս գրչի յիշա­տակարանը` 431ա:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

– 2ա-431ա [Քարոզք, ճառք, խրատք, բանք զա­նազանք]

Ըստ գրչի յիշատակարանի` գիրքս կոչուել է «Հատոր Մա­թէոսի»:

– 2ա-4բ [Ցանկ գրոցս] Եօթանասունհինգե­րորդ. Քարոզ վասն Յարութեան... Հարիւր եւ Ժ.երորդ. Աս­տուածային ներգործութիւն ի քանի՞ս բաժանի...

1. 6ա-15բ ՀԵ. [Քարոզ վասն Յարութեան. (ցան­­կից)]: Ասէ առաքեալն Պետրոս. Զի Քրիստոս մի ան­գամ մեռաւ վասն ձեր... – Զամենայն խոր­հուրդն տնօրէնութեանն իւրոյ...

2. 16ա-35ա ՀԶ. [Վարդավառին (ցանկից)]: Եւ յետ Զ. (6) աւուր առնու Յիսուս ընդ իւր զՊետ­րոս... Խնդրեցէ՛ք, եւ տացի... – Ի մեղացն Ադամայ Գ. (3) պա­կա­սու­թիւն ընկալաք...

3. 35բ-45բ ՀԷ. Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Երա­նի ամե­նեցուն, որ բնակեալ են ի տան Տեառն... – Վար­դապետք ասեն, թէ Երեք զանազանութիւն կայ...

4. 47ա-60ա ՀԸ. Քարոզ Աւետեաց Աստուա­ծա­ծ­նին, ի բանն, որ ասէ. Եւ յամսեանն վեցերոր­դի ա­ռա­քեցաւ Գաբրիէլ... – Գրեալ է, թէ. Թագաւոր ոմն ունէր ակն մի...

5. 60ա-6բ ՀԹ. Քարոզ Տապանակին, ի բանն. Եւ ասէ Տէր ցՆոյ. Ժամանակ ամենայն մար­դոյ հասեալ է... – Տապանն Նոյի ցուցանէ զսուրբ եկեղեցին...

6. 66բ-71բ Ձ. Քարոզ Պսակի, [ի բանն]. Եւ յա­ւուրն երրորդի հարսանիք... – Գիտելի է, զի է ինչ ի խոր­հուրդս, որ էութիւն է...

7. 71բ-9ա ՁԱ. Քարոզ Համբարձմանն, որ ասէ. Եւ մինչդեռ նոքա – Ամենայն տօնք տնօրինա­կանք, զոր պաշտէ եկեղեցի...

8. 79ա-81բ [Քաղուածք զանազանք. խորա­գրե­­րը ի լուսանցս]

ա. 79ա Յայլուստ – Քանզի ծածկեալ կա­ր[աս]իս ոչ լնուի...

բ. 79աբ Յայլ բան – Բնակեցուցանէ զամուլն ի տան: Լուծմունք... Ամենայն որ զչարն առնէ` երկնչի...

գ. 79բ Վասն կիրակէի – Զկիրակին պատուեալ մեծարեցէ՛ք...

դ. 79բ-80ա Վասն կնոջ պոռնկի – Կին ոմն, որ բազում ժամանակ կայր ի պոռնկութիւն...

ե. 80աբ Առակ – Ահա երթային երկու ստենկ­նոս ի վաճառ...

զ. 80բ-1ա Յոհաննու Ոսկիբերանին ասացեալ է – Անհնարին է, թէ առանց խոստովանութեան...

է. 81ա Հարց – Զիա՞րդ ոչ որպէս զայլոցն վկայեաց...

ը. 81աբ Կիրակոս վարդապետի Եզնկացոյ – Զի ի ձուկն եւ ի գինին անխտիր յարձակին...

թ. 81բ Վասն ապաշխարութեան – Զի ասեն իմաս­­տունք, թէ. Առիւծն երբէք ոչ լա...

9. 81բ-7ա ՁԲ. Քարոզ Յաղագս եօթն մահու­չափ մեղացն – Հպարտութիւն ծնանի ի մասնէ հոգ­ւոյն...

10. 89ա-113ա ՁԳ. Յոհաննու վարդապետի Եկե­ղեաց գաւառի Ասացուածք յաւուր Ծննդեան եւ Մկրտու­թեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ եւ ի խոր­հուրդ միաւորութեանն տօնիցն ի սրբոցն ի մի յար­մա­րութիւնն – Յաղագս Աստուծոյ եւ աստուա­ծային իրագործութեանն խօսել բաղձալի է...

11. 113ա-24ա ՁԴ. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ] Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Ապա եթէ խոստովան լի­նիմք... (Ամառան Ձ.) – Վարդապետք ասեն, թէ. Աս­տու­ծոյ դատաստանն քաղցր է...

Գրչից` 124ա «Յայլազգացն ի մերս է թարքմանած քարոզս այս. մի՛ ընդունիր, որ ինչ զարտուղի թուի քեզ...»:

12. 124ա-8բ ՁԵ. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ] Դար­ձեալ վասն քահանայից, ի բան... Շրթունք քահա­նա­յին... (Ամառան ԽԲ.) – Նախ եւ առաջին այսպէս պարտ է իմանալ...

13. 128բ-34ա ՁԶ. [Յակոբայ Ղրիմեցւոյ. ձեռ. 2143, 482ա-6ա] Քա­րոզ Վասն մահու վարդա­պե­տաց, ի բանն Յակո­բայ. Ծաղր ձեր ի սուգ դարձ­ցի... – Արդ, զի՞նչ ասա­ցից կամ զինչ պատմեցից...

14. 134ա-7բ ՁԷ. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ] Քա­րոզ մա­հու, ի բանն Սիրաքայ. Ո՜վ մահ, դառն են յի­շա­տակ քոյ (Ամառան ՃԽԹ.) – Ասէ իմաստունն Արիս­տոտէլ, թէ. Վաղճան...

15. 138ա-43ա ՁԸ. Քարոզ վասն ապաշխա­րու­թեանն, ի բանն. Ապաշխարեցէ՛ք, զի մերձեալ է յար­քա­յութիւնն յերկնից – Վարդապետք ասեն, թէ. Ապաշ­խա­րութիւնն մեծ զօրութիւն ունի...

16. 143բ-75բ ՁԹ. Ի տէր Առաքելէ, ի բան մար­­գարէին. Եթէ հաճոյ թուի ձեզ` կշռեցէ՛ք զգինս իմ... – Որ­պէս տնօրէնութիւնս իւր յառաջագոյն գուշակեաց...

17. 148ա-50բ Ղ. Ի տէր Առաքելէ Քարոզ Մեծի հինգ­շաբաթին, ի բանն, որ ասէ. Արկ ջուր ի կոնք... – Ամե­նայն ուրեք յորժամ սկսանի Աստուած նոր ինչ առնել...

18. 150բ-1ա ՁԷ. [Հարցմունք եւ պատասխա­նիք] – Հարցումն. Վասն է՞ր ներէ Աստուած չար արանց...

151ա-2ա – Հարցումն. Վասն է՞ր ասէ. Զվաս­տակս ձեռաց քոց կերիցես...

19. 152բ-6բ Մաթէոս վարդապետի Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Երանի ողորմածաց... – Գիտելի է, զի այս կարգ առաքինութեանն առաւել պսակաց արժա­նա­ւոր է...

20. 157ա-63ա ՂԱ. Խրատ վասն եօթն մահու­չափ մե­ղացն – Իմաստութիւնն Աստուծոյ եւ շնորհքն աղա­չի վասն ձեր...

21. 163ա-4ա Ճշմարիտ դաւանութիւնն սուրբ ժո­ղո­վոյն Նիկիոյ. ՅԺԸ հայրապետացն յԵփեսոսի եւ Կոս­տանդինուպօլսոյ – Հաւատամք ի մի Աս­տու­ած` ի Հայրն ամենակալ...

22. 164ա-5ա [Օրհնութիւն յետ քարոզից] – Փառք համագոյ եւ միասնական Սուրբ Երրորդու­թեանն...

23. 165ա-75բ Առակք ի Վարդան վարդա­պե­տէ ասացեալ

ա. 165աբ Առիւծն եւ գայլն եւ աղուեսն եղեն եղ­բարք... բ. 165բ Գայլն եգիտ էշ մի գէր... գ. 165բ-6ա Եկն վաճառական մի ի ժամ ընթրեացն... դ. 166աբ Ա­ղուեսն էառ կաքաւ մի... ե. 166բ-7ա Ա­ղուեսն առեալ չիտ մի... զ. 167աբ Կատուն էած փի­լոն... է. 167բ-8ա Երեք ուղտք եւ Գ. աղուեսք եղեն եղ­բարք... ը. 168ա Աղուեսն ի գետն անկաւ... թ. 168աբ Էշ մի անկաւ ի գետն... ժ. 168բ Կին մի մեծա­հասակ... ժա. 168բ-9ա Զէշն մեծարեցին... ժբ. 169ա Ճուհին ծաղր ածէր... ժգ. 169աբ Այր մի հողագործ շինեաց ականատս... ժդ. 169բ-70ա Գառ մի ցան­կալի կայր ի փարախ մի... ժե. 170ա Ժողո­վեցին թռչունին եւ ընտրեցին զսիրա­մարգն... ժզ. 170աբ Գայլն աղուեսն եղեն եղ­բարք... ժէ. 170բ Մուկ մի հպարտացաւ... ժը. 170բ-1ա Ա­ղուեսն խա­բեաց զգայլն... ժթ. 171ա Այր մի երթայր ի գիւղ մի... ի. 171աբ Աղուեսն ետես զպանիրն յորո­գայթն... իա. 171բ-2ա Նապաստակքն ժողովեցան... իբ. 172աբ Աքլօրն եւ շունն եղբարք եղեն... իգ. 172բ-3ա Գայլն յափըշտակեաց անասուն մի... իդ. 173ա Այր մի աղքատ երթայր ի գեղաքաղաք մի... իե. 173աբ Այր մի անմիտ եւ յիմար ունէր դահեկան մի... իզ. 173բ-4ա Այր մի մեծատուն գնաց ի խնա­մա­խօսութիւնն... իէ. 174աբ Աղուես մի եգիտ ուղտ մի... իը. 174բ Երինջքն խայտային... իթ. 174բ-5ա Ուղտն եւ գայլն եւ աղուեսն եղեն եղբարք... լ. 175աբ Վարազն սը­րէր զատամունս իւր... լա. 175բ Ուղտն եւ աղուեսն եղեն եղբարք...

24. 175բ [Գովասանք յԱռակաց Վարդանայ, ի Թէոդոս գրչէ]...

Առակաց բանքս է հրաշալի,

Երգողն է սուրբ եւ պանծալի,

Րաբունեացն րաբուն բարի,

Որոյ Վարդան վերայկոչի:

Հրեշտակաց պար յօրինի,

Յառաքելոց յաթոռ նստի

Եւ հաներեկ օրն որ լինի,

Մեզ բարեխօս առ Տէր լինի.

Ամէն:

25. 176ա-84ա Յորդորակ քարոզի: Աշխարհի – Օրհ[ն]եալ, գովեալ եւ բարեբանեալ...

26. 184ա-90ա ՂԲ. Խրատ հոգեւորական, ասա­ցեալ Յոհանու վարդապետի Եզնկացոյ, որ Պլուզն կոչէին – Արար Աստուած զմարդն հոգի եւ մարմին...

27. 190ա-2ա Խրատ մարմնաւոր կենացս յաշ­խարհի իմաստութեանն, նորին Յոհանու Եզնկա­ցոյ – Զպարոնութիւնն արժանի մարդոյն...

28. 192ա-6բ Խրատք իմաստնոց` պատաս­խա­­նի ամենայն մարդոյ – Չորս իրք զթագաւորու­թիւնն պահէ...

Ի բանից Սոկրատայ, Աղէքսանդրոսի, Պղատոնի եւ Արիս­­տո­տէլի:

29. 196բ-201ա Պատմութիւն վասն Յովհա­նիսի Գառնիցւոյն – Այր ոմն ազնուական, առա­քի­նի, զար­մա­նալի վարուք...

30. 201աբ Վասն դիւին, որ ի կերպարանս կնոջ լեալ, խառնակէր ընդ այր մի – Պատմեաց մեզ վար­դա­պետն Յովսէփ, որ շինեաց զվանսն, որ ի գերեզման Սրբոյ առաքելոյն Թադէոսի է...

31. 201բ-5բ Ի տեսլենէ Պետրոսի առաքելոյն մեկ­նութիւնն, թէ ետես անօթ կտաւ կախեալ, եւ ամե­նայն կենդանիք ի նմայ – Արդ, այս նշանակէ ամենայն տիեզերաց կոչման...

32. 205բ-25բ Վարդապետին Գէորգեա Եզնկա­­­­ցո Բան ասացեալ (Հարցմունք եւ պատաս­խա­նիք) – Մի է սկիզբն գեղեցկաբար խորհելոյ` գի­տել, թէ վասն ոյր է մտածութիւնն... Հարց. Ո՞ր­պէս պարունակեալ են տա­րերքս ի միմեանց: Պա­տաս­խանի. Արդ, հողն, որ զներքին վայրս ընկալաւ...

33. 225բ-35ա ՂԳ. Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Բանն մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ – Բանն Աս­տուած ծոցային ծնունդն Հօր, յառաջ քան զյաւի­տեանս...

34. 235աբ ՂԴ. Քարոզ եկեղեցւոյ, ի բան մար­­­­գարէին, որ ասէ. Եկեղեցիս օրհնեցէ՛ք զԱս­տուած – Մարգարէական գոչէ մեզ բան, եւ մեք զնոյն առեալ ձայն... զի արդարեւ նաւակատիս /// (շար. թերի):

35. 250ա-4բ ՂԵ. Քարոզ վասն Անառակ որդ­ւոյն, ի բանն, որ ասէ. Առն միոջ էին Բ. (2) որդի... – Վասն անառակ որդոյն, որ վատնեաց զամենայն ինչս իւր...

36. 254բ-62ա ՂԶ. Քարոզ ի բան Աւետա­րա­նին, որ ասէ. Այր ոմն էր մեծատուն եւ ագանէր բե­հեզս... – Գրեալ է յԱրարածքն, թէ Յովսեփայ Բ. որդիք էին...

37. 262ա-6բ ՂԴ. Վասն ախտից – Բազում ախտք են ի մարդ. վասն զի ունի մարմին չարչարելի...

38. 266բ-8բ Ի տէր Առաքել վարդապետէ... – Հարց. Յայտ է, զի աշխարհս մարդաձեւ ասացին... Պատասխանի. Աշխարհս ունի զձեւ մարդոյ...

39. 268բ-75բ ՂԷ. Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Արիւնն Յիսուսի Որդոյն Աստուծոյ սրբեսցէ զմեզ – Ի լուսոյ են կազմեալ բնութիւնք անմահից...

40. 275բ-85բ ՂԸ. Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Եղե­­րուք խորագետք իբրեւ – Ամենայն գիրք աստու­ա­­ծա­յինք ի խրատ եւ ի յուսումն մեզ գրեցաւ...

41. 285բ-96ա ՂԹ. Քարոզ ի բանն Առակին, որ ասէ. Իմաստութիւն հիմունս արկ – Աստուա­ծա­յին իմաստութեամբն լցեալ առակախօսն Սողոմոն...

42. 296բ-316բ Ճ. Քարոզ Փոխման Աստուա­ծա­ծնին, ի բան Յոբայ, որ ասէ. Զի՞նչ երկիր իցէ եւ այլն – Եթէ ոք իմաստուն խորհրդով ներակրթեալ զինքն կամիցի...

43. 316բ-21բ ՃԱ. Քարոզ ի բանն. Աղաչէր զնա ոմն ի փարիսեցւոց, զի կերիցէ ճաշ – Կա­տա­րեալ հաւատն ի կնոջէս յայսմանէ ունիմք ուսանել...

44. 321բ-4ա ՃԲ. Քարոզ ի բանն, որ ասէ. Այնպէս եղիցի ուրախութիւնն – Բանքս այս գրեալ են ի Ղու­կա­սու Աւետարանին ՃԾ. համարն...

45. 324բ-44բ ՃԳ. Սահակայ միայնակեցի արար­եալ Յաղագս դաւանութեանն հաւատոյ Հա­յաս­տանեաց եկեղեցւոյ. – Հաւատով խոստովա­նիմք եւ դաւանեմք եւ պաշտեմք...

46. 345ա-51բ ՃԴ. Գէորգեա Եզնկացոյ ասա­ցեալ – Հարց. Հայր կամա՞ւ ծնաւ զՈրդի, թէ՞ յոչ կա­մայ... Պա­տասխանեմք. թէ. Ամենայն հաւանու­թիւնն, որ է կամք...

47. 351բ-62բ ՃԵ. Դաւանութիւն ուղղափառ հա­ւա­­տոյ. – Հաւատամք ի մի Աստուած Հայրն ամե­նա­­կալ, եւ այս է Ժ. (10) պատուիրանն...

48. 362բ-6ա ՃԶ. Յաղագս անձին յատկու­թեանն բան ինչ խօսեցեալ Յակոբ վարդապետի, ի խնդրոյ պարոն Օշնի – Արդ, գիտել պարտ է, զի անձն ի գոյանալ անհատին էանայ...

49. 366ա-8ա Սակս միաւորութեանցն Քրիս­տո­սի, ի Ներսիսէ ասացեալ. – Խոստովանիմք յեր­կուց բնու­թեանց միացեալ զՔրիստոս անշփո­թաբար...

50. 368ա-9ա Ընդդէմասացութիւնն Աթանա­սի եւ Արիոսի Յաղագս աստուածութեանն Որդոյ – Աթա­նաս ասէ. Ո՞վ է խաչեալն, Բանն Աստուա՞ծ, թէ՞ մարմինն...

51. 369ա-83բ Սրբոյն Բարսղի հարցումն ընդ Ապօ­ղինար չարափառին – Բարսեղ ասէ. Մարմին մարդ­կային ունէ՞ր Քրիստոս, թէ ոչ: Ապօղինար ասէ. Ոչ...

52. 383բ-5ա Ներսէսի Դաւանութիւն – Հաւա­տով խոստովանիմ զքեզ ամենասուրբ Երրոր­դու­թիւնն անմահ...

53. 385բ-6ա Վասն հերձուածողացն, որք ասեն, թէ. Յետ մահուն ոչ է օգուտ պատարագն ննջեցելոց – Սուրբն եւ մեծն Կղէմէս հռոմայեցի էր ազգաւ... 386աբ Եւ այլ սքանչելիք, որ եղեն յետոյ – Ի միում տարոջ, յորում ցամքեցաւ ջուրն...

Տե՛ս «Լիակատար Վարք եւ վկայաբանութիւն սրբոց», էջ 867-9:

54. 386բ-7բ Առ որ եւ կարծիս տան, թէ գիտեն զԱս­տուած եւ զՕրէնս նորայ, որ է հագարացիքն – Արդ, մեք երիս աստուածս օտարս եւ զատեալս ի մի­մեանց ոչ ասեմք...

55. 387բ-9ա Ի բանն. Հայր, գոհանամ զքէն, զի յամենայն – Ամաչեսցէ Թէոդորիտոնն եւ նմանք նոցա...

56. 389աբ Պատճառ արծաթոյն Յուդայի – Զայն արծաթն ի Բաբիլոնէ մոգին ընծայ բերին Յիսուսի...

57. 389բ-95ա ՃԷ. Հարց Եւսեբեա ժամա[նա­կա]գրի առ Անատօլի եպիսկոպոս – Հարց. Ընդէ՞ր տարին երեքհարիւր ԿԵ. (365) օր է: Պատասխանի. Այս ըստ մարդոյն կազմութեանն կարգեցաւ...

58. 395ա-9բ [Յորդորակ (ցանկից)] – Եւ մե­ղաւոր հոգիքն զարհուրեալ դողան...

59. 399բ-416բ ՃԸ. Նորին Գրիգորիս (Տաթեւա­ցւոյ) Թուխտ վասն Աղթամարայ եպիսկոպոսացն – Դարձեալ դարձաց առ ձեզ բանիւ եւ թղթով...

60. 416բ-20ա Թուխտ (թղթառաջ) – Նուաստ եւ ներքեւեալ ոգի խնդրող բանին... որպէս դասք սուրբ մարտիրոսաց/// (շար. թերի):

61. 422ա-30ա [Գրիգորի Տաթեւացւոյ] Քարոզ այլմէ վասն որոմանց ակարակին, ի բանն. Ոչ սերմն բարի սերմանեցեր... (Ձմեռան ՂԹ) – Հար­ցանեն իմաստունքն, թէ. Չարն եւ բարին ուստի՞ է...

62. 430ա-1ա Պատմութիւն ի Հարանց վա­րուցն – Պատմեաց հայրն Դանիէլ, եթէ ոմն քա­րա­հատ, Զեւլոժի անուն, վաստակէր աւուրն դանկ մի ոսկի... որ ոչ գոյ բաւ:

Այստեղ չեն ընդօրինակուած ցանկում նշուած նիւ­թե­րից` «ՃԹ. Առեալ զԵ. նկանակն...» եւ «ՃԺ. Աս­տուա­ծա­յին ներ­գոր­ծու­թիւն ի քանիս բաժանի...», նրանց փոխարէն բերուած են 61-62:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 15բ Մանաւանդ ըստացող սուրբ տառիս` Բու­զան­­դացի Խաչատուր աստուածաբան վարդա­պե­­տին եւ ապիկար` Թէոդոս գրչիս. ամէն: Փառք Քրիս­­տոսի Աս­տուծոյ մերոյ:

45բ Դարձեալ յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս` զԿոս­տանդի­նուպօլսեցի Խաչատուր վարդապետն, որ այժմ առաջ­նորդ է մայրաքաղաքիս Արզրումայ: Ի սո­րա աւուրս վաղճանեցաւ Աղէքսանդր կաթողի­կոսն, յետ որոյ ամենայն Հոռոմաստանու առաջ­նոր­­դացն եւ պատ­րիարգին Կոստանդինուպօլսոյ Յովան/// (չշա­րու­նա­կուած):

66բ Մանաւանդ զհեզահոգի եւ աստուածաբան` Խա­­չատուր եպիսկոպոսն աղաչեմ յիշել ի Քրիս­տոս միով Հայր մեղայիւ, զոր յոյժ եւ եռափափագ սրտիւ ցանկացող եղեւ այսմ հոգէզուարճ բու­րաս­­տանիս, զետ գծագրել հալալ արդեանց եւ արդար վաս­տա­կոց իւրոց. ամէն:

87ա Ով ընթերցող սուրբ մատենիս, աղաչեմ զձեզ վասն սիրոյն Քրիստոսի յիշել զիս` եղկելի Թէո­դոս գրիչս եւ զմարսն իմ` զհանգուցեալն առ Քրիս­­տոս զՄա­­րիամն:

134ա Զմեղուցեալ սպասաւորս բանի եւ զմեղօք մեռեալս յամենայնի` զԹումա յիշման առնել ար­ժա­նի, եւ մանաւանդ` Խաչատուր աստուածաբան վար­դա­պետն Կոստանդնուպօլսեցի ըստացօղ գրիս, եւ զիս` անարժան Թէոդոս եղկելի գրիչս, եւ Քրիստոսի մար­դա­սիրին փառք յաւիտեանս:

137բ... Մանաւանդ` Թէոդոս գրիչս եւ եղ­բայրն իմ` Թումաս քահանայն, եւ զմայրն իմ` Նազ­լուն. եւ նմա փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

143աբ Գիրս մնայ,

Ձեռս փտի եւ հող դառնայ,

Ով որ կարդայ ողորմիս տայ,

Տէրն ողորմի ինձ եւ նորա. ամէն:

144ա-5բ ԶԹէոդոս գերեալ մեղօք

Եւ զանկատար հոգիս տիօք,

Մաղթեմ յիշել սրտի մտօք,

Սեռն սիրով, բարի կամօք,

զՏէր ողորմեայն լի արտասուօք,

Ողորմագին թախանձանօք,

Ինձ առձայնել ձրի շնորհօք,

Եւ ձեզ լիցի` կրկին կենօք.

Ամէն:

156բ Եւ արդ` յերես անկեալ կողկողագին դի­մօք, հայցեմ միով Հայր մեղայիւ յիշել զիս` Թէոդոս գրիչս, ով ընթեր­ցողք (նման` 296ա, 362բ, 386բ, 389ա):

430ա... Մանաւանդ ըստացող սուրբ տառիս` Խա­չա­տուր քաջ րաբունի Կոստանդինուպօլսեցի... եւ նմա եւ Հօր իւրոյ եւ Սուրբ Հոգոյն փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

431ա Փա՜ռք անեղին Աստուծոյ Հօր, գովու­թիւն Որդւոյն միածնի Յիսուսի Քրիստոսի, բարեբա­նու­թիւն բղխե­ցելոյն ի Հօրէ շնորհաբաշխ Սուրբ Հոգ­ւոյն` յա­մե­նայն արարածոց, յիմանալեաց եւ ի զգա­լեաց յա­ւի­տե­անս. ամէն: Յոքնատեսակ եւ ամե­նա­սքանչ դիմօք ներ­գոր­ծէ աներեւոյթ ազդմամբ շնորհք ամենասուրբ Հոգ­ւոյն յորս կամի սքան­չե­լա­պէս արուեստաւորեալ յոգիս բանականաց զտեսակ փրկութեան, ձրից պարգեւաց իւրոցն զօրութեան ըստ քանակութեան ներընդունողին որչափ տանելն բաւ է: Եղեւ զրաւ գրեցման հատորիս ընթվոջն ՌՃԿԴ. (1715), փե­տրվարի ներ տասնում եւ քառոջ, ի խնդրոյ աս­տուա­ծաբան վարդապետին Կոս­տան­դի­նու|431բ|պօլ­սեց­ւոյ, որ եւ շնորհօք Քրիս­տոսի` վե­­րա­տեսուչ եւ առաջ­նորդ է այժմ աս­տուածաշէն մայ­րա­­­քաղաքիս Թէո­դուպօլսոյ եւ Լու­սաւորչի վա­նիցն: Զօր եւ բազում եռա­փափագ սիրով ցան­կացող եղեւ այսմ հոգեզուարճ գրիս, որ կոչի Հատոր Մատ­թէոսի, ի հալալ արդեանց եւ արդար վաստակոց իւրոց, յի­շա­տակ իւր եւ իւրոցն անջինջ յաւիտե­նա­կան: Եւ արդ, իմացարո՛ւք, եղբա՛րք, Քա­րոզգիրքս ՁԱ. (81) տետր եղեւ, եւ տեսաք յոյժ ծանր հաստ կու լինիր, ապա բա­ժանեցաք եւ արաք Բ. (2) գիրք. Խ. (40) տետր առաջին գիրքն եղեւ եւ ԽԱ. (41) տետր` երկ­րորդն, որ է սայ: Եւ երես անկեալ աղաչեմ ընթեր­ցո­ղացդ, որ լաւ խնամով պահէք զայս Բ. (2) գիրքս եւ միմեանց չի բաժանէք: Դարձեալ, կրկին աղաչեմ զձեզ, եղբարք, կարդալով կամ օրինակելով, ուղիղ սրտիւ եւ մաքուր մտօք մի բե­րան Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Խա­չա­տուր աստուա­ծա­բան վարդապետին` ըս­տացողի մա­­­տենիս, որ բա­զում եւ զանազան, ազ­գի-ազգի խորտ­կոք եւ համեղ կե­րակրովք կերակ­րէ եւ մխիթարէ զիս, այլեւ ցըքի եւ գի­նի ուրա­խա­րար մարդկան ան­պա­կաս է մեզանէ: Դար­ձեալ կրկին աղա­չեմ զեղ­բարցդ, որ ընթեռնուք զսա, յիշել ի մաք­րա­փայլ աղօթս ձեր ըստացող |432ա| սուրբ տա­ռիս` զտէր Խա­չատուր աստուածաբան վար­դա­պետն եւ զծնողսն իւր. մի՛թէ Քրիստոս Աստուածն յա­մենայնի զինքն ընդ երկայն աւուրս արասցէ մին­չեւ ի խորին ծերութիւն հասանել, ամէն. եւ յետ աս­տե­ացս ելանե­լոյ ընդ ԲԺ.ան (12) վարդապետացն դա­սակից եւ պսա­կից արասցէ. ամէն: Դարձեալ յի­շես­­ջիք ի մաք­րա­փայլ աղօթս ձեր միաբան սուրբ ուխ­­­տիս` Մար­գա­րէ եպիսկոպոսն եւ Մակար վար­դա­պետն եւ Մար­տի­րոսն վարդապետն եւ Երեմիայ վար­­դապետն: Դար­ձեալ յի­շե­ցէ՛ք ի Քրիստոս` զՄա­կար վարդա­պետն, որ բազում աշխատութեամբ կազ­­մեաց զեր­կու Քարոզգիրքս, եւս առաւել` զՄար­տիրոս վարդա­պետն, որ շնորհեաց ինձ զօրինակ դո­րին. եւ որ յիշէք զվերոյգրեալսդ, Քրիստոս Աս­տուած զձեզ յիշէ իւր միւսանգամ գալստեան. ամէն: Դարձ­եալ կողկողա­գին դիմօք աղաչեմ յիշել` զԽա­չա­տուր աստուածա­բան վարդապետն, զի յոյժ քաղցր է եւ հեզահոգի եւ ջա­տագով ճշմարտու­թեանն Լուսաւոր­չա­կա­նի ուղ­ղա­­փառ դաւանու­թեանս. ամէն: Եւ զիս, դա­տարկս ի բարեաց եւ ունայ­­նա­ցեալս ի բարե­զար­դու­թեանց` զԹէո­դոս գրիչս յիշել մախթեմ ի Քրիստոս, ով սրբա­սէրք, նաեւ զեղբայրն իմ` տէր Թումաս հե­զա­հո­գի քա­հա­նայն եւ զծնօղսն իմ` Գաս­պարն եւ Նազլուն, եւ հօ­րեղ­բայրն իմ` տէր Պաղտասարն: |432բ| Եւ որք յի­շէք, յիշեալ լինիք ի Տեառնէ` յոյսոյ մերմէ. ամէն: Աղա­չեմ զձեզ, ով սիրելիք, յորժամ հանդիպիք զայս յիշա­տա­­կարանիս, չլինի թէ անուն քերէք դորա մի­ջէն, զի սովոր են անմիտ մարդիք, որ վերջին ըս­տա­ցողն զա­ռաջ­նոյն անունն ջնջէ անմտաբար: Եթէ ոք անդգնի եւ արասցէ, յանէծս Կայենի եւ Յուդայի եւ տի­­­րասպան քա­հանայից մեղսն ժառանգեսցէ: Ա­սաս­­ցեն հրեշտակք եւ մարդիք. Եղիցի, եղիցի. ամէն:

2. 6ա (ոսկեգիր եր­կաթագրով, անուանաթերթի ստո­­րին լուսանց­ում) Խաչատուր վարդապետ Բուզան­դիացի:

88բ (ոսկեգիր երկաթագրով, զարդաձեւի մէջ) Խա­չա­տուր եպիսկոպոս:

 

 

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 4բ (ԺԸ դ., նոտրգիր, լուացուած եւ հազիւ նշմա­րելի) Ես` [Սուրբ Էջմիա]ծնի միաբան Դանիէլ վար­դա­պետս գնեցի զայս գիրքս մէկ/// եւ մէկ քալ­դուզ ոսկու, Կարնեցի Յ[ոհաննէ]ս վարդապետէ:

46ա (նոյն ձեռքով, լուացուած եւ ան­ըն­թեռ­նելի):

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 46ա (լցուած):