2401

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՅՈՎՀԱՆՆԱՎԱՆՔ

ՌՃԺԳ. – 1664

ԳՐԻՉ՝ Յովաննէս աբղյ.:

ԹԵՐԹ՝ 278. չգրուած՝ 1բ-2բ, 3բ-4բ, 267ա: ՊՐԱԿ՝ 4+16+Ա-ԻԱx12 (Զ 14, ԺԱ 16): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արե­ւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11x8,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (7,5x5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 10ա): ՏՈՂ՝ 13-18: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի. կա­պիչներով, միջուկը տախտակ, աստառը կանաչ մետաքս. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Մուտք յԵրուսաղէմ՝ 155բ: Ճա­կա­­տա­զարդ՝ 5ա, 79ա, 122բ, 182ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային (156ա, 268ա), տաճար (36ա): Զար­դա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, դեղին, նարնջի, սեւ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Տօնական կամ Մարգարէների Ճա­շոց (վրացերէն): ԺԳ.-ԺԴ. դդ.: 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ): Ստացուած 21x 14,5 չափսի ամբողջական մէկ թերթի ընդլայնակի ծալում-երկ­տակումով եւ ընդերկայնակի կիսումով: Մագաղաթ, 10,5x7,4, նուս­խուրի, միասիւն (10x10, 10x8. սկզբնապէս՝ երկսիւն), տող՝ 13 (ԱԲ), 10 (ԳԴ): Կարդալ՝ Աա, Բբ, Դբ, Գա, Բա, Աբ, Գբ, Դա (ըստ՝ Պ. Մուրադեանի):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, դռնակն ընկած. յետագայ վերակազմութեան ժամանակ մամուլ­ները տեղաշարժուած՝ ԺԴ-ԻԱ (թ. 21-116), Ա-ԺԳ (թ. 117-278), լուսանցներում խոնաւութեան եւ ցեցի հետքեր (թ. 244-7 եւ այլն):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 5ա-78բ [Մասն Ժամագրոց]

1. 5ա-7ա [Երգ ասացեալ ի պաշտաման գիշերոյ] – Յիշեսցուք ի գիշերի... եւ զմեծ զողորմութիւն... Ալէլուիա:

2. 7ա-9բ [Կանոնագլուխք կարգաւ ըստ ութ ձայ­նիցն] – Դատեա՛, Տէ՛ր, զայնոսիկ... Դասք լուսեղէն... քո սուրբ գալուստ:

3. 10աբ [Կանոնագլուխք Բուն Բարեկենդանին եւ Նոր Կիւրակէին] – Աւրհնեա՛ անձն իմ... ի պսակել ըզսուրբըս քո:

4. 10բ-8ա Թագաւորք ապաշխարութեան – Բշ. Թա­­գաւոր յաւիտեան... որ մոլորեցայ ի հօտէ... խառնիլ ի հաւտ քո:

5. 18ա-22ա Թագաւոր[ք] մարտիրոսաց – ԱԿ. Զո­ղոր­մութիւն քո, Տէ՛ր... օրհնել Սուրբ զԵրրորդութիւն:

6. 22ա-3ա Սըրբոյն Ստեփանոսի եւ աւագ տօ­նե­ցուն – Այսօր դասք հըր[եշ]տակացն... Այսօր դասք:

7. 23ա-33ա Ալէլուք գիշերւան կարգաւ – Ալէլուիա, ալէլուիա: Ողորմութեամբ Տեառն... Ոչ են բանք... խօսք նոցա:

8. 33ա-58ա [Աւետարանք բժշկութեան, իւղաբե­րից, տաճարի, հանգստեան] – ա. 33ա-4ա Եւ մինչ­դեռ անցանէր... (Մտթ. Թ. 27-34): բ. 34ա-6ա Յայնժամ թողեալ Յիսուսի զժողովուրդս... (Մտթ. ԺԳ. 36-52): գ. 36ա-8ա Եւ յորժամ եկեսցէ... (Մտթ. ԻԵ. 31 - ԻԶ. 2): դ. 38ա-40ա Եւ յերեկոյի շաբաթուն... (Մտթ. ԻԸ. 1-20): ե. 40ա-1ա Մինչդեռ նա զայն խօսէր... (Մրկ. Ե. 35-43): զ. 41ա-2ա Եւ ասէր. Այսպէս է արքայութիւն... (Մրկ. Դ. 26-34): է. 42աբ Զգոյշ եղերո՛ւք... (ԺԳ. 33-37): ը. 42բ-4ա Եւ իբրեւ երեկոյ եղեւ... (ԺԵ. 42 - ԺԶ. 8): թ. 44ա-5բ Եւ էջ ի Կապփառնաում... (Ղկ. Դ. 31-42): ժ. 45բ-8ա Մի՛ երկնչիր, հօ՛տ փոքրիկ... (Ղկ. ԺԲ. 32-48): ժա. 48աբ Զգոյշ լե՛րո՛ւք անձանց... (Ղկ. ԻԱ. 34-38): ժբ. 48բ-50բ Եւ ահա այր մի... (ԻԳ. 50 - ԻԴ. 12): ժգ. 50բ-2ա Յետ այսորիկ տօն էր հրէից... (Յվհ. Ե. 1-18): ժդ. 52ա-3բ Պատասխանի ետ Յիսուս եւ ասէ ցնոսա... (Յվհ. Ե. 19-30): ժե. 54ա-5բ Ամէն, ամէն ասեմ ձեզ. ո՛չ է ծառայ մեծ... (Յվհ. ԺԳ. 16-30): ժզ. 55բ-8ա Յետ այսորիկ այղաչեաց... (Յվհ. ԺԹ. 38- Ի.18):

9. 58ա-60բ Կանոյն աղ օրհնելոյ – Եւ ասի սաղ­մոս. Աստուա՛ծ, ողորմեա՛ մեզ... Ընթերցուած յԵսայեա մարգարէէ. Այսպէս ասէ Տէր... եղիցի մեզ ի սրբութիւն, ի քաւութիւն... Գ. հետ կրկնեա՛յ:

10. 60բ-78բ [Ժամամուտք ըստ կարգի աւուրց պա­հոց եւ տօնից տէրունականաց եւ ամենայն սրբոց պահոց] – Բշ. Գշ. Եշ. Որ ի Հաւրէ առաքեցար... Յարեաւ փառաց թագաւոր... մեծ աւետիս:

Բ. 79ա-102բ [Կանոն սրբոյ Պատարագին]

Տե՛ս ձեռ. 2385, 101ա-45բ. 1/79ա-83ա: 2/83ա-91ա: 3/91ա-102բ: 4/չիք (միաւորները համառօտումներով են եւ ա­ռանց գլխաբաժանումների):

Գ. 102բ-10բ [Տաղք]

ա. 102բ-3ա Տաղք Յարութեան («Գրիգոր») – Գո­չէր հրեշտակն ի վիմին / Վասն յարութեան Յիսուսին... Փութացեալ առաքելոցըն գովեալ, / ԶՅիսուս տեսի յա­րու­ցեալ:

բ. 103աբ [Տաղ Յարութեան] – Յարեաւ յաւուր եր­րոր­դին, / Գոչէր հրեշտակն ի վիմին... Տեսին եւ հաւա­տա­ցին, / Քրիստոս Աստուած կենդանին:

գ. 103բ-4ա [Տաղ սրբոյ խաչին. ձեռ. 423, 239աբ] – Այսօր եղեւ գալ դըշխոյին՝ / Մօրն արքաին ինք­նա­կալին... Եւ նա գըտաւ ըզփայտ խաչին, / Որ էր թաղեալ ներ քաղաքին:

դ. 104աբ [Գրիգորի Նարեկացւոյ մեղեդիկ. ձեռ. 423, 76բ-7ա] – Սեւ եմ գեղեցիկ, դուստր Եւայի... ի մայր մըտանեմ:

ե. 105աբ [Տաղ Յարութեան] – Դասքըն հրեական / Էին պահապան... Տեսեալ զվարշամակն եւ ըզկտաւն / Ի մարմնոյն ունայն:

զ. 105բ-6ա [Տաղ Ծննդեան] – Ծաղիկ պայծառ ծո­վային / Եւ մարգարիտ մեծագին... Ճանապարհիդ որ եկիր, / Երկինք յայտնեալ ի յերկիր:

է. 106ա-7ա [Տաղ Սուրբ Աստուածածնին] – Խըն­կի ծառի նըման ես / Պտուղ դու քաղցրահամ ես... Վար­­դի նըման գուն պտղոյն / Լուծիչ ես Աս­տուածածին:

ը. 107աբ [Տաղ աշխարհամատրան] – Ուրախ լե՛ր հարսն ի յերկրէ, / Բերկրեա՛յ դըշխոյ յաշխարհէ... Զքեզ աղաչեմք սուրբ կոյս անբիծ, / Բարեխօսեա՛ մեր ազ­գիս:

թ. 107բ-8ա [Տաղ ազնիւ յԱռաքել երիցու. ձեռ. 2649, 225ա] – Այսօր նոր տօնիւս ցընծայ եկեղեցի... աւրհնեալ գալուստ քո, Տէ՛ր՝ ասեն:

ժ. 108աբ [Տաղ Յարութեան, ի Սրիկ Կոստանդէ] («Կոստա») – Կանա[ն]ցըն կանխեալ եկին, / Ի գերեզ­ման զիւղս անոյշ բերին... Աշակերտեալք աւետարանե­ցէ՛ք / Ըզյարութիւնըն Տեառն:

ժա. 109ա-10ա [Տաղ Տեառնընդառաջին] – Քրիս­տոս՝ փառաց թագաւորն / այսօր եկեալ յընծայումն... Լո՛յծ ըզկապանս մեր մեղաց / Եւ ազատեա՛ յանցանաց:

ժբ. 110աբ [Տաղ Քառասնաւրեայ Գալստեան Տեառն ի տաճարն] – Այսօր Երուսաղէմ ցընծայ / Եւ զու­արճացեալ պայծառանայ... Մաքրութեան անկարօ­դին, / Մաքուր ընծայս մատուցանին:

Դ. 111ա-2բ [Դարագլուխք] – ՅԱդամայ մինչեւ ի ջրհեղեղն... ի Մահմետայ երեւիլն են ամք ՈԺԴ. (615):

Ե. ա. 113ա-5բ [Շարականք] – Երկնաւոր հաւտ ընտ­րեալ... Գշ. Երկնաւոր փեսայ... Դշ. Սըրբուհի Մա­րիամ... Եշ. Առաքեալք Աստուծոյ... Զշ. Պարունակեալ պա­հէին...

բ. 115բ-6ա [Տաղ Անառակ որդւոյն] – Հետեւեցայ անառակին ի հեռաբնակ...

գ. 116բ Շարական Կիրակմտի – Դկ. Ստղ. Ան­ըսկիզբն Աստըւած... վասն որոյ եւ մե/// (թափուած):

Զ. 117ա-245բ [Տօնացոյց]

Տե՛ս ձեռ. 2441, 3ա-196ա. 1/117ա-22ա: 2/122բ-47ա: 3/147ա-81բ: 4/182ա-211ա: 5/211ա-8բ: 6/218բ-6բ: 7/226բ-39բ: 8/239բ-45բ:

Է. 245բ-8ա [Խրատք ժամատեղեաց]

ա. 245բ-6բ Արարեալ եւ սահմանեալ սուրբ վար­դապետին Թումայի Մեծոփեցոյս Ի պայծա­ռայու­թիւն մանկանց եկեղեցոյ՝ Խրատ յաղագս պաշտման եկեղեցեաց Հայաստանեաց – Զի այսպէս լիցի կարգ... նոքա կարդան անպատճառ:

բ. 246բ-7ա Յաղագս հսկման գիշերային պաշտ­մանց – [Ե]ր[բ] առաջի կանոյն երան[եալն] լինի... փոխն գի՛տ եւ կարդա՛/// (մի քանի բառ ցեցակեր):

գ. 247ա-8ա Խրատք Իւղաբերից աւետարանացն եւ Հանգստեան եւ Բժշկութեան – Յորժամ վասն ի վե­րուստ... ի Ղուկաս ԷԲ., ՃԾԱ., ՄԾԸ., ի Յովհաննէս՝ Ի. ՃԴ.:

Ը. 248ա-60բ Քաղու[ած]ք շարականի կարգաւ – ԳԿ. Երգեցէ՛ք որդի[ք] Սիոնի... (260բ-6ա տե՛ս Բ. ժբ.):

Թ. ա. 260բ-1ա [Հրաժարումն] – Հրաժարիմք ի սա­­տանայէ... բ. 261ա-3ա [Դաւանութիւն հաւատոյ] - Խոստովանիմք եւ հաւատամք ամենակատար սրտիւ զՀայր... գ. 263բ-6բ [Զղջումն] - Մեղայ ամենասուրբ Եր­րոր­դութեան... Ողորմեսցի քեզ, մարդ:

Ժ. 266բ [Շարականք] – Յր. Լուսապայծառ հրեշ­տա­կին... Հբ. Համբարձէք իշխանք...

ԺԱ. ա. 267բ [Աղիւսակ] Ամիսք եւ տօմարք հայոց – Նաւասարդի... Աւելեաց (նշուած են հայոց ամիսների կրկնակները, կիսակները եւ ամսամուտերը՝ ըստ եօթ­նե­րեակների):

բ. 267բ [Բացատրութիւն աղիւսակի] – Ամսովն եւ եօթներեկովն ի ներս մո՛ւտ, կա՛լ զեօթներեկն... գտանես զօր ամսամտին անսխալ:

գ. 268ա-77ա [Պատճէն տոմարի հայոց] – Կրկնակ ամ­սոց այսպէս արա՛. կա՛լ զՆաւասարդի ամսին Լ. (30) եւ ե՛րթ Է. ... եթէ դար է, ձախակողման դասուն է. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն, ամէն:

Ի տարբերութիւն այլ խմբագրութիւնների՝ ունի որոշ լրա­­ցուցիչ հատուածներ, օրինակ՝ ժամանուն­ներ, ձայնագիւտ եւն):

ԺԱ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԷ. դ.

3ա [Գրիգորի Նարեկացւոյ Տաղ Ծննդեան] – Աչքըն ծով ի ծով ծիծաղախիտ ծաւալանայր... նըմա գնէր փողից եղանակեմ նըմա/// (թերի):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

102բ Ո՛վ սուրբ սպասաւորք անմահ պատարագին, զմեղուցեալ Յովաննէս աբեղայն յիշեցէ՛ք, եւ դուք յի­շեալ լիջիք ի Քրիստոսէ. ամէն:

112ա Իսկ ի Քրիստոսէ մինչեւ ցայժմ՝ որ |112բ| ըզ­թուղթս գրեցի, լինին ամք ՌՈԿԷ. (1667) ըստ հայ­կա­կան թուաբերութեանն, քանզի ՌՃԺԴ. (1665) էր թուա­կանն, ԻԸ. օր պակաս, զի չեւ եւս մտեալ էաք յամիսն Նաւասարդի, այլ անտէն ի Հրոտից՝ յեօթներրորդում աւուրն կացաք ի չորեքշաբաթոջ:

181բ Ո՛վ սուրբ տօնասէ[ր]ք, յիշեցէ՛ք ի մաքրա­փայլ յաղօթս ձեր զմեղուցեալ Յովաննէս սուտանուն աբեղայս, որ արտակուստ միայն երեւիմ կեղծաւոր, եւ ի ներքուստ լի եմ անառակութեամբ եւ չար|182ա|ու­թեամբ, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ. ամէ[ն]:

277ա Փա՜ռք համագոյ եւ միասնական երից անձ­նա­ւորութեանց եւ միակի աստուածութեանն՝ Հօր եւ Որդ­ւոյ եւ ամենազօր Սուրբ Հոգոյն, որ եւ փառաւորի Երր­որդութիւն ամենայն եղանակացս՝ անսպառ եւ ան­վաղ­ճան, [ժ]ամանակաւ եւ անսահման յաւիտենիւ, ան­­­­կէտ եւ անզրաւ, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Եւ արդ, ես՝ մեղուցեալ եւ անպիտան ծառայայկիցս ձեր, իբ­րեւ տեսի թէ ոչ գոյ փրկութիւն վիրաւորեալ հոգոյս իմոյ, զմտաւ ածի զբան մեծի մարգարէին Եսայեայ, թէ՝ Երանի, որ ու|277բ|նիցի զաւակ ի Սիօն եւ յիշատակ Երուսաղէմ (Ես. ԼԱ. 9), եւ զհրամանս Տեառն, թէ՝ Ա­րա­րէ՛ք ձեզ քսակ առանց հնանալոյ (Ղկ. ԺԲ. 33), եւ թէ՝ Գանձեցէ՛ք ձեզ գանձ ի յերկինս (Մթ. Զ. 20): Վասն որոյ ես, չարեօք լցեալս եւ մեղօք զեղխեալս, ծոյլս եւ պղեր­գի ի բարեգործութիւնս, արագս եւ փոյթս ի չա­րա­գործութիւնս, սուտանուն Յովանէս եւեթէ անուն աբեղայ, եւ գործով ունայն եւ թափուր, յօժարեցայ գա­ղա­փարել զգիրքս տխեղծ մատամբ եւ անվարժ մտօք՝ զեր­կոսինս զայս[ո]սիկ. նախ՝ զԽազտերտն եւ զՏօնա­ցոյցն, ի թուաբերութեանս հայոց ի ՌՃԺԳ. (1664), ի հայ­րապետութեան Սուրբ Էջմիածնա տեառն Յակոբա Ջուղայեցւոյ եւ առաջնորդութեան սուրբ ուխտիս Յով­հան­նու վանից վերոյգրեալ |278ա| սրբազան վարդա­պե­տին Յօհանիսի՝ աշակերտի մեծին քաջ րաբու­նա­պետին Զաքարեա Վաղարշապատեցւոյ: Արդ, Տէ՛ր իմ Յիսուս, զի թէպէտ ո՛չ է ընդունիլի քեզ զվաստակն իմ եւ ո՛չ է ի պէտս, ըստ այնմ՝ Ո՛չ ուտեմ ես զմիս զուարա­կաց քոց (Սղմ. ԽԹ. 13), եւ թէ՝ Ո՛չ ընդունիմ ի տանէ քումմէ զուարակս (Սղմ. ԽԹ. 9), եւ թէ՝ Իւղ մեղաւորի մի՛ օծցէ զգլուխ իմ (Սղմ. ՃԽ. 5), եւ թէ՝ Նաշիհ ձեր ան­ընդունելի են ինձ: Արդ, սակս մարդասիրութեան քո ըն­կա՛լ սա որպէս լոմայս այրւոյն կամ որպէս ոստ մի յուռոց, կամ որպէս հատ մի յողկուզաց: Եւ դարձեալ յի­շե­ցէ՛ք ի Քրիստոս միաբան սուրբ ուխտիս Յօվհաննէս րա­բունապետն, զՍարգիս վարդապետն, տէր Յովա­նէսն, տէր Գրիգորն, զՎար|278բ|դան սարկաւագն՝ հան­­դերձ առհասարակ սարկաւագունք եւ/// (4 բառ ջնջած), եւ զիս՝ մոլորեալ եւ թշուառացեալ սուտանուն Յովհաննէս աբեղայն, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստո­սէ. ամէն: Եւ դարձեալ աղաչեմ զձեզ, ո՜վ սիրելիք, յի­շե­ցէ՛ք ի Քրիստոս զհանգուցեալ ծընօղսն իմ՝ զհայրն իմ՝ Գրիգորն, զմայր իմ՝ Մարիանն, եւ զքոյրն իմ՝ Մա­մարն, եւ զհօրուն իմ՝ զԲարսեղն, եւ զմօրուն իմ՝ Թիր­ւանդէն, եւ զհոգեւոր պապն իմ՝ Յակոբ, Էջմիածնայ դռնապանն, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ. ամէն: Ո՛վ սուրբ ընթերցօղք եւ օրինակողք, ով ոք որ հան­դի­պիք սմա, թողութիւն շնորհէցէ՛ք վասն վատ գրու­թեան եւ սղալութեան սորա:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա (երիցս), 2ա «Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ Գրիգոր եպիսկոպոս: Թվին ՌՃԺԲ. (1663)»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա Մաքսիմիանոսի, Ամղիքոսի, Դէո­նէ­սիոսի, Կոստանդիանոսի, Մարտեանոս, Անտո­նիոս եւ Յովանէս. ամենայնի օրհնեա, աբ: 162բ Էս տեռտը զդառապանս իմ եւ զցաւս իմ հսկիմս: 205բ Տուի ես՞ զպապայ Էնօն՞:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին փակցուած թղթին. «ՌՃԺԳ.-1664, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2402

ԺԱՄԱԳԻՐՔ ԱՏԵՆԻ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 212. չգրուած՝ 199ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԲx10 (Ա 12, Ժ 9, ԻԲ 1): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 10x7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն, երկ­­սիւն (26աբ, 56ա-63ա. 7,5x5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 1ա): ՏՈՂ՝ 19: ԿԱԶՄ՝ սեւ լաթ, մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը ստուարա­թուղթ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1(Ա) + 1(Բ), սպիտակ թուղթ (ԺԹ. դ.), մասն կազմաստառի:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Դաւիթ մարգարէ՝ 5բ, Խաչելութիւն՝ 27ա, Մանկունքն ի հնոցին՝ 46բ, Սուրբ Երրորդութիւն՝ 110բ, Խորհրդա­ւոր ընթրիք՝ 154բ, Պատարագ՝ 199բ: Լուսան­ցա­յին. Սուրբք՝ 1ա, 3ա, 11ա, հրեշտակ՝ 205ա, Յեսսէի ծառը՝ 6ա, Ա­րե­գակ՝ 15բ, Աստուածածինը մանկան հետ՝ 17ա, Կախուած Յուդա՝ 26բ, Բժշկու­թիւնք Քրիստոսի՝ 28բ, 32բ, 35ա, 95ա, 96բ, 130բ, Յով­հաննէս Աւետարանիչ՝ 56ա, Ղուկաս՝ 58ա, Մարկոս՝ 60ա, Մատ­թէոս՝ 61ա, Հովիւ՝ 70ա, Կոյր՝ 71ա, Աբրահամ՝ 145բ, Ներսէս Շնոր­­հալի՝ 193բ: Կիսախորան՝ 6ա: Ճակատա­զարդ՝ 47ա, 99ա, 111ա, 139բ, 158բ, 182ա, 200ա: Զարդա­գիր՝ թռչնա­գիր, հանգու­ցա­գիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, կանաչ, կա­պոյտ, վարդագոյն, դե­ղին, սպի­­տակ, նարնջի, շագանակա­գոյն, սեւ, մարմ­նագոյն, գորշ, ոս­կի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ԺԹ. դարի. վերջից պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, մանրանկարների ներկե­րը խոնաւութեան պատճաով արտատպուած հանդիպակաց էջերին, լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-212բ [Ժամագիրք Հայաստանեայց սուրբ եկե­­ղեցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 435, 4ա-156բ. 1. ա/1ա: բ/1ա-3ա: գ/3ա-5ա: դ/5ա: 2-3/չիք: 4. ա/6ա-45բ: բ/46ա-98բ: գ/99ա-110ա: դ/110ա (վերնագիր), 111ա-6բ: ե/116բ-21ա: զ/121ա-34ա: է/134ա-58ա: ը/158ա-81բ (չիք՝ «Օրհնեցից զՏէր յամենայն ժամ... »): թ/181բ-212բ «... որ կերակրեցեր ըզմեզ անմա»/// (շար. թա­փուած):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պհպնկ Աա. (1890 թ., շղագիր) Նուէր Մինաս քա­հա­նայի Տէր-Պետրոսեանց ի Մատենադարան Մայր Աթո­ռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, ի 6 Նոյեմբեր 1890 ամի:

ՆՇՈՒՄ՝ պհպնկ Աա «Հ^մր 430», «ԺԷ. Մ[եսրոպ] եպ[իս­­­­կո­պո]ս»:

2403

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(հայատառ ղփչաղերէն)

ԻԼՈՎ	ՌՀԵ. – 1626

ԳՐԻՉ՝ Միսքո սրկ. Մուրատ օղլու: ՍՏԱՑՈՂ՝ բան Վարդան, բաննա Զօֆիեա:

ԹԵՐԹ՝ 211: ՊՐԱԿ՝ Զ-ԼԲx8 (Զ, ԺԸ 7, ԼԲ 5): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լու­սա­գծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 13,5x9,1: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (10x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 15: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կա­շի, միջուկը տախտակ, աստառը ծաղկաւոր գործուածք (Ի. դ.). լու­­­սանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), դե­ղին թուղթ (Ի. դ.):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Քրիստոս՝ 40բ, Սուրբ Հոգի՝ 52ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, գաւաթ, կան­թեղ (31բ), խաչ (39բ), տաճար (50բ, 129բ): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հան­­գուցագիր, մարդագիր (38ա): Գոյներ՝ կար­միր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, շագանակագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. Ի. դ. նորոգուած, վերակազմուած. սկզբից եւ վերջից պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, տեղ-տեղ կարկատուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-62ա [Պատարագամատոյց] /// Եկեալքս, դա­դարչա – Քելկանլար պարլամըզ արի կաթուղիկէ...

2. 62ա-75բ [Խոստովանութիւնք]. Խօլդխա խօս­տօ­վանութիւն ալնընայդ – Եօբսուն պիյիմ խոստո­վա­նութիւն ումնու մէնիմ...

3. 75բ-139ա, 159ա-160ա, 163բ-211բ [Ժամա­գիրք]. Խօլդխա հարվախդ քերաքլի ատամ օղլան­լարը­նա... – Էյատամ սօվուչի պիյիմ տա... եազըլըլար­տան խուդիա/// (թափուած):

4. ա. 139ա-49բ Խօլդխա Եփրեմ ճըգնաւորնունկ Խո­րին Ասորինինկ – |139բ| Պիյե էրնինկ գօգնունկ պույ­րուխչիսը օլումն...

բ. 149բ-58բ Եփրեմ ճգնաւորունկ Խորին Ասորի – Մէնե ազըխլըտա արզանիսիզ խուլունկսէնինկ...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

154բ-5ա (ստ. լս., կապոյտով) Ո՜հ, ո՜հ, ո՜հ, խօ­լում չի­րիր, եազովում սիզկա յիշատակ խալըր: Շուքուր եառա­թուչիկա (թրգմ.՝ «Ո՜հ, ո՜հ, ո՜հ, ձեռքս չկայ, գրածս ձեզ յիշատակ թող մնայ. շնորհակալութիւն»):

160բ Հայպա՜թ պիրլիքքատա պիրլանկան Արի Եր­րոր­դութիւնկա, Ադակա պաշլամականկայ, օղուլկա թօղ­­կանկայ ադատան թէնսիզ աւալնէքի մէնկիլիքդան դէր կովսուզտա պաշլանմական: Արի ճաննը ախքաննը ադատան զամանսըզ տադէր կովսուզ ուչ պօյ դուկալ­տա պիր դարպիեադ այըրըլմական, հայպաթտա եէր օբ­մախ ադա օղուլ արի ճանկա հարի |161ա|տա հար­քեզ մէնկի մենկիլ. ամէն: Դուկալլանտը Ալղըշ պիդիքի թվականքնըն էրմէնի հիսապընա ՌՀԵ.սինտա (1626), մայիսնըն ԻԹ.ունտայ (29), բատըշահլըխընա Նէմիչ ուլուսունուն Ուչունչի Զիկմոնտնուն, կաթուղիկոս­լու­խու­նա Յաբեթական ճընսընըն Էջմիեածինին աթո­ռունտա տէր Մելքիսէթ կաթողիկոսնուն, խայսիքի պու զամանտա քէդի խարդլըխը պիլա քելտի խութու Իլով շահարընա|161բ| Ե. ախպաշ պիլա, Բ հաբեղա պիլա թվականքնըն ՌՀԵ.սինտա (1626), խայսի ուլու սօ­վունչ­լուք պիլա, պարչա քահանայլըխ տա սարկաւագ­լար պիլա. տա ժողովուրդ պարը իկիդլար պիլայ խար­շիսընա չըխըբ խաբուլ էդդիլար: Եազըլտը պու պիդիք շահարընա բատշահնընկ Իլովտա խօլու աշրա եազը­խլը Միսքո սարկաւագ Մուրատ-օղլու, Զամոսչա շա­հարընտան, խօլդխասընա|162ա| մէնկարմախընա պա­րոն [Յ]ակոբշա՝ Շեջով երեսփոխանըն օղլունա՝ բան Վարդանըն, խըզընա՝ բաննա Զօֆիեա, խայսիքի ուլու սօվուք տա հաւաս պիլա, եազտըրտը քէնտինա պու ալղըշ պիդիքի յիշատակ քէնտինա մէնկիլիքքա, խայ­սի­քի Պիյ Թէնկրի պէրկայ քօբեըլլարկատէք խուլլան­մայ եախշի սաղլըխդայ տա ադասընա, անասընա ու­զախ օմուր տա եախշի սաղլըխ պու ալղըշ|162բ| պի­դի­քի տա այդքանըն աշրա. ամէն: Էվէթ, մէն արզանի­միզ խօլարմէն, քի եամանլամա կայսիզ ուլուլուխունա տա եանկլըշլըխընա եազովումնուն, զէրա պու խա­բա­րէտի խուվաթըմ, խօլարմէն խօլունուզ Պիյ թէնկրի­տան, քի պէրկայ մանկա եազըխլարըմա պօշաթլըխ տա խուդխարըլմախ: Ա՜ Պիյ Թէնկրի, խայսիքի ճօ­մարտ բատշահը քէնտի եախշիլըխ պէրկա|163ա| նըն­տա, պէրկայ սիզկայ պարչա դուրլու եախշիլըխնը տա խուդխարըլմախնը, պարչա դուրլու փորձանքլարտան տա եազըխլարընկըզտան տա մէնի ունուդմանկըզ քէնտի ալղըշընըզկա պիր Հայր մեր պիլա, քի պէրկայ Պիյ Թէնկրի սիզկա տա մանկա պու տունեատայ տա օլ տու­նեատա ճան դիրլիքին մէնկի մէնկիլիք. ամէն:

Թրգմն. Վերա Սահակեանի. 160բ «Փառք միաս­նա­կան եւ անբաժանելի Սուրբ Երրորդութեան. երբ մենք մեր աղօթքը սկսեցինք, երեխան կամաց կամաց սկսեց ծնուել, ծնունդից յետոյ նա սկսում է իր քայլերը (երեւի գրքի ծնունդի մասին է): Սուրբ Հոգու այդչափ շնորհները թող առանց ժամանակների բաշխուեն բոլո­րին: Փառաւորեալին երկիր ենք պագանում. այս տղան Սուրբ Հոգու շնորհն է. |161ա| թող բոլորին շնորհուի յաւի­տեանս յաւիտենից. ամէն: Աղօթքներ են, Աղօ­թա­գրքի գրութեան թուականն է հայոց տոմարով ՌՀԷ. (1626), մայիսի 29: Ռուս ազգի (նեմիչ) Զիկմոնտ եր­րորդը եւ աթոռանիստ Էջմիածնում Մելիքսեդ կաթո­ղի­կոսը, ով հաբեթական տոհմից էր սերուած, այս ժամա­նակ, չնայած խորը ծերութեան, մեծ ուրախութեամբ այցելեցին Իլով քաղաք: 1626 թ. այս նշեալ մարդ­կանց՝ արդէն |161բ| սպիտակամօրուս, աբեղաներով եւ բոլոր քահանաներով եւ սարկաւագներով հանդերձ, ուրախութեամբ դիմաւորելու ելաւ ժողովուրդը, որոնց մէջ կային նաեւ երիտասարդներ ու անփորձներ: Այս գիրքը գրի է առնուել փադիշահանիստ Իլով քաղա­քում, ձեռամբ Միսքո սարկաւագ Մուրատ օղլուի, ով Զամոսչա քաղաքից էր: Գրուել է երեսփոխան |162ա| Յակոբշա Շեջովի որդի պարոն Վարդանի դուստր օրիորդ Զօֆիայի յատուկ օգնութեամբ եւ օժանա­դա­կութեամբ: Վերոյիշեալ անձինք գրել տուեցին գիրքը որպէս իրենց համար յաւիտենական յիշատակ: Տէ՛ր Աս­տուած, երկար տարիներ նրանց, թող առողջ գոր­ծա­ծեն, ի յիշատակ եւ երկար կեանք մայրերին ու պա­պերին: Թող առողջութիւն պարգեւի այս Աղօթագիրքը. |162բ| այսքանը. ամէն. Այո՛, փափագս եմ յայտնում, որ իմ թերութիւնների ու մեղքերիս համար գիրս դառ­նայ մեղանչական, որ դուք բարեխօս լինէք, քանզի այս­քան էր իմ ձեռքերի կարողութիւնը: Յառնում եմ ձեռքերս առ Աստված. Տէ՛ր, մեղքերիս թողութիւն տո՛ւր. Տէ՛ր Աստուած, այս վայելուչ փադիշահին իրեն վայելուչ |163ա| տարբեր տեսակ փորձութիւններից ու մեղքերից ազատի՛ր: Ինձ մի՛ մոռացէք ձեր աղօթքների մէջ մէկ հատ Հայր մերով թող որ Տէր Աստուած փրկի ձեզ եւ բոլորին այս աշխարհում, եւ հանդերձեալ աշ­խարհում թող հոգին յարութիւն առնի, յաւիտեանս յաւի­տենից. ամէն»:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 158բ (ծաղիկ), 185բ (բուսական զար­դա­ձեւ):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 10ա Իշիդ, 31բ սօվո, 187ա դուրտուլա­րուս­դումա մէնիմ դանըխլարը, 208ա ճանըմ մէնիմ (թրգմ.՝ «Իմ սիրելի»), 211բ չար 3 չարէք եւ կէս:

2404

ՄԱՇՏՈՑ ՁԵՌԱՑ

ԱՒԵՏԱՐԱՆՈՑ

ՌՂ. – 1641

ԳՐԻՉ՝ Գայիանէ: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Պարոնց Ջանում: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մար­տիրոս քհյ.:

ԹԵՐԹ՝ 294-7 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 1բ, 99բ-102ա, 155բ-8ա, 290ա-1ա: ՊՐԱԿ՝ 1+Ա-ԻԲx12 (Ե 28, Է կրկն., ԺԱ 9, ԺԹ 16, Ի, ԻԱ 14, ԻԲ 2)+6: ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան (ԺԹ. դ. յաւե­լում, կապոյտ՝ թ. 1, 53-9, 66-74, 90-101, 151-8, 240-86, 289-94): ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11x9: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (9x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր, նոտրգիր՝ յաւելագրողի (53ա-9բ, 66ա-74բ, 90ա-101բ, 151ա-8ա, 240ա-86բ. նմուշք՝ 3ա, 1ա): ՏՈՂ՝ 17, 14՝ յաւելագրողի: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աս­տա­ռը կապոյտ թուղթ (մասն պահպանակի, Բ. փեղկինը՝ համա­րա­կալուած՝ թ. 294). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1 (1) + 6 (289-94. 294ը՝ փակցուած Բ փեղկին), կապոյտ թուղթ, լու­սա­գծերով, կտրուած աւելի մեծ թղթերից, 291բ-2ա, 293ա-4ա՝ զա­նազան գրութիւներով:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 6ա: Ճակա­տա­զարդ՝ 102բ, 127ա, 159ա: Լուսանցազարդ՝ բու­սա­­կան, թռչնային, յուշկապարիկ (45ա, 138ա), տաճար (201բ): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, ձկնային (142ա): Գոյ­­ներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կապոյտ, նարնջի, շագանա­կա­­­գոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքի կաշին թեթեւակի մաշուած. 1823 թ. Խաչատուր դպիրը նորոգել է եւ թերին լրացրել, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-239բ Գիրք, որ կոչի Մաշտոց՝ արարեալ սրբոյն Մեսրոպայ հայրապետի, որ եւ ասի Մաշտոց, եւ այլոց խարսխաց եկեղեցւոյ՝ սրբոց հայրա­պե­տաց, որ պարունակէ յինքեան զվեցեսին խորհուրդ սրբոյ եկեղեցւոյ, բաց ի ձեռնադրութենէ եւ ի թաղ­մա­նէ քահանայից (խորագիրը՝ 1823 թ. լրացնողի):

1. ա. 2ա-5բ Աւգնեա Հոգիդ Սուրբ Աստուած ճշմա­րիտ: Կանոն եւ խրատ Մկրտութեան, արարեալ է քաջիմաստ վարդապետացն առաջնոցն, նախ՝ մե­ծին Մեսրոպայ Մաշտոցն կոչեցեալ, եւ յետ նորա՝ մեծն Գրիգոր Տաթեւացին, եւ Յովանէս Երզընկեցին, եւ Գրիգոր Ծերե[ն]ցն Ղլաթացին, զոր ըստ խորհրդոցն կարգեցին զարարողութիւն սորա – Զոր պարտ է ու­սա­նել ամենայն քահանայիցն... զիւղն աւծու­­թեան եւ զջուրն մըրկրտութեան:

բ. 6ա-26բ Սկիզբն Մկրտութեան – Աւրհնեալ Հո­գիդ սուրբ Աստուած ճշմարիտ. եւ կարդա՛յ զաղաւթս. Տէր Աստուած մեր, Աստուած բարերար, որ զվրիպեալս եւ զհեռացեալս... արժանաւորեա՛ զսա փառաւոր յա­րութեանդ, զմուտ եւ զելս սորա պահեա՛ ի ձեռն Տեառն մերոյ... վայել է փառք:

2. 27ա-9ա Կանոն, յորժամ Խ.օրեայ լինիցի մա­նուկն – Առնու մայրն եւ մանկաբարձն զտղայն... Եւ ասէ զաղօթս. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս, որ յաւուրս Խ.նս (40) ըստ օրինացն եկիր ի տաճարն... զի զքեզ աւրհնեն ամենայն զուարթունք երկնից. եւ քեզ վայել է փառք, իշխանութիւն:

3. 29բ-33ա Կանոն եւ կարգ հարսանեաց նշան օրհ­նելոյ – Ասեն շարական... Ընթերցուած յԱռակաց. Որ­­դիեակ, եթէ իմաստուն լցի... եւ լրումն հրամանի քո՝ յաճախել եւ բազմանալ եւ լնուլ զերկիր... այժմ եւ միշտ:

4. 33բ-8բ Կանոն հանդերձ աւրհնելոյ – Առնու քահանայն զխաչն... Եւ ապա ասէ շարական ԳՁ. Խա­չայնշան դրոշմամբ, նշանաւ պարգեւական... մի՛ իշ­խես­ցէ մերձենալ ի սա չար աղանդ դիւաց կամ կա­խար­­դաց... Եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

5. 39ա-52ա Կանոն Պսակ աւրհնելոյ ամենայն քրիստոնէից – Բայց գիտելի է, զի զսկիզբն պսակին նշա­նակէ... Ընթերցուած ի Ծըննդոց. Եւ ասաց Աս­տուած՝ Արասցուք մարդ ըստ պատկեր մերում... զի հեռասցի սատանայ ի միջոյ սոցա. եւ քեզ հանցուք զաւրհնութիւն եւ զփառս Հաւր:

6. 52բ-6բ Կանոն Պսակ վերացուցանելոյն – Սաղ­մոս՝ Լո՛ւր դուստր... Եւ ասէ զաղօթս. Տէր Աստուած ամե­նակալ... Եւ տայ նոցա զբաժակն՝ ասելով. Օրհնու­թիւն, գոհութիւն եւ փառք... Հայր մեր, որ յերկինս (53ա-6բ՝ լրացնողի):

7. 56բ-60ա Կանոն Երկրորդ Պսակի – Քահանայն բերէ զնոսա յեկեղեցին... Եւ ապա ասէ զաղօթս. Տէ՛ր Աստուած մեր, որ ի հրեշտակաց... լիցին արժանաւորք առաքինական գործոց... Հայր մեր, որ յերկինս (56բ-9բ՝ լրացնողի, 60ա՝ հատուած հին գրուածից):

8. 60ա-5բ Կանոն Հաղորդ տալոյ – Առնու քահա­նայն զմասն եւ խաչ առաջի... Եւ ասէ զաղաւթս. Աւրհ­նեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... առ ի գտանել մեզ զողորմութիւն առաջի ահաւոր բեմբին ի մասի ժառանգութեամբ Յիսուսի Քրիստոսի... իշխանութիւն եւ զաւրութիւն:

9. 65բ-115բ Կանոն համօրէն ննջեցելոց առ Քրիս­տոս – Ասեն սաղմոս Ծ... Եսայեայ 38.10. Ես ասացի ի վե­րանալ յինէն... եւ առաջնորդեալ հասոյ յանճառ երկ­նից յարքայութիւնդ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, ընդ որում քեզ, Հօր եւ [Սուրբ Հոգւոյ] (66ա-74բ, 90ա-99ա՝ լրացնողի):

ա. 90բ-2ա Գանձ համօրէն ննջեցելոց («Առաքել») – Այսօր էհաս հրաման Արարչէն, / Մահու հրաւէր մարմ­­նոյս հողեղէն... Բարեխօս լե՛ր առ Տէր Աստուած, / Վասն եղբօրս որ այսօր նընջեաց... Զանձինս ողոր­մեաց մեզ:

բ. 92ա-4ա Ողբ համօրէն ննջեցելոց՝ [«ի Նաղաշ եպիսկոպոսէ». ձեռ. 424, 342ա] – Արարիչն արա­րա­ծոց մեզ բարկացաւ, / Քաղցըր բնութիւն աս­տուա­ծա­յին մեզ դառնացաւ... եւ քեզ ամէնքս երկըր­պա­գեմք, կո՛յս Տիրածին:

գ. 94ա-5ա Գանձ ի վերայ փոքր տղայոց – Նայիմ, ողբամ ծընօղ տըղայիս / Վա՜յ եւ եղո՜ւկ ասեմ իմ ան­ձինս... Արդ, Տէ՛ր ընկա՛լ զնընջեցեալ տըղայս, / հանգո՛ ի դասըս լուսեղինացդ, աղա[չեմ], լո՛ւր, Տէ՛ր, եւ ողոր­մեա՛յ:

դ. 95ա-6բ Գանձ ի վերայ մանկանց՝ ի Պաղ­տա­սար Դպրէ («Պաղսար») – Պայծառագոյն որդեա՛կ իմ սիրուն, / Տիպ եւ նըման ծագման արեւուն... Արդ, Տէ՛ր, ընկա՛լ զնընջեցեալ ծառայս, / Եւ բերկրեցո՛ ի փառս յարակայս... Լո՛ւր, Տէ՛ր, եւ ողորմեա՛յ:

ե. 96բ-9ա Ողբ ի վերայ ղարիպ ննջեցելոց՝ [«Նա­ղաշի ասացեալ». ձեռ. 2398, 183բ] – Ղարիպին կեանքն է լալի ողբերգական, / Դառն ու լեղի, լի տրտմու­թեամբ ի նեղ զընդան... մէկ մի չեկաւ անդ ի թա­ղումըն ղարիպին:

զ. 102բ-7բ [Գանձ թաղման]՝ («Մանվելս») – Մինդ ի յԷէ[ն], Բանդ ի սկզբանէ, / Յորժամ ծագիս փա­ռաւք ի յերկրէ... Ինձ դուք պաշար պատարգ դրէ՛ք, / 'ւ ի չար դիւացն զիս թափեցէ՛ք:

է. 107բ-10ա Ողբ ննջեցելոց – Ո՛վ քահանայք եւ վարդապետքն աստուածաբան, / Եւ ժողովուրդք հաւա­տա­ցեալք ամենեքեան... եւ հաւատովս վերանամ յերկ­նից խորան:

10. 115բ-23ա [Այգոյն] – Այգոյն գան ի գերեզ­մանն... Պաւղոսի առաքելոյն ի Գաղաթացոց թղթէ. Այլ մեք պարտիմք... Տէ՛ր, նորոգեա՛ զմարմին խոնարհու­թեան մերոյ անըստեղծ փառաց քոց... Հայր մեր, որ յեր_­կինս:

ա. 117ա-9բ Աղաւթք սրբոյն Բարսեղի հայրա­պետի – Գոհանամք զքէն, Տէ՛ր, Հա՛յր Տեառն մերոյ Յի­սուսի Քրիստոսի, որ այցելեր... եւ մխիթարեա՛յ հո­գով եւ մարմնով, զի արժանի լիցուք փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգիդ, այժմ եւ միշտ:

11. 123բ-6բ Կանոնովն եաւթն աւուրն – Երթա[ն] ի գերեզման... Ընթերցուած յԵսաիեա մարգարէէ. Այս­պէս ասէ Տէր՝ Հոգի յինէն ելցէ... զի դու ես, Տէ՛ր, դա­տա­ւոր կենդանեաց եւ մեռելոց... վայել է փառք, իշ­խա­նութիւն եւ պատիւ:

12. 126բ-37բ Կանոն եւ կարգ Տղայաթաղին – Տո՛ւր ինձ՝ Ողորմեա՛ ինձ... Եւ ապա ասէ զաղօթս. Աս­տուած յաւիտենական եւ թագաւորական... նորոգեսցի սա արագաթռիչ թեւաւք ընդ յառաջ Տեառն յաւդս, զուարթ երեսաւք փառաւորելով զանմահ թագաւո­րու­թիւնդ Հաւր եւ Որդոյ, Հոգւոյ:

13. 137բ-41բ Այգոյն է – Գայն ի գերեզմանն... Ըն­թերցուած յԱռակաց. Բայց հոգիք արդարոց... այլ մեք մխիթ[ար]եսցուք վասն միւսանգամ կենդա­նու­թեան եւ յարութեամբ... վայել է փառք, իշ[խանու­թիւն]:

14. 141բ-4բ [Կանոն եւթան աւուրն] – Իսկ ի եւթն աւրն երթան ի գերեզմանն... Ընթերցուած յԱռակաց. Ար­­դարքն յաւիտեան կացցեն... եւ փառաւորեն զգա­լուստ քո յաշխարհս... փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի:

15. 144բ-50բ Կանոնովն Հոգէհանգիստ առնելոյ կամ պատարագելոյ – Ասեն սաղմոս ի թիւ... Ընթեր­ցուած յԱռակաց. Պատուեա՛ զՏէր... սա եղիցի մեզ կե­րո­ղասց ի սրբութիւն, ի քաւութիւն եւ ի թողութիւն մեղաց... անդադար գոհանալով փառաւորեմք:

16. ա. 150բ Կանոնովն Տեառնական աւրհնելոյ – Ածեն զնուիրեալսն ի դուռն եկեղեցոյն... Եւ ասեն սաղ­մոս՝ Երանի, որում/// (շար. թափուած, 151ա-2բ՝ լրաց­նո­ղի): բ. 151ա-2բ Կանօն Աղ աւրհնելոյ – Աստուա՛ծ, ո­ղորմեա՛ մեզ... եղիցի մեզ ի սրբութիւն, ի քաւութիւն եւ ի թողութիւն մեղաց... անդադար փառաւորեսցուք զՀայր:

17. 153ա-5ա Օրհնութիւն Հատի Պատարագի կամ սե­ղանոյ մատաղի – Օրհնեցէ՛ք զՏէր, ամենայն ա­զի՛նք ... զի դու ես կեանք անվախճան եւ երանութիւն ամենայն մարդոց... Հա՛յր մեր, որ յերկինս ես, սուրբ եղիցի (153ա-5ա՝ լրացնողի):

18. 158բ-80բ Կանոն Ջուր աւրհնելոյ – Յետ պա­տարագին երթան ի ջուրնաւրհնէք... Ընթերցուած յ[Ելից]. Եւ խաղացոյց Մովսէս զորդիսն Իսրայիղի... Եւ ապա արկանէ զսուրբ մեռոնն ի ջուրն... խաղաղու­թեամբ ի տունս իւրեանց աւրհնեալ Տեառն:

ա. 169ա-79բ Աւրհնութիւն Ջրի, զոր ասացեալ է Բար­սեղի Կեսարու սուրբ հայրապետին – Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... եւ անուն քո կարդաս­ցուք զմեծ եւ զփառաւորեալ եւ զսքանչելի... Հօր եւ Որ­դոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ:

19. 181ա-200բ Կանոն Ոտնալուաին – Երեկոյին յետ Պատարագին... Եւ ասէ զքարոզս զայս. Եւ եւս գո­հութիւն եւ փառաբանութիւն... Եւ արժանաւորեա՛ մեզ մաքուր հոգւով հանդիպիլ քեզ... միշտ եւ յաւիտեան:

20. 201ա-16բ Կանոնովն Նաւակատեաց պղծեալ տա­ճարին ի յանաւրինաց, եւ թէ սեղան եւս շարժեալ ի­ցէ՝ վերըստին հաստատեսցեն – Մտանէ եպիս­կո­պոսն... Աղաւթք. Որ ունիս իշխանութիւն... եւ քաւես­ցես զմեղս ժողովրդեան քում... զոր ետուր հարցն նո­ցայ:

21. 217ա-8բ Կանոն սկի եւ մաղզըման աւրհնելոյ – Սաղմոս՝ Տէր հովեսցէ զիս... Եւ ասէ զաղաւթս. Աւրհ­նեալ, Տէ՛ր Աստուած... Եւ ապա տեառնագրէ սուրբ խա­­չիւն ասելով... յանուն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ:

22. 219ա-26բ Կանոն աւազան օրհնելոյ – Ունի սկիզբն փրկութեան... Եւ ասէ զաղաւթ. Տէ՛ր Աստուած մեծ եւ փառաւորեալ... եւ ազատեսցին ի ծառայութենէ մեղաց սատանային... փառաւորեսցուք զՀայր եւ զՈր­դի եւ զՍուրբ Հոգի:

23. 226բ-8ա Կանոն աւրհնութեան զգեստուց սրբու­թեան եկեղեցոյ – Զոր ինչ որ լինի... Եւ եպիսկո­պոսն ասէ զաղաւթս. Տէ՛ր Աստուած ամենակալ, ահա­ւոր եւ բարձրացեալ... առ զսակաւս ի նիւթա­կա­նացս... այժմ եւ:

24. 228աբ Կանոն խունկ աւրհնելոյ – Ի վեր ունե­լով՝ քահանայն ասէ զաղաւթս. Ամենակալ Տէ՛ր Աս­տուած... այլ պարգեւեա՛ զմեզ շնորհս Հոգւոյդ Սրբոյ... փառք եւ իշխանութիւն եւ պատիւ, այժմ:

25. 228բ-9բ Կանոն աւրհնութեան նորագերտ գրոց – Տանին յեկեղեցին... Եւ ասէ զաղաւթս. Աւրհ­նեալ ես, Տէ՛ր Աստուած մեր, որ ետուր մեզ զպա­տուի­րանս... դու եղիցիս մեզ Աստուած... վայել է փառք, իշ­խա­նութիւն:

26. 229բ-32բ Կանոն զարմտիս սերմանեաց եւ զշեղջս աւրհնելոյ – Սաղմոս կցուրդ... Ընթերցուած յԱ­ռա­կաց. Պատւեա՛ զՏէր... եւ մեք յանարատ ձեռաց քոց առեալ պարգեւս բարութեան... միշտ եւ յաւի­տեանս:

27. 233ա-4ա Կանոն պղծեալ կերակրոց, թէ ոք ու­տէ ի քրիստոնէից տաճկազէն կամ ի զոհից հրէից կամ հեթանոսաց – Ասեն սաղմոս ԾԷ... Եւ եպիս­կո­պոսն ասէ զաղաւթս. Տէ՛ր Աստուած մեր, որ սուրբ ես... եւ բռնութեամբ անօրինացն ճաշակեաց... փառաւո­րես­ցուք զՀայր եւ զՈրդի [եւ զՍուրբ Հոգի]:

28. 234բ-9բ Կանոն եւ աղաւթք՝ յորժամ առ հի­ւանդս երթան, այսպէս արասցեն – Ասեն սաղ­մոս... Աւետարան Մաթէոսի. Եւ մտեալ ի Կափառ­նա­յումն... Եւ ասէ զաղաւթս. Տէ՛ր ամենակալ, Աստուա՛ծ արարիչ... եւ հեռի արա՛ զսատանայ... այժմ եւ միշտ:

Ստ. լս.-ներում կանոնների համառօտ անուանում­նե­րը:

Բ. 239բ-86բ Կարգ եւ կանօն հանգստեան ննջե­ցե­­լոց գերեզմանի օրհնութեան՝ կարգաւ շարական ըստ ութն ձայնիցն, հանդերձ Աւետարանօքն իւրեանց – Շարական ԱՁ ասա՛ հանգստեան. Ձայն ար­կեալ կենարարին... Քարոզ Սուրբ խաչիւս, աղօթք Պահ­պանեա՛, Հա՛յր մեր, որ յերկինս (240ա-86բ՝ լրացնողի):

Գ. [Գրութիւնք Խաչատուր դպրի՝ ի վերայ Պահ­պա­նակի, 1823 թ.. կարդալ՝ 294ա-291ա] – «/// եղեւ փոքրիշատէ իմանալն իմ ըստուգաբանութեան նորին: Խնդրեմ այսուհետեւ չառնել զայսպիսի գրութիւն յիմ վե­րա... »: 293բ-292ա «/// ի բարեմիտ կացութեամբ յա­­մա­­ռեցեալ աւագագոյն եղբօր իմոյ, գերիմաց տի­րացու Խաչատուրիդ, ողջոյն... », 293ա «/// շատով կարգե­ցաք չորրեակ նիւթով... »:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

200բ Ո՛վ սուրբ ընթերցաւղ, յորժամ առնես զՈտ­նա­լուայն՝ եւ զանպիտան գիրիչս յիշել աղաչեմ, եւ Աս­տուած զմեզ յիշէ իւր միւսանգամ գալըստեանն. ամէն:

287ա Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդո եւ Հոգւոյն Սրբո. ամէն: Փա՜ռք ապեն[ի]ազ բա­րերարին, որ ետ կարողութիւն տկար անձինս իմոյ հասանել այսմ աւարտ գրոյս՝ Մաշտոց կոչեցելոյ: Արդ, գրեցաւ զսա ձեռամբ փծոյն եւ անիմաստ գրչի՝ |:. |. |||:. |. |||: |::. («Գայանէ») կոչեցելոյ, ի յերկիրն Աղը­ւա­­նից, ի գեաւղաքաղաքն Աւետարանոց, ընդ հովա­նեաւ Սուրբ եկեղեցոյս Յարութիւն կոչեցելոյ, ի թվա­բերութեան հայոց տաւվմարի Ռ. եւ Ղ.երորդի (1641) ամի, եւ յիշխանութեան Պարսից Փոքր շահ Ապազին, եւ ի կաթողիկոսութեան Էջմիածնի տեառն Փիլիպոսի, եւ |287բ| Աղվանից տեառն Գիրիգորի, եւ հայ­րա­պե­տու­թիւն մերոյ գաւառի Յոհանէս եպիսկո­պո­սի: Արդ, երեսս անկեալ աղաչեմ զամենեսեանսդ՝ որք հան­դի­պիք սմա կարդալով կամ աւրինակելով, յիշես­ջիք ի մաք­­րայփայլ աղաւթս ձեր, զի թերեւս թողու­թեան ար­ժա­նացոյց սրբիլ աղտոյ եւ թարախո եւ որդ­նա­լից վի­րաց, եւ զերծանիլ ի բազմաբեռն չարեաց, թե­թեւանալ եւ դասիլ ընդ աշխատողսն բարեաց: Դար­ձեալ աղաչեմ զձեզ յիշել ի յաղաւթս ձե[ր] զքըրտնա­ջան եւ բազ­մաերախտ եւ զքաղց[ր]ագութ հոգեւոր հայրն |288ա| իմ՝ տէր Առաքելն, որ բազում աշխատու­թեամբ սնուց զիս խրատու եւ ուսմամբ Սուրբ գրոց, ընդ նմին եւ զհարազատ քոյրն իմ՝ զհոգեւոր ծնօղն Հը­ռիփ­սիմէն, որ մանկութեամբ դաստիարակեաց զիս, եւ հասարակ միաբանք սուրբ ուխտին, զոր Տէր Աս­տուած անփորձ եւ սասան պահեսցէ մինչ ի խորին ծերու­թեան. ամէն:

288ա (Ստացողի) Կամաւ անեղին, ես՝ Պարոնց Ջա­նումս, առա զսուրբ գիրքս, որ կոչի Մաշտոց, ի արդար վաստակոց իմոց, ետու ի ձեռն Մարտիրոս քահա­նայ­ին՝ յիշատակ ինձ եւ ծնօղաց իմոց, հօրն իմոյ՝ Պապին եւ մօրն՝ Մահպուպին, եւ կողակցին իմոյ՝ |288բ| Շա­հու­մին, եւ որդոց եւ դստերաց իմոց եւ ամենայն արեան մերձաւորաց: Ով ոք հանդիպիք սմա կարդալո կամ օրինակելոյ, յիշեսջիք զիս յաղաւթս ձեր եւ ողորմի ասացէ՛ք ինձ, նոյն ողորմի լիցի ձեզ. ամէն: Դարձեալ՝ ով ոք զայս գիրքս ի ձեռաց տէր Մարտիրոսին առնուլ կամենա, եթէ՛ որդոց իմոց, եթէ՛ աւտարաց, երեսաց Տեառն անկեալ լիցի ահեղ դատաստանին. ամէն:

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ., էջ 14:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 1ա (1823 թ., շղագրանման նոտրգիր, սկ. տե՛ս խո­րագիրը՝ 1ա) Զոր ի յառաջմէ գրեալ յումեմնէ գծա­գրո­­ղէ Աղուանցւոյ, բայց թերի եւ անկատար, իսկ այժմ գրութեամբ լրացեալ եւ վերստին նորոգեալ յու­մեմ­­նէ նուաստ դպրէ Աղւանցւոյ՝ Խաչատուր կոչե­ցե­լոյ:

2ա (շղագիր) Տէր Խաչատուր Գրիգորեան:

155ա Զվերստին նորոգօղ գրքոյս՝ զամենամեղ տրուպ Խաչատուր դպիրս, յիշեա՛ ի Տէր:

289ա Արդ, վերստին նորոգեցաւ Մաշտոց կոչեցեալ գիրքս ձեռամբ յետին եւ փծուն, նուաստ Խաչատուր դպրի Աղւանցւոյ, ի ՌՄՀԲ. (1823) թվին, ի հայրապե­տու­թեան տեառն Եփրեմի սրբազան սուրբ կաթո­ղիկո­սի Ամենայն Հայոց, եւ առաջնորդութեան սրբազան Սարգսի արհիեպիսկոպոսի, ի Ջրաբերդ գաւառի, ի դրան սուրբ ուխտին՝ Իննմասն կոչեցելոյ: |289բ| Քան­զի տեսանելով մեր զպիտանացու գիրքս զայս, եւ զաշխտանս գրողի սորին, յիրաւի ցաւեցեալ մեր զբա­­զում ցաւս, զի կայր անկեալ ի ձեռս անշքաց, եւ անպա­տիւ եղեալ: Եւ մեր զայս նկատեալ, ի վեր առաք, եւ զթե­րին սորին նորոգ գրութեամբ լցուցաք, որպէս բունքն լիովին, նոյնպէս եւ սա չունի պակասութիւն: Վասն որոյ աղաչեմ զհանդիպօղսդ՝ յիշել զի[ս]՝ վերոյի­շեալ անարժան իբր տիրացու Խաչատուրս ի մաքուր մաղթանս ձեր՝ հանդերձ իմայնովքն, եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Քրիստոսի՝ Տեառն մերոյ. ամէն:

2. Կազմի Ա. փեղկին փակցուած տպագիր պիտակի վրայ. «Նորին վեհափառութեան տեառն տեառն Գէոր­գայ Դ.ի՝ երկնապարգեւ հայրապետի եւ պաշտպանի հայկեան մատենագրութեան, նուէր ի խոնարհ ծառայէ Համազասպ քահանայէ Տէր-Աւետիքեանց: Հ^մր 14-13, 14 Սեպտեմբերի 1880 ամի, ի Շուշի»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1բ, 155ա, 282բ, 289բ «Քրիստոսի ծա­­ռայ տիրացու Խաչատուր, 1823»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 52ա. ստ. լս. «Սուրբ խաչիւս աղ՛՛. պահ­պանիչ եւ յոյս. Հայր մեր որ յեր՛՛»՛

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին փակցուած թղթին. «ՌՂ. - 1641, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2405

ՄԱՇՏՈՑ ՁԵՌԱՑ

ՏԻԳՐԱՆԱԿԵՐՏ

ՌՂԵ. – 1646

ԳՐԻՉ՝ Եղիազար:

ԹԵՐԹ՝ 179. չգրուած՝ 1բ, 3ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (Ա 13, Գ չիք, ԺԶ 10): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12x8,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (8,5x5,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 38ա): ՏՈՂ՝ 17: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախ­տակ, աստառը կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀ­­ՊԱՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ), մագաղաթ (վերջից):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 4ա: Լուսան­ցա­զարդ՝ բուսական, կենդանական, թռչնային, խաչ (134բ): Զար­դագիր՝ թռչնագիր, ձկնագիր (4ա), հանգուցագիր: Գոյ­­ներ՝ կարմիր, կապոյտ, նարնջի, շագանակագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը՝ մաշուած. միջից եւ վերջից պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, տեղ-տեղ՝ գունաթափ, պհպ. Ա.՝ մեծ մասամբ պատռուած, լուսանցա­կո­ղերը գունաթափուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա (Խորագիր՝ ձեռամբ Մեսրոպ եպս. Սմբատեան­ցի) Մաշտոց քահանայի. գրեալ ի թուին հայոց ՌՂԷ. (=Ե., 1646), ի Տիգրանակերտ քաղաքի, ընդ ձեռն Եղիա­զար գրչի:

2ա [Ցանկ մատենիս] – Ա. Վասն Մկրտութեան... ԺԹ. Վասն սկիհ եւ մաղզման աւրհնելոյ:

1. 2բ-25ա Ա. Կանովն մկրտութեան – Յորժամ քրիս­տոնեա առնեն, նախ չէ պարտ յեկեղեցի թողուլ... Եւ քահանայն ասէ զաղօթս. Տէ՛ր Աստուած մեր, Աս­տուա՛ծ բարերար... որք մկրտեցան եւ լուսաւորեցան. եւ ետուր զսրբութիւն քո:

2. 26ա-40բ [Բ. Վասն Պսակ առնելոյ. ցանկից] – (սկ. թափուած) /// եւ եղիցին երկոքեան ի մարմին մի... փոխէ յաջ կողմ փեսային:

26ա Վր. լս., յետագայի գրչութեամբ. «Թերթք պսա­կին պակասէ»:

3. 40բ-2ա Գ. [Վասն Պսակ վերացնելոյ. ցանկից] – Իսկ յետ Է. աւուրն ի Ը.ն լինի վերացումն թագին... Եւ ասէ զաղաւթս. Տէ՛ր Աստուած մեր, որ յամենայն ժամ... եւ յաւր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի... պա­տիւ, այժմ:

4. 42բ-8ա Դ. Կանոն Հաղորդ տալոյ – Առնու քա­հա­նայն զփրկական խորհուրդն... Եւ ասէ քահանայն զաղաւթս. Տէր Աստուած ամենակալ, ամենագութ... առ ի գտանել մեզ զողորմութիւն առաջի քո:

5. 48ա-79բ Ե. Կանոն, յորժամ զամենայն ննջե­ցեալսն ի Քրիստոս յուղարկեն – Ասեն սաղմոս Ծ.՝ Ողոր­մեա՛ ինձ, Աստուա՛ծ... Եւ քահանայն ասէ զա­ղաւթս. Աստուած յաւիտենական, անսկիզբն, անեղ... ասեն Հայր մեր եւ գնան խաղաղութեամբ:

6. 80ա-7բ Զ. Կանովն Երկրորդ աւուրն. Այգա­լացն – Երթան ի գերեզմանն եւ սկսանին շարական ԴԿ... Պաւղոսի առաքելոյ ի Թեսաղոնիկեցոց. Այլ մեք պար­տեմք գոհանալ... ըստ անեղծ փառաց քոց, Քրիստո՛ս Աստուած մեր... այժմ:

7. 87բ-91բ Է. Կանովն Է. աւուրն, եւ ԺԵ.ին, ամ­սոյն եւ տարելցին, եւ յամենայն կիրակմտի – Գան ի գերեզման ննջեցելոցն... Ընթերցուած Յիսայայ մար­գարէէ. Այսպէս ասէ Տէր... մեզ արժանի արա՛ յարա­զուարճ բերկրանաւք աւրհնել զքեզ... այժմ:

8. 92ա-107բ Ը. Կանոն ամենայն վախճանեալ տղա­յի – Որժամ ամենից ի վայր լինի, ասեն սաղմոս... Եւ ասէ զաղաւթս. Սո՛ւրբ ես, Տէ՛ր Աստուած մեր... սրա­թռիչ թեւաւք ընդ առաջ Տեառն յաւդս... այժմ:

9. 107բ-11բ Թ. Կանովն Երկրորդ աւուրն – Այգուն գան ի գերեզմանն եւ ասեն սաղմոս... Ընթեր­ցուած Յի­սա­յա մարգարէէ. Զի ի Տեառնէ եղիցի դարձ ար­դա­րոց... եւ ամենայն ընտրելոցն ի Քրիստոս Յի­սուս... փառք, իշխանութիւն:

10. 111բ-9ա Ժ. Կանովն Ոգեհանգիստ առնելոյ եւ կամ պատարագ մեռելոյ – Ասի սաղմոս՝ Երանի, ո­րում թո­ղութիւն... Եւ ասէ զաղաւթս. Որ դատաւորդ ես կեն­դա­նեաց... Գ. անգամ կրկնեա՛. Յիշեա՛, Տէ՛ր, ողոր­մու­թեամբ:

11. ա. 119ա-29բ ԺԱ. Կանովն Տեառնականի աւրհ­­նելո – Ածեն զխոստացեալն եւ զնուիրեալն... Եւ ասէ զա­ղաւթս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենա­կալ... հատուցանել ըստ գործոց իւրաքանչիւրոց. եւ քեզ վայել է:

բ. 129բ-30ա Աւրհնութիւն աղի – Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... Աւրհնեա՛, Տէ՛ր, ողորմեա՛:

12. 130ա-4ա ԺԲ. Աւրհնութիւն Հատի պատա­րա­գի – Գոհանամք եւ փառաւորեմք զքեզ... ի փրկութիւն անձանց մերոց, բարեխաւսութեամբ ամենայն սրբոց... զՍուրբ Հոգին:

13. 134ա-53ա ԺԳ. Կանովն Խաչ աւրհնելոյ – Տանին յեկեղեցին եւ լուանան նախ ջրով, եւ ապա՝ գի­նով... Ընթերցուած յԱռակաց. Երանեալ է այր, որ եգիտ... եւ կատարեա՛ զաղօթս աղաչանաց սոցա եւ ար­­ժանաւորեա՛ փառաւորել... այժմ:

14. 153ա-71բ ԺԴ. Կանովն Ջուր աւրհնելոյ – Յա­ւուր Յայտնութեան Տեառն մերոյ... Ընթերցուած յԵլից. Եւ խաղացոյց Մովսէս զորդիսն Իսրայիլի... զի նա­խա­տօնակ է Յովհաննու Մկրտչին:

15. 171բ-4բ ԺԵ. Կանովն զսերմանիս, եւ զարմ­տիս, եւ զշեղջս աւրհնելոյ – Սաղմոս. Հովիտք բա­զում... Ընթերցուած յԱռակաց. Պատուեա՛ զՏէր ի քոց արդար վաստակոց... մեծապէս պարգեւս բարու­թեան... Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյ:

16. 174բ-6բ ԺԶ. Կանովն խաղող եւ հնծան աւրհ­նե­լոյ – Սաղմոս. Քեզ վայել է... Եւ ասէ զաղաւթս. Աւրհ­նեալ ես, մարդասէ՛ր Աստուած... զի հասեալ են հունձք:

17. 176բ-7բ ԺԷ. Կանովն մրգաց աւրհնելոյ – Ասեն սաղմոս. Ի կարդալ իմում... Եւ ասէ զաղաւթս. Աւրհ­­­նեալ ես, Տէ՛ր Աստուած... ըստ իւրաքանչիւր պի­տոյից... զՀայր եւ:

18. 178աբ ԺԸ. Կանովն հանդերձ եւ զգեստ աւրհ­նելոյ – Տանին յեկեղեցին... Եւ եպիսկոպոսն ասէ զա­ղօթս. Տէ՛ր Աստուած բարձրեալ... ի հանդերձելումն զո­ղորմութիւն քո մեծ... զՀայր:

19. 178բ-9ա ԺԹ. Կանովն սկիհ եւ մաղզման աւրհ­նելոյ – Բերեն յեկեղեցին... Եւ եպիսկոպոսն ասէ զա­­ղօթս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած մեր... եւ մեզ ար­ժանի արա՛ պաշտել զքեզ... այժմ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

179բ Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեան եւ միաս­նական տէրութեան եւ ինքնիշխան թագա­ւո­րու­թեան՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ. այժմ եւ յանեզր հան­դերձալ յաւիտենին. ամէն: Որոյ ամենակարող զօրու­թեամբ նորին եղեւ սկիզբն սուրբ գրոցս, որ կոչի Մաշ­տոց, եւ ողորմութեամբ նորին էառ զլրումն եւ զկա­տա­րումն: Արդ, եղեւ աւարտ լրման սորա ըստ հայկազեան տումարիս ՌՂԵ. (1646) ամի, ի քաղաքս Տիգրա­նա­կերտ, որ եւ Համիթ վերակոչի, ընդ հո­վա­նեաւ Սրբոյն Կիրակոսի, եւ մօրն նորա՝ Յուղիտայի, ձեռամբ զառա­ծեալ, անարհեստ, սուտ եւ փուտ գրչի՝ Եղիազարի /// (թափուած):

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ. էջ 212:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 3բ (1882 թ., շղագիր) Զայս Մաշտոց նուիրեցի մեծի գրատան Սուրբ Էջմիածնի ի 1 Յունվարի 1882 ամի, ի հայրապետութեան Ամենայն Հայոց Տ[եառն] Տ[եառն] Գէորգայ Դ. մեծագործ եւ ազգասէր կա­թո­ղի­կո­սի: Մեսրովբ եպիսկոպոս Սմբատեանց Նախիջե­ւան­ցի (նման՝ 25բ):

2. 3բ (Սահակ վ. Ամատունու ձեռքով, ԺԹ. դ., շղա­գիր) Եթէ չէ քո գողացեալ զսա ի Մատենադարանէ, ընդունիմ եւ ես զնուէր քո սուրբ:

3. 25բ (ստ. լս., ԺԹ. դ., շղագիր) Լիրբ եւ լպիրշ:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա «Հ^մր 518»:

2406

ՄԱՇՏՈՑ ՁԵՌԱՑ

ԿԱՖԱ	ՌՃՂԴ. – 1745

ՍՏԱՑՈՂ՝ Միքայիլ տրց.:

ԹԵՐԹ՝ 130. չգրուած՝ 3բ: ՊՐԱԿ՝ 2+Ա-Ժx12 (Գ, Ը 13)+6: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 8,2x5,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (6,5x3,5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (յաւելագրողի՝ 1ա-3ա, 91աբ, 112բ, 124ա-30բ. նմուշք՝ 7ա, 126բ): ՏՈՂ՝ 19: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շա­գա­­նակագոյն կաշի, իւրաքանչիւր փեղկին 1 խաչ (Ա. փեղկինը՝ կանաչ ակով), միջուկը տախտակ, աստառը կապոյտ կտաւ. լու­սանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 5ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ հանգուցա­գիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կապոյտ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը թեթեւակի մաշուած, մէջքի կաշին քայքայուած, թափուած, կապիչներն՝ ընկած, լուսան­ցա­կո­ղերը գունաթափ. լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, վեր­ջին թերթերին՝ փոքրիկ պատռուածքներ, տեղ-տեղ գիրը ջնջուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

– 4ա [Ցանկ մատենիս] – Ա. Կանովն մկրտութիւն առ­նելոյ... Ի. Երկրորդ պսակ առնելոյ:

1. 4բ-20ա Ա. Կանովն մկրտութիւն առնելոյ – Նախ ասեն. Աւրհնեալ Հոգիդ Սուրբ Աստուած ճշմա­րիտ... Եւ քահանայն ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած մեր, Աստուա՛ծ բարերար, որ զվրիպեալսն եւ զհեռա­ցեալս... Քարոզ Սուրբ խաչիւս: Աղօթք Պահպանեա՛:

2. 20բ-1ա Բ. Կանովն նշան աւրհնելոյ – Զամե­նայն զգուշութեամբ հարցաքննէ քահանայն զկողմ յազ­­­գականութեան... Սուրբ խաչիւս, Պահպանիչ:

3. 21ա-32բ [Գ. Պսակ առնելոյ. ցանկից] – Եւ առ­նու քահանայն զփեսայն եւ երթայ ի տուն հարսինն... Ըն­թերձուած ի Ծննդոց. Եւ ասաց Աստուած. Արասցուք մարդ ըստ պատկերի մերում...

ա. 32աբ Տաղ ի վերայ թագաւորի – Ամենազօր Տէ՛ր, թագաւո՛ր թագաւորաց / Թագաւորիս մեր զգեցո՛ հանդերձ փառաց... Եւ զքահանայս ժողովրդեամբըս միաբան մաքրեա՛ յաղտից... Հօրն լուսոյ եւ Քրիստոսի, Հոգւոյն Սըրբոյ, ամենազօր թագաւորի:

4. 33աբ Դ. Պսակվերացին է – Եւ աւուրն երրորդի վերացուցանէ քահանայն զպսակն... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... զի կացցեն ամբիծք եւ անարատք յայսմ աշխարհիս... այժմ եւ:

5. 33բ-9բ Ե. Կանովն հաղորդ տալոյ – Առնու քահանայն զփրկական խորհուրդն... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած ամենակալ, ամենագութ... սովիմբ պահեա՛ զմեզ սուրբս եւ անարատս... փառք յաւի­տեանս:

6. 39բ-64ա Զ. Կանովն զամենայն վախճա­նեալ[սն] յուղղարկելոյ առ Քրիստոս – Ասեն կանոն՝ զԵրկինք պատմենն... Եւ ասէ քահանայն զաղօթս. Աս­տուա՛ծ յաւիտենական, անսկիզբն, անեղ... զի հաս­տա­տուն քո յուսովդ միւսանգամ առողջասցին... այժմ եւ:

7. 64ա-71բ Է. Կանովն այգոյն – Գան ի գերեզման եւ ասեն շարական... Պաւղոսի առաքելւոյ ի Թեսաղո­նիկեցւոց թղթոյն ընթերցուածս. Այլ մեք պարտիմք գոհանալ... Տէ՛ր, նորոգեա՛ զմարմին խոնարհութեան մերում... Հա՛յր մեր:

ա. 66ա-8ա Աղօթք Բարսեղի հայրապետի Կե­սա­րու Կապադովկիացւոյ – Գոհանամք զքէն, Հա՛յր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որ այցելեր... եւ մխիթարեա՛ հոգւով եւ մարմնով, զի արժանի արա՛յ փա­ռաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգիդ, այժմ եւ միշտ:

8. 71բ-90բ Ը. Կանովն յորժամ տղայ վաղճանի – Ասեն սաղմոս... Եւ ասէ զաղօթս. Սուրբ ես, Տէ՛ր Աս­տուած մեր, որ բնակեալդ ես... ժառանգեցէ՛ք պատ­րաս­տեալ ձեզ զարքայութիւն... այժմ եւ:

9. 90բ-5բ [Թ. Տղայի այգուց] – Այգոյն երթան ի գերեզմանն եւ ասեն շարական... Ընթերցուած յԻսայայ մարգարէէ. Զի ի Տեառնէ եղիցի դարձ արդարոց... Ցաւղդ, որ ի քոյդ կողէ ցաւղեալ:

ա. 91աբ (այլ ձեռք) Տաղ տըղայոց [ի Նաղաշ եպիս­կոպոսէ. ձեռ. 554, 180ա] – Արարիչն արարա­ծոց մեզ բարկացաւ... հարք եւ եղբայրք բարով կացէ/// (թերի):

10. 96ա-102բ Ժ. Կանովն ոգէհանգիստ առնելո – Ասեն սաղմոս. Երանի, ում թողութիւն եղեւ... Ըն­թեր­ցուած յԱռակաց. Պատուեա՛ զՏէր ի քոց արդար վաս­տա­կոց... եւ զպատուիրանս քո պահեցին սուրբ եւ ա­ռա­քինի եւ անարատ գործովք... այժմ եւ:

11. 102ա-3ա ԺԱ. Կանոն աղ աւրհնելոյ – Ասեն սաղմոս. Աստուա՛ծ, ողորմեա՛ մեզ... Աղօթք. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած ամենակալ... Աստուած անեղ: Քրիս­տոս Որդի:

12. 103ա-6ա ԺԲ. Կանովն պղծել տաճարի – Դրուակ ինչ եդեալ ըստ բերման ժամանակիս... Ընթեր­ցուածս Յիսայեայ մարգարէէ. Այսպէս ասէ բարձրեալն, որ ի բարձունս... զի դու ինքնին, Տէ՛ր, սուրբ ես եւ ի սուրբս բնակեալ... Պահպանեա՛ զմեզ, Քրիստո՛ս Աս­տուած մեր:

13. 106ա-7ա ԺԳ. Վասն երաշտութեան աղաւթք առ Տէր – Տէ՛ր Աստուած մեր, որ յաղագս... որ ակն ու­նին տալ նոցա կերակուր... այժմ եւ միշտ:

14. 107աբ ԺԴ. Վասն, որ պիղծ ինչ կերեալ իցէ աղաւթք – Տէ՛ր Աստուած մեր, որ ի սուրբս հան­գու­ցեալ ես... նորոգեսցի հոգւով եւ մարմնով... այժմ եւ:

15. 107բ-8ա ԺԵ. Վասն երդմնահարաց աղօթք – Աստուա՛ծ մարդասէր, որ զմարդկային... վասն զի յա­մենայն արարածոց աւրհնի անուն քո սուրբ... այժմ եւ:

16. 108ա-9բ ԺԶ. Աղօթք ի վերայ ծննդականի եւ նորընծայ տղայի – Եւ յորժամ քառասնաւրեայ տանին յեկեղեցին. Ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած մեր, որ եկիր ի փրկութիւն... պահպանիլ շնորհաւք եւ համա­գո­յա­կան եւ անբաժանելի սուրբ Երրորդութեանդ... փառք:

17. 110ա-1բ ԺԷ. Կարգն ի վերայ ջրհորի – Եւ յոր­ժամ հեղձնու ինչ ի նա՝ ասի... Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց. Ո՛չ կամիմք, եղբա՛րք... Սուրբ Խաչիւս: Պահպանիչ:

18. 112ա ԺԸ. Աղօթք ճանապարհի – Առաջնորդ կե­­­նաց եւ ճանապարհ ճշմարտութեան... զի դու ես ճա­նա­պարհ եւ ճշմարտութիւն եւ կեանք մեր, եւ քեզ վայել է:

Ստ. լս.-ներում կանոնների համառօտ անուանումները:

Բ. 113ա-23բ ԺԹ. [Գանձք եւ տաղք ի վերայ ննջե­ցե­լոց. ցանկից]

ա. 113ա-5ա Գանձ ննջեցելոց Առաքել վար­դա­պե­տէ («Առաքել վարդապետի») – Այսաւր եհաս հրա­ման Արարչէն / Մահու հրաւէր մարմնոյս հողեղեն... Ի հարս­նա­րանըն սուրբ հրճուանաց / Ուրախանալով ընդ հո­գե­ղինաց:

բ. 115բ-7ա Ողբ վասն մեռելի – Ո՜վ քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբանք / Եւ ժողովուրդք հաւա­տա­ցեալք ամենեքեանք... Ես հաւատովըս վերանամ յերկ­­նից խորան, / Զի Տէրըն քաղցր է պարտական ողորմութեան:

գ. 117ա-9ա Ողբ վասն մեռելի [Նաղաշի. ձեռ. 3162, 85ա] – Ես գիտէի զաշխարհս ինձ մուլք էր տը­ւած, / Ուտէի, խըմէի հետ իմ սիրելեաց... Զկոյսն Մա­րիամ բարեխաւս կալէ՛ք / Եւ թողութիւն մեղաց իմոց խնդրե­ցէ՛ք:

դ. 119ա-20ա Ողբ հասրէթ ղարիպ մեռելի – Ինձ ումէտ կայր ու կուման վանց քո գալուտ, / Ակն ունէր սիրտս ու մնայր քո խնդալուդ... Երթայ մարդն հասանի յաւրըն մահու, / Ո՛չ եղբայր եղբաւր աւգնէ, ո՛չ հայր որդ­ւոյ (տե՛ս Մկրտիչ Նաղաշ, Եր. 1965, էջ 180-2):

ե. 120ա-2ա Գանձ Բեթղէհէմի մանկանցն՝ ի վե­րայ նորահաս տղայոց մեռելոց – Ա՛յ բարեգութ Տէր երկայնամիտ, / Անունդ աւրհնեալ է քո ճըշմարիտ... Մար­գարտանըման լուսափայլ մանկունք, / Ոսկի, մա­քուր եւ անգին ակունք:

զ. 122աբ Ողբ եւ տաղ տղայի («Ա-Ք») – Արթունք զըւարթունք, / Բանին բանաւոր ծիծռունք... Փըթեալ վարդենիք, Քրիստոսի ջոկեալ եղունք:

է. 122բ-3բ Ողբ ի վերայ տղայոց [Ղուկասու Կեղեցւոյ. ձեռ. 9440, 93բ] – Աստուած քարոզեաց եւ խրատ ետուր, / Երբ որ չլսեցաք, նա ապտակ ետուր... Չեմ իշխէր ասեր մեր տըղայքն են յուր, / սուր է մեր գառներն ի յուր:

Գ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, 1745/6 թթ.

1. 1ա-3ա [Գիր հարսանեաց] – Այս անուն զխ[աւ­ս]ե­­ցեալ նազելի դուստրն իւր օրինաւոր ամուս­նու­թեան... Որ եղեւ այս շնահաւոր հարսանեաց գիրս ի տի­րապահ եւ աստուածախնամ մայրաքաղաքիս Կա­ֆայիս, ընդ հովանեաւ ամենաւրհնեալ Չար|2ա|խա­փան Սրբուհոյ Աստուածածնին, եւ առ ոտս Սրբոյն Գէորգա, ի թվականութեանս հայոց ՌՃՂԵ.ին (1746)... հարկանի փող հնչման արութեան, Տէ՛ր, ողորմած ես, ընդ Քրիստոսի պահելով:

2. 112բ [Աղօթք պահպանութեան] – Մերձեցա ես ի դուռն գերեզմանին...

3. 125ա-30բ [Ի]. Կանոն Կրկնապսակ առնելոյ – Սաղ­մոս. Տէր ի զօրութեան քում... Աղօթք կրկնա­պսա­կի. Տէր Աստուած մեր...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

124ա (1745 թ.) Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդու­թեան՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, *յաւիտեանս յա­ւի­տենից. ամէն: Արդ, ցանկացօղ եղեալ այսմ հոգե­բող­բոջ բուրաստանիս աստուածասէր մանուկս՝ տի­րա­ցու Միքայիլն, եւ զծնօղսն սորին՝ Սիմէոնն, եւ Ալմաս­խա­թունն, որ ստացան զսուրբ Մաշտոցս ի հալալ ար­դեանց իւրոց եւ եդին յիշատակ ի դրունս Սրբոյն Գէոր­[գ]եայ քաջ Զօրավարին՝ |124բ| ի վայելումն սուրբ ե­րա­նեալ քահանայից, եւ սիրելի եղբարց՝ տէր/// (ջնջուած, հաւանաբար՝ «Գաբրիէլ»), եւ տէր Մելքոն նորընծայ քահանայի, զոր Տէր Յիսուս բարի վայելումն տացէ եւ յետ աստեացս, ընդ սրբոց քահան[այ]իցն դա­սուն դասակից եւ պսակակից արասցէ. ամէն: Դար­ձեալ յիշեսցիք զըստացօղ զսորին՝ զՄիքայիլ տիրա­ցուն, եւ զ[ծն]օղսն զվերոյգրեալ, [եւ] դուք յիշեալ լիջիք |125ա| ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն: Թվին ՌՃՂԴ. (1745) գրեցաւ յիշատակարանս: Հայր մեր, որ:

* Այս՝ «յաւիտեանս» բառից սկսած եւ մինչեւ վերջ գրուած է այլ ձեռքով, սակայն ամբողջը վերաբերում է նոյն 1645 թ., այսինքն՝ ստացումը եղել է գրչութեան աւարտից անմիջապէս յետոյ

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին փակցուած թղթին. «ՌԺՂԴ.-1745, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2407

ՏԱՂԱՐԱՆ

ՆՈՐ ՋՈՒՂԱ

ՌՂԱ. – 1642

ԳՐԻՉ, ԾԱՂԿՈՂ ԵՒ ՍՏԱՑՈՂ՝ Յոհան երէց:

ԹԵՐԹ՝ 354. չգրուած՝ 1բ, 3բ, 350աբ, 351բ-4ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԹx 12 (ԻԴ 14, ԻԵ 6, ԻԶ 18, ԻԹ 16): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12,2x9,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (9.5x6): ԳԻՐ՝ բոլոր­գիր (նմուշ՝ 17ա): ՏՈՂ՝ 20: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը բազմագոյն շեր­տա­զարդ մետաքս. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1, թուղթ (սկզբից):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Խաչելութիւն՝ 4բ (տպագիր, ԺԹ. դ.): Կիսախորան՝ 5ա, 105ա, 218բ: Ճակատազարդ՝ 143ա, 202ա, 271բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ թռչնա­գիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կանաչ, կապոյտ, շա­գա­նա­կա­գոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքի կաշին մաշուած. լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, բծեր, փոքրիկ պատ­ռուածք­ներ, տեղ-տեղ ցեցակեր. թ. 3 եւ 4՝ մասամբ սոսնձուած իրար:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 5ա-271ա [Ներսիսի Շնորհալւոյ Բանք չափաւ]

Տե՛ս ձեռ. 1540, 3ա-376ա. 1/5ա-104ա: 2/104բ-43ա (չիք՝ գ.): 3/143ա-83բ: 4/չիք: 5/218ա-71ա: 6/չիք: 7/191բ-3բ: 8/183բ-91բ: 9/201բ-9բ: 10/209բ-13բ: 11/213բ-8ա: 12/չիք: 13/193բ-5բ: 14/195բ-7բ: 15/197բ-9ա: 16/200աբ: 17/199ա: 18/200բ-1ա (201աբ տե՛ս Բ. 1): 19/199աբ: 20-23/չիք:

Բ. 1. 201աբ Նուաստ Յոհանիսի Ծործորեցւոյ Ի­մաս­տութիւն գլխոյն («Յոհանեսի է Բանն») – Յի­մաս­տութիւն կենաց վերին, / Շարժեա՛ եւ զիմ սիրտ ըս­տորին... Նորին Ներսէսի բան ներտաղական ի խրատ ոգւոց, ի դիմաց մերոյին տառից. ոգէշահ (201բ-271ա տե՛ս Ա.):

2. 271ա-83բ Բան բարառանական, ոգեալ դիմա­ռա­կան, ի դիմաց Վաղարշապատու Սուրբ Կաթուղի­կէին: Ողբ աւաղական եւ ձայնք աշխարհական, լըցեալ անհուն հեծեծանօք՝ վասն աւերման աշխար­հիս Հայոց եւ բնաւին սպառելոյ հայրա|271բ|պետու­թեան եւ թագաւորութեան համագունդ իշխանու­թեամբ՝ շարեալ չափաբան բերմամբ հոմերական ար­հեստիւ ի Ստեփանոսէ Սիւնեաց այցելուէ, ի խնդրոյ շնորհազարդ վարդապետին Խաչատրոյ Կա­չառեցւոյ, ի թուին ՉԽԸ. (1299) – Ձայն բարձրագուժ եւ ահագին, / Նման օդոյդ որոտագին... Յաւէտ ամօք ոչ վըճարին / այժմ եւ անկէտ յաւիտենին. ամէն:

– 283բ-5բ Յիշատակարան Բանիս ըստ անուան ո­գաւղին («Ստեփանոս») – Սիւնըդ լուսոյ ի սկըզբա­նէ, / Խորան փառաց կանգնեալ յերկրէ... Ընդ որս ինձ բաշխէ փըշրան / Ի սեղանոյ իւր որպէս շան... ամէն:

Թիւրիմացաբար գրուած՝ 285բ. «Կատարեցաւ Երգ մեծին Ներսէսի Կլայեցւոյ փառաւորեալ վարդապետի, կաթողիկոսի»). տպ. տե՛ս Ողբք եւ հառաչանք ի դի­մաց մօրս մեր Սրբոյ աթոռոյն էջմիածնի, տեառն Ստեփանոսի Սիւնեաց այցելուի, որդւոյ Տարսայիճ իշխանի, ըստ խնդրոյ վարդապետին Խաչատրոյ Կե­չառեցւոյ, Ի ՉԽԸ. թուիս մերոյ, Կալկաթա, տպ. Ա­րա­րատեան ընկերութեան, 1846, էջ 29-32:

3. 285բ-9բ Սուրբ եւ իմաստուն հայոց վարդա­պե­տի Յոհաննիսի ասացեալ Եզընկանցոյ, արարեալ այլաչափ տաղոյ, ի խնդրոյ Ապալոյ (Ապլոց) անուն բարեպաշտ իշխանին, ըստ նախնագիծ տաղիս տան («Յոհանիսի բան յաղագն երկնի ի խնդրո իշխանի Հայոց Ապլոց անուն») – Յամենահրաշ գործ արարչին, որ գոյէցան, / Մեծ եւ ահեղ եւ սքանչելի ներ­գոր­ծեցան... Նոյն եւ նշան անժոյժ սիրոյ եղբայրական, / Եւ մեզ յանձն իւրս ժամանակաց պատճառ յիշման:

4. 289բ-346ա Նորին տեառն Գրիգորիսի կաթողի­կո­սին Հայոց, որդոյ եղբաւր տեառն Ներսեսի կա­թո­ղիկոսին մերոյ, ասացեալ բան ողբեր[գա]կան վասն առմանն Երուսաղեմի – [Ահա ձայնեմ ձայն ողբա­գին... / Աստուածաբան մարգարէին... ] / Որ եպերէ զհեբ­­րայեցին... Ի յամէնայն յորդոց զարմին / Որք Ադա­մայ ծընեալ լինին (պակասաւոր):

5. 346ա-7ա Տեառն Ներսէսի կաթողիկոսի Հայոց ասացեալ է Բանս («Ներսեսի ե կաթողիկոսի Հաոց») – Նայեա՛ց, զոր ետ քեզ թագնաբար, / Հայրըն գըթած եւ բարերար... Ցուցցէ զՈրդին ձեր գերափառ, / Աւրհ­նէք նովաւ զՏէրն անդադար:

Գ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԸ. դ.

1. [Մանունք (գրչափորձի նման)]

ա. 1ա Աստուածածին, մայր Քրիստոսի, ողորմեա՛, / Իմ յոյսըն դու ես յաւուր մեծի, ողորմեա՛... (կրկն.՝ 2բ):

2. 2ա [Տաղ (հայատառ թուրքերէն)] – Յառապըմ, տիվան ղոյումիսան, / Ղո[ւ]լըն կոնա[հ]ի սոռմիսան...

3. 349աբ, 354բ [Աղօթք]

ա. 349ա Հա՛յր մեր, որ երկինընսդ ես... (կրկն.՝ 354բ): բ. 349բ Որ վասն մեր էրկնից իչեր... գ. 354բ Սուրբ/// (ջնջուած) ալեալ զքեզ աղաչեմք, սրտաբե­կեալ...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

183բ Զանպիտան գրչիս՝ Յոհան էրէցն, յիշեա՛:

289բ Աւգնութիւն ինձ ի Տեառնէ եկեսցէ, եւ Տէր Յիսուս զիս աւարտ հասուսցէ. ամէն:

347ա ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԿԱՐՈՂԻՍ («Տէր Յոհանս յի­շեա»)

Տունք եւ տաճարք զարմանաւոր,

Շինեալ ի գիրկք իմ շըքեղաւոր:

Էին սիրոյ եթէ բաղձաս

Եւ ի հրամանս նորա դու կաս:

Րաբունապետս հոգւով լըցեալ,

Անյաղթ հըռետս շնորհօք ծաղկեալ,

Յարկք եւ փողոց տեղ վաճառոց

|347բ| Գոյր յօրինեալ հանճարաւոր:

Որպէս ըզհայր գըթած խրատէ,

Վասն մեղաց մեր որ լինին,

Հատուցանել բազմապատիկ

Ըզվրէժ ի ծոց իմոյն նեղչի:

Այն, որ գործէ զաղտեղութիւն

Զանասելի մարդոյ լեզուին

Նա եւ եղբաւր մեր սըրբազան,

Խնդրող բանիս ներչափական:

Սիրոյ իրաց լե՛ր աշխարհիս

Եւ յԱստուծոյ սէրըն վառիս:

Յիշեա՛յ եւ զիս՝ ըզզեղկելիս,

Ա՛րկ զբնութիւն հողեղինիս

Ի գծող սորա Յիսուս Որդիս՝

Զտէր Յոհան անուն գերիս:

Շնորհ անմահ Հոգոյն Սրբոյ,

Պատիւըն մեծ թագաւորին,

Եղբա՛յր, ողորմիւ զիս յիշես,

Զոր փափագի տըկար հոգիս,

Այլ դու ի Քրիստոսէ յիշեալ լիցես,

Ի յատենին պայծառ լինիս. ամէն:

348ա Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, որ ետ կարողութիւն տկար եւ տարտամ ոգւոյ Յոհան քահանայիս ի հասանել յա­ւարտ գրոցս, որ կոչի Յիսուս Որդի, յիշատակ ինձ եւ իմ ծնողացն: Արդ, գրեցաւ ի սուրբ գիրքս ի թուականիս հայոց ՌՂ. եւ մէկ (1642), Նոյեմբերի ամսոյն ԺԴ. (14), պատկեր օրն կիրակի, ի Շաւշ քաղաք, որ կոչի ըՍպա­հան, ընդ հով|348բ|անեաւ ի դուռն Սրբոյ Յակոբայ, ձեռամբ Յոհան քահանայի, ի կաթողիկոսութեան տեառն Փիլիպպոսի եւ ի հայրապետութեան մերոյ քաջ եւ րաբուն Խաչատուր վարդապետին, [յ]իշխանու­թեան գեաւղաքաղաքիս Ջուղայոյ իշխանաշուք պա­րոն խաւջա Սարֆըռազին՝ իմաստնոյ եւ բարեպաշտի: Արդ, աղաչեմ զմանկունս սուրբ եկեղեցոյ, որք հան­դի­պիք ի սմա կարդալով կամ աւրինակելով, յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ աղաւթս ձեր զհայրն իմ՝ տէր Մկրտիչն, եւ զմայրն իմ՝ Եզտխանն, եւ զեղբայրն իմ՝ Կարապետ վարդապետն, Գրիգորն, Ազարիէն, եւ զքորն իմ՝ Գու­լումն, եւ հանգուցեալ եղբարքն եւ քորքն իմ, մի բերան ողորմեաիւ յիշեցէ՛ք, |349ա| եւ դուք յիշեալ լիջիք ի միւսանգամ գալըստեանն եւ անզրաւ յաւիտեանս. ամէն: Եւ դարձեալ յիշեցէ՛ք ըզգծող սորայ Յոհան քա­հանայս, եւ զկողակիցն իմ, եւ զորդիքն իմ՝ Մանուկն, Պողոսն, եւ զհանգուցեալ որդիքն իմ՝ Մարտիրոսն, Պետ­րոսն, եւ զդուստրն իմ՝ Անայի: Յիշեցէ՛ք, ո՜վ սուրբ ընթերցողք, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ. ամէն:

ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ. էջ 9-10՝ տե՛ս 348աբ մասը:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 3ա (ԺԸ. դ., շղագրանման նոտրգիր, դժուար­ըն­թեռնելի) Հաջուն փարէք աս է. հասի՝ ٨٠(80) ղուռուշ, ցորնի գին՝ ٢٠ (20) ղուռուշ, կորեկի գին՝ ٣ (3) ըռւպայ հաղմի ի քա(՞),٦ (6) քիլայ ցորեն գին ԽԳ Ե խուռուշ:

4ա (Նոյն ձեռքով, դժուարընթեռնլի) Այս է մեր պարտք. Ծ. (50) ղուռուշ հաջի Գատի (՞) Խլօյին, Մնէին, Ե. Խաչօ խլուլ (՞) Սէրօբին, Հուսէնին, (6) Խչէին Հ. (70) փարայ ըռուպայա դաւն (՞):

351ա (նոյն ձեռքով, դժուարընթեռնլի) Ալի աղի Ճ. (100) ղուռուշ հասաւ, Հ. ղուռուշ Մոսէին հասաւ, Լ. (30) ղուռուշ ջաղծի դավի հասաւ, ԾԶ. (56) ղուռուշ Գէգէին հասաւ, ԻԳ. (23) ղուռուշ Չոպօի Խչկան հա­սաւ, Լ. (30) ղուռուշ Համըտի տղի հասաւ, Ի. (20) ղու­ռուշ Շանին հասաւ, Զ. ղուռուշ ադարու գին կէս, Գ. ղուռուշ գնաց, Խ. (40) ղուռուշ Մլկօնին հասաւ, Թ. (9) ղուռուշ ադար աստառ (՞) սրայ:

2. 348բ (1889 թ., շղագիր) 1889 Մարտ[ի] 1 զյի­շա­­տա­կարան սորին օրինակեցի վասն պատմութեան: Ղ. վ (Ղեւոնդ վ. Փիրղալէմեան):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Աբ «Հասուցանող յարբունս տրոց»: 353բ «իշատակ ժօղօվօղ Պօղօսիսի»:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին փակցուած թղթին. «ՌՂԱ.- 1632, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 579»:

2408

ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ, ԲԱՆՔ ՉԱՓԱՒ

ՌՂԱ. – 1642

ԳՐԻՉ՝ Մարկոս: ՍՏԱՑՈՂ՝ Յակոբջան:

ԹԵՐԹ՝ 141: ՊՐԱԿ՝ Բ-ԺԸx12 (Ժ-ԺԱ չիք, Դ, ԺԶ 4, Ե 10, Թ, ԺԳ, ԺԵ 9, ԺԲ, ԺԸ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12,5x9: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (8,5x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 14ա): ՏՈՂ՝ 16: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­­­մազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախ­տակ, աստառը կէտազարդ շագանակագոյն կտաւ. լուսան­ցա­կո­ղերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2+2, դեղին թուղթ (Ի. դ.):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ բուսական (127բ): Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կա­­նաչ, մանուշա­կագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, դռնակը՝ վնա­սուած, Բ. փեղկի տախտակը կաշուից անջատուած, ներքեւից ճա­­քած. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր, խոնաւութիւնից թերթերը գունափոխուած, Ի. դ. նորոգուած եւ լուսանցները տեղ-տեղ կարկատուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-141բ [Ներսիսի Շնորհալւոյ Բանք չափաւ]

Տե՛ս ձեռ. 1540, 3ա-376ա. 1/1ա-85բ (սկ թափուած) «/// Որ աղօթ[իւք հայրապետին,] Սիրեցելւոյ [Աբրահամին]... (մի­ջից եւս պակասաւոր): 2/85բ-114բ (պակասաւոր. «/// Քանզի ծնաւ ի հրեշտակէն, / Այն, որ կոչեացն յանապատէն... Սա եղի­ցի պատճառ բարւոյ, / Իմաստութիւն կրթեալ հոգւոյ ///», էջ 91-ը կարդալ 97-ից յետոյ): 3-7/չիք: 8/115ա-21բ (սկ. եւ վրջ. պա­կասաւոր. «/// Հողմոց հնչմամբ ոչ տատանիմ... նստի յա­թոռ աստուածային դատողական///»): 9/127բ-36ա (միջից պա­կա­սաւոր): 10/136բ-8բ «... Հնարից դեղոց բժշկական///» (շար. թափուած. միջից եւս պակասաւոր): 11/139ա-41բ (սկ թա­փուած) «/// Գիմն գանձ է քեզ բիւր բարի... Մի՛ տարաժամ զբե­րանդ ածել///» (շար. թափուած, միջից եւս պակասաւոր): 12-23/չիք:

ա. 122ա-7ա [Կարապետի մեծի վարդապետի ա­սա­ցեալ Խրատս պիտանիս մանկանց եկեղեցոյ ո­տա­նաւոր («Ա–Ք», Կարապետե) – Ամենայնի ըս­կիզբն ես եմ, / Դուք լուարո՛ւք, զոր ինչ ասեմ... ձեռ. 1720, 434ա] քեզ քաղցրասցին քան մեղւին... Է սա ըն­ծա ուշիմ եւ փատ նորա մարզիցն որք ի ջահ աստ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

85բ (բոլորգիր) ԶՆերսէս տարակուսեալ աղաչեմ յի­շել: ՊԼԶ. (1387). չար է ժամանակս, ի չարութեանց մե­րոց չարեաց, զի որպէս սերմանքն հանգուն նման հունձքն եւ որ այնքն, եւ զվերջըն նա միայն գիտէ, որ գիտողն է անտեսիցն, եւ եւս որդւոց մարդկան:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

85բ Աւգնեա՛ իսկ եւ Բան եւ Է, Աստուած. յիշման առնէք զՄարկոսս, զիանարժան զհողս եւ զմոխիրս. ամէն: Զըստացող սորա զՅակոբջանն, եւ զծնօղսն՝ զՍէթն, եւ զԽանաղէն, յիշեցէ՛ք: Թվին ՌՂԱ. (1642):

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ. էջ 68:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

8ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի գորօց Ղազար Թու­մայեանց:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 35բ (ութանկիւն) «Քրիստոսի ծառայ Սարգիս: ՌՄ. (1751)»:

ՆՇՈՒՄ՝ 2ա. «ԺԶ. Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2409

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ՍՊԵՐ	ՌԽԱ. – 1592

ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր եպս.:

ԹԵՐԹ՝ 284. չգրուած՝ 1ա-2ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԴx12 (Ա, Ը 11, ԻԴ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան (մագաղաթ՝ 1-11): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 13x9,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (10x6,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 14ա): ՏՈՂ՝ 21-23: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը տախտակ, աստառը գծաւոր կապոյտ կտաւ, դռնակի­նը՝ կանաչ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 3ա, 107ա: Ճա­կատազարդ՝ 46բ, 87բ, 142ա, 181բ, 229բ, 246բ, 267բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, տաճար, խաչ: Զարդա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, դռնակն ու կա­պիչ­ներն ընկած, մէջքը քայքայուած. լուսանցներում խոնաւու­թեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, տեղ-տեղ՝ ցեցակեր, մի­ջից պակասաւոր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա-284ա [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/3ա-6ա: 2/6ա-8ա: 3/8ա-10բ (չիք՝ բ): 4/10բ-2ա (չիք՝ «Մ. Ուրախացիր... »): 5/12ա-3բ: 6/13բ-5ա: 7/15ա-6բ: 8/17ա-8բ: 9/18բ-20բ: 10/20բ-2ա: 11/22ա-3բ: 12/23բ-5ա: 13/25ա-9ա: 14/29ա-31ա: 15/31ա-2բ: 16/32բ-4ա: 17/34ա-5բ: 18/35բ-7բ: 19/37բ-9բ: 20/39բ-41ա: 21/41ա-3ա: 22/43ա-4բ: 23/44բ-6ա: 24/46ա: 25/46բ-8ա: 26/48ա-51ա: 27. ա-բ/51ա-6ա: 27. գ/284ա: 28/56ա-63ա: 29/63ա-71բ: 30/71բ-6բ (76բ-81ա տե՛ս 90), 81ա-2ա: 31/82ա-7ա: 32/87բ-9ա: 33/89աբ (չիք՝ «Հ. Որ զերիս մանկունս...», թա­փուած՝ «Տ. ԶՔրիստոս թագաւորն...», «ԴԿ. Ճշ. Տէր. թա­գա­­ւոր: Անըսկիզբըն Բանըն...». «ՀԲ. Այսաւր ընդ հրակեր­պեան»): 34/90աբ (սկ. թափուած. «///ունքն աւրհնէին... Ուրախ լե՛ր մայր լուսոյ...»): 35/90բ-1բ: 36/92ա-3ա: 37/93ա-4ա: 38/94ա-6բ: 39/96բ-104ա (չիք՝ ա. «Մ. Յահեղ աւուրն»): 40/104ա-6ա: 41/107ա-12ա (յաւելեալ՝ 110ա. «Մ. Որ ըզհրեշ­տակս.. »): 42/112ա-7ա: 43/117ա-33ա (130ա լս.ում ԺԷ. դա­րի լրացում): 44/133ա-6ա: 45/136ա-42ա: 46/142ա-3բ: 47/143բ-5ա: 48/145ա-6ա: 49/146ա-7բ: 50/147բ-8բ: 51/148բ-9բ: 52/149բ-51ա: 53/151ա-4բ: 54/154բ-5բ: 55/155բ-7բ: 56/157բ-8բ: 57/158բ-61ա: 58/161ա-5բ: 59/165բ-7ա: 60/167ա-9ա: 61/169ա-70ա: 62/170ա-1բ: 63/171բ-3ա: 64/173ա-5ա: 65/175ա (175բ-8ա տե՛ս 95), 178ա-9ա: 66/179ա-81ա: 67/181բ-2բ: 68/182բ-4ա: 69/184ա-5ա: 70/185ա-6ա: 71/186ա-7բ: 72/187բ-8բ: 73/188բ-9բ: 74/189բ-91բ: 75/191բ-3ա: 76/193ա-4բ: 77/194բ-7ա: 78/197ա-8բ: 79/198բ-200բ: 80/200բ-1բ: 81/201բ-3ա: 82/203ա-9ա (յաւե­լեալ՝ ա. 205բ «Ի Սուրբ Երրորդութեան...», 209աբ տե՛ս յաւե­լեալ ա, 209բ-10բ տե՛ս 91, 211աբ տե՛ս 94, 211բ-2ա տե՛ս 93, 212աբ տե՛ս 96): 83/217բ-21ա: 84/221բ-6ա: 85/226ա-9ա: 86/229բ-46ա: 87/246բ-63ա (չիք՝ ե. «Զքեզ աղաչեմըք...», «Արե­գակն արդա­րու­թեան...», է. «Աւրհնաբանող ձայնիւ եր­գեմք...»): 88/267բ-83ա (դ.՝ պակասաւոր. «Եսա. Անմահ թա­գա­ւոր... Աւրհ. ԶԱս­տուածն ամենեցուն... Նեղ. Անապականու­թեան աղբիւր...»՝ չիք, «Տն. Անեղին եղեալ»՝ սկ. թափուած. 275ա «///ուցեալ ի վերայ խաւարասէր իշխանին...»): 89/263բ-7ա (88-ից առաջ): 90/76բ-81ա (տե՛ս 30): 91/209բ-10բ (տե՛ս 82): 92/284ա: 93/211բ-2ա (տե՛ս 82): 94/211աբ (տե՛ս 82): 95/175բ-8ա (տե՛ս 65): 96/212աբ (տե՛ս 82): Ունի.

ա. 209աբ Շարական Տարագ[ր]ոսի, Պրոպոսի, Անդ­րոնիկոսի – ԴՁ. Տենչալի տաւնիւ...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

106ա Զգըծող տառիս զբազմամեղ Գրիգոր եպիս­կո­պոս եւ զստացաւղ սորա (մօտ մէկ տող չգրած) յի­շե­ցէ՛ք ի Տէր, եւ Աստուած զձեզ յիշէ ի միւսանգամ գա­լըս­տեանն. ամէն:

181ա Ո՜վ սուրբ նըշան տէրունական,

Մեղաւորիս լե՛ր աւգնական՝

Պահել ըզմեզ միշտ անսասան

Ի չար ախտիցըն դիւական:

Եւ աղաչեա՛ զՅիսուս արքայն՝

Ողորմելով յիւր դատաստանն,

Տալ մեզ բաժին յարքայութեանն

Եւ ժառանգել զկեանքն անվաղխճան:

Աւրհնեալ է Աստուած յամենայն ժամ. զմեղաւոր ծրողս՝ զԳրիգոր եպիսկոպոս մի՛ մոռանայք:

283բ Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն եւ մի աս­տուածութեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սըրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Հոգւոյն Սըրբոյ պարգեւողի՝

Զայս երգ աւրհնութեան յանուն նորին

Տուեալ որդւոց ադամածնի՝

Հաւատացելոց որ[դոց]ն միածնի.

Որ ցանկացաւղ եղեւ այս երգ[ար]անի (2 տող չգրած):

Գրել զսա մեղսամած գրչի,

Որ Գրիգոր եպիսկոպոս անուն կոչի,

Որ ես զանունս միայն առի,

Գործաւք ի լի եմ աղտեղի՝

Խոցեալ նետիւք սատանայի:

Գրեցաւ գիրքս, որ Շարակնոց կոչի, ի յերկիրս ըՍ­պերուի, ի յանապատս Սուրբ Միքայելի եւ Սուրբ Կա­րապետի եւ Սուրբ Նշանացս, որ աստ կան հաւաքեալ, ի թվին Ռ. ու ԽԱ. (1592), Օգոստոս Թ. (9), ի լաւ եւ ըն­տիր աւրինակէ Խըլկըցոյ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 106բ (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Դարձեալ յիշեցէ՛ք ի Քրիս­տոս եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Երընու Մու­րա­տին, իւր կուղակցին՝ Սառային, Խանաղին, իւր տղա­­յոց, որ փոխեալ են առ Քրիստոս: Կրկին անկամ յիշեցէ՛ք [ի] Քրիստոս եւ Աստուած ողորմի ասէ՛ք Մու­րա­տ[ին], որ ետ Շարակնոց ի հալալ վաստակոց ի ձեռն տէր Առայքելին. ամէն, եղիցի, եղիցի: Դարձեալ յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք տէր Առայքելին, իւր կողայկցին՝ Զանայզանին, եւ իւր տղայոց, որ փոխեցեալ են առ Քրիստոս. ամէն:

2. 284բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Գրեցաւ Մարտի Ժ. (10):

3. 2բ (1830 թ., շղագիր) Ո՜վ դուք, անցաւորք ճա­նա­պար[հ]ի, դարձարո՛[ւ]կ, հայեցարո՛ւկ եւ տեսէ՛կ, թէ իցեմ երբէք ցաւք շատ ցաւոցս լեալ: Ի սուրբ շա­րա­կան վայելումն Շարականս տիրացու Յօվակըմին Մէ­լիք Յարութիւնն, 1830 Յուլ[ի]սի 10սին, գուղն ի յՕշա­կան, ի յՕշական:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 2ա (բոլորակ, մէջտեղը հաւասարա­թեւ խաչ) «Տէր Գրիգոր եպիսկոպոս»: 2ա (ութան­կիւ­նի, 2 հատ) «Մէլքոն»: 2ա (քառանկիւնի, 4 հատ) «Յո­վա­նէս ծառայ»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 2ա «վարդա»:

ՆՇՈՒՄ՝ 1բ էջին փակցուած թղթին. «ՌԽԱ.- 1592, Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», «ԺԶ. Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս»: 2ա «Հ^մր 595»:

 

2410

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԺԶ. դար

ԹԵՐԹ՝ 360: ՊՐԱԿ՝ Գ-ԼԵx12 (Դ չիք, Գ, Զ, ԺԵ, ԺԸ, Ի, ԻԳ, ԻԵ, ԼԱ 11, Ժ, ԺԴ, ԺԷ, ԻԴ 10, ԺԲ, ԼԵ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11,8x9,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (8,5x6): ԳԻՐ՝ բո­լոր­գիր (նմուշ՝ 24ա): ՏՈՂ՝ 20: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աստառը շագանակագոյն կտաւ (Բ. փեղկ). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1+1, թուղթ, Ի. դար:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 32ա, 288բ, 346ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ թռչնա­­գիր, հան­գուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վար­դա­գոյն, գորշ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը եւ մէջքը մա­շուած, Ա. փեղկի տախտակը ճաքած, աստառը քայքայուած. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւու­թեան հետքեր, մեծ ու մանր պատռուածքներ, զանազան բծեր, լուսանցազարդերը եւ որոշ թերթերի բնագիրը խունացած, լու­սանցակողերը գունաթափ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-360բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1-8/չիք: 9/1աբ (սկ. թափուած. «[Ո. Որ էրն ի սկըզբանէ... ] կուսական արգանդէ...): 10/2ա-4ա: 11/4ա-6ա: 12/6ա-9ա: 13/9ա-11բ (վերջից պակասաւոր. գ., 11բ «Ըզքեզ կոյս ծնունդ ծնեալ առ քեզ///», դ.-ը.՝ չիք, յաւե­լեալ՝ բ. 11ա «Մ. Ո՜վ գերահրաշ ծաղիկ...»): 14-15/չիք: 16/12աբ (սկ. թափուած. «[ԲՁ. Ո. Ո՜վ երանելի... ] մեծ թա­գա­ւոր...): 17/12բ-4բ: 18/14բ-7բ: 19/17բ-20ա: 20/20ա-2բ: 21/22բ-5բ (25բ-6բ տե՛ս 94): 22/26բ-8բ (վերջից պակասաւոր. 28բ «երկոտասան աթոռս ընդ Քրիստոսի բարեխաւսեցէ՛ք առ Տէր///»): 23/29ա-30ա (սկ. թափուած «/// Տ. Կանխեալ Յովնա­նու... »): 24/30աբ (30բ-1բ տե՛ս 93): 25/32ա-4ա: 26/34ա-9ա: 27/39ա-46բ, 259բ: 28/46բ-57բ: 29/57բ-69բ (վերջից պակա­սաւոր. 69բ «Ստեղ. Մկ. Լուսապըսակացըն... երկնառատ ճա­ռագ///»): 30/70ա-6բ (սկ. թափուած. «[ԴՁ. Հ. Որ ի սկիզբըն փըր­կութեան...] խորտակելով զիմանալի...». 76բ-82բ տե՛ս 90), 82բ-4ա: 31/84բ-92բ (վերջից պակասաւոր. 92բ «Ո. Զար­հուրացեալ դողացա... Արդ անկեալ աղա///» շար. թափուած): 32/93ա-4բ (սկ. թափուած) «[ԲՁ. Յաստուածային ձայնէ... հրամայե]աց լուծանել...»: 33/94բ-7ա (չիք՝ «ԱՁ. Հ. Որ զերիս մանկունսն...»: 34/97ա-8ա (չիք՝ «Հ. Բարեբանեալ ես...», «Մ. Ուրախ լե՛ր, մա՛յր լուսոյ... »): 35/98ա-100բ: 36/100բ-1ա (պա­կասաւոր. «Աւրհ. ԲԿ. Իմաստուն կուսանքըն... եւ մեք պատ­րաստէս///» (շար. թափուած), չիք՝ «Յորժամ յերկնից... ԲՁ. Հ. Որ սքանչելիդ ես... Ո. Թիւնս իմ: Թագաւոր փառաց... Տ. Որ նըս­տիս... ԳՁ. Մկ. Ահաւոր ես, թագաւո՛ր...»): 37/101ա-2բ: 38/102բ-6ա: 39/106ա-17բ: 40/117բ-20բ: 41/121ա-7բ (սկ. թափուած. «/// ԴԿ. Հ. Այսաւր մեծ աւետիք...»: Յաւելեալ՝ բ. 125ա «Մ. Որ ըզհրեշտակին... »): 42/127բ-33բ (վերջից պա­կա­­սա­ւոր. «ԲՁ. Հ. Որ ի յերկնից իջեր... խաւարեալ եւ ցե­լոյր///» (շար. թափուած), չիք՝ «Ո. Իջեր յերկնից... Տ. Ի գե­րեզ­ման քո... »): 43/134ա-54բ (սկ. թափուած. «[ԳՁ. Հ. Երկրպա­­գա­նեմք քեզ, Քրիստո՛ս...] ազինք գովեցէ՛ք...»: Վեր­ջից պա­կա­­սաւոր. «Ո. Եկիր ի փըրկութիւն... փըրկիչ աշ­խար­հի///»): 44/155ա-7բ (սկ. թափուած. «[ԱՁ. Ճշ. Որ համ­բար­ձաւն այսաւր...] ասելով...»): 45/157բ-65բ: 46/165բ-7բ (սկ. թա­փուած. «[ԲԿ. Երրորդութիւնն անբաժանելի... ] որ ի խոր­հուր­դըս... »): 47/167բ-9բ: 48/169բ-71ա: 49/171ա-3ա: 50/173ա-4բ: 51/174բ-6ա: 52/176ա-8բ: 53/178բ-84ա (յաւե­լեալ՝ 182բ-3ա «Մ. Որ ի յամսեան վեցերորդի...»): 54/184բ-6ա: 55/186ա-9ա: 56/189աբ (վերջից պակասաւոր. չիք՝ «Տ. Այսաւր ընդ երկնային զըւարթունսըն... ԴԿ. Մկ. Աստուածային հաւա­տոյ հարցըն...»): 57/190ա-2բ (սկ. թափուած. «[Աւրհն. ԲԿ. Որ ըզլոյս անճառ շնոր­հաց...] հովուեալ արդարու­թեամբ...»): 58/192բ-200ա: 59/200ա-2բ (յաւելեալ՝ 201աբ «Մ. Աստուա­ծածին սուրբ կոյս...»): 60/202բ-5ա: 61/205բ-7ա: 62/207ա-9բ: 63/209բ-11բ: 64/211բ-4բ: 65/214բ-5ա (215ա-9բ տե՛ս 95), 219բ-21ա: 66/221ա-3բ: 67/չիք: 68/224աբ (սկ. թափուած. «[Տ. Անուա­նեալ փայտ գիտութեան... պ]արտեաց ըզնախա­հայրն...»): 69/224բ-6ա: 70/226բ-8ա: 71/228ա-9բ: 72/229բ-31ա: 73/231ա-3ա: 74/233ա-5բ (վերջից պակասաւոր. «Մկ. Պա­րու­նա­կեալ պահէին... ի խածանող եւ յարմար///» շար. թա­փուած, չիք՝ «Ճշ. Սուրբ զԽաչ քո...»): 75/236ա-7ա (սկ. թա­փուած. «[ԴՁ. Հ. Որ զլոյս անճառելի... ] Քըրիստոս...»): 76/237ա-9բ: 77/239բ-44ա: 78/244ա-6բ: 79/246բ-9ա: 80/249ա-50բ: 81/250բ-3բ: 82/253բ-9բ (259բ տե՛ս 27. գ), 259բ-66ա (266աբ տե՛ս 92), 266բ-9ա, 287բ (չիք՝ ժգ): 83/268բ-74բ: 84/274բ-81ա: 85/281ա-6ա, 288աբ (286աբ տե՛ս յաւելեալ ա, 286բ-7բ տե՛ս 96, 287բ տե՛ս 82. ժդ: Յաւելեալ՝ 288ա «Որ գերագոյն, քան զերկինս...», 288աբ «Խընդա՛յ յոյժ, դո՛ւստր լուսոյ... »): 86/288բ-312բ (վերջից պակասաւոր. «Մկ. Որք եկեալ եմք... զյիշատակ///» շար. թափուած): 87/313ա-38ա (սկ. թափուած. «[ԱՁ. Հ. Աւրհնեալ ես դու, Քրիստո՛ս...] սուրբըս քո...»: Չիք՝ է. «Աւրհնաբանող ձայնիւ երգեմք...»: Յաւելեալ՝ դ. 321բ «Սար­սա­փելի որոտմամբ...»: 338ա-45բ տե՛ս 89): 88/346ա-60բ (89ից յետոյ, միջից եւ վերջից պակա­սաւոր, գ. 352բ «Զիհ. Սքանչելի հուր... քում ընկալար եւ ծը///» շար. թափուած, զ. 360բ «Եսա. ԶԵզեկիային քեզ... վասն անձանց մերոց///» շար. թափուած, չիք՝ գ. եւ զ. մասամբ, է.-ը.): 89/338ա-45բ (տե՛ս 87): 90/76բ-82բ (տե՛ս 30): 91/չիք: 92/266աբ (տե՛ս 82): 93/30աբ (տե՛ս 24): 94/25բ-6բ (տե՛ս 21): 95/215ա-9բ (տե՛ս 65): 96/286բ-7բ: Ունի.

ա. 286աբ Կիւրակմտի Համբարձի – Ստ. Հբ. Անըս­կիզբն Աստըւած համապայծառ... (տե՛ս 85):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

120բ Անպիտան գծօղս յիշեա՛ ի Տէր Յիսուս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 21բ (ԺԹ. դ., շղագիր, լս.ում) Ես՝ Յարթինս Կար­նեցի, գրեցի:

77բ Ի թվակ[անին]/// (պատռուած), դեկ­տեն­[բե­րի]///, Մայրամ մամըս ա/// հող/// ՌՄԿԹ.ին (1820):

2. 31ա (1851 թ., շղագիր, ռուսերէն) Откупщики пришли изъ Тифлиса на 24 февраля 1851 г.

71ա 1850 годовъ писалъ Тикранъ, 13 годъ Тик­рану.

60ա Въ училище экзамены ваши на 22 февраля.

161ա Я вступил на службу на 10 января     1851 г. при поручилъ Татаринова (նմանիք՝ 66ա, 112ա, 147ա, 168ա, 225ա, 283ա):

3. 107բ (1851 թ., շղագիր) 1851 թվա[կանին] Տիկ­­­րանը հինկ տարեկան:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 29բ դէմք:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 27բ, 28բ, 32բ, 33ա, 80բ, 81բ-2ա, 86բ, 93ա, 133բ, 144բ, 173բ, 190ա, 191բ, 214բ, 220ա, 243ա, 247բ, 287բ, 345բ եւ այլն (հայերէն եւ ռուսերէն զանազան տառեր ու բառեր):

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին փակցուած թղթին. «ԺԶ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2411

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ՍՈՒՐՍ

ՌԽԴ. – 1595

ԳՐԻՉ՝ Աւետիս: ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստեփանոս քհյ.:

ԹԵՐԹ՝ 393. չգրուած՝ 1ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԲx12 (Ա 11, ԺԳ 6, ԼԲ-ԼԳ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11,4x8,3: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (8x5.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7բ): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, մէկ կապիչով, մի­ջու­կը տախտակ. աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀ­ՊԱՆԱԿ՝ Ա + Բ, չգրուած դեղնաւուն թուղթ (Ա՝ ԺԹ. դ.):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Յովակիմ եւ Աննա՝ 1բ, Յարութիւն՝ 150բ, Հոգեգալուստ՝ 201բ: Լուսանցային. Գաբրիէլ՝ 8ա, 285ա, Յի­­սուս՝ 188ա, 238բ, Անտոն Անապատական՝ 38բ, Յակոբ Մծբնա­ցի՝ 42բ, Դաւիթ մարգարէ՝ 45ա, Ստեփանոս Նախավկայ՝ 46բ, Յովնան յերախ կիտի՝ 59ա, Սարգիս Զօրավար՝ 61բ, Գրի­գոր Լուսաւորիչ՝ 104ա, Յովսէփ Արեմաթացի՝ 147բ, Գլուխ Յով­հան­նու Մկրտչի ի վերայ սկուտեղի՝ 157բ, Հռիփսիմէ կոյս՝ 229ա, Աստուածածին՝ 31ա, 237ա, Մարգարէ՝ 277բ, սերովբէ՝ 285ա: Կիսախորան՝ 2ա, 151ա, 202ա: Ճակատազարդ՝ 12ա, 36ա, 63ա, 120ա, 259ա, 277բ, 321բ, 344ա, 372բ: Լուսան­ցա­զարդ՝ բու­սա­կան, թռչնային, տաճար, յուշկապարիկ, սա­փոր, խոյ (295ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, կանաչ, կապոյտ, դեղին, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը թեթեւակի քերծուած, տեղ-տեղ ցե­ցակեր, եզրերը մաշուած, կապիչներից մէկն ընկած. միջից եւ վեր­ջից պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, փոք­րիկ պատռուածքներ, լուսանցազարդերն ու մանրա­նկար­նե­րը խոնաւութիւնից տեղ-տեղ արտատպուած հանդիպակաց թերթերին:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-393ա [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/2ա-5բ: 2/5բ-8ա: 3/8ա-11բ (յա­ւելեալ՝ 8բ «Աներեւոյթ փառացըն Հաւր... »): 4/12ա-4ա: 5/14ա-6ա: 6/16ա-8ա: 7/18ա-20ա: 8/20ա-2ա: 9/22ա-4ա: 10/24ա-6ա: 11/26ա-8ա: 12/28ա-31ա: 13/31ա-5բ: 14/36ա-8բ: 15/38բ-40բ: 16/40բ-2բ (42բ-5ա, տե՛ս 79): 17/45ա-6բ: 18/46բ-9ա: 19/49ա-51բ: 20/51բ-3բ: 21/53բ-6բ (56բ-7ա տե՛ս 94): 22/57ա-9ա: 23/59ա-61ա (61բ-2բ տե՛ս 93): 24/62բ-3ա: 25/63ա-5ա: 26/65ա-9ա (69աբ տե՛ս 82. ժ): 27/69բ-76ա (գ՝ միայն խորագիրը): 28/76ա-85բ: 29/85բ-96բ: 30/96բ-104ա (104ա-8ա տե՛ս 90. ա), 108ա-9բ (109բ-11ա տե՛ս 90. բ): 31/111ա-9բ: 32/120ա-2ա: 33/122ա-5ա (չիք՝ «Որ զերիս ման­կունս»... ): 34/125ա-6բ: 35/126բ-9ա: 36/129ա-31ա: 37/131ա-2բ: 38/132բ-6ա: 39/136ա-47բ: 40/147բ-50ա: 41/151ա-8բ (յաւելեալ՝ 155բ «Մ. Որ ըզհրեշտակին...»): 42/158բ-65բ: 43/165բ-87բ: 44/187բ-92բ: 45/192բ-201ա: 46/202ա-4բ: 47/204բ-6բ: 48/206բ-8ա: 49/208ա-10ա: 50/210ա-1բ: 51/211բ-3ա: 52/213ա-5ա: 53/215ա-20ա: 54/220բ-1բ: 55/222ա-4բ: 56/224բ-6ա: 57/226ա-9ա: 58/229ա-36բ: 59/236բ-8բ: 60/238բ-41բ: 61/241բ-3ա: 62/243բ-5բ: 63/245բ-7ա: 64/247ա-50ա (250ա-3բ տե՛ս 95): 65/254ա-6ա: 66/256ա-8բ: 67/259ա-60բ: 68/260բ-2ա: 69/262բ-4ա: 70/264ա-5բ: 71/265բ-7ա: 72/267ա-8բ (չիք՝ [ԲԿ]. Որ համագոյ...»): 73/268բ-70բ: 74/270բ-3ա: 75/273ա-5ա: 76/275ա-7ա: 77/277բ-81ա: 78/281ա-3բ: 79/42բ-5ա(տե՛ս 16): 80/283բ-5ա: 81/285ա-7ա: 82/287ա-301ա (զ՝ 319աբ տե՛ս 85, ժ՝ 69աբ տե՛ս 26, ժդ՝ 315բ-6բ տե՛ս 85): 83/301ա-6ա: 84/306ա-12ա: 85/312ա-5ա (315աբ տե՛ս 96, 315բ-6բ տե՛ս 82. ժդ), 316բ-8բ (318բ տե՛ս յաւելեալ ա, 319ա տե՛ս 92, 319աբ տե՛ս 82. զ, 319բ-21ա տե՛ս 91: 86/321բ-43բ: 87/344ա-66ա (չիք՝ ե. «Զքեզ աղաչեմըք...», է. «Աւրհնաբանող ձայնիւ երգեմք...», «Մեծ եւ ա­հեղ աւրըն...», 366ա-72ա տե՛ս 89): 88/372բ-93ա (պակա­սա­ւոր՝ գ. Աւր[հ]. Զեկեալն ի փրկու­թիւն... , չիք՝ «Նեղ. Ի նե­ղու­թեան իմում...», «Տրլ. Լըւայ ըզսքան­չելի...», դ. 380ա (սկ. թա­փուած) «[Փա­րաւովն... նո­ցա] ան­մեկ­նելի լոյսն...»): 89/366ա-72ա (տե՛ս 87): 90. ա/104ա-8ա: 90. բ/109ա-11ա (տե՛ս 30): 91/319բ-21ա (տե՛ս 85): 92/319ա (տե՛ս 85): 93/61բ-2բ (տե՛ս 23): 94/56բ-7ա (տե՛ս 21): 95/250ա-3բ (տե՛ս 64): 96/315աբ (տե՛ս 85): Ունի՝

ա. 318բ Շարական կիւրակմըտի ամենայն աւուր – Ստեղ. Անըսկիզբն Աստըւած համագոյ...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

243ա Պայծառացո՛յ, Տէ՛ր Աստուած, զստացողս եւ զգծողս ի հոգի, եւ իմ եւ, ի մարմին՝ ի գալըստեան քո:

321ա Զստացող սորա զտէր Ստեփանոս եւ զԱւե­տիս գրիչս յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, եւ Աստուած զձեզ յի­շէ. ամէն:

393բ Փա՜ռք սուրբ Երրորդութեան եւ աստուածու­թեան, յաւիտեանս. ամէն: Գրեցաւ եղանակաւոր տառս ի թուականիս հայոց ՌԽԴ. (1595), ի պարոնութիւն Մո­կաց Աւդալբէկին, եւ ի հայրապետութեան տեառն Գրիգորիս կաթուղիկոսին: Արդ, ես՝ անիմաստ գրիչս Աւե­տիս, գրեցի զսա մեղսամած մատամբ իմով յի գիւղս, որ կոչի Սուրս, ընդ հովանեաւ Սուրբ Յովա­նի­սիս եւ Սուրբ Գէորգեա Զաւրավարիս, ի խնդրոյ սրբա­­սէր եւ պատուական քահանային՝ տէր Ստեփա­նոս ուսումնասիրին, ի յիշատակ իւր եւ ծնաւղաց իւրոց եւ ամենայն արեան մերձաւորաց, զոր Աստուած բարով վայելել տացէ. ամէն: Արդ, աղաչեմ զամե­նե­սեան, որք աւգտիք ի սմանէ, յիշեսջիք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զանարժան գրիչս, եւ զուսուցիչն իմ, եւ ուղիղ մտաւք Աստուած ողորմի ասելոյս Աւետիսի, որ գր/// (թափուած):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 258բ (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Ատոմ կրաւնաւորին, որ ըստացաւ զՇարակնոցս ի Ստեփանոս վարպետէ, ի յարդար վաստակոց իւրոց, ի վայելումն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ծնաւղաց իւրոց, հաւրն՝ Դիլաքին, եւ մաւրն՝ Շաղզադին, եղբաւրն՝ Շաղուբաթին, եւ հաւրեղբաւրն՝ Գրիգոր եպիսկոպոսին, որ սպաննաւ ձեռամբ Կարմիր գդակին: Աստուած զիւր մեղքն թողու, եւ որ ասէ զԱս­տուած ողորմին նոցա, Աստուած իւրն ողորմի յաւուրն ատենին. ամէն:

2. Բ. փեղկի աստառ (1786 թ., նոտրգիր) Ստէփա­նի թիւն ՌՄԼԵ. (1786) էր:

3. Պհպնկ Բբ (1788 թ., նոտրգիր) Էն տարին, որ Բաեա­զեդի էլիգ փախավ, էկավ [Գ]աւառ(՞) գուղ. թվին Ռ[Մ]ԼԷ՞. (1788):

4. Պհպնկ Բբ (1795 թ., նոտրգիր) Մահմատ շահ եկաւ վեր/// (1 բառ անընթեռնելի) Թիւֆլիսայ, թիւն ՌՄԽԴ.ին (1795):

5. Պհպնկ Բա (1848 թ., շղագիր) Գրեցաւ գիրս ձե­ռամբ Երուսաղիմեցի տիրացու Մկրտիչին: Ընթերցո­ղաց Տէր Աստուած բարի վայելում տացէ. ամէն: 1848 ամի, Ապրիլի 13-ին, ի գիւղսն Շիրաղալայ:

6. Պհպնկ Աա (1888 թ., շղագիր) Ունի յիշատա­կա­րան. Զայս Շարական ընտիր, ըստ խնդրանաց իմոց, Յովհաննու վանից (Հանավանք) արժանապատիւ Բար­­սեղ քահանայն ետ նուէր Մատենադարանի սրբոյ Աթոռոյս յամի 1888 եւ զփոխարէնն ընկալաւ ի տպա­րա­նէ Աթոռոյս զքանի մի տպագիր գրեանս: Մատենա­դարանապետ՝ Սահակ աբեղայ Ամատունի:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 9բ Աստուծոյ գիր լըցված է, 72ա հաս­ցէ, աստառ Բ. խօսցէին փրկեչիս/// ցուք, փրկչեն, (բա­ռեր), Բգ (տառեր):

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. Կազմաստառին փակցուած թղթին. «ՌԽԴ.-1595, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2412

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԺԶ. դար

ԹԵՐԹ՝ 288+2 (երեքկնուած՝ 1). չգրուած՝ 1բ-դ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԴx 12 (ԻԴ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 10,6x7,6: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միա­սիւն: ԳԻՐ՝ բոլորգիր (խազագրուած. նմուշ՝ 11ա): ՏՈՂ՝ 17: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, մե­տա­ղէ 2 գա­մով, միջուկը տախտակ, աստառը դարչնագոյն կտաւ. լուսան­ցա­կողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1 (Ա) + 1 (Բ), մագաղաթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Յովնան յե­րախ կի­տի՝ 47բ, Գլուխ Յովհաննու Մկրտչի ի վերայ սկուտեղի՝ 117բ: Կիսախորան՝ 1ե, 113ա, 147ա: Ճակատազարդ՝ 9բ, 51ա, 90բ, 235բ, 250ա, 272ա: Լուսանցազարդ՝ բուսա­կան, թռչնային, տաճար, խաչ, յուշկապարիկ: Զարդագիր՝ թռչնա­գիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. վերջից պակասաւոր. լուսանցներում խո­նա­ւութեան հետքեր, Ա. պահպանակը ցեցակեր, կապիչներն՝ ըն­կած, եզրահատման հետեւանքով լուսանցազարդերն ու լու­սան­ցագրութիւնները վնասուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ե-288բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-36. 1/1ե-4ա: 2/4ա-6բ: 3/6բ-9բ: 4/9բ-11ա (չիք՝ «[Մ.] Ուրախացիր Աստուածածին...»): 5/11ա-2բ: 6/12բ-4ա: 7/14ա-6ա: 8/16ա-7բ: 9/17բ-9բ: 10/19բ-21ա: 11/21ա-2բ: 12/22բ-4բ: 13/24բ-6ա (յաւելեալ՝ 26ա «Մ. Ո՜վ գե­րահրաշ ծաղիկ...», 26աբ «Մ. Դասապետն հրեշտակաց... », 26բ-7ա «Մ. Որ ի խորհուրդս բարձրագոյնս...», 27ա «Մ. Վեր­նա­­կան բարեաց բաշխմանն», 27աբ «Մ. Սիւն լուսոյ աստուա­ծային...»), 27բ-30ա (չիք՝ գ. «Մ. Բանն առաքեալ...», «Մ. Ըզքեզ ամէնաւրհնեալ... », դ. «Մ. Սիւն լուսոյ...», ե. «Մ. Անըս­կըզբ­նական...», զ. «Մ. Որ ըզմարմնական...»: Յաւելեալ՝ է. 29աբ «Մ. Ուրախացիր Աստուածածին վերօրհնեալդ...»): 14/30ա-2ա: 15/32ա-3բ: 16/33բ-5ա: 17/35ա-6բ: 18/36բ-8բ: 19/38բ-40բ (յաւելեալ՝ 40աբ «ԳՁ. Ճշ. Այսօր բերկրանաւք լցեալ...»): 20/40բ-2բ (յաւելեալ՝ 42աբ «Ճշ. Որ յորովայնէ կո­չե­ցայք...»): 21/42բ-4բ (44բ-5բ տե՛ս 94): 22/45բ-7ա: 23/47բ-9ա (չիք՝ «Մ. Մարգարէն ի փ[որոյ]...», «[Տ.] Ծագեալ առա­ւաւտ...», 49ա-50բ տե՛ս 93): 24/չիք: 25/51ա-2բ: 26/52բ-6ա (56ա-7ա տե՛ս յաւելեալ՝ ա.): 27/57բ-62ա: 28/62ա-6ա (66ա-8ա տե՛ս 29), 68ա-71ա: 29/66ա-8ա (68ա-71ա տե՛ս 28), 71բ-8ա: 30/78ա-84բ: 31/84բ-90ա: 32/90բ-2ա: 33/92ա-4բ (յաւե­լեալ՝ 93ա «Մ. Աստուածածին մայր Տեառն...»): 34/94բ-5բ: 35/95բ-7ա: 36/97ա-8բ: 37/98բ-100ա: 38/100ա-2ա: 39/102ա-10բ (չիք՝ ա. «Մ. Յահեղ աւուրըն»): 40/110բ-2ա: 41/113ա-8բ (չիք՝ գ. «Մ. Որ ըզբանն Աստուածութեամբ»): 42/118բ-23ա: 43/123ա-37բ: 44/138ա-41ա (յաւելեալ՝ 138բ-9ա «Մ. Ան­ըսկիզբ Բանն անճառելի... »): 45/141ա-6բ: 46/147ա-9ա: 47/149ա-50բ: 48/150բ-2ա (յաւելեալ՝ 151աբ «Մ. Խորան լու­սոյ ճեմա­րան...»): 49/152ա-3բ (յաւելեալ՝ 153ա «Մ. Ուրախացի՛ր սրբու­հի Աս­տուածածին...»): 50/153բ-4բ: 51/154բ-5բ: 52/155բ-7ա: 53/157ա-61ա (յաւելեալ՝ 160աբ «Մ. Որ ի յամ­սեանն վեցե­րոր­դի...»): 54/161ա-2ա: 55/162ա-4ա: 56/164ա-5ա: 57/165ա-7ա: 58/167բ-72ա (172ա-3բ տե՛ս 59), 173բ: 59/172ա-3բ (տե՛ս 58): 60/174ա-6ա: 61/176ա-7ա: 62/177ա-8բ: 63/179ա-80ա: 64/180ա-1բ: 65/181բ-3ա: 66/183ա-5ա: 67/185բ-6բ: 68/186բ-7բ: 69/187բ-8բ: 70/188բ-9բ: 71/189բ-90բ: 72/191աբ (չիք՝ [Ճշ]. Այսաւր ցնծան դասք հրեշ­տա­կաց...»): 73/191բ-2բ: 74/192բ-4ա (194բ-6բ տե՛ս յաւելեալ՝ բ.): 75/196բ-8ա: 76/198ա-9բ: 77/199բ-202ա (յաւելեալ՝ 201աբ «[ԴՁ] Մ. Հրա­շա­­փառ տեսութեամբ մարգարէից...»): 78/202ա-3բ: 79/203բ-6ա (յաւելեալ՝ 204աբ «Յորժամ զխոր­հուրդն ծածկեալ...», 205աբ «Տ. Թագաւոր թագաւորաց Քրիս­տոս...»): 80/206ա-7ա: 81/207ա-9ա (յաւելեալ՝ 208աբ «[ԳԿ.] Մ. Աթոռ անճառ Բանին Մարիամ...»): 82/209ա-19ա (ժդ՝ 233բ-4ա, տե՛ս 85, չիք ժ, ժգ): 83/219ա-22բ (222բ-5ա տե՛ս յաւելեալ գ., 225ա-6բ տե՛ս յաւե­լեալ դ., 226բ-7ա տե՛ս յա­ւելեալ ե.): 84/227ա-31ա: 85/231ա-3բ (233բ-4ա տե՛ս 82. ժդ), 234ա-5ա: 86/235բ-49բ: 87/250ա-67բ (յաւելեալ՝ ա. 251աբ «Տ. Որ անճառ խոնար­հու­թեամբ...», «Տ. Կեանք եւ յոյս...», «Տ. Ի սկըզբանէ Բանն Աս­տուած...», բ. 252բ-3ա «Արար­չագործ Բանի եւ քո Տէր...», գ. 254ա «Որ բնակեալդ ես ի յերկինս...», դ. 255ա «Գալոց միւսան­­գամ Արա­րիչն յաշխարհ...», 255բ «Սարսափելի որոտ­­մամբ...», չիք՝ «Աւգ­նութիւն է մեզ... , Երանի ազգի... , Անդ պատ­րաստեաց..., Աւրհնեսցէ զձեզ...», յաւելեալ՝ ե. 257բ «Հայր անսդկիզբ...», զ. 260բ «Ահեղ փողըն յա­րու­թեան...», չիք՝ է. «Մեծ եւ ահեղ աւրըն...», յաւելեալ՝ ը. 266բ-7ա «Հայե­ցայ ի բարձունս...», «Որ ի հրեղէն...»): 88/272ա-86բ (89-ից յետոյ): 89/267բ-71բ (88-ից առաջ): 90/չիք: 91/287ա-8ա (288բ տե՛ս յաւելեալ զ): 92/չիք: 93/49ա-50բ (տե՛ս 23, յաւե­լեալ՝ 50աբ «ԴՁ. Յեդե­մա­կան տնկոյն շառաւիղ...» («Յո­վա­նէսի»): 94/45աբ (տե՛ս 21): 95/45աբ (տե՛ս 21): 96/չիք: Ունի՝

ա. 56ա-7ա Կանովն Թէոդորոսի Զօրավարի – ԱՁ. Հ. Որ ի հանդէս մեծ... Ո. Պայծառացեալ ժողովուրդըք Քրիստոսի... Տ. Անյաղթելի նահատակութիւն քո... ԲՁ. Ճշ. Յաղթող թագաւորին Քրիստոսի... ԴՁ. Մկ. Որ ընտրեցեր... (տե՛ս 26):

բ. 194բ-6բ Շարականք Աւելորդ Խաչի – ԱԿ. [Մկ.] Այսօր ծանեաք զծառն կենաց... [Մկ.] ԳԿ. [Ճշ.] Օւրհ­նեմք զքեզ փայտ Խաչի... [ԳԿ. Ճշ.] Փայտ կենաց զօ­րու­թեան... [ԳԿ. Մկ.] Ի վեց աւուր... [Մկ.] ԳԿ. Ճշ. Յահեղ ձայնէն Յիսուսի... ԴՁ. [Մկ.] Քառակերպեան աթոռ ակն պատուական... [ԳԿ. Ճշ.] Փայտ կենաց եւ զարդ... [ԴՁ. Մկ.] Տնկեցար ի յերկրի... [ԴՁ. Մկ.] Իսրայելեան բանակին... ԴԿ. [Ճշ.] Խորհուրդ Սուրբ Նշանին... Պայ­ծառ, քան զԱրեգակն... [ԱԿ. Ճշ. Հբ.] Քեզ երկրպա­գեմք... (տե՛ս 74):

գ. 222ա-5ա Կանոն Թադէոսի առաքելոյն – ԴՁ. [Աւրհն.] Այսօր ցնծան խրախճանապէս... Այսօր ժո­ղովք նահապետաց... ԴԿ. Հ. Որ արարիչդ ես հրե­ղի­նաց... Մ. Աստըւածածին Բանին բարձօղ... [ԱԿ.] Ո. Որ գթութեամբ արարչական... Տ. Որ միշտ յերկինս փա­ռա­բանիս... [ԳԿ.] Ստ. Մկ. Անժամանակ ծնունդ Որդի... ԳԿ. Ճշ. Ճշմարտութեան բանին քարոզ (տե՛ս 83):

դ. 225ա-6բ Կանոն Թումայի առաքելոյն – ԴԿ. [Աւրհն.] Որ աստըւածային ընտրութեամբ... Որ ի միւսան­գամ... ԴՁ. Հ. Որ արարչական սիրով... Ո. Որ նա­խիմաց տեսութեամբ... Տ. Թագաւոր փառաց... ԳՁ. Մկ. Այսօր ցնծան որդիք մարդկան... (տե՛ս 83):

ե. 226բ-7ա Շարական Յոհաննու Երուսաղէմի հայ­րապետի – ԴՁ. Ծագումն արեւու արեւելեան (տե՛ս 83):

զ. 288բ Շարական Տարագ[ր]ոսեանցն – ԴՁ. Տեն­չալի տօնիւ... ԳՁ. Մ. Աստուածածին սուրբ կոյս/// (թափուած. տե՛ս 91):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

203ա Ո՜հ, ո՜հ, միտըս մեղօք կուրացել է, մի՛ մե­ղադրէք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

112բ (1882 թ., շղագիր) Զայս Շարական ի 1 Յուն­վա­րի 1882 ամի նուիրեցի Մեծի գրատան Սուրբ Էջ­միած­նի՝ ի յիշատակ ինձ եւ ծնօղաց իմոց, ի հայրա­պե­տու­թեան Ամենայն Հայոց տեառն Գէորգայ Դ. մեծա­գործ կաթողիկոսի. Մեսրովբ եպիսկոպոս Սմբա­տեանց Նախիջեւանցի:

113ա (կիսախորանի մէջ) Մեսրոպ եպս.:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 50բ, 147ա. ձուաձեւ, անընթեռնելի:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա (ԺԹ. դ., առաջին 2 բառը բոլորգիր, միւս­­ները՝ շղագիր) «Ձեռագիր Շարական ի պէտս դպրա­պե­տաց ժամասաց դպրաց: 1ա «ԺԶ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»: Պհպնկ 2բ «Հ^մր 2414, 599»:

2413

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 466. չգրուած՝ 1ա-2ա, 155աբ, 445բ, 466բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԷx12 (ԼԶ 14, ԼԷ 13)+6+11+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12,4x9: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (8,5x6): ԳԻՐ՝ բո­լոր­գիր (գրչի՝ 3ա-436բ, լրացնողի՝ 437ա-66ա (նմուշ՝ 37ա, 447ա): ՏՈՂ՝ 19: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով եւ մէկ կապիչով, միջուկը տախտակ, աստառը թուղթ, դռնակինը՝ մետաքս (մասամբ՝ Բ. փեղկի վրայ):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ծնունդ՝ 2բ (տպ.): Լուսան­ցա­յին. աղաւնակերպ Սբ. Հոգի՝ 210բ (լրացնողի), Ս. Գէորգ՝ 446ա, Ս. Սարգիս՝ 451ա: Կիսախորան՝ 3ա, 156ա: Ճա­կա­տա­զարդ՝ 13ա, 64ա, 125ա, 210բ, 269ա, 338ա, 361բ, 393բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային, տաճար, խաչ, սա­փոր (137ա), յուշկապարիկ (288ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, ձկնագիր, կենդանագիր (64ա, 269ա): Գոյներ՝ կարմիր, կա­նաչ, կապոյտ, վարդագոյն, դեղին, մանուշա­կա­գոյն, նարնջի, շագանակագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին թեթեւակի քերծուած, եզ­րե­րը մաշուած, մէջքի կաշին վերից վար ճեղքուած, ցե­ցա­կեր, դռնակը վնասուած, կապիչներից մէկն ընկած. լու­սանց­ներում խոնաւութեան հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-463ա [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/3ա-6բ: 2/6բ-9բ: 3/9բ-13ա: 4/13ա-5ա (չիք՝ «[Մ. Ուրախացիր Աստուածա­ծին...]»): 5/15ա-7ա: 6/17ա-9ա: 7/19ա-21բ: 8/21բ-3բ: 9/23բ-6ա: 10/26ա-8ա: 11/28ա-30ա: 12/30ա-3ա: 13/33ա-8ա (չիք՝ ե. «Մ. Սուրբ Աս­տուածածին...», յաւելեալ՝ բ. 34բ-5ա «Մ. Ո՜վ գերահրաշ ծա­ղիկ...»): 14/38բ-41ա: 15/41ա-2բ: 16/42բ-5ա: 17/45ա-6բ: 18/46ա-9ա: 19/49բ-51բ: 20/51բ-3բ: 21/53բ-6բ: 22/56բ-9ա (59աբ, տե՛ս 94): 23/60ա-2ա (չիք՝ «[Տ.] Ծագեալ առա­ւաւտ...», 62ա-3ա տե՛ս 93): 24/63աբ: 25/64ա-6ա: 26/66ա-70բ (70բ-1ա տե՛ս 82. ժ): 27/71ա-8բ: 28/78բ-89ա: 29/89ա-101ա: 30/101բ-9ա (109բ-15ա տե՛ս 90), 115ա-6բ: 31/116բ-25ա: 32/125ա-7բ: 33/127բ-9բ (չիք՝ «ԱՁ. Հ. Որ զերիս ման­կունսն...»): 34/129բ-30բ (չիք՝ «Հ. Բարեբանեալ ես...», «Մ. Ուրախ լե՛ր մայր լու­սոյ...»): 35/131ա-3ա: 36/133ա-5ա: 37/135ա-7ա: 38/137ա-40ա: 39/140ա-51բ (չիք ա. «Մ. Յահեղ աւուրն...»): 40/151բ-4բ: 41/156ա-64ա (յաւելեալ՝ բ. 161ա «Մ. Որ ըզհրեշտակին...»): 42/164ա-71բ: 43/172ա-96բ: 44/196բ-201բ: 45/201բ-10բ: 46/210բ-3ա: 47/213ա-5ա: 48/215ա-7բ: 49/217բ-9ա: 50/219բ-21ա: 51/221ա-2բ: 52/222բ-4բ: 53/224բ-30բ (յաւելեալ՝ 229ա «Մ. Որ ի յամ­սեանըն վե­ցե­րորդի...»): 54/230բ-2ա: 55/232ա-5ա: 56/235ա-6բ: 57/236բ-40ա: 58/240ա-6բ: 59/246բ-9ա: 60/249ա-51բ: 61/251բ-3բ: 62/253բ-5բ: 63/255բ-7բ: 64/257բ-60բ: 65/260բ-1ա (261ա-5ա տե՛ս 95), 265ա-6բ: 66/266բ-9ա: 67/269ա-70բ: 68/270բ-2բ: 69/272բ-4ա: 70/274ա-5բ: 71/275բ-7բ: 72/277բ-9ա: 73/279ա-80բ: 74/280բ-3բ: 75/283բ-5բ: 76/285բ-8ա: 77/288ա-91բ: 78/291բ-4ա: 79/294ա-6ա: 80/296ա-7բ: 81/297բ-300ա: 82/300ա-7բ (յաւելեալ՝ 303ա «Ի Սուրբ Երրորդութիւն...»: 308ա տե՛ս 92), 308աբ (308բ-9ա տե՛ս յաւելեալ՝ 1. ա), 309ա-14ա (ժ՝ 70բ-1ա տե՛ս 26, ժդ՝ 335աբ, ժգ՝ 337բ-8ա տե՛ս 85): 83/314ա-9ա (319աբ, տե՛ս յա­ւե­լեալ 1. բ): 84/319բ-25բ: 85/325բ-7բ. 327բ-8բ տե՛ս յաւե­լեալ 1. գ), 329ա-30բ (330բ-1բ տե՛ս յաւելեալ 1. դ), 331բ-4ա (334ա-5ա տե՛ս 96, 335աբ տե՛ս 82. ժդ, 335բ-7բ տե՛ս 91, 337բ-8ա տե՛ս 82. ժգ): 86/338ա-61ա: 87/361բ-85բ (յաւելեալ՝ դ. 370աբ «Սար­սափելի որոտ­մամբ... », 385բ-6բ տե՛ս յաւելեալ 1. ե): 88/393բ-415ա (89-ից յետոյ: 415ա-24ա տե՛ս յաւելեալ 1. է): 89/387ա-92ա (88-ից առաջ, 392ա-3բ տե՛ս յաւելեալ 1. զ): 90/109բ-15ա (տե՛ս 30): 91/335բ-7բ (տե՛ս 85): 92/308ա (տե՛ս 82): 93/62ա-3ա (տե՛ս 23): 94/59աբ (տե՛ս 22): 95/261ա-5ա (տե՛ս 64): 96/334ա-5ա (տե՛ս 85): Ունի՝

1. ա. 308բ-9ա Շարական Սրբոց Տարա­գ[ր]ո­սեանցըն – ԴՁ. Տենչալի տօնիւ... (տե՛ս 82):

բ. 319աբ Շարական կիրակմտի – ՀԲ. Ստղի. Անըսկիզբն Աստըւած համապայծառ... (տե՛ս 83):

գ. 327բ-8բ Դշ. Ուրբ. Ի քէն աղերսիւք հայցեմք... Բշ. Իննեակ դասք հոգեղինաց... Գշ. Անճառ խորհրդոցն յայտնաւղք... Դշ. Ի քէն աղերսիւք հայ­ցեմք... Եշ. Առա­քեալք եւ մարգարէք... Ուրբ. Անկեալ երկիր պագա­նեմք...

դ. 330բ-1բ Շնորհեա՛ մեզ, Տէ՛ր, ի գիշերի...

ե. 385բ-6բ Մեծացուսցէ Աւագ ուրբաթին – ԳՁ. Ուր[բ]. Յահեղ յաւուրն... Մ. Ո՜վ անթառամ ծաղիկ շու­շան... ԴՁ. Մկ. Ծագումն արեւոյ արեւելեան...

զ. 392ա-3բ Ողբ գերեզմանին – Ես ասացի ի վե­րա­նալ յինէն...

է. 415ա-24ա Թագաւորք ապաշխարութիւն կար­գաւորեալ – ԱՁ. Բշ. Թագաւոր յաւիտեան... 420բ-4ա Թա­­գաւորք մարտիրոսաց – ԱԿ. Զողորմու­թիւն քո... (տե՛ս «Ժամագիրք», Վաղարշապատ, 1902, էջ 107-122):

2. ա. 437ա-8բ Շարական սրբոց առաքելոցն Թա­դէոսի եւ Բարդուղիմէոսի – ԲԿ. Անըսկիզբն Աս­տուած անճառելի... Արդ, եկայք... ԴՁ. Հ. Որ ի սկըզ­բանէ... ԲՁ. Ո. Որ անքն[ն]ին քո... ԴՁ. Տ. Որ շնոր­հեցեր Հա­յաս­­տա­նեայց...

բ. 438բ-42բ Կանօն Թաթէոսի առաքելոյն – ԴՁ. [Աւրհն.] Այսօր ցնծան խրախճանապէս... + Այսօր ժողովք նահապետացն... Հ. ԴԿ. Որ արարիչդ ես հրե­ղինաց... Մ. Աստւածածին Բանին բարձօղ... ԱԿ. Ո. Որ գըթութեամբ արարչական... Տ. Որ միշտ յեր­կինս փա­ռաբանիս... ԳԿ. Ստ. Մկ. Անժամանակ ծը­նունդ Որդի... ԳԿ. Ճշ. Ճշմարտութեան բանին քարոզ...

գ. 442բ-5ա Կանօն Թովմայի առաքելոյն – ԴԿ. [Աւրհն.] Որ աստուածային ընտրութեամբ... Որ [ի] միւսանգամ... ԴՁ. Հ. Որ արարչական սիրով... Ո. Որ նախիմաց տեսութեամբ... Տ. Թաթաւոր փառաց... ԳՁ. Մկ. Այսօր ցնծան որդիք մարդկան...

դ. 446աբ Շարական սըրբոյն Գէորգեայ Զօ­րավարին – ԱԿ. Քաջամարտիկ սուրբ նահատակ...

ե. 447ա-51ա Կանօն սրբոյն Գէորգայ Զօրա­վա­րին («Գրիգորիոսի առ Գէորգէոս վկայ») – ԴՁ. Գովեալ գընդից զինւորաց...

զ. 451ա-3բ Կանօն սրբոյն Սարգսի Զօրավարին – ԱԿ. Ամենասուրբ թագաւորին... ԴԿ. Հ. Յերկնաւոր զօ­րացն... Մ. Ըզքեզ աստուածային... Ո. Ի սուրբ տա­ճար հոգեւոր... Տ. Սըրբոց գնտից... («Յովա­նէս») ԴՁ. Մկ. Յեդեմական տնկոյն շառաւիղ... ԱՁ. Մկ. Զինա­ւորըն Քրիստոսի...

է. 454ա-5բ Շաբաթ տօն է սրբոցն Թէոդորոսի Զօրավարին օրհնութիւն – ԳԿ. Այսօր հրեշտակաց դասքն... ԴՁ. Հ. Որ ի հանդէս մեծ... Մ. Ըզքեզ օրհ­նեմք... Ո. Պայծառացեալ ժողովուրդք Քրիս­տոսի... Տ. Անյաղթելի նահատակութիւն քո... [ԴՁ.] Մկ. Որ ընտ­րեցեր... ԲՁ. Ճշ. Յաղթող թագաւորին Քրիս­տոսի...

ը. 456աբ Կանոն Երկրորդ ծաղկազարդին – [ԲԿ. Աւրհն]. Թագաւոր գոլով... ԴՁ. Հ. Բարեբանեալ ես... [ԴՁ.] Մ. Ուրախ լե՛ր, մա՛յր լուսոյ... Ո. Զգա­լուստ քո... Տ. Ի յարութեան...

թ. 457ա Շարական Աբգարու թագաւորին – ԴԿ. Մկ. ՀԲ. Աբգար Հայոց թագաւոր...

ժ. 457աբ Շարական Ներսէսի հայրապետի. մե­ծա­ցուսցեն է – ԴՁ. Մ. Զխորին խորհուրդ ան­ճառելի...

ժա. 458աբ Այս է շարականքս Խաչի երրորդ աւուր, մանկունք եւ ճաշուն է – ԴՁ. Մկ. Քառա­կեր­պեան աթոռ ակն պատւական... ԳԿ. Ճշ. Աւրհնեմք ըզքեզ փայտ Խաչի...

ժբ. 458բ-9ա Այս է Բ շարականքս Խաչի չորրորդ աւուր. մանկունք եւ ճաշուն է: Սորա հարց՝ ըզՇո­ղակաթինն ասա՛ – ԴՁ. Մկ. Տընկեցար ի յերկրի... ԳԿ. Ճշ. Փայտ կենաց զաւրութեան...

ժգ. 459աբ Այս շարականըս Խաչի հինգերորդ աւուր ճաշուն է – Յահեղ ձայնէն Յիսուսի...

ժդ. 459բ Շարական վեցերորդ աւուր Խաչի. ման­կունքն է: Հարցն զտապանակին ասա՛ իւր սա­րաւքն եւ ծրօղս յիշեա՛ – Իսրայէլեան բանա­կին...

ժե. 460աբ Այս Բ. շարականքս եօթներորդ աւուր Խաչի մանկունքն եւ ճաշուն է – ԳԿ. Մկ. Ի վեց աւուր... ԴԿ. Ճշ. Խորհուրդ Սուրբ Նըշանին...

ժզ. 461աբ Այս Բ. շարականքս մանկունք եւ ճա­շու Վարագայ Սուրբ Խաչին է – [ԱԿ.] Մկ. Այսաւր ծա­նեաք ըզծառն կենաց... [ԱԿ.] Ճշ. [Հբ.] Քեզ երկիր պագեմք...

ժէ. 461բ-2ա Այս շարականս մարգարէից մեծա­ցուս­ցէն է, զոր ի յայլ յօրինակի ոչ գայ – ԴՁ. Մ. Հրա­շափառ տեսութեամբ մարգարէից...

ժը. 462աբ Այս շարականս հրեշտակապետաց մե­ծա­ցուսցէն է, զոր ի յայլում տեղի ոչ գոյ – ԳԿ. Մ. Աթոռ անճառ Բանին Մարիամ...

ժթ. 462բ-3ա Այս շարականս սրբոց հայրա­պե­տաց մեծացուսցէն է, զոր այլ տեղ չկայ – ԳՁ. Մ. Աս­տուածածին Մարիամ հարսըն լուսոյ...

3. 424բ-36բ Աւրհնութիւն ի քաղուածք տօնից եւ տէրունականաց եւ ամենայն սրբոց, զոր սահմա­նեաց սուրբ հայրապետն Մովսէս ի փառս Աս­տուծոյ – ԳԿ. Երգեցէ՛ք որդիք Սիոնի...

4. ա. 464աբ Քարոզ ձայնիւ ասա՛ շաբաթ երե­կոյեան ժամուն («Վլասայ») – Շբթ. Վասն այն յի­շես­ցուք...

բ. Ուրբաթ աւուր հանգստեան հարցերուն ձայ­նից փոխիլն – ԱՁ, որ լինի...

5. 465ա-6բ Խրատք ժամատեղաց ըստ արե­ւե­լեան սահմանացն սկսւածոց եւ ասութեանց աղօ­թից, զոր խնդրեալ սուրբ վարդապետն Յակոբ Ղրի­մեցի ի մեծ րաբունւոյն Գրիգորէ Խլաթեցւոյն, եւ կատարեաց այսպէս – Որ դասի որ աւուր ձայնն այս է՝ Տէ՛ր, եթէ զշրթունսն...

2-5 Այլ ձեռքով լրացուած է ԺԷ. դ.:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. Աստառ Բ. (1848 թ., շղագիր) 1848 ամի, 23 Փետրվարի:

2. 1բ (1851 թ., շղագիր), 1851 ամի, ի կէսն Դեկ­տեմ­բերի, օրն երեքշապտի իրիկունը գրեցի:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա «գա թագաւոր», «բարեկամ», «Գրի­գոր», «իրն Ժամագիրք գնեաց մուտ առնի», զա­նազան տառեր, 1բ «բարեաց», «արթուն եւ կրուս», «արթունք գրոյս», «Ապպաթէի ֆրամից­խօց», «փերի», 2ա «ճգնեաց», «աւաքանդրէ Ղու­կաս», «Աւաք. Մա­րիամ կոյս մնաց յետ ծնն», «զոր­րութոն Քրիստոսի առա­ջի­նի», 466ա «Յորժամ թվ. հյաման»:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա «ԺԶ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»: «Հ^մր 2413»:

2414

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԺԳ. դար

ԳՐԻՉ՝ Պետրոսիկ սրկ.:

ԹԵՐԹ՝ 275. չգրուած՝ 227աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԷ (կրկն.՝ Բ-Գ)x12 (Ա, ԺԷ 10, Բ2 17, Գ2, ԺԶ 11)+Ա-Դx12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ (մագաղաթ՝ թ. 9): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11,5x7,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (9,5x5,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (թերին լրացնողների, բոլորգիր, ԺԴ դ.՝ 45ա-7բ, 194աբ, 216ա-8բ, 263աբ. նոտրգիր, ԺԷ դ.՝ 111աբ. նմուշք՝ 16ա, լրացման՝ 45ա): ՏՈՂ՝ 18-21: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանա­կա­գոյն կաշի, Ա. փեղկի վերին մասը սեւ կաշի, մէջքը՝ կապոյտ գոր­ծուածք, միջուկը տախտակ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1 (Ա) + 1 (Բ), թուղթ (մասն աստառի):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Հոգեգալուստ՝ 138բ: Լուսան­ցա­յին. Անտոն անապատական՝ 25բ, Թէոդորոս թագաւոր՝ 27ա, Յակոբ Մծբնացի՝ 28բ, Դաւիթ մարգարէ՝ 30բ, Ստեփաննոս Նախավկայ՝ 32բ, Յովնան յերախ կիտի՝ 42բ, Սարգիս զօրավար՝ 43բ, Թէո­դո­րոս զօրավար՝ 71ա, Քառասուն մանկանց խորհրդա­նշող դէմքեր՝ 82ա, Ադամ՝ 94բ, Իմաստուն կուսանք (խորհրդա­նիշ)՝ 96ա, Յու­դայ՝ 107բ, Գլուխ Յովհաննու Մկրտչի՝ 118ա, Համ­բար­ձումն՝ 131բ, Գրիգոր Լուսաւորիչ՝ 153ա, Ներսէս հայրապետ՝ 154բ, Հռիփ­­­սիմէ կոյս՝ 157ա, Պայծառակերպութիւն՝ 163բ, Վար­դա­պետ՝ 188բ, Մանկունքն Բեթղեհէմի՝ 190ա, Գաբրիէլ հրեշ­տա­կա­պետ՝ 191ա, Խոյ՝ 197բ, Ղեւոնդեանք՝ 200բ: Կիսախորան՝ 1ա, 114ա, 139ա, 228ա: Ճակատազարդ՝ 7ա, 49բ, 68բ, 91բ, 175ա, 205ա, 214բ, 244ա, 260բ, 270ա, 274ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական, թռչնային, յուշկապարիկ, տաճար, խաչ, առիւծ (21ա), եզն (177ա): Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ, կապոյտ, դեղին, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը թեթեւակի մաշուած, ցեցակեր, միջից եւ վերջից պակասաւոր, լուսանցազարդերը եզրահատու­մից վնասուած, լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, տեղ-տեղ՝ կարկատած, թերթերի հիմքերը սպիտակ թղթի շերտերով ԺԹ. դ. կարկատուած, թ. 1-19՝ եզրերը Ի դ. ամրացուած, լու­սանցակողերը գունաթափ, սեւացած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-226բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/1ա-3ա: 2/3ա-4բ: 3/4բ-7ա (յա­ւելեալ՝ ա. 5ա «Աներեւոյթ...», բ. 7ա «Ի քեզ... »): 4/7ա-8ա: 5/8ա-9ա: 6/9ա-10բ: 7/10բ-1բ: 8/11բ-3ա: 9/13ա-4բ: 10/14բ-5բ: 11/15բ-7ա: 12/17ա-8բ: 13/19ա-23բ (չիք՝ զ. «Մ. Որ ըզ­մարմ­­նական.. »: Յաւելեալ՝ բ. 20ա «Մ. Ո՜վ գերահրաշ ծա­ղիկ...», 20աբ «Մ. Որ ի խորհուրդըս բարձրագոյնս...», 20բ «Մ. Դա­սա­պետըն հրեշտակաց...», 20բ-1ա «Մ. Ի հայրական ծո­­­ցոյ...», 21ա «Մ. Վերնական բարեաց բաշխմանն... », 21ա «Մ. Զան­ճա­ռե­լի...», գ. 21բ «Մ. Զքեզ հայր յառաջ...»: է. 23ա «Մ. Մայր բնութեան մարմնացեալ... »): 14/23բ-5բ: 15/25բ-7ա: 16/27ա-8բ (28բ-30բ տե՛ս 79): 17/30բ-2ա (յաւելեալ՝ 31բ «Մ. Խորհուրդն յառաջագոյն...»): 18/32բ-4ա (վնասուած): 19/34ա-6ա (վնա­սուած, յաւելեալ՝ 35բ «ԴՁ. Մկ. Այսաւր բերկ­րա­նաւք լցեալ...»): 20/36ա-7բ (յաւելեալ՝ 36բ «Մ. Աս­տուա­ծածին տա­ճար լու­սոյ...»): 21/37բ-9բ (յաւելեալ՝ 40աբ «ԴՁ. Անճառելի Բանին պատ­մող... », 40բ «ԴԿ. Ժողովեալ սուրբ առա­­քեալքն...»: 39բ-40ա տե՛ս 94: 40բ տե՛ս յաւելեալ՝ ա): 22/41ա-2բ: 23/42բ-4ա (չիք՝ «Մ. Մարգարէն ի փորոյ...», «Տ. Ծագեալ առաւաւտ...»: Յաւելեալ՝ 43ա «Մ. Ուրախ լե՛ր Աս­տուա­­ծածի՛ն, անարա՛տ սըրբուհի...», 44բ-5ա տե՛ս 93: 45բ-9բ տե՛ս յա­ւե­լեալ բ: 49բ-61ա տե՛ս 87: 61ա-4բ տե՛ս 89: 64բ-8բ տե՛ս 85): 24/չիք: 25/68բ-9ա: 26/69ա-71ա (71աբ տե՛ս յա­ւե­լեալ գ): 27/71բ-4բ (խառն ընդօրինակութիւն): 28/74բ-8բ (խառն ըն­դ­օրի­նա­կութիւն): 29/78բ-83ա (չիք՝ գ. «Մկ. Աւրհ­նե­ցէ՛ք ըզՏէր...», «Հբ. Տո՛ւր մեզ, Տէ՛ր...», «Հբ. Հովանի աջոյ...»): 30/83բ-7բ (խառն ընդօրինակութիւն): 31/87բ-91բ (խառն ընդ­օրի­նա­կու­թիւն): 32/91բ-2բ: 33/92բ-3բ (չիք՝ «ԱՁ. Հ. Որ զերիս ման­կունսն...»): 34/93բ-4բ: 35/94բ-5բ (95բ-6ա տե՛ս 84. բ): 36/96ա-7ա (97աբ տե՛ս 84. գ): 37/97բ-8բ (98բ-9ա տե՛ս 84. դ): 38/99ա-101ա (101աբ տե՛ս 84. ե): 39/101բ-8բ (108բ-9ա տե՛ս 84. զ), 109ա-11բ (խառն ընդօրինակութիւն): 40/111բ-2բ (112բ-3բ տե՛ս 84. է), 113բ-4ա: 41/114ա-5ա (115ա-6ա տե՛ս 84. ա), 116ա-8ա (խառն ընդօրինակութիւն, յաւելեալ՝ բ. 117ա «Մ. Որ ըզհրեշ­տակին...»): 42/118ա-21ա (խառն ընդօրի­նա­կու­թիւն): 43/121ա-31բ (խառն ընդօրի­նա­կութիւն, յաւելեալ՝ ա. 121բ «Մ. Աստուածածին սուրբ կոյս... »): 44/131բ-4ա (յաւե­լեալ՝ 132աբ «Անըսկիզբըն Բանդ...»): 45/134բ-8ա (խառն ընդ­օրի­նա­կու­թիւն): 46/139ա-40բ: 47/141ա-2ա: 48/142ա-3ա: 49/143ա-4բ: 50/144բ-5ա: 51/145ա-6բ: 52/146բ-7բ: 53/147բ-51ա: 54/151ա-2ա: 55/153ա-4բ (56-ից յետոյ): 56/152ա-3ա (55-ից առաջ): 57/154բ-7ա: 58/157ա-62ա: 59/162ա-3ա: 60/163ա-5ա: 61/165ա-6բ: 62/166բ-8ա: 63/168ա-9ա: 64/169բ-71բ: 65/171բ-3ա: 66/173ա-5ա: 67/175ա-6ա: 68/176ա-7ա: 69/177աբ: 70/177բ-9ա: 71/179ա-80ա: 72/180ա-1ա: 73/181ա-2ա: 74/182ա-4ա: 75/184ա-5ա: 76/185ա-6բ: 77/186բ-8բ: 78/188բ-90ա: 79/28բ-30բ (տե՛ս 16, յաւելեալ՝ 29ա «Յորժամ զխորհուրդըն ծածկեալ... », 30աբ «Տ. Թագաւոր թագաւորաց Քրիստոս... »): 80/190ա-1ա: 81/191ա-2բ (յա­ւե­լեալ՝ 191բ «Մ. Աթոռ անճառ Բանին Մարիամ...»): 82/192բ-200բ, 204աբ, 226աբ (յաւելեալ՝ 226բ «Մըշտածուխ խընկոյն լուսոյն... », չիք՝ զ, ժ): 83/200բ-4ա (204աբ տե՛ս 82, ժբ-ժգ): 84/115ա-6ա (տե՛ս 41), 95բ-6ա (տե՛ս 35), 97աբ (տե՛ս 36), 98բ-9ա (տե՛ս 37), 101աբ (տե՛ս 38), 108բ-9ա (տե՛ս 39), 112բ-3բ (տե՛ս 40): 85/64բ-8բ (տե՛ս 22): 86/205ա-14բ (յա­ւե­լեալ՝ ա. 205բ «Տ. Քեզ հաւ...»): 87/49բ-61ա (Յաւելեալ՝ ա. 51աբ «Տ. Որ անճառ խո­նարհութեամբ...», «Տ. Կեանք եւ յոյս...», գ. 52բ «Որ բնա­կեալդ ես ի յերկինս...», դ. 53բ «Գալոց միւսանգամ Արարիչն յաշխարհ...», «Սարսափելի որոտ­մամբ...», ե. 55բ «Հայր ան­սկիզբ...», զ. 56բ «Ահեղ փողըն յարութեան...», է. 58ա «Ա­նե­ղին...», ը. 59բ-60ա «Հա­յե­ցայ ի բարձունս... », «Արարիչ եւ մար­դասէր...», չիք՝ ե. «Զքեզ աղա­չեմըք..., Արեգակն արդա­րու­թեան... », է. «Մեծ եւ ահեղ աւրըն... »): 88/214բ-25բ (226աբ տե՛ս 82, ժդ): 89/61ա-4բ (տե՛ս 22, չիք՝ բ.): 90-92/չիք: 93/44բ-5ա (տե՛ս 22): 94/39բ-40ա (տե՛ս 21): 95-96/չիք: Ունի.

ա. 40բ Կանովն Թադէոսի առաքելոյն – Այսաւր ցընծայ խրախճանապէս... զաւրացըն տ/// (շար. թա­փուած):

բ. 45բ-9բ [Կանօն սրբոյն Սարգսի զաւրավարի եւ որդւոյ նորա Մարտիրոսի] – [ԴԿ. Հ.] Յերկնաւոր զաւ­րացն... [Ո.] Ի սուրբ տաճար հոգեւոր... Տ. Սըրբոց գըն­դից... ԴՁ. Մկ. («Յովանէս») Յեդեմական տընկոյն շա­ռաւիղ... ՀԲ. ԳԿ. («Սարգիս») Սուրբըդ սըրբոց Սուրբ Երրորդութիւն...

գ. 71աբ Կանովն Թէոդորոսի Զաւրավարի – ԴՁ. Հ. Որ ի հանդէս մեծ... Ո. Պայծառացեալ ժողովուրդք Քրիս­տոսի... Տ. Անյաղթելի նահատակութիւն քո... ԲՁ. Ճշ. Յաղթող թագաւորին Քրիստոսի... ԴՁ. Մկ. Որ ընտ­րե­ցեր...

Բ. 228ա-75բ [Մանրուսմունք]

Տե՛ս ձեռ. 755, 4ա-317ա. 1.ա-դ/228ա-44ա: 2. ա-ե/244ա-60բ: 3/չիք (չի ընդօրինակուած): 4. ա/260բ-70ա (չիք՝ բ-դ): 5. ա/270ա-2բ (272բ-4ա տե՛ս 7.): բ/274ա-5բ (վերջից պակա­սա­ւոր, չիք՝ գ-ե): 6/չիք: 7/272բ-4ա (274ա-5բ տե՛ս 5.բ): 8-10/չիք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

204բ Զմեղապարտ գրչիկ՝ զՊետրոսիկ սարկաւագ, յիշէք ի Քրիստոս, եւ Աստուած (այսչափ):

Տե՛ս ԺԳ. դ. յիշ-ք, էջ 925:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 24ա, 63ա. տառեր, 219ա «Յորժամ», 227ա «Անպատումն», «Ղարաքիլն», 227բ, 262բ տա­ռեր եւ խզբզոց:

 

2415

ՍԱՂՄՈՍԱՐԱՆ

ԺԶ. դար

ԹԵՐԹ՝ 102: ՊՐԱԿ՝ Գ-ԺԱx12 (Գ 10, Դ 14, Ե 1, Զ 11, Է, ԺԱ 13)+4: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 10,6x7,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (8,5x5,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 12ա): ՏՈՂ՝ 24: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աստառը ծաղկա­զարդ կտաւ (Ի. դ.). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), դեղին թուղթ (Ի. դ.):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 10բ, 21բ, 39ա, 54բ, 71բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զար­դա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, նարնջի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր, լու­սանցներում խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, զանազան բծեր, լուսանցազարդերը վնասուած, եզրահատուած, Ի. դ. նորոգուած, լուսանցները կարկատուած թղթով եւ վերա­կազ­մուած, լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած:

 

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-102բ [Սաղմոսարան]

Տե՛ս ձեռ. 1642, 1ա-239ա. 1/92աբ (չիք՝ Սաղմ. Ա-Ը, ԺԱ-ԺԷ, ա-բ, պակասաւոր՝ Սաղմ. Թ-Ժ): 2/1ա-10բ (չիք՝ Սաղմ. ԺԸ-ԻԴ, բ, պակասաւոր՝ Սաղմ. ԻԵ-ԻԸ): 3/10բ, 74ա-86բ, 34աբ, 72աբ (չիք՝ Սաղ. ԾԱ, բ, գ. մաղթանք «Յերգս աւրհնութեան», պակասաւոր՝ Սաղմ. Ծ, ԾԲ, ԾԴ, գ. «Աղօթք»): 4/73աբ, 11ա-20բ (չիք՝ Սաղմ. ԾԵ-ԾԶ, ԾԹ-ԿԳ, պակասաւոր՝ Սաղմ. ԾԷ-ԾԸ, ԿԴ): 5/20բ-1բ, 24աբ, 22ա-3բ, 25ա-33բ, 35ա-8բ (պակասաւոր՝ Սաղմ. ՀԲ, ՁԷ-ՁԸ): 6/39ա-54բ: 7/54բ-71բ: 8/71բ, 87ա-91բ, 93ա-102բ (չիք՝ Սաղմ. ՃԻԶ-ՃԻԸ, ՃԽԵ-ՃԽԷ, գ-ե, պակասաւոր՝ Սաղմ. ՃԻԹ, ՃԽԴ, ա):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Սուրբ Էջմիածնայ մատե­նա­դա­րանին Գ. Յովհաննիսեանց. Հ^մր 19:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 36բ, 37ա, 85բ զանազան բառեր, դժուար­ընթեռնելի, 60բ տառեր:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպնկ Աա-ին փակցուած թղթին. «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

2416

ՍԱՂՄՈՍԱՐԱՆ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 183+1 (կրկն.՝ 76). չգրուած՝ 183աբ: ՊՐԱԿ՝ Բ-ԺԹx12 (Է-Ը՝ չիք, Բ, Ե, Զ, ԺԹ 10): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 8,3x 5,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (6,5x4): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 22: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աս­տա­ռը ծաղկազարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱ­ՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), դեղին թուղթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Աստուածա­ծին՝ 8ա, Մովսէս՝ 33բ, Աննա (մայրն Սամուէլի)՝ 61ա, Եսայի՝ 89ա, 141ա, Ե­զեկիէլ՝ 114ա, Ամբակում՝ 164 բ (եղծուած): Ճա­կա­տա­զարդ՝ 11ա, 37բ, 64ա, 91ա, 116ա, 143ա: Լու­սան­­ցա­զարդ՝ բուսական, թռչնային, տաճար (1բ, 49բ): Զար­դա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդա­գոյն, կապոյտ, դեղին, սեւ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից եւ միջից՝ պակասաւոր, լուսանց­նե­րում խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, Ի. դ. վերակազմուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-177ա [Սաղմոսարան]

Տե՛ս ձեռ. 1642, 1ա-239ա. 1/1ա-10բ (սկ. թափուած. «/// սրտի իմոյ զաւուրս: Մինչեւ զե՞րբ բարձրանայ... » (Սաղմ. ԺԲ. 2-3), չիք՝ բ. «Աղօթք» եւ մաղթանք «Սաղմոսիւք եւ աւրհնու­թեամբ»): 2/11ա-37ա: 3/37բ-44բ (պակասաւոր՝ Սաղմ. ԼԹ., չիք՝ Սաղմ. Խ-ԾԴ., ա-գ): 4/45ա-63բ (սկ. թափուած «/// Մի՛ սպա­նաներ զնոսա... » (Սաղմ. ԾԸ. 12), պակասաւոր՝ Սաղմ. ԿԷ-ԿԸ.): 5/64ա-90բ (չիք՝ բ): 6/91ա-115բ: 7/116ա-42բ: 8/143ա-77ա:

Բ. 177բ-82բ Աղօթք Ներսէսի [Շնորհալւոյ] – Հա­ւա­­­տով խոստովանիմ եւ երկիր պագանեմ Քեզ... ամե­նայն սրբոց քոց երկնաւորաց եւ երկրաւորաց եւ Քեզ փառք... յաւիտեանս յաւիտենից:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 182բ Մարտիրոս, 1882, Մահգչառ՞:

2. 1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Հ^մր 24. Սուրբ Էջմիածնայ մա­տենադարանին: [Գաբրիէլ Տէր] Յոհաննիսեանց:

ՆՇՈՒՄ՝ ներդիր թերթիկի վրայ. «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»: 183բ «Հ^մր 2416, 663»:

 

2417

ՄԱՇՏՈՑ ՁԵՌԱՑ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 93. չգրուած՝ 92ա-3բ: ՊՐԱԿ՝ ԺԱ-ԺԹx12 (ԺԴ, ԺԶ 7, ԺԷ 6, ԺԸ 14, ԺԹ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսադրոշմով՝ եռամահիկ, այլ թուղթ՝ թ. 63-93՝ լուսագծերով, լուսադրոշմով՝ գծանկար խաչ, վե­րին թեւին երեքնուկի տերեւ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 13,5x10: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (9x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (գրչափոխութեամբ), նոտրգիր (90ա-1բ. նմուշք՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 15 (1ա-63ա), 17-18 (63բ-8բ), 21-23 (69ա-89բ), 19 (90ա-1բ): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շա­գա­նա­կագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աաստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1 (Ա), սկզբից, թուղթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային (41բ), տաճար (63բ): Զարդագիր՝ թռչնագիր (41բ), հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կա­պոյտ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի Ա. փեղկը հիմքից անջատ, փեղ­կե­րի եզրերը մաշուած, մէջքը վնասուած, կապիչներն ընկած, ցե­ցակեր. սկզբից եւ միջից՝ պակասաւոր, լուսանցներում խոնաւու­թեան հետքեր, տեղ-տեղ գունաթափուած եւ գիրը վնասուած, թթուակեր, լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-7ա [Կանոն հոգեհանգիստ կատարելոյ – Նախ ասի Հայր մեր... պտուղ ի քոց] արդարութեան արմտեաց... եւ զպատուիրանս քո պահեսցին սուրբ եւ անարատ վարիւք եւ առաքինասէր գործովք... ամէն:

Հմմտ. Մաշտոց, Վաղարշապատ, 1905, էջ 689-701:

2. 7աբ ԺԵ. Կանոն Աղ աւրհնելո – Աստուա՛ծ, ո­ղոր­մեա՛ մեզ... Եւ քահանայն ասէ զաղաւթս զայս. Աւրհ­նեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... եղիցի մեզ ի սրբութիւն մեղաց... ամէն:

3. 8ա-18ա ԺԶ. Կանոն Տեառնականի – Ածեն զնուիրեալն ի դուռն եկեղեցւոյն... Եւ կոչեաց Աստուած զՄովսէս... եւ հատո՛յ նմա զողորմութիւն քո յաւի­տե­նից... այժմ եւ միշտ:

4. 18ա-41ա ԺԷ. Կանոն Ոտնլուայ առնեն Մեծի հինգ­շաբթին երեկոյին, զոր ասաց Քրիստոս, թէ աւրի­նակ մի ետու ձեզ, զոր արարեալ է տեառն Եփ­րե­մի Խորին Ասորոյ, զոր թարգմանեաց մեծն դի­տա­պետ Հայոց Մեծաց Գրիգորիս Վկայասէր – Ի Ժ.երորդ ժամու ժողովին... Եւ գլխաւորն ասէ զա­ղաւթս. Փա­ռա­ւորեմք ըզքեզ, Տէ՛ր մեր... հանդիպիլ քեզ ի փառաւոր եւ միւսանգամ գալստեան քո... այժմ եւ միշտ:

5. 41բ-62բ ԺԸ. Կանոն Ջուր աւրհնելոյ – Երթան խաչիւ եւ Աւետարանաւն... Ընթերցուած ի Չորրորդ Թա­­գաւորութենէ. Եւ ասեն արք քաղաքին... եւ կատա­րեալ առաքինութեամբ արժանի լիցուք փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգիդ: ա. 46բ-52ա Աւրհ­նու­թիւն Ջրոյ, զոր ասացեալ է Բարսեղի Կեսարու Կապուպակցոյ – Աւրհնեալ Տէր Աստուած ամենա­կալ... երիտասարդ եւ կուսանք, ծերք եւ տղայք հան­դերձ ցնծութեամբ եւ ուրախութեամբ ամենայն հոգիք տացեն գոհութիւն Աստուծոյ. ամէն:

6. 63ա [Ողբ ղարիպի, Նաղաշէ ասացեալ. ձեռ 3162, 89ա – Աստուծոյ մարդասիրին փա՜ռք յաւի­տեան... / Մէկ մի չկայր, զձեռքն] խաչէր ի վերայ սրտին... եւ քեզ ամենքս երկրպագեմք Աստուածածին:

7. 63բ-77ա ԻԷ. Կանոն Նաւակատեաց եկեղեցւոյ՝ պղծել տաճարի յանօրինաց, եւ շարժեալ սեղանոյն վերըստին հաստատել – Մտանէ եպիսկոպոսն... Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղօթս զայս. Որ ունիսդ իշխա­նու­թիւն... Ուր օրն նաւակատիս կատարեսցին ուրախու­թեամբ:

8. 77բ-80բ ԻԸ. Կանոն Աւազան օրհնելոյ. Եւ այս է կարգաւորութիւն – Հաստատեն զաւազանն... Եւ եպիս­կո­պոսն ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած, մեծ եւ փառաւորեալ... եւ արժանի լիցուք երկնից արքայու­թեանդ ընդ ամենայն սուրբս քո:

9. 80բ-1ա ԻԹ. Կանոն Սկի եւ մաղզմայ օրհնելոյ – Բե­րեն յեկեղեցին... Ասէ զաղօթս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աս­տուած մեր... եւ արժանի արա՛ պաշտել զքեզ. փառք, իշխանութիւն:

10. 81ա-4ա Լ. Կանոն զարմտիս սերմանց, եւ զշեղջ, եւ զհնձան օրհնել – Սղմս. Կց... Ընթերցուած Յո­­վելէ մարգարէէ. Քաջալերեա՛ց, երկի՛ր... եւ որք կե­րի­­ցեն՝ հանցեն օրհնութիւն եւ զփառս Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյ:

11. 84աբ ԼԱ. Կանոն հանդերձեղէն, սպասք օրհ­նե­լոյ, վարագոյր կամ սեղանոյ ծածկոց եւ այլ – Տա­նին յեկեղեցին առաջի բեմին... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէ՛ր Աստուած բարձրեալ, որ զգեցուցեր զեկեղեցի... աստ եւ ի հանդերձեալսն զողորմութիւն մեծ գտանել ի քէն... այժմ:

12. 84բ-5բ ԼԲ. Կանոն Աւրհնութիւն նորակերտ գրոց – Տանին յեկեղեցին եւ հանեն յամբիոնն... Ասէ զա­ղօթս. Աւրհնեալ եւ, Տէ՛ր Աստուած մեր... տանել զան­ճառ բարերարութեանդ պարգեւս... միշտ եւ յաւի­տեանս:

13. 85բ ԼԳ. Աղօթք երդմնահարաց, որք երդնուն մարդիկք – Աստուա՛ծ, որ զմարդկային բնութիւնս փո­փո­խականս եւ տկարս գիտես... քանզի օրհնի անուն քո եւ փառաւորի... յաւիտեանս:

14. 85բ ԼԴ. Կանոն Նոր դուռն եկեղեցւոյ դնել, հաս­տատել ի տեղւոջն իւրում – Եւ ասեն սաղմոս՝ Խոս­տովան եղերուք... Խնդրեսցուք հաւա/// (թա­փուած):

15. 86ա-8ա [Կանոն օրհնութեան խաղողոյ... – Բերեն յեկեղեցին... ] լցուսցէ զսիրտս մեր... Եւ քա­հա­նայն ասէ զաղօթս. Աւրհնեալ ես, Որդի՛ եւ Բան Հօր... ըստ անսուտ ի քէն խոստմանն ի պատիւ եւ ի փառս Հօր քո եւ Հոգւոյդ սրբոյ:

16. 88բ-9ա ԼԶ. Աղօթք վասն Պատկեր օրհնելոյ, զոր ասացեալ է վասն մօր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի – Տէր Աստուած ամենակալ... զի քեզ լիցին երկրպագուք եւ փառաբանիչք... ամէն:

17. 89աբ ԼԷ. Վասն խունկ օրհնելոյ – Առնու քահանայն ի ձեռն եւ ասէ. Ամենակալ Տէր, որ ընկալար զխունկն... այլ պարգեւեա՛ մեզ շնորհիւ Հոգւոյն Սրբոյ առնուլ զօրհնութիւնդ քո... փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԷ. դ.

90ա-1բ (այլ ձեռք, նոտրգիր) [Ողբ] – Ո՜վ գեղեցիկ եւ նազելի, / եւ ոսկէհատ յոյժ ցանկալի... լուսեղինաց դասքն խառնի, / օրհնէ զՏէրըն ամենայնի:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 93բ՝ «Աայսահարեալ», տառեր:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպնկ Աա «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս»: 93բ «Հ^մր 2417, 795»:

2418

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ՍԻՍԱԿԱՆ

ՊԾԵ. – 1406

ԳՐԻՉ՝ Գալուստ: ԾԱՂԿՈՂ՝ Կարապետ: ՍՏԱՑՈՂ՝ Գրիգոր:

ԹԵՐԹ՝ 318: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԷx12 (Ա 9, ԻԶ 10, Զ 11, Թ, ԺԱ, ԺԸ 14, Ժ 13, ԻԵ 2)+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12,8x8,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (10.5x6.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 32ա, Աա): ՏՈՂ՝ 23-24: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը տախտակ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմի՞ր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա (սկ.) Ա. դեղին թուղթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Աստուա­ծա­ծին՝ 23բ, 186բ, Դաւիթ մարգարէ՝ 33ա, Ստեփաննոս Նա­խա­վկայ՝ 34ա, Պետրոս առաքեալ՝ 36բ, Յովհաննէս աւետարանիչ՝ 38ա, Յովնան յերախ կիտի՝ 43բ, Յովհաննէս Մկրտիչ՝ 161ա, Գրի­գոր Լուսաւորիչ՝ 166բ, Հռիփսիմէ կոյս՝ 172բ, Յակոբ Մծբնա­ցի՝ 212ա, Միքայէլ հրեշտակապետ՝ 215ա: Ճա­կա­տազարդ՝ 8ա, 46ա, 88ա, 192բ, 242ա, 260բ, 283ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական, թռչնային, կենդանական, տա­ճար, խաչ: Զար­դա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, վարդագոյն, շագանակագոյն, մանուշակագոյն, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին թեթեւակի քերծուած, եզ­րե­րը մաշուած, Բ. փեղկի տախտակը վերից վար ճեղքուած. սկզբից եւ միջից պակասաւոր, թ. 1-13՝ բնագիրը վնասուած եւ Ի. դ. նո­րո­գուած դեղին թղթերով. լուսանցներում խոնաւութեան հետ­քեր, կան զանազան բծեր եւ փոքրիկ պատռուածքներ, խոնա­ւու­թիւ­նից մանրանկարներն ու լուսանցազարդերն արտատպուած հան­դիպակաց թերթերին, եզրահատումից՝ վնասուած, լուսան­ցա­կողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-317բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/1ա-2բ (փոքրիկ մա­սունք): 2/3ա-5ա (փոքրիկ մասունք): 3/5ա-8ա (փոքրիկ մա­սունք): 4/8ա-9բ (մասամբ թափուած, չիք՝ «Մ. Ուրա­խա­ցիր Աստուա­ծածին...»): 5/9բ-11ա (մասամբ): 6/11ա-2բ (վնասուած): 7/12բ-4բ (սկիզբը վնասուած): 8/14բ-6բ: 9/16բ-8ա: 10/18ա-9բ: 11/20ա-1բ: 12/21բ-3բ: 13/23բ-7բ: 14/27բ-9բ: 15/29բ-31ա: 16/31ա-2բ: 17/33ա-4ա: 18/34ա-6ա: 19/36բ-8ա: 20/38ա-9բ: 21/39բ-42ա: 22/42ա-3բ: 23/43բ-5ա: 24/45բ: 25/46ա-7բ: 26/47բ-51ա: 27/51ա-6բ (գ՝ 232բ տե՛ս 83): 28/56բ-64բ: 29/65ա-73բ (սկ. թափուած «[Հ. Արարչակիցդ Հաւր... երկնաւոր]: Ընդ ողջախոհին...»): 30/73բ-81ա: 31/81ա-8ա: 32/88ա-9բ: 33/89բ-91բ (չիք՝ «ԱՁ. Հ. Որ զե­­րիս մանկունսըն...»): 34/91բ-2բ (չիք՝ «Հ. Բարե­բա­նեալ ես.. »): 35/92բ-4բ: 36/94բ-6ա: 37/96ա-7ա: 38/97ա-9բ: 39/99բ-108բ (չիք՝ ա. «Մ. Յահեղ աւուրն...»): 40/108բ-11ա: 41/112ա-7ա (սկ. թափուած [«Հ. Այսաւր մեծ աւետիք... յաւիտեան: Յաղ]­թական եր­գով... »): 42/117ա-23ա: 43/123ա-41բ: 44/141բ-5ա: 45/145բ-51բ (պակասաւոր՝ բ. «Տ. Իւղաբերից կա­նանցն...», չիք՝ «Ճշ. Որ անբաւելի...»): 46/152աբ (սկ. թափուած [«Տ. Որ ի քրովբէական կառսըդ... հողմոց. այսօր] ի հրեղէն լեզուս...»): 47/152բ-4ա: 48/154ա-5բ: 49/155բ-7ա: 50/157ա-8ա: 51/158աբ, 168աբ: 52/168բ, 160ա-1ա: 53/161ա-5ա: 54/165ա-6բ: 55/166բ-7բ, 159աբ: 56/159բ (160ա-1ա տե՛ս 52, 161ա-5ա տե՛ս 53, 165ա-6բ տե՛ս 54, 166բ-7բ տե՛ս 55, 168աբ տե՛ս 51), 169ա-70ա: 57/170ա-2բ: 58/172բ-8ա: 59/178ա-9բ: 60/179բ-82ա: 61/182ա-3բ: 62/183բ-5ա: 63/185ա-6բ: 64/186բ-8բ: 65/188բ-90բ: 66/190բ-2բ: 67/192բ-3բ: 68/193բ-5ա: 69/195ա-6բ: 70/196բ-7բ: 71/197բ-9ա: 72/199ա-200ա: 73/200ա-1բ: 74/201բ-4ա: 75/204ա-5բ: 76/205բ-7ա: 77/207բ-10ա: 78/210բ-2ա: 79/212ա-4ա: 80/214ա-5ա: 81/215ա-7ա: 82/217ա-28ա (զ՝ 232աբ, ժդ՝ 240աբ): 83/228ա-32ա (232աբ տե՛ս 82. զ, 232բ տե՛ս 27. գ): 84/232բ-7բ: 85/237բ-40ա (240աբ տե՛ս 82. ժդ), 240բ-2ա: 86/242ա-60բ: 87/260բ-79բ (չիք՝ ե. «Զքեզ աղաչեմըք...», է. «Աւրհնաբանող ձայնիւ եր­գեմք... »): 88/283ա-301ա (89-ից յետոյ, յաւելեալ՝ 302ա «[Մ.] Ո՜վ գերահրաշ ծաղիկ...»): 89/276բ-83ա (88-ից առաջ, չիք բ): 90/302բ-8բ (309ա-13ա տե՛ս 95, 313ա-4ա տե՛ս 93): 91/315ա-6բ: 92/չիք: 93/313ա-4ա: 94/314բ (315ա-6բ տե՛ս 91), 317աբ (յաւելեալ՝ 317բ [«Մ. Որ ի] յամսեանն վե­ցե­րոր­դի...): 95/309ա-13ա: 96/չիք:

302բ-317բ մասը երեւի 1464 թ. առաջ Հունձք գիւ­ղում գրել-լրացրել է Միգայէլ գրիչը. տե՛ս Յիշ. յետա­գայի, 87բ, 111բ, 314ա։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

45բ Զստացաւղ սորա զԳրիգոր՝ սիրող բանի, եւ մե­ղուցեալ տառատիպս՝ զԳալուստ, յիշել մաղթեմ. ՊԾԵ. (1406):

301բ (Գալուստ գրչի) Փա՜ռք համագոյ եւ միաս­նա­կան, անբաժանելի սուրբ Երրորդութեանն եւ մի աս­տուածութեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, յաւիտեանս. ամէն: Արդ, գրեցաւ եղանակաւոր տառս եւ լուսազարդ երգարանս ի թուականս հայոց ՊԾԵ. (1406), ի տանս Սիսական, յերկիր [Սիւնեաց՞], ի մեծ եւ ի հռչակաւոր սուրբ ուխտս [Տաթեւու՞], առ ոտս մեծ եւ ամեներջանիկ դիտապետիս հայոց, որ է անուա­նա­կիր արփիաւորչին, այլ եւ գործոց նորին, նա եւ պսա­կացն ասեմ մեծին, ի խնդրոյ սրբասնունդ եւ երա­նա­շնորհ եղբաւր մեր եւ անընդմիջաբար սիրելոյ Գրի­գո­րի՝ սիրողի բանի, ի վայելումն անձին իւրոյ սրբազանի, յիշատակ հոգոյ իւրո եւ ծնօղաց իւրոց, եւ ի վարժումն դեռաբոյս պատանեկին (ջնջած եւ գրած՝ «Սարգի­սին»), որ է որդի (ջնջած եւ գրած՝ «Ստեփաննոս»)ին իւրոյ, զոր Տէր վայելել տացէ ընդ երկայն աւորս, ձեռամբ յոգնամեղ եւ ապիկար գրչի՝ Գալուստ պիտակ սպասաւորի, ի լաւ եւ յընտիր աւրինակէ Սըսցոյ, որ էր գրեալ ձեռամբ բազմարուեստ գրչի՝ Գրիգոր դպրի, մականուն Խուլ կոչեցեալ: Արդ, աղաչեմ զամե­նե­[ս]եան, որք աւգտիք ի սմանէ կամ գաղափարէք՝ զվե­­րոյասացեալ ստացաւղ սորա եւ զբազմամեղ |302ա| գրչաւոր մի՛ մոռանայք, այլ մաղթեմ յիշել ի սուրբ եւ յերկաթռիչ պաղատանս ձեր առաջի անարատ գառինն եւ անարիւն զենմանն Քրիստոսի, եւ նա, որ առատն ի տուրս բարեաց եւ աննախանձ ի պարգեւս շնորհաց, մեզ՝ յուսողացս, եւ ձեզ՝ խնդրողացդ առ­հասարակ շնորհեսցէ. նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

Տե՛ս ԺԵ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 60, Հ^մր 64 (301բ-2ա). ըստ որի եւ փակագծային լրացումները:

2. 111ա (Կարապետ ծաղկողի) Ո՜վ դասք լոյս երա­մից, աղաչեմ յիշման արժանի առնել զԿարապետ նկա­րող սորին: Ով զմեզ յիշէ՝ յիշեալ լիցի առաջի անմահ գարին Յիսուսի Քրիստոսի:

164բ Ո՜վ դասք լոյս երամից, յիշեցէ՛ք զնկարող:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 87բ (Միգայէլ գրիչ լրացնողի. 1464 թ., բոլոր­գիր) Զմեղաւոր հողս՝ զՄիգայէլ գծողս, յիշեցէ՛ք [յ]ա­ղաւթս ձեր եւ/// (չշարունակած):

111բ Արդ, ծանուցումն պայծառ ընդերձողաց: Փա՜ռք համագոյ եւ միասնական, անբաժանելի սուրբ Երրորդութեանն եւ մի աստուածութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ յաւիտեանս. ամէն:

Արդ, գրեցաւ եղանակաւոր տառս եւ լուսազարդ երգարանս ի թուականս հայոց ՊԾԵ. (1406) ամի, ի յերկիրն Քաջբերունի, ի գիւղս Հունձք, ընդ հովանեաւ Սուրբ Սարգսի Զաւրավարին եւ ըՍտեփաննոսի Նախավկա[յ]ի, ի հայրապետութեան Զաքարիայի, ի յառաջնորդութեան սուրբ ուխտիս Մեծոբայ ըՍտե­փան­նոս վարդապետի: Յուսամք յԱստուած, որ պահէ զնայ անփորձ կենաւք մինչեւ ի խորին ծերութիւն. ամէն: Եւ յետ աստեացս ելանելոյն ընդ սուրբ վար­դա­պետաց դասուն դասակից առնէ. ամէն: Արդ, աղաչեմ զամենեսեան սիրովն Քրիստոսի զընդերձողսդ եւ զլսողսդ՝ յիշման արժանի առնել զվերոյ յիշեցեալ ըս­տա­ցող տառիս: Արդ, գրեցաւ ի ձեռամբ Միգայէլի անար­ժանի եւ անիմաստ գրչի, եւ իմ ան[ըն]դունակ եւ անհմուտ գոլով յարուեստ գրչութեան, եւ բազում մե­ղաց ցնորիւք պաշարեալ, գրեցի անարժան ձեռօք իմաւք ընտիր եւ ստոյք աւրինակէ Խուլ կոչեցեալ: Ով զմեզ յիշէ՝ յիշեալ լիցի առաջի անմահ գարին Յիսուսի Քրիստոսի:

Տե՛ս ԺԵ. դ. յիշ-ք, Գ., էջ 441, Հ^մր 598 (111բ), ուր սա դրուած է 1464 թ. ներքոյ եւ բացատրուած՝ «Թուականը ջնջուած է եւ գրուած ՊԾԵ., որ կեղծիք է: Այստեղ յիշա­տա­կուած Զաքարիա կաթողիկոսը նշանաւոր Զաքարիա Աղ­թա­մար­ցին է, որ աթոռակալել է 1434-1464 թթ., ուստի յիշատա­կարանի գրութեան վերջին հնարաւոր տարեթիւը 1464ն է»: Այստեղ նշուած է նաեւ նոյն Միգայէլ գրչի մի այլ գործ՝ ՄՄ Հ^մր 3049 Աւետարանը, որ «հեզահոգի... Մսրմէլիք» կնոջ համար նա գրել է «ի Ջ. ու ԺԱ. (1462) ամի, ի յերկիրս Քաջբերունի, ի գեաւղս, որ կոչի Ունձք». տե՛ս ձեռ. 3049, 277ա-80ա, հմմտ. ԺԵ. դ. յիշ-ք, Բ., էջ 178-9, Հ^մր 223:

314ա Զմեղաւոր հողս՝ զՄիգայէլ գծողս, յիշեցէ՛ք [յ]աղօթս ձեր:

2. 166բ (ԺԵ. դ. վջ., անփոյթ բոլորգիր) Ո՜վ դասք հրեշտակաց եւ նահատակք Քրիստոսի, աղաչեմ զձեզ, յիշման արժանի առնել զՅովհաննէս նկարող սորին: Ով զմեզ յիշէ՝ յիշեալ լիցի առաջի անմահ գառին Յի­սուսի Քրիստոսի:

Այս Յովհաննէսը որեւէ ծաղկում չի արել, սոսկ կրկնօրի­նա­կել է Կարապետ ծաղկողի 111ա էջի յիշ-ը. ամբողջ ձեռագրի նկա­րազարդումը Կարապետինն է։

3. 46բ (1746 թ., նոտրգիր) Ես՝ Սէվիս, դալու եմ Վա­հանին ԳՌ. (3000) փող, Բ. թաղար ց[որ]եէն: Աստուծովդ օգնութեամբ դամ. թվին ՌՃՂԵ. (1746):

4. 318ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի վայելումն Սարկիս վար­դապետին Միրզայբէկով, ամի (չգրած) ի Տեառնէ. ամէն:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 260բ սեւով քառանկիւնի, մէջը՝ «Քրիս­­տոսի ծառայ Սարգիս. 1822»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 110բ «Զմեղաւոր. ՊԾԵ. (1406)»: 285բ՝ ՋԺԲ. (1463), ՋԺԱ. (1462), ԷՌԿ. (7060): 317բ Զգծող սո­րին եւ վայէ: 318ա (ԺԹ. դ., շղագիր) ՊԾԵ. թուին գրե­­­­ցաւ Շարականս: Տե՛ս «Բանն, որ ընդ Հօրն»: Պհպնկ 318բ «Աս կիրըս է հարն է», խզբզոց:

2419

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԺԶ. դար

ՍՏԱՑՈՂ՝ Տէր Պետրոս:

ԹԵՐԹ՝ 293: ՊՐԱԿ՝ Դ-ԻԸx12 (Դ-Ե 13, Զ, ԻԸ 11, ԺԸ, ԻԶ 10, ԻԷ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11x9,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (10x6.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 15ա): ՏՈՂ՝ 25: ԿԱԶՄ՝ ծաղկա­թուղթ, մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1 (Ա) + 1 (Գ), թուղթ, մասն կազմաստառի:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Յովնան յե­րախ կիտի՝ 11ա, Մուտք յԵրուսաղէմ՝ 57բ: Կիսախորան՝ 80ա: Ճակատազարդ՝ 1բ, 8բ, 56ա, 127ա, 178ա, 232ա, 263բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային, տաճար, խաչ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր (օձ՝ 163ա): Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վարդագոյն, շագա­նա­կագոյն:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկասու, Ը. 18-19, Է. 36-45: ԺԷ. դ.: 1 (Բ, վջ.), ստացուած ընդլայնակի հատուած 1 թերթից: Մագաղաթ, 11x8, երկսիւն (7,5x7,5), բոլորգիր, 14 տող: Կարդալ՝ Աաբ. «/// ի յայտ... եկին նա մա[յրն]», «/// ճաշ ընդ նմա... սա աւասիկ»:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը թեթեւակի մաշուած, եզ­րա­­հատումից լուսանցազարդերն ու լուսանցագրութիւնները վնա­­սուած. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր. լու­սանց­ներում բծեր, խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, տեղ-տեղ՝ ցեցակեր. ԻԴ. (թ. 252-63) եւ ԻԵ. (թ. 240-251) պրակ­ները եւ թերթեր խառնուած (տե՛ս Բվնդ.), թ. 273՝ կարդալ թ. 263ից յետոյ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-293բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1/5աբ (սկ. թափուած [«Տ. Այ­սաւր ցնծան երկնայինք...] գովեն ըզլոյսն...»): 2/5բ-6բ (չիք՝ «Ո. Անճառելիդ Աստուած... Տ. Թագաւոր փառաց Աստուած... Ճշ. Որ ի բարձրութիւնս երկնից...»): 3/7ա-8բ (սկ. թափուած [«Մ. Ուրախ լե՛ր, Մարիամ, սուրբ Աստուածածին... եկն] Տէր...»): 4/8բ (միջից եւ վերջից թափուած, միայն՝ «Աւրհ. ԲՁ. Ուրա­խացիր, սըրբուհի... » եւ «Ուրախ լե՛ր բերկրեալ...»): 5-12/չիք: 13/290բ (միայն՝ «Մ. Ուրախացիր Աստուածածին...»): 14/4աբ (չիք՝ «Մ. Աթոռ քրովբէական... Ո. Որոյ առեալ հրա­ման... Տ. Զոր փա­ռա­բանեն... ԴԿ. Ճշ. Անըսկիզբըն Բանըն...»): 15/չիք: 16. ա/չիք: 16. բ/9ա (սկ. թափուած «[... ի յանբա]նից փո­խեալ...»): 17/9աբ (վերջից պակասաւոր, չիք՝ «Մկ. Աւրհնե­ցէ՛ք ըզՏէր յաւրհնութիւն...»): 18-20/չիք: 21/2աբ (2բ-3ա տե՛ս 94), 3աբ (սկ. թափուած [«Տ. Առաքեալք Աստուծոյ... կա­թու]­ղի­կէ եկե­ղեցւոյ...»: Յաւելեալ՝ 3ա «Գեղեցիկ անուն բարի...»): 22/3բ, 10ա-1ա: 23/11աբ, 25աբ: 24/25բ, 1ա (1աբ տե՛ս 93): 25/1բ, 12ա-3ա: 26/13ա-6բ: 27/16բ-21բ, 290ա: 28/21բ-4բ, 26աբ, 37աբ, 27ա-9ա: 29/29ա-36բ, 38ա (միջից պակասաւոր, չիք՝ Ո. Հրաշափառ ծագումըն... Տ. Այսաւր ցընծան... Ստեղ. Մկ. Զա­նունըն Տեառն: Լուսապըսակացըն...», թերի՝ «ԴՁ. Ճշ. Այ­սաւր մե­ծապէս պանծացեալ...»): 30/38ա-44ա (44ա-8բ տե՛ս 90), 48բ-9բ: 31/49բ-56ա: 32/56ա-7բ: 33/57բ-60ա: 34/60ա-1ա: 35/61ա-3ա: 36/63ա-4բ: 37/64բ-6ա: 38/66ա-8բ: 39/68բ-77բ (չիք՝ ա «Մ. Յահեղ աւուրն...»): 40/77բ-80ա: 41/80ա-6բ (յա­ւե­լեալ՝ բ 83ա «Մ. Ո. Որ ըզհրեշտակին...»): 42/86բ-92բ: 43/92բ-114բ: 44/114բ-9ա: 45/119ա-26բ: 46/127ա-9ա: 47/129ա-31ա: 48/131ա-2բ: 49/132բ-4բ: 50/134բ-6ա: 51/136ա-7ա: 52/137ա-9ա: 53/139ա-44ա: 54/144ա-6բ: 55/146բ-8ա: 56/148ա-9ա: 57/149բ-52ա: 58/152ա-8բ: 59/158բ-60ա: 60/160ա-3ա: 61/163ա-4բ: 62/164բ-6բ: 63/166բ-8ա: 64/168ա-70բ (170բ-3ա տե՛ս 95): 65/173ա-5բ: 66/176ա-8ա: 67/178ա-9բ: 68/179բ-81ա: 69/181ա-2բ: 70/182բ-3բ: 71/183բ-5բ: 72/185բ-6բ: 73/186բ-8ա: 74/188ա-90բ: 75/190բ-2ա: 76/192ա-4ա: 77/194ա-7բ: 78/197բ-9բ: 79/199բ-201բ: 80/201բ-3ա: 81/203ա-5ա: 82/205ա-17բ, 292ա-3ա (չիք՝ զ): 83/217բ-22ա: 84/222ա-7բ: 85/227բ-32ա: 86/232ա-9բ, 252ա-63բ: 87/263բ, 240ա-51բ, 273աբ, 264ա-70ա (չիք՝ է. «Աւրհնաբանող ձայնիւ երգեմք...», «Մեծ եւ ահեղ աւրըն...»: Յաւելեալ՝ ե. 248աբ «[Տ]. Արար­չա­գործ Աստըւած, որ յոչընչէ...»): 88/274ա-88բ (սկ. թա­փուած, «[Ծան. Ի սուրբ երրորդութենէն ծանեաք... բազ]կաւ ի վերա», 89-ից յետոյ: Յաւելեալ՝ 290բ-1ա «Սարսափելի որոտ­մամբ...», 293բ «Ստ. Հբ. Անըսկիզբն Աստըւած համապայ­ծառ... եւ մեք/// (շար. թերի)», 288բ-90ա տե՛ս 91, 290ա տե՛ս 27. գ, 290բ տե՛ս 13, 293աբ տե՛ս 89. բ, 292ա-3ա տե՛ս 82. ժդ, 293աբ տե՛ս 96): 89/270ա-2բ (88-ից առաջ, վերջից պակա­սա­ւոր): 90/44ա-8բ (տե՛ս 30): 91/288բ-90ա (տե՛ս 88): 92/չիք: 93/1աբ (տե՛ս 24): 94/2բ-3ա (տե՛ս 17): 95/170բ-3ա (տե՛ս 64): 96/293աբ (տե՛ս 88):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

79բ-80ա (ստ. լս.) Յիշատակ է Շարականս տէր Պետ­­րոսին եւ կողակցոյն իւրոյ՝ Եփրոսինէ, եւ որ­դ[ոց]ն՝ Պօղոսին եւ Անդրէասին. յիշեցէ՛ք եւ/// (եզ­րա­հատուած):

126բ Յիշատակ է Շարականս տէր Պետրոսին եւ կողակցոյն իւր՝ Եփրոսինէ, եւ որդոցն՝ Պօղոսին եւ Անդ[ր]էասին, եւ ամենայն արեամբ մերձաւորացն իւրոց, որք զՈղորմիդ ասէք. ամէն:

177բ-8բ (ստ. լս.) Յիշեսջիք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զտէր Պետրոսն եւ զկողակիցն Եփ[րոս]ինէն, եւ որդոցն՝ Պօղոսին եւ Անդրէասին, եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 293բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես՝ ծառայ Մարտիրոսս գրեցի:

2. 119բ (ԺԹ. դ., բոլորգիր, եզրահատուած) Վարդ/// Քրիստոսի ծառայ, ես՝ ըՍտեփանոս, որդի տէր Օհա­նէսեան, յիշեցէ՛ք:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 239ա բոլորակ, խաչանիշ, անգիր:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 13բ թռչուն:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 141բ, 144բ, 146բ, 147ա, 154բ, 188բ, 195բ, 277բ եւ այլն. զանազան տառեր եւ բառեր: 240ա «Եկօ, աղաչեմ Քրիստոս»: 293բ «Օգնե՛յ Սուրբ Հոգի առ քեք ասա: Որ զարար զալց գոր է բազուկս քոյ Տէր»:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպնկ Աա «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2419, 804»:

2420

ՆՈՐ ԿՏԱԿԱՐԱՆ (ՄԱՍՆ)

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՃԺԹ.– ՌՃԻ. – 1670-1671

ԳՐԻՉ՝ Յովսէփ աբղյ., Մարկոս: ԾԱՂԿՈՂ՝ Երեմիա: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մեսրոպ դիակօն:

ԹԵՐԹ՝ 245. չգրուած՝ 5բ, 168բ, 244ա-5բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԶx12 (Ա-Բ, Ի 10, Գ 5, Դ 6, Ե-Է, ԺԴ չիք): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 13x9: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (9x5.7): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (ըստ գրչաց ան­զանազանելի. նմուշ՝ 11ա, Բա): ՏՈՂ՝ 18-19: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աստառը վար­դագոյն մետաքս՝ ասեղնագործ ծաղիկներով. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ստացող Մեսրոպ դիակօն՝ 242բ: Լուսանցային. Տիմոթէոս՝ 169ա, Յուդայ (Ղեբէոս)՝ 235բ, Պօ­ղոս առաքեալ՝ 243ա: Կիսախորան՝ 6ա: Ճակատա­զարդ՝ 191ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, սափոր: Զար­դագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կանաչ, կապոյտ, դեղին, սեւ, շա­գա­նակագոյն, ոսկի:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Յովհաննու, Է. 40-46: Ժ. դ.: 2 (Ա-Բ, վջ.), ստացուած եզրահատուած կէս թերթի ընդ­լայ­նակի երկտակումով: Մագաղաթ, 17,3x12,8՝ բացուածքը, այժմ՝ միասիւն (9,5x8), բոլորգիծ երկաթագիր, 14 տող: Կարդալ՝ Բա, Աբ, Բբ, Աա. «Ոմանք ի ժողովրդենէն... ետուն սը[պասաւորքն]»:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եւ մէջքի եզրերը մաշուած, ցե­ցա­կեր. սկզբից եւ միջից՝ պակասաւոր. լուսանցներում խո­նաւու­թեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, տեղ-տեղ ցեցակեր, 101րդ թեր­թի վերին եզրը կտրուած, ընկած, թ. 235՝ պոկուած, ԺԳ. պրակը թուլացած, լուսանցակողերը գունաթափ, կեղտո­տուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. [Առ Հռոմայեցիս] – Նխ. 1ա-3բ: Գլ. 3բ-5ա: Թղթ. 6ա-24ա:

2. Առ Կորնթացիս Ա. – Նխ. 24բ-5բ: Թղթ. 26ա-31բ (սկ. թափուած «///[այն]պէս ո՛չ լուիցեն... » (ԺԴ. 21) «... այս[միկ]///» (ԺԵ. 53. շար. թափուած):

3. Առ Կորնթացիս Բ. – Նխ. 32աբ (սկ. թափուած «///[բար]ձին... »): Գլ. 32բ-3բ: Թղթ. 34ա-59բ:

4. Առ Գաղատացիս – Նխ. 60աբ: Գլ. 60բ-1բ: Թղթ. 62ա-75ա:

5. Առ Եփեսացիս – Նխ. 75բ-6ա: Գլ. 76ա-7ա: Թղթ. 77ա-90ա:

6. Առ Փիլիպեցիս – Նխ. 90ա-1ա: Գլ. 91աբ: Թղթ. 92ա-101բ:

7. Առ Կողոսացիս – Նխ. 101բ-2բ: Գլ. 102բ-3ա: Թղթ. (թափուած):

8. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Թղթ. 104ա-12ա:

9. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Նխ. 112ա-3ա: Գլ. 113աբ: Թղթ. 114ա-8ա:

10. Առ Եբրայեցիս – Նխ. 118ա-9ա: Գլ. 119ա-22ա: Թղթ. 122ա-52ա:

11. Առ Տիմոթէոս Ա. – Նխ. 152ա-3ա: Գլ. 153բ-4բ: Թղթ. 155ա-66ա:

12. Առ Տիմոթէոս Բ. – Նխ. 166ա-7ա: Գլ. 167ա-8ա: Թղթ. 169ա-76բ:

13. Առ Տիտոս – Նխ. 176բ-7բ: Գլ. 177բ-8ա: Թղթ. 178ա-82բ:

14. Առ Փիլիմոն – Գլ. 183ա: Նխ. 183աբ: Թղթ. 184ա-6ա:

– Վերագիր, Թելադրութ., Նաւարկութ. – 186ա-7ա (տե՛ս ձեռ. 187, 444բ):

15. Թղթ. Յակովբայ – Յռջբ. 188ա-9ա: Գլ. 189բ-90բ: Թղթ. 191ա-201բ:

16. Թղթ. Պետրոսի Ա. – Գլ. 201բ-2բ: Թղթ. 203ա-14ա:

17. Թղթ. Պետրոսի Բ. – Գլ. 214աբ: Թղթ. 215ա-21բ:

18. Թղթ. Յովհաննու Ա. – Գլ. 222աբ: Թղթ. 223ա-32ա:

19. Թղթ. Յովհաննու Բ. – Գլ. 232ա: Թղթ. 232բ-3բ:

20. Թղթ. Յովհաննու Գ. – Գլ. 233բ-4ա: Թղթ. 234ա-5ա:

21. Թղթ. Յուդայի – Գլ. 235աբ: Թղթ. 235բ-8բ:

22. Աղերս Եւթաղի – 238բ-9բ:

Մանրամասն տե՛ս ձեռ. 187:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 5ա (Յովսէփ գրչի) Եւ Քրիս­տո­սի Աս­տու­ծոյ՝ փրկ­չին եւ մարդասիրին, Հարբ եւ Հոգւով Սրբով փառք, պատիւ եւ իշխանութիւն յաւիտեան եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն. ԺԹՌՃ., ՌՃԹԺ. (1670):

24ա Ո՜վ ըն­թեր­ցող սուրբ մա­տե­նիս,

Մես­րոպ եղ­բայրդ իմ ցան­կա­լիս,

Մաղ­թեմ յիշ­ման ար­ժան առ­նես,

Յով­սէփ տրուպ գծ­օղ տա­ռիս:

59բ Յիշեա՛ զգծօղս, ո՜վ ցանկալիդ իմ Մեսրոպ:

187ա Ի թուին ՌՃԺԹ. (1670), մուտ քսանին (1671): Ի թուին ՌՃԺԹ. մուտ Ի. (1671) շնորհօք եւ կա­րո­ղութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ կատարեցաւ ԴԺ. թուղթ սրբազան առաքելոյն Պօղոսի, ձեռամբ յոգնամեղ Յով­սէփ աբեղայի:

187բ (1670 թ., նոտրգիր)

Ի յարամեան թուականի

Հազար հարիւր տասն եւ իննի (1670)

Մատեանըս այս գծագըրի,

Ի դրան Սրբոյ Էջմիածնի,

Ձեռամբ Յովսէփ մեղսաքաւչի,

Որ այսմ ամի եղեւ ռաբբի,

Յամսեանն յունաց դեկտեմբերի,

Աւուր պատկերն հինգշաբթի,

Ի սուրբ տօնին Յօհանիսի,

Զոր Որոտման Որդի ասի:

Զոր եւ ժտեմ հանդիպողաց,

Սիրով սրտիւ վայելողաց,

Յիշել զտէրն իմ հարազատ,

Զոր ի գծիս մեք ծանուցաք:

243ա Յիշատակարան սրբոյ գրոյ. Փա՜ռք, պատիւ աստուածութեան անհասական, սրտատենչ գոհութիւն յամենայն արարածական գոյութեանց՝ յիմանալեաց եւ զգալեաց, համաբուն եւ միազուգ երից անձանց եւ հաւասարահարթ տէրութեան եւ ամենակարօղ պար­գեւա­ձիր ողորմութեան եւ գթութեանն՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Սրբոյ Հոգւոյն, յանցեալն, յայժմուս եւ ապագայն, յաւիտեանս յաւիտենիւ. ամէն: Արդ, ողորմութեամբ Տեառն եւ շնորհիւ ամենազօր եւ գերակատար Երրոր­դութեանն աւարտեցաւ կտակս սրբազան առաքելոյն Պօ­ղոսի |243բ| հանդերձ Կաթուղիկէից եօթեամբ թղթովն, ի թուահաշուութեանս Արամեան սեռի ՌՃ. եւ քսաներորդի (1671), եւ ի հայրապետութեան տեառն Յակոբայ սրբազան կաթողիկոսի, ձեռամբ բազմավէր Յովսէփայ բանի պաշտօնէի, ի դրան գերահռչակ եւ լուսանկար քրիստոսակոխ Սրբոյ Աթոռոյս Էջմիածնի, առ ի վայելումն անձին Մեսրօպայ հարազատի, զոր Տէր Աստուած բարեաւ վայելել տացէ նմա երկար եւ ձիգ ժամանակաւ. ամէն:

241բ (նոտրգիր) Յովսէփ վարդապետ եւ զծաղկող սորայ՝ զքաջաարհեստ հարազատն իմ զԵրեմիայն, յի­շեցէ՛ք ի Քրիստոս:

2. 190բ (Մարկոս գրչի)

Տէ՜րդ հոգւոյ իմ հարազատ,

Յովսէփ ռաբբի լուսոյն շնորհաց,

ԶՊօղոսեան կտակս կենաց

Ծրեա՛ հիքոյս քո մեղսամած,

Որով ելիցն մեր կենաց,

Սա մնասցէ մեզ յիշողաց:

Թվին ՌՃ. մուտ քսանին (1671):

242ա («Մարկոս է»)

Մատակարարք եւ սպասաւորք Տեառըն Բանի,

յորովայնէ մաքրեալք, ընտրեալք նախկընակի,

Ազդարարք եւ աւետօղք դուք աշխարհի,

հրաւիրօղք ի հարսանիսն Սուրբ Միածնի,

Րաբունիք պետք եւ քարոզք հինաւուրց ազգի,

լըցեալք Հոգւոյն շնորհաց մաքրականի,

Կապօղք եւ արձակօղք մարդկան սեռի,

արձակեցէ՜ք զկապեալս մեղօք անխըզելի,

Որ փափագօղ եղեւ գըրոյս այս ցանկալի,

յորջորջեալ՝ անուն Մեսրօպ դիակօնի:

Սըրտառուչ փղցկեալ դիմօք առ ձեզ հայի,

առ ի շնորհել զիւր ըզյանցանսն պաղատի,

Եւ ընդ սըմին, ծրօղի տառիս այս գովելի՝

Յովսէփայ պաշտօնէի Տեառըն բանի:

Ի վաղճան գրոյս, զկրկին տետրակի ծրօղս՝ զբազ­մավէր Մարկոս քարտուղարս, յիշել աղաչեմ ի Տէր, ո՜վ եղբարք իմ:

3. 240ա (Ստացողի, նոտրգիր) Ես, թարմատարս ամե­նայնի,

Մեսրոպ տրուպս եղկելի,

Կտակս կենաց սրբազանի

Երանելոյն սուրբ Պօղոսի,

Յոգնաթախանձ սիրալրալի

Ծրել ետու հարազատի՝

Յորջեալ անուամբ Յովսէփ ռաբբի,

Հազար հարիւր տասն եւ իննի (1670):

Զոր եւ մաղթմամբ աղերսալի

Եւ յորդառատ արտասուալի

Ժտեմ տերանցդ հարազատի,

Հանդիպողաց այս մատենի,

Նա եւ մանկանց սրբասիրի

Կաթնավարժացն անխարդախի

Յիշել տրուպս առ Տէր բարի,

Զզերախտաւորսն իմ ըստ կարգի:

Նախ, ծնօղացն իմ ըստ մարմնի,

Որք կան ի դիրսս հանգստի:

|240բ| Ապա եղբարցն իմոց ազնի,

Որք աշխարհի կան ըստ կարգի,

Եւ գնացելոցն առ Տէր աստի,

Որք ի ժողովն են այժմ երկընի,

Եւ ծնեալ նոցունցն զաւակի,

Եւ ընդհանուր ազգատոհմի,

Ապա տեառն իմ ցանկալի՝

Հօրըս եղբօր վարդապետի՝

Յորջեալ անուամբ Յովանիսի՝

Ի բազմաշխատ իմ ուսուցչի:

Ապա հռետորն իմ հոգելի՝

Եղբայր մեծին Եսայիեայի,

Ուստի ռաբբի Յոհան ասի,

Զտառս օրինաց մեզ լուծանի:

Ապա գրչին իմ Կոզմասի՝

Հօրս ըստ հոգւոյ հարազատի,

Եղբօրն իւրոյ՝ Ալէքսանի,

Սրբանուէր քահանայի,

|241ա| Զոր ի յարբունըս հասակի՝

Ո՛չ լի աւուրբք զրաւեալ աստի,

Այլեւ ի դիս երից տասնի

Կենաց մահուամբ վերափոխի,

Ի թուոյ ազեանս մեր Հայկի

Հազար հարիւր տասն եւ ութի (1669),

Հարազատիս սրտախոցի

Թողու սփոփիչ իւրն տպի,

Զգիծ ձեռացն շնորհալի՝

ԶԱւետարանն ընդ Նարեկի,

Զոր եւ հայցեմք Տեառնէն ձրի

Դասել ի յարկսն աջակողմի,

Ջնջել զյանցանս, որ ի մարմնի,

Գրել ի գիրն կենդանի:

Ապա ժողով եղբարցս պարի,

Որք կան ուսման տանըս մեծի*,

Վարդապետացն հանդիսի,

Մաքրասնունդ դպրաց դասի:

|241բ| Ապա հոգւոյս հարազատաց՝

Եղբարցս իմոյ ուսումնակցաց,

Սարգիս՝ անօթ հոգւոյն կենաց

Եւ Աթանաս շքեղապանծ,

Զոր շաղկապաւ սիրոյն կենաց

Կամք անանջատ ի միմեանց:

Ապա հանուրց մարդկան սեռի,

Որք հաւատան Տեառն Յիսուսի:

Փա՜ռք Հօր, պատիւ Որդւոյ,

Եւ գոհութիւն տուօղին Հոգւոյ,

Յանցեալն յայժմուս, յապագայի,

Եւ յաւիտեանս յաւիտենի:

* «տանըս մեծի» բառերի դիմացի լուսանցում՝ «Էջմիածնայ»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 245բ (1747 թ., նոտրգիր) Գրեցաւ: Թիվ ՌՃՂԶ. (1747) էր, որ Նատիր շահըն սպանեցին, երկիրս ա­զատ եղաւ. ես՝ մեղաւոր Պապիս գրեցի:

2. 103բ (1858 թ., շղագիր) Ծնաւ [Ն]իկողայոսն մայ­րիցն 1858 ամի եւ ամսեանն 28 Հոկտեմբեր ամսոյ, երեքշաբաթ օրն:

3. Կազմաստառ Ա (մատենագիտական թերթիկի վրայ, 1893 թ., շղագիր) Զայս Նոր Կտակարան մագա­ղա­­թեայ, յամի 1893 ի 5 Նոյեմբերի, ետ նուէր Մատե­նա­դարանի Աթոռոյս որդի մօրաքեռ իմոյ՝ բարեշնորհ Աբէլ քահանայ Քօչարեան Ղզլթամրցի: Մատենա­դա­րա­նապետ՝ Սահակ աբեղայ: ՌՃԻ. գրիչ Յովսէփ, Էջ­միա­ծին:

4. 237բ-8ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Կարապետ Վար­դանեան, եւ սիրով ողջուն մատուցանեմ:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 151բ (մարդ):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 139բ, 140ա, 143ա, 151բ, 154բ, 163բ-4ա եւ այլն (զանազան բառեր, տառեր):

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա «Հ^մր 2420, 805»:

2421

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

ԺԷ. դար

ԳՐԻՉ՝ Մարութայ:

ԹԵՐԹ՝ 292. չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 137բ, 225բ-6բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԴx12 (Ա 13, ԺԹ 15): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 13x9,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (8.5x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 253ա): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝ խաչադրոշմ եւ ծաղկադրոշմ սեւ կաշի, միջուկը տախ­տակ, աստառը բազմագոյն շերտազարդ կտաւ. լուսան­ցա­կո­ղե­րը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1(Ա), մագաղաթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 3ա, 84ա, 138ա, 227ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային, խաչ, տա­ճար: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քայքայուած, եզրերը եւ աստառը մաշուած, պրակները մէջքից առանձնացած, դռնակն ու կապիչներն ընկած. լուսանցները փոշուց սեւացած, գրա­դաշ­տը մեծ մասամբ գունափոխուած, տեղ-տեղ կան փոքրիկ պատ­ռուածքներ. կազմի մէջքը Ի. դ. նորոգուած նոր կաշուով, լուսան­ցա­կողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 3ա-81բ Աւետարան Մատթէոսի

2. 82ա-3ա Գլուխք: 83աբ Նախադրութիւն: 84ա-137ա Աւետարան Մարկոսի (136բ-7ա «Յարուցեալ Յիսուս»):

3. 138ա-224ա Աւետարան Ղուկասու: 224բ Թե­լադ­րութիւն:

4. 224բ-5ա Գլուխք: 225ա Նախադրութիւն: 227ա-90բ Աւետարան Յոհաննու (290աբ «Իրք կնոջն շնա­ցելոյ»):

Ունի լուսանցային համաբարբառ:

Բ. 224ա [Ոտանաւոր] – Այս Ղուկաու եզն ասա­ցին...

Գ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԹ. դ., նոտրգրանման շղագիր

1. 2ա Աւետարանացոյց (անընթեռնելի)

2. 292բ Աւետարանացոյց - Իւղաբերից... Ղուկաս բժշկութեան համարն է ԼԳ... Յօհան գլուխն բժշկու­թեան համարն է ԼԸ.:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

291ա Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեան՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Փա՜ռք երից անձնաւորութեանն, անբաւից տէ­րու­թեան եւ թագաւորութեան, անմահից մշտնջե­նա­ւո­րաց, անապական բնութեան եւ ամենազօր զօրութեան, անպարագրելի աստուածութեան, իսկից յատկութեանց անձնաւորութեանց եւ միոյ Աստուածութեանն, պատ­ճառ էից եղելութեանց, եղանակաց եւ ստեղծականաց գոյութեանց, արարողաց՝ Հօր ճշմարտի ծնօղի, Որդւոյն Միածնի եւ բղխողի Հոգւոյն կենարարի, յանմահից հրե­­ղինաց, յիննեակ դասուց հրեշտակաց եւ ի մահ­կա­նա­­ցուաց սեռից մարդկութեանց, գոհութիւն եւ երկրպա­­գութիւն եւ օրհնութիւն յանցեալն եւ ի ներկայս եւ յա|291բ|­պագայսն ժամանակաց շրջագայութեանց, որ զօրացոյց զիս՝ զտկարս եւ տխմարս, զփծուն եւ զթար­մատար, զյոյլս եւ զծոյլս, զանարգս եւ զանպի­տանս՝ զՄարութայ գրիչս՝ յանգ եւ յաւարտ հանել զսուրբ եւ զա­ւետաբեր Աւետարանս արքայութեան երկ­նից, զշնոր­հաբաշխ եւ զկենսունակ բժըշկարանս հոգւոց ամենայն հաւատացելոց, զդրախտս աստուա­ծա­տունկ, որ է լցեալ ամենայն անմահարար եւ անու­շա­հոտ պտղովք, յորմէ բղխեն չորք գետք ընդ չո­րեք­ծագեան տիեզերս՝ արբուցանել զչորեքնիւթեայ պաս­քեալ մեր բնութիւնս, հոգեւոր եւ աստուածային պայ­ծառ ի յերկնից ծագեալ Արեգակնս, որ լուսաւորէ եւ ծագէ լոյս աստուածային, որոց նստին ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու: Որում ցանկացող եղեալ այսմ աւետա­լուր եւ |292ա| տէրու­նա­խօս սուրբ Աւետարանիս, (մէկ սիւնակ չգրուած) քանզի մտաւ ածեալ զբան մար­գա­րէին, որ ասէ, եթէ. Երանի այնոցիկ, որ ունի զաւակ ի Սիոն եւ ընդանիս յԵրուսաղէմ: Եւ զհետ մտեալ, հասին իբրեւ զիմաստուն եւ զխոհեմ վաճառական անգին եւ երկնաւոր պա­տուա­կան մարգարտիս, առիս(=ն) զսուրբ Աւետարանս զայս ողորմութեամբն Աստուծոյ հոգեւոր անկողոպտելի (չշա­րունակուած):

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպնկ Ա.-ին թակցուած թղթին «ԺԵ., Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2421, 812»:

2422

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 68. չգրուած՝ 1բ, 2բ-3բ, 54բ, 57ա-8ա, 59ա-68բ: ՊՐԱԿ՝ 6x16 (Ա 5, Ե 12, Զ 3): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսագծերով եւ լու­սադրոշմով՝ ծաղիկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 10x7,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (8x5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր, նոտրգիր՝ 55ա-6բ (նմուշք՝ 38ա, 56ա): ՏՈՂ՝ 13-16: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը տախտակ, աստառը բազմագոյն ծաղկադրոշմ կտաւ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, Ա. աստառը, կապիչները եւ գամերն ընկած. սկզբից եւ միջից՝ պակասաւոր. լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 4ա-5բ [Մեղեդիք կարգաւ. Ծննդեան, Յա­րու­թեան, Սուրբ Սարգսի, Նոր Կիւրակէի] – Ողջուն քեզ, աստղը ծովային... Այսօր նոր շուշան ծաղկեալ, ի նո­րա­տունկ բուրաստանէն:

2. 6ա-21բ [Արարողութիւն սրբոց պատարագի: Շարական խնկարկութեան] – (սկ. թափուած) ///Խըն­դայ յոյժ դուստր լուսոյ... Պռօսխումէ: քահանայ. Ի սրբու­թիւն:

Տե՛ս «Ժամագիրք», Վաղարշապատ, 1902, էջ 522-541:

Բ. 22ա-54ա [Տաղ եւ գանձք]

1. 22ա-3ա Տաղ ազնիւ («Ճ-Չ») – Ճը[շ]մարիտ վը­կայք աստուածորդոյն... ըզմեզ փըրկեցէ՛ք ի կիզանող բո­ցոյն:

2. 23ա-4ա Գանձ թարգմանչացն – Ցուցեալ սա­գա­շէն, / Ցանկ սահակաշէն... Ինքնաբուխ ջըրէն / Պար­գեւեա՛ մեզէն. ողորմեա՛ց մեզ:

3. 24աբ Տաղ Յարութեան – Կանայքն եկին ի գե­րեզ­մանին՝ / Առ ի խընկել զտէրունեան մարմինն... Զմեզ նորոգեա՛ Աստուած ի հոգի / Եւ պահեա՛ անփորձ աշխարհի աղաչեմք:

4. 25ա-6ա Տաղ ազնիւ՝ Յարութեան («Յ-Ք») – Յա­րուցեալ յերրորդ աւուր առաւօտուն ձայնեաց հրեշ­տակն, / Նորահրաշ լոյսըն ծագեաց աւետաւոր սուրբ Յարութեանն... Փող հարեալ Գաբրիէլի՝ տալ աւետիս տիեզերաց, / Քրիստոսի տո՛ւք աւրհնութիւն արարողին բանաւորաց:

5. 26ա-7ա Փառ Աւետարանին – Դարձալ յայտնի այլանըման, / Առ ծովակին Տիբերական... Որով ի միտս հաստատեցաւ, / Թէ արդարեւ Քրիստոս յարեաւ:

6. 27ա-9ա Հաւասար մարտիրոսաց («Ատո») – Այսօր դըշխոյ բերկրեալ զարդարի, / Զձեզ ժողովէ, որ­դի՛ք Սիոնի... Ի սոսկալի ատենին փառաց, / Դուք բա­րեխօս լերո՛ւք տօնողաց:

7. 29ա-31ա Գանձ Ծնընդեան («Թա») – Թագըդ պարծանաց, / Թափեալ ի զաւրաց... Փառաւք փրկեցեր եւ առ Հայր հաներ. ընկա՛լ:

8. 31ա-3ա Գանձ Ծնընդեան («Աչատ») – Աս­տուա­ծածին, զքեզ խոստովանին / Որդիք լուսոյ վերին Սիո­նին... Եթէ ահա կոյսըն յըղասցի, / Եւ գաւազանն յԵսսեա ծաղկեսցի. ուրախ լե՛ր:

9. 33ա-5բ Այլ տաղ ի Պլուզ վարդապետէ ասա­ցեալ ի սուրբ Աստուածածին («Ա-Ղ») – Առաջ­նա­ճա­շակ պըտղոյն, / Մահուան առաջին մարդոյն... Վառեալ ի Սըրբոյ Հոգոյն, / Հերքիչ մահաբեր մըթոյն. մայր Մա­նուէլի սուրբ Կոյս:

10. 36աբ Սուրբ Խաչին է («Կաթողի») – Կենաց փայտ տընկեալ ըզքեզ տընկօղին... Հեղուսեալ ոտիւքն ուղղեա՛յ ըզգնացս իմ յերկինս:

11. 36բ-7բ Տաղ Գալըստեան – Հոգին Սուրբ հըն­չեաց բազմապատիկ մի ձայն... Փառաւորեսցուք զՀո­գին Աստուած՝ ընդ Հաւր եւ ընդ Միածնին, փառա­ւո­րես­ցուք նըմա:

12. 37բ-9ա Տաղ Գալըստեան («Յո») – Յաւէտ իսկապէս, / Ընդ Հօր միապէս... Ահա կեցո՛ զմեզ, Տէ՛ր, եւ արդարացո՛, Հոգի՛ Աստուծոյ, աղաչեմք:

13. 39ա-40ա Գանձ Յարութեան ասա՛ – Գոյից արարչին, / Եր[կ]նից արքային... Ահա կեցո՛ զմեզ, Տէ՛ր, եւ արդարացո՛յ յայս սուրբ կիրակէի աւուրս Տէրունի, աղաչեմք:

14. 40ա-1բ Այլ տաղ Յարութեան – Միաշաբաթ աւր հանգըստեան, / Կանայքն եկին ի գերեզմանն... Տէր քա­րոզել միշտ անխափան / Եւ փառս տալ Երրոր­դու­թեան:

15. 42ա-3բ Տաղ Յարութեան – Առաւօտեան կա­նայքն՝ որ եկին, / Զեւղս անուշս խընկաւքն բերին... Մինչ կատարած աշխարհիս հասցէ, ընկալ:

16. 44ա-6ա Կանովն Ճրագալուցի Ծնընդեանն Քրիստոսի («Տէ») – Տարփումն ըղձական, / Տոչոր ան­ծա­կական... Երկիր եւ երկին փառօք քո փայլին, / Զի քեւ պարագրին, ընկա՛լ:

17. 46ա-7բ Գանձ Խաչի («Իմ») – Իսկակից որդի, / Հօր քոյ հըզորի... Աղեղն ի յամպի, որ մեզ երեւի, / Ծիածան ծաղկի, ընկա՛լ:

18. 47բ-9ա Տաղ ազնիւ («Ե խնդրաց Գրիգոր նո») – Երգեմք միացեալ, / Հոգով րախացեալ... Ի կեանս յա­ջո­ղեալ, / Քեւ արժանացեալ, ողորմեա՛ց:

19. 49ա-50ա Սուրբ Խաչին՝ Յովհաննիսէ («Յո») – Ձայն եդեմական / Դրախտին փափկութեան... Եւ բարի գործով / Զմեզ ազատելով, ընկա՛լ:

20. 50բ-2բ Վարագա Խաչին («Րիգ») – Րամեալ դըշխոյին / Ընդ հաւատ սըրտին... Դըշխոյին պատւեաւ, / Կայսերն յուղարկեալ:

21. 52բ-4ա Առաքելոցն Եօթանասնից («Իգ») – Իշ­խան համայնի/Մարդկային ազգի... Զօրինադիրն ե­բեր նոցուն, / Եւ որ վառեալ էր նախանձուն:

Գ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, Յակոբ տիրացուի, ԺԸ. դ., նոտրգիր

55ա-6բ Ողբ ի բերանոյ մօր Տեռան առ որդին իւ[ր] ցանկալի – Ա՜յ իմ որդեակ, երկնային շո[ւ]շան, / Է՞ր չերեւի քոյդ հեդոց նըշան... մահուամբ եղեր անշըգեղ/// (շար. թերի):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 2ա (շղագիր, ԺԸ. դ.) Շահան օղլէ տված ոսկէ չորս դրամէն երկու կուտ ու կէս՞:

2ա Յակոբճան աղային արծաթէ ٤٥ (45) դրամ է:

2ա Հա[յ]րապետե[ն]ց մանչուն՝ Հաճիին, արծթէ ٢٣ (23) զկուտ:

67ա Եռուպ ٢٥ (25) դրամ, մէկ դեկան տան Ղալին, ٢٦ (26) դրամ եւ կէս՝ Միրումէն:

2. 58բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ի Աստուծոյ ծառայ տի­րա­ցու Յարութիւնէն հասցէ շատ սիրօվ բարեւ իմ սիրե­լի երկու աչացս լուս, իմ Սիրավի հայրիկի, եւ դարձել բարեւ իմ յանուշիկ մօրս՝ Քիլոսին, Տիրունին, Խաչա­տուրին. Սիրավի մեզ մըդէհայն էրիր յայսքան ժա­մա­նակ է, որ մենէն բաժընվելս մեզնէն բաժ (չշա­րու­նա­կած):

3. (նոտրգիր, ԺԸ դ.) 54ա Աստուծոյ ծառայ տիրայ­ցու, շաբաթուն զօրինագիրն եբեր նոցուն եւ որ վա­ռեալ էր/// (մէկ բառ քերուած):

59բ Աստուծոյ Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ տիրացու Յակոբէն:

67բ Եւ տեսեալ զանութական ի ձեւ մարմընոյ յաջմէ սեղանս պակսցէ երկուղ մահու հաւր պապիս. Աս­տու­ծոյ ծառայ տիրացու Յակօբէն:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 37ա. անընթեռնելի:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 1բ. փոքրիկ դիմանկար:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա-2բ, 3բ, 22ա, 23ա, 54բ, 57աբ, 58ա, 59ա, 64բ, 68աբ. զանազան բառեր եւ տառեր: 68ա «Աս­տուծոյ ծառայ տիրացու»: 3ա, 57բ, 67ա. արա­բա­կան թուանշաններ:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա «ԺԶ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2422, 825», «Սուրբ Պատարագի արարողութիւն: Սկզբում ունի մի քանի մեղեդիք»:

2423

ՄԱՇՏՈՑ

(բաղկացած է 2 մասից)

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ՝ 152 (տպագիր) + 2+38 (ձեռագիր, թ. 1՝ երիցս. 1ա-1դ՝ տպագրից առաջ): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, երկու կապիչով եւ երկու մետաղէ գամով, միջուկը տախտակ, աստառը գծաւոր բազմագոյն կտաւ, դռնակինը՝ շագանակագոյն դրոշմազարդ կտաւ (Ի. դ.). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), դեղին թուղթ (Ի. դ.):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. Ի. դ. նորոգուած, թերթերը կարկատուած, բնագիրը եզրահատումից տեղ-տեղ վնասուած, կազմի դռնակը նորոգուած հին եւ նոր կաշիներով, կապիչները՝ նորոգման ժամանակի:

ՄԱՍՆ Ա. (տպագիր)

ՌՃԻԵ. – 1676

1ե-152բ Գիրք Սրբոյն Մաշտոցայ վարդապետի... Տպագրեցեալ ի տպարանի Սրբոյ Էջմիածնի եւ Սրբոյն Սարգսի զօրավարին: Ի հայրապետութեան տեառն Յա­կոբայ ամենայն Հայոց կաթուղիկոսի եւ ի թա­գա­ւո­րու­թեան Կալլիացւոց՝ քրիստոսապսակի եւ բարե­պաշ­տի Լուտովիկոսի չորեքտասաներորդի: Արդեամբք եւ գոյիւք Աւետիսի եւ Սողոմոնի պաշտօնատարի: Ի Մար­չիլեայ քաղաքի: Ի թւոյ փրկչին 1676, Դեկտեմ­բերի [11], իսկ ըստ հայոց 1125, Դեկտեմբերի [1]:

Հմմտ. Հայ գիրքը 1512-1800 թուականներին, [Կազմեցին] Ն. Ոսկանեան, Ք. Կորկոտեան, Ա. Սաւալեան, Երեւան, 1988, էջ 76-7, Հ^մր 99. 4 չհ., 300 էջ, գիրքն ունի 304 էջ, այստեղ վերջից պակաս 4 էջ կամ 2 թերթ:

ՄԱՍՆ Բ. (ձեռագիր)

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՕԼԻՍ

ՌՃԼԴ. – 1685

ՍՏԱՑՈՂ՝ Եփրեմ վրդ.:

ԹԵՐԹ՝ 38. չգրուած՝ 1ա, 2բ, 29բ-38ա: ՊՐԱԿ՝ 2+1-3x12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20x13: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (16,5x 9,5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 23:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, բծեր:

Գրուած է ի լրացումն տպագիր մասի:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

– 1բ-2բ Այս ինչ կայ յարմարեալ ի Մաշտոցս – Ա. Նախ եւ առաջին Ջուր աւրհնելոյ... ԾԲ. Վասն սկիհ եւ մաղզման օրհնելոյ:

Ա-ԻԹ. միաւորք՝ տե՛ս տպագիրը:

1. 3ա-4ա [Լ. Կանոն Խաղող օրհնելոյ] – (սկ. թա­փուած) ///զքեզ անուանեցեր որթ... ըստ ան­սուտ առ ի քէն խոստմանն, ի պատիւ եւ ի փառս... ամէն:

2. 4ա ԼԱ. Վասն երդմնահարաց աղօթք – Աս­տուա՛ծ մարդասէր, որ զմարդկային բնութիւնս փոփո­խա­կան եւ տկար գիտես... վասն զի յամենայն արարա­ծոց աւրհնի անուն քո... յաւիտեանս:

3. 4աբ ԼԲ. Վասն, որ պիղծ ինչ կերեալ իցէ. աղօթք – Տէ՛ր Աստուած մեր, որ ի սուրբս հանգուցեալ... նորոգեսցի հոգւով եւ մարմնով... յաւիտեանս:

4. 4բ-5ա ԼԳ. Կանոն գառն աւրհնելոյ Զատկի եւ Վարդավառի, Աստուածածնի, Խաչի, եւ այլ տէրու­նա­կան տօնից եւ սրբոց – Սաղմոս կցորդ... Աղօթք. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած ամենակալ... եւ մեք ամե­նեքեան գոհանալով փառաւորեսցուք... յաւիտեանս:

5. 5ա-6ա ԼԴ. Կանոն զնշխար սրբոց ի հանգիստ փոխել – Դնի, ուր արժան է... Ընթերցուած յԵրկրորդ Թագաւորութեանցն. Եւ ելին ցեղքն Իսրայէլի... եւ ըսքանչելագործեա՛ ի ձեռն սոցա բժշկութիւն հոգոց... յաւիտեանս:

6. 6ա-7ա ԼԵ. Կանովն կարգաւորութեան եղբայ­րակ­ցութեան – Դնեն յեկեղեցին զսուրբ Աւետարանն... Յոհաննու առաքելոյ ի Կաթուղիկէից թղթոյն է ընթեր­ցուած. Սիրելի՛ք, սիրեսցուք զմիմեանս... եւ համա­խոհս պահես զմեզ... յաւիտեանս:

7. 7ա-8բ ԼԶ. Կանոն պղծեալ ջրհորի, յորժամ հեղց­նու ինչ ի նա – Ասի շարական՝ ԴՁ. Լոյս ի լուսոյ ի Հօրէ... Ընթերցուածս ի Չորրորդ Թագաւորութեանց. Եւ ասեն արք քաղաքին... Աղօթք. Պահպանեա՛, եւ առնեն վերջ:

8. 8բ-10բ ԼԷ. Կանոն աւազան աւրհնելոյ – Հաս­տատեն ի տեղի իւր... Եւ ասէ զաղօթս. Տէ՛ր Աստուած, մեծ եւ փառաւորեալ... Աղօթք. Պահպանեա՛:

9. 10բ-1բ ԼԸ. Կանոն երկրորդ ամուսնութեան Պսակի – Սաղմոս՝ Տէր, ի զօրութեան քում... Եւ ասէ զա­ղօթքն. Տէ՛ր Աստուած մեր, որ ի հրեշտակաց... Աղօթք. Պահպանեա՛:

10. 11բ-2ա ԼԹ. Կանովն զնկարեալ եկեղեցիս աւրհ­նելոյ – Ժողովին յեկեղեցին եւ ասեն սաղմոս՝ Երա­նեալ են ամբիծք... Եւ ասէ զաղօթս. Սուրբ ես, Տէ՛ր... զի քեզ ընծայի յամենայն հաւատացելոց պա­տիւ... ամէն:

11. 12ա-3ա Խ. Կանովն պղծեալ տաճարի. դրուակ ինչ եդեալ ըստ ժամանակիս – Սաղմոս՝ Աս­տուա՛ծ, մտին հեթանոսք... Ընթերցուածս յԵսայեայ մար­գարէէ. Այսպէս ասէ բարձրեալն... Այլ դարձեալ կե­ցո՛յ հաստատուն ի նոյն շնորհս սրբութեան... այժմ եւ:

12. 13աբ ԽԱ. Կանոն Նոր դուռն դնել եկեղեցոյ – Հաստատեն ի տեղին... Եւ ասէ զաղօթս. Տէ՛ր Աստուած նորոգիչ... գտցէ հանգիստ եւ ողորմութիւն... յաւի­տեանս:

13. 13բ-6բ ԽԲ. Կանոն Ոգէհանգիստ առնելոյ – Ասեն սաղմոս ի թիւ... Եւ ասէ զաղօթս. Որ դատաւորդ ես կենդանեաց եւ մեռելոց... որք յամենայն զօրութենէ իւրեանց սիրեցին զքեզ... յաւիտեանս:

14. 16բ-20բ ԽԳ. Կանոն Տեառնականի աղ աւրհնելոյ – Ածեն զնուիրեալն ի դուռն եկեղեցւոյն... Եւ ասէ զաղօթս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած... շնորհեա՛ մեզ առանց ամօթոյ կեալ ի յաջակողմեան... եւ զՍուրբ Հոգի:

15. 20բ-2բ ԽԴ. Կանոն աւրհնութիւն Հատի եւ պատարագի սեղանոյն, որ է իւղ անոյշ – Յորժամ սեղան դնեն մատաղի... Եւ ասէ զաղօթս. Գոհանամք եւ փառաւորիմք զքեզ... կենդանութիւն եւ փրկութիւն անձանց մերոց... ամէն:

16. 22բ-5ա ԽԵ. Կանոն տնտես աւրհնելոյ – Ասի շարական. Որ արարեր... (23ա) Ընթերցուածս յԱռա­կաց. Մայր շուտ եւ փոյթ պարտ է... Զի քոյ է ողոր­­­­մութիւն... այժմ եւ:

17. 25աբ ԽԶ. Կանոն խիստ ամպոյ եւ կարկտի կամ այլ նեղութեան – Ասեն զներքի սիրեցին... Քարո­զէ սարկաւագն. Աղաչեսցուք զամենակալն Աստուած... բարեխօսութեամբ սուրբ Աստուածածնիդ եւ ամենայն սրբոց քոց... յաւիտեանս:

18. 25բ-6ա ԽԷ. Ձեռնադրութիւն վասն անագա­նո­սաց, որ կոչի գրակարդացք – Ասի սաղոմս՝ Երանեալ են անբիծք... Եւ կարդան զայս աղօթս. Տէ՛ր Աստուած, արարիչ եւ հաստատիչ... պահեա՛ զսա առանց ամօ­թոյ... յաւիտեանս:

19. 26աբ ԽԸ. Ձեռնադրութիւն վասն սարկաւագի կանանց, որ են սարկաւագուհի – Ասեն սաղմոս... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէր բարերար եւ բազմագութ... եւ զողորմութիւնդ քո... իշխանութիւն եւ պատիւ:

20. 26բ ԽԹ. Աւրհնութիւն հաւուց, աղաւնեաց եւ այլ թռչնոց – Ասի սաղմոս՝ Թեւս աղաւնոյ... Եւ ասէ զաղաւթս. Տէ՛ր Աստուած մեր... ընկա՛լ ի հաճոյութիւն քեզ... յաւիտեանս:

21. 26բ-7ա (առանց համարի եւ խորագրի) Արդ, յորժամ զննջեցեալքն ի գերեզմանն դնել կամին... Աւրհնութիւն աստուածային իջցէ ի հող... Հա՛յր մեր:

22. 27բ-8ա Ծ. Կանոն զնոր հանդերձս օրհնելոյ. Շուրջառ – Շուրջառ. շապիք... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէր Աստուած բարձրեալ... Հայր մեր որ:

23. 28աբ ԾԱ. Կանոն նորակազմ գիրք օրհնելոյ – Բերեն յեկեղեցին... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած... Հա՛յր մեր որ:

24. 28բ-9ա ԾԲ. Կանոն սկիհ եւ մաղզման օրհ­նելոյ – Լուանան նախ՝ ջրով, եւ ապա՝ գինով... Եւ ասէ զաղօթս զայս. Աւրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած մեր... Հա՛յր մեր որ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

38բ (1685 թ., նոտրգիր) Զայս պասմայ Մաշտոցս է ըՍտամպօլու պատրիարգ Եփրեմ վարդապետին, ի վայելումն իւրում անձին, ՌՃԼԴ. (1685) թուականին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

38բ (1804 թ., շղագրանման նոտրգիր) Ի ՌՄԾԳ. (1804), Սեպտեմբերի Զ. սա սուրբ Մաշտոցս առի յԵրե­ւան ես՝ Ստեփաննոս աբեղայս: Ով ոք ձեռնամուխ լի­նի, անիծեալ լինի ի Հօրէ (վերջին նախադասու­թիւ­նը՝ եղծուած):

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 3ա «Գիրքս Սուրբ Էջմիածնայ է»: 38բ (բոլորակ) «ՀՍԽՀ ԼԺԿ, Էջմիածնի գիտական ինստի­տուտ Մատենադարան: 1920 - ՌՅՀԹ.»:

2424

ՇԱՐԱԿՆՈՑ

ԿԱՐՍ	ՌՃԳ. – 1654

ԳՐԻՉ՝ Աթանաս:

ԹԵՐԹ՝ 371. չգրուած՝ 1ա-16բ, 25ա-8բ, 288ա-9բ, 358աբ, 367ա-71բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԲx12 (Ա 2, Զ, ԺԴ 11, Թ, Լ 10, ԻԶ 13, ԼԲ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ (ԺԹ. դ. յաւելում, լուսագծերով կապոյտ թուղթ, թ. 1-16, 25-28, 288-9, 358, 367-71): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 12,4x8,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (9,5x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 30ա): ՏՈՂ՝ 21-22: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախ­տակ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Յովնան յե­րախ կիտի՝ 47ա, Գաբրիէլ հրեշտակապետ՝ 257բ (եղծուած), Խոյ՝ 268բ: Կիսախորան՝ 129ա: Ճակատազարդ՝ 49բ, 102բ, 178ա, 231ա, 290բ, 312բ, 340բ: Լուսանցազարդ՝ բուսա­կան, թռչնային, տաճար, յուշկապարիկ (23ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր (129ա, 246ա): Գոյ­ներ՝ կարմիր, կապոյտ, նարնջի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերն ու մէջքը մաշուած. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր. լուսանցներում խոնա­ւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, ԺԹ. դ. նորոգուած, լուսանցները տեղ-տեղ կարկատուած, թերթեր աւելացրած (տե՛ս Նիւթ), լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

17ա-366բ [Շարակնոց]

Տե՛ս ձեռ. 1576, 4ա-368բ. 1-9/չիք: 10/17ա (սկ. թա­փուած. «[Մ. Այսաւր յայտնեցաւ մեզ...] Այսաւր ցընծան զըւար­­­թունք...»): 11/17ա-9ա: 12/19ա-21բ: 13/21բ-4բ (միջից եւ վերջից պակասաւոր. չիք՝ է.-ը., զ.՝ «ԳԿ. ԶԱստուածածինն եւ միշտ կոյսն... »): 14/29աբ (սկ. թափուած. «[Տ. Զոր փա­ռա­բանեն... իմա]նալի զաւրութիւնքն...»): 15/29բ-31բ: 16/31բ-3բ: 17/33բ-5ա: 18/35ա-8ա: 19/38ա-40ա: 20/40ա-2ա: 21/42ա-5ա: 22/45ա-7ա: 23/47ա-9ա: 24/չիք: 25/49բ-51բ: 26/51բ-5բ: 27/55բ-62ա (գ.՝ միայն խորագիրը): 28/62բ-72ա: 29/72ա-83բ: 30/83բ-8բ (բ.՝ սկ. թափուած. [Հ. Որ յամենայնի ցուցեր... ] Որ յահէ փառաց...»: 88բ-93բ տե՛ս 90), 93բ-5ա: 31/95ա-102ա: 32/102բ-4բ: 33/104բ-6բ (չիք՝ «ԱՁ. Հ. Որ զերիս մանկունսն...»): 34/106բ-7բ (չիք՝ «Հ. Բարեբանեալ ես...», «Մ. Ուրախ լե՛ր, մա՛յր լուսոյ...»): 35/107բ-9ա: 36/109բ-11ա: 37/111բ-2բ: 38/112բ-5բ: 39/115բ-26ա (չիք՝ ա. «Մ. Յահեղ աւուրն...»): 40/126ա-8բ: 41/129ա-36ա: 42/136ա-43ա: 43/143ա-65ա: 44/165ա-9բ: 45/169բ-77բ: 46/178ա-80բ: 47/180բ-2ա: 48/182ա-4ա: 49/184ա-5բ: 50/185բ-7ա: 51/187ա-8բ: 52/188բ-90բ: 53/190բ-5բ: 54/195բ-6բ: 55/197ա-9բ: 56/199բ-201ա: 57/201ա-4ա: 58/204ա-10ա: 59/210բ-2ա: 60/212ա-5ա: 61/215ա-6բ: 62/216բ-8բ: 63/218բ-20ա: 64/220ա-2բ (222բ-6ա տե՛ս 95): 65/226ա-8ա: 66/228ա-30բ: 67/231ա-2ա: 68/232բ-4ա: 69/234ա-5բ: 70/235բ-7ա: 71/237ա-8բ: 72/238բ-40ա: 73/240ա-1բ: 74/241բ-4ա: 75/244ա-6ա: 76/246ա-8ա: 77/248ա-51բ: 78/251բ-3բ: 79/253բ-6ա: 80/256ա-7բ: 81/257բ-60ա: 82/260ա-4բ (264բ-5ա տե՛ս յաւելեալ ա.), 265ա-73ա, 363բ-4բ (չիք՝ ժգ.): 83/273ա-8ա: 84/278ա-83բ: 85/283բ-90ա (ը.՝ միջից պա­կա­սա­ւոր): 86/290բ-312ա (գ.՝ սկ. թափուած. [Ո. Աղբեր կենաց... ] Որք խաչակից քեզ գոլով...»): 87/312բ-35բ (չիք՝ է. «Աւրհ­նա­բանող ձայնիւ երգեմք... »): 88/340բ-62բ (89-ից յետոյ: է.՝ պա­կա­սաւոր. չիք՝ «Զիհ. Աստուածային բարկութեամբ հըրոյ... Ծան. Տեսեալ ըզքեզ... Հաս. Աղեղըն հըզաւրաց...», կիսատ՝ «Գիշ. Որ բանիւ հրամանի քո...»: 362բ-3բ տե՛ս 96, 363բ-4բ տե՛ս 82. ժդ., 364բ-5ա տե՛ս 93, 365բ-6ա տե՛ս 94, 366աբ տե՛ս 91): 89/335բ-40ա (88-ից առաջ: Չիք՝ բ.): 90/88բ-93բ: 91/366աբ: 92/չիք: 93/364բ-5ա: 94/365բ-6ա: 95/222բ-6ա: 96/362բ-3բ: Ունի.

ա. 264բ-5ա Շարական կիրակմտի – Ստեղի. Անըս­կիզբն Աստըւած համապայծառ... /// խառնումըն ըսքանչելի /// (թ. 265՝ արտաքին 2/3 մասը կտրած-հանած):

 

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

102ա Ո՜վ պատուական քահանայք,

ԶՏեառնէ գոհանայք,

Որ այժմ յայստեղս հասաք,

Քահանայ ոմն գտաք,

Ի յայսմ արվեստ ընկալաք,

Զի թողութիւն մեղաց տաք՝

Արժանասցի վերին կարգ

Աթանաս՝ ծառայ նորին:

Գրեալ է ձեռամբ չարին,

Թվիս ՌՃ.ին եւ աւելորդ Գ.ին (1654),

Ի Կարս քաղաքի:

290ա Ձեռքըս փըտի, հողանայ,

Գիրս՝ յիշատակ ինձ մընայ,

Ով ոք հանդիպի սըմա,

Ասացէ՛ք. Աստուա՛ծ, ողորմեա՛:

340ա Զաստուածաբանն իմ րաբունին՝

Զմեծն Ստեփանոս, մեկնող բանի,

Նըսէմ տոհմիս, Հայոց ազգիս

Նայ լոյս բերէ զիմաստ բանի,

Յիշեցէ՛ք յաւրըն վերջին

Աստ եւ անկէտ յաւիտենին,

Որ զԱմէնն ասէ. ամէն:

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ., էջ 600՝ 102ա, 290ա էջերի յիշ-ները:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

49ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Յիշայտակ է այս Շարայ­նոցս Յայտի որդի Ոսկանին, եւ կողա (չշարու­նա­կուած):

177բ Յիշայտակ է այս Շարայնոցս Յայտի որդի Ոսկ[ան]ին, եւ կողայկից Խաթունին, եւ որդին իւր՝ տէր Ղուկասին, եւ կողայկից Դաւլատին, եւ որդի իւր՝ Գրիքորին, Արութին, եւ հա[ն]գուցեալ որդոցն՝ Միկրչտնին, եւ կողայկից Շափաղին, եւ որդին իւր՝ Ա­զարին, եւ կողայկից Մարանին, եւ որդի իւր՝ Անանին, Մարկոսին, եւ կողայկից Հռումին:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2424, 840»:

2425

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԶ. դար

ԳՐԻՉ՝ Յովհաննէս սրկ.: ՄԵԿՆԱՍ՝ Մովսէս: ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստե­փանոս սրկ.:

ԹԵՐԹ՝ 186. չգրուած՝ 83բ: ՊՐԱԿ՝ Բ-Ըx12 (Զ 13) + Ա-Թx12 (Է 11, Ը 8, Թ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ, արեւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 11x8: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (8,5x6): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 13ա): ՏՈՂ՝ 13-18: ԿԱԶՄ՝ սեւ կաշի (Ի. դ. վերակազմութիւն), միջուկը տախ­տակ, աստառը կապոյտ թուղթ (Ի. դ.). լուսանցակողերը՝ կար­միր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2 (Ա-Բ) + 1 (Գ), Ա.-ն եւ Գ.-ն՝ մասն կազ­մաս­տառի, Բ.-ն՝ մագաղաթ:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 39ա, 88ա: Ճա­­կատազարդ՝ 56ա, 115բ, 141ա, 169բ: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից, միջից եւ վերջից պակասաւոր. լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, թ. 186՝ վերեւի անկիւնը պատռուած, ընկած, կազմը Ի. դարի, լուսանցակողերը գու­նաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1բ-38բ, 49ա-50բ [Ժամագիրք]

Տե՛ս ձեռ. 585, 1ա-64ա, 132ա-80ա. 1/49ա-50բ (պակա­սա­ւոր. «/// զսրբոյ խաչին մեծ զաւրութիւն... կրկնի ամենայն ծունր երկրպագութիւն///»: 2/1բ-14բ (սկ. թափուած «[Աղաւթք ապաշխարութեան պահոց – Ցաւղեա՛... արժա]նի արա՛ ընդ ե­րիս մանկունսն...»): 3/15ա-8ա: 4/18ա-20բ: 5/20բ-4ա: 6/24ա-8բ: 7/28բ-33բ (մինչեւ՝ «Թագաւոր խաղաղութեան»): 8/34ա-7բ: 9/37բ-8բ (միայն՝ «Տէ՛ր Աստուած մեր...» եւ «Հրեշտակի խաղաղութեան...»): 10/չիք:

Բ. 1. 38բ-48բ, 51ա-76ա [Խորհրդատետր]

Տե՛ս ձեռ. 2385, 69ա-156բ. 1/38բ-43ա: ա/38բ-41ա: բ/41ա-2ա: գ/42ա: դ/42ա-3ա: 2/43ա-8բ, 53ա: ա/43ա: բ/43աբ: գ/43բ-6ա: դ/46ա: ե/46բ-8ա: զ/48աբ, 53ա: 3/53ա-74բ: ա/53ա-7ա: բ/57ա-69բ: գ/69բ-71ա: դ/71ա-4բ: 4/74բ-6ա: ա/74բ-5բ: բ/75բ: գ/75բ-6ա:

2. 76ա-85ա [Ժամամուտք ըստ կարգի աւուրց պա­­հոց] – Որ ի Հաւրէ առաքեցար... Այսաւր ահաւոր ձայն որոտման հնչեցին... ողորմեա՛ մեզ:

Հմմտ. տպագիր 1902, էջ 327-347:

Գ. 87բ-186բ [Մանրուսմունք]

Տե՛ս ձեռ. 755, 4ա-317ա. 1. ա-դ/87բ-115ա: 2. ա-ե/115բ-41ա: 3/չիք: 4. ա-դ/141ա-69ա: 5. ա/չիք: բ/169բ-76բ: գ/չիք: դ-ե/176բ-8ա(վերջում ունի՝ 178ա «Գոհանամք ըզքէն Տէր...»): զ/չիք: 6. ա-բ/178ա-86ա: գ-դ/չիք: 7. ա/186բ «...Եւ մար­տեա///» (շար. թափուած): 8-10/չիք:

Դ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԶ. դ.

86աբ [Մեղեդի]– Լոյս զըւարթ սուրբ փառաց... աւրհնել ձայնիւ երգով զամենասուրբ Երրորդութիւն, որ տակե (չշարունակուած):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

85ա Զստացող գրոցս՝ զաստուածասէր հայրն զՄով­սէս, որ ստացաւ զաստուածաշունչ տետրակս ի վա­յե­լումն ծաղկեալ զաւակին իւրոյ Ստեփանոսի՝ լի շնոր­հօք |85բ| սարկաւագի, զոր վայելել տացէ Տէր Աս­տուած ընդ երկայն աւուրս. ամէն: Որք հանդիպիք սմա եւ մատուցանէք զփրկական խորհուրդ սուրբ պա­տա­րա­գին, յիշեցէ՛ք ի սոսկալի ատեան պատարագին զհայր Մովսէսն, եւ զկողակիցն իւր՝ զՈսկին՝ զհան­գու­ցեալ ի Քրիստոս, եւ մեղօք մածեալ գրիչ՝ զՅովհաննէս սուտանուն սարկաւագ, եւ զծնողսն իմ յիշեցէ՛ք ի Քրիս­տոս, աղաչեմ:

87ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Փա՜ռք. արդ, յերեսս ան­գեալ աղաչեմք եւ խնդրեմք ի ձէնջ, ո՜վ եղբարք իմ եւ սի­րելիք՝ ընթերցաւղք եւ կարդացաւ[ղ]ք սուրբ տետ­րակացս, յիշեցէ՛ք ի սուրբ յաղաւթս ձեր զհայր Մով­սէսն, եւ զկողակիցն իւր՝ զհանգուցեալն ի Քրիս­տոս, եւ զծաղկեալ զաւակն իւր՝ զՍտեփանոս լի շնոր­հաւք սար­կաւագն, եւ զարեան մերձաւորս իւրոց մի Աս­տուած ողորմայիւ, զի Աստուած ձեզ ողորմեսցի յիւր միւսանգամ գալուստն:

115ա Յորժամ եղանակես զԹագաւորքս, յիշեա՛ յա­ղաւ­թից տողս ըզգծողս:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Բբ. «Գասպարս, Ղազար, Մարգար, ղու­ռուշ», առանձին տառեր:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպնկ Բ.-ին փակցուած թղթին «ԺԶ., Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2425, 842»:

2426

ՍԱՂՄՈՍԱՐԱՆ

ԺԵ. դար

ԹԵՐԹ՝ 184: ՊՐԱԿ՝ Դ-ԺԹx12 (Ե 8, Է, ԺԷ 11, ԺԴ, ԺԹ 10, ԺԸ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 9x6,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (7,2x4): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 19-20: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ շագանակագոյն կաշի, կապիչով, միջուկը տախտակ, աս­տառ՝ չիք. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցային. Մովսէս՝ 16բ, 44ա, Աննա՝ մայրն Սամուէլի՝ 71ա, Եսայի՝ 101ա, Եզեկիէլ՝ 123բ, Յունան յերախ կիտի՝ 149ա, Ամբակում՝ 173բ, Երեք մանկունքն՝ 176ա, Մարիամ եւ Եղիսաբէթ՝ 179բ, Մանասէ՝ 183բ: Ճա­կա­տա­զարդ՝ 49ա, 74ա, 103ա, 125ա, 150ա: Լուսան­ցա­զարդ՝ բուսական, թռչնային, տաճար (58ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ, կապոյտ, մանուշակագոյն, նարնջի, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, կապիչներից մէկն ընկած, սկզբից, միջից եւ վերջից՝ պակասաւոր. լուսանց­նե­րում խոնաւութեան հետքեր, փոքրիկ պատռուածքներ, ցեցակեր. լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-184բ [Սաղմոսարան]

Տե՛ս ձեռ. 1642, 1ա-239ա. 1/չիք: 2/1ա-20բ (սկ. թա­փուած «/// Վասն այսորիկ աւրէնագէտ առնես...» (Սաղմ. ԻԴ. 8), պակասաւոր՝ բ. «Աղօթք», չիք՝ Սաղմ. ԼԳ., «Մաղթանք. Ի գի­շերի եւ ի տըւնջեան...»): 3/21ա-48բ (սկ. թափուած՝ «/// Մա­նուկ էի ես եւ ծերացա...» (Սաղմ. ԼԶ. 25): 4/49ա-73բ: 5/74ա-102բ: 6/103ա-20բ, 168ա-9բ, 121ա-4բ: 7/125ա-49բ (պակա­սա­ւոր՝ բ., չիք՝ գ.): 8/150ա-67բ, 170ա-84բ (պակա­սաւոր՝ զ., չիք՝ է.):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 114բ «ԶՀաւատօվ խօստով ես ասացի, շինէ Տէր»: 124բ. տառեր:

ՆՇՈՒՄ՝ Միջուկին փակցուած թղթին «ԺԵ.-ԺԶ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հ^մր 2426, 843»: