2701

ԳՐԻԳՈՐՏԱԹԵՒԱՑԻ,ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

 

ԺԷ. դար


ԳՐԻՉ՝ Պօղոս:

ԹԵՐԹ՝ 388+1 (կրկն.՝ 9). չգրուած՝ 8բ, 9բ, 9դ: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-ԼԲx12 (Ա, ԻԸ 11, ԼԲ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (23x15): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդմուգշագանակագոյնկաշի, միջուկը՝տախտակ, աստառը՝շերտաւորկապոյտկտաւ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա. (վջմ.), լուսագծերովգրոտածթուղթ:

 

Նմուշ 11ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆԳրիգորՏաթեւացի՝ 1բ: Կի­սա­խորան՝ 9գ, 10ա (ուրուագծային): Լուսան­ցազարդ՝բու­սա­կան, թռչուն, տաճար (241ա): Զարդագիր՝հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, մա­նուշակագոյն, վարդագոյն, սեւ, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, լուսանցա­կո­ղե­րըսեւացած, թ. 9-10իմիջեւ 1 թերթընկած, գրեթէբոլորթեր­թե­րինխոնաւութեանհետքեր, թ. 152-85՝ստ. լս-ումցեցիանցքեր, թ. 347 եւ 387՝պատռուած, թ. 2, 3, 378, 379, 383-7՝եզրերըկապ­­տաւունթղթովամրացուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ Քարոզգիրք]

4ա-8ա Ցանկ

1. [Քարոզք յառաջին հատորէ]

Տե՛ս Ձմեռան հատոր, տպ. 1740: Ա-ՃԽԷ/չիք: ՃԽԸ/32բ-4բ (ձեռ.-ում՝ Ը.): ՃԽԹ/34բ-7բ (Թ): ՃԾ/37բ-40բ (Ժ): ՃԾԱ/40բ-3ա (ԺԱ): ՃԾԲ/43ա-5բ (ԺԲ): ՃԾԳ/45բ-8բ (ԺԳ): ՃԾԴ/48բ-51բ (ԺԴ): ՃԾԵ/51բ-4ա (ԺԵ): ՃԾԶ/54ա-6ա (ԺԶ): ՃԾԷ/56ա-8ա (ԺԷ): ՃԾԸ/58ա-60ա (ԺԸ): ՃԾԹ/60ա-1բ (ԺԹ): ՃԿ/61բ-4ա (Ի):

2. [Քարոզք յերկրորդ հատորէ]

Տե՛ս Ամառան հատոր, տպ. 1741: Ա/9գ-12ա (9գ կրկն.՝ 10ա): Բ/12ա-5բ: Գ/15բ-21բ: Դ/21բ-4բ: Ե/24բ-7բ: Զ/27բ-9ա: է/29ա-32բ: Ը/64ա-5բ (ձեռ.-ում ԻԱ): Թ/65բ-8բ (ԻԲ): Ժ/68բ-9բ (ԻԳ): ԺԱ/69բ-72բ (ԻԴ): ԺԲ/72բ-5ա (ԻԵ): ԺԳ/75ա-9բ (ԻԶ): ԺԴ/79բ-80բ (ԻԷ): ԺԵ/80բ-1բ (ԻԸ): ԺԶ/81բ-3բ (ԻԹ): ԺԷ/83բ-6ա (Լ): ԺԸ/86ա-8ա (ԼԱ): ԺԹ/88ա-90ա (ԼԲ): Ի/90ա-2ա (ԼԳ): ԻԱ/92ա-3բ (ԼԴ): ԻԲ/93բ-4բ (ԼԵ): ԻԳ/94բ-7ա (ԼԶ): ԻԴ/97ա-100ա (ԼԷ): ԻԵ/100ա-1բ (ԼԸ): ԻԶ/102ա-4ա (ԼԹ): ԻԷ/104ա-6բ (Խ. թերի) «...զի որչափ սիրես զանձն քո, նովին չափովն հա­ւա­սար» (շար. ԻԸ): ԻԸ/106բ-8բ (առանց խորագրի եւ գլխա­հա­մարի, սկզբից թերի՝ «Արդարութիւն բնականապէս ոչ ամենեւին բարի է եւ ոչ ամենեւին չար...»): ԻԹ/108բ-9բ (ԽԱ): Լ/109բ-11ա (ԽԲ): ԼԱ/111ա-2բ (ԽԳ): ԼԲ/112բ-5ա (ԽԴ): ԼԳ/115ա-7ա (ԽԵ): ԼԴ/117ա-9ա (ԽԶ): ԼԵ/119ա-21ա (ԽԷ): ԼԶ/121ա-3բ (ԽԸ): ԼԷ/123բ-5բ (ԽԹ): ԼԸ/125բ-8բ (Ծ): ԼԹ/128բ-30ա (ԾԱ): Խ/130ա-2բ (ԾԲ): ԽԱ/132բ-4բ (ԾԳ): ԽԲ-ԽԳ/չիք: ԽԴ/134բ-7ա (ԾԴ): ԽԵ/137ա-8բ (ԾԵ): ԽԶ/138բ-41բ (ԾԶ): ԽԷ/141բ-4ա (ԾԷ): ԽԸ/144ա-6ա (ԾԸ): ԽԹ/146ա-7ա (ԾԹ): Ծ/147աբ (Կ): ԾԱ/147բ-8ա (ԿԱ): ԾԲ/148ա-9ա (ԿԲ): ԾԳ/149ա-50բ (ԿԳ): ԾԴ/150բ-3ա (ԿԴ): ԾԵ/153ա-4բ (ԿԵ): ԾԶ/154բ-5բ (ԿԶ): ԾԷ/156ա-8ա (ԿԷ): ԾԸ/158ա-60բ (ԿԸ): ԾԹ/160բ-1բ (ԿԹ): Կ/161բ (Հ) (թերի՝ «այլ ծիծաղիլն անմտութիւն է եւ աւելորդ: Զի այսպէս սահմանեն զծաղրն. գրեա» (չի շար.): ԿԱ/161բ-4ա (ՀԲ): ԿԲ/164ա-7ա (ՀԳ): ԿԳ/167ա-70ա (ՀԴ): ԿԴ/170ա-2բ (ՀԵ): ԿԵ/172բ-4ա (ՀԶ): ԿԶ/174ա-5բ (ՀԷ): ԿԷ/175բ-8ա (ՀԸ): ԿԸ/178ա-9բ (ՀԹ): ԿԹ/179բ-81ա (Ձ): Հ/181բ-3ա (ՁԱ): ՀԱ/183ա-5ա (ՁԲ): ՀԲ/185ա-7բ (ՁԳ): ՀԳ/187բ-8բ (ՁԴ): ՀԴ/188բ-93ա (ՁԵ): ՀԵ/193ա-4բ (ՁԶ): ՀԶ/194բ-7ա (ՁԷ): ՀԷ/197ա-8բ (ՁԸ): ՀԸ/198բ-201ա (ՁԹ): ՀԹ/201ա-3ա (Ղ): Ձ/203ա-7ա (ՂԱ): ՁԱ/207ա-9բ (ՂԲ): ՁԲ/209բ-12բ (ՂԳ): ՁԳ/212բ-4ա (ՂԴ): ՁԴ/214ա-6բ (ՂԵ): ՁԵ/216բ-8բ (ՂԶ): ՁԶ/218բ-9ա (ՂԷ): ՁԷ/219ա-21ա (ՂԸ): ՁԸ/221ա-2ա (ՂԹ): ՁԹ/222ա-3ա (Ճ): Ղ/223ա-4ա (ՃԱ): ՂԱ/224աբ (ՃԲ): ՂԲ/224բ-5բ (ՃԳ): ՂԳ/225բ-6ա (ՃԴ): ՂԴ/227ա-8բ (ՃԶ): ՂԵ/228բ-9բ (ՃԷ): ՂԶ/229բ-31բ (ՃԸ): ՂԷ/231բ-3բ (ՃԹ): ՂԸ/233բ-6բ (ՃԺ): ՂԹ/236բ-8բ (ՃԾԱ): Ճ/238բ-41ա (ՃԺԲ): ՃԱ/241ա-2ա (ՃԺԳ): ՃԲ/242ա-4բ (ՃԺԴ): ՃԳ/244բ-6ա (ՃԺԵ): ՃԴ/246ա-9ա (ՃԺԶ): ՃԵ/249ա-51բ (ՃԺԷ): ՃԶ/251բ-4ա (ՃԺԸ): ՃԷ/254ա-7ա (ՃԻ): ՃԸ/257ա-9ա (ՃԻԱ): ՃԹ/259ա-60բ, 61բ-2ա (ՃԻԲ): ՃԺ/262ա-4ա (ՃԻԳ): ՃԺԱ/264ա-6ա (ՃԻԴ): ՃԺԲ/266ա-7բ (ՃԻԵ): ՃԺԳ/267բ-9ա (ՃԻԶ): ՃԺԴ/269ա-70բ (ՃԻԷ): ՃԺԵ/270բ-2բ (ՃԻԸ): ՃԺԶ/272բ-6ա (ՃԻԹ): ՃԺԷ/276ա-8ա (ՃԼ): ՃԺԸ/278բ-80ա (ՃԼԱ): ՃԺԹ/280ա-1բ (ՃԼԲ): ՃԻ/281բ-4ա (ՃԼԳ): ՃԻԱ/284ա-6ա (ՃԼԴ): ՃԻԲ/286ա-8բ (ՃԼԵ): ՃԻԳ/288բ-9բ (ՃԼԶ): ՃԻԴ/289բ-92ա: ՃԻԵ/292ա-3բ (ՃԼԷ): ՃԻԶ/293բ-6ա (ՃԼԸ): ՃԻԷ/296ա-8բ (ՃԼԹ): ՃԻԸ/298բ-302ա (ՃԽ): ՃԻԹ/302ա-5ա (ՃԽԱ): ՃԼ/305բ-9բ (ՃԽԲ) ՃԼԱ/309բ-12բ (ՃԽԳ): ՃԼԲ/312բ-5բ (ՃԽԴ): ՃԼԳ/315բ-7ա (ՃԽԵ): ՃԼԴ/317ա-9բ (ՃԽԶ): ՃԼԵ/319բ-22բ (ՃԽԷ): ՃԼԶ/322բ-4բ (ՃԽԸ): ՃԼԷ/324բ-6բ (ՃԽԹ): ՃԼԸ/326բ-8բ (ՃԾ): ՃԼԹ/328բ-9բ (ՃԾԱ): ՃԽ/329բ-31ա (ՃԾԲ): ՃԽԱ/331ա-3բ (ՃԾԴ): ՃԽԲ/333բ-5ա (ՃԾԵ): ՃԽԳ/335բ-7բ (ՃԾԶ): ՃԽԴ/337բ-9ա: ՃԽԵ/339ա-42ա: ՃԽԶ/342ա-7ա (ՃԾԸ): ՃԽԷ/347ա-8բ (ՃԿ): ՃԽԸ/348բ-50ա (ՃԿԱ): ՃԽԹ/350ա-1ա (ՃԿԲ): ՃԾ/351ա-2ա (ՃԿԳ): ՃԾԱ/352աբ (ՃԿԴ): ՃԾԲ/352բ-4բ (ՃԿԵ): ՃԾԳ/354բ-6ա (ՃԿԶ): ՃԾԴ/356ա-7ա (ՃԿԷ): ՃԾԵ/357աբ (ՃԿԸ): ՃԾԶ/357բ-8բ (ՃԿԹ): ՃԾԷ/358բ (ՃՀ): ՃԾԸ/358բ-9ա (ՃՀԱ): ՃԾԸ(կրկն.)/359ա (ՃՀԲ): ՃԾԹ/359ա-60ա (ՃՀԳ): ՃԿ/360աբ (ՃՀԴ): ՃԿԱ/360բ-1ա (ՃՀԵ): ՃԿԲ/361աբ (ՃՀԶ): ՃԿԳ/361բ-2ա (ՃՀԸ): ՃԿԴ/362ա-4ա (ՃՀԹ): ՃԿԵ/364ա-70ա (ՃՁ): ՃԿԶ/370ա-2ա (ՃՁԱ): ՃԿԷ/372ա-4բ (ՃՁԲ): ՃԿԸ/374բ-7բ (ՃՁԳ): ՃԿԹ/377բ-9ա (ՃՁԴ): ՃԿՀ/379ա-81ա (ՃՁԵ): ՃՀԱ/381ա-3բ, 384աբ (ՃՁԶ): ՃՀԲ-ՃՁԷ/չիք: ՃՁԸ(Յի­շա­տա­կա­րան)/383բ-4ա:

3.[Քարոզ արտաքոյ Ա. եւ Բ. հատորաց]

226աբ (ՃԵ.) Նորին քարոզ վասն արտասուաց, ի բան՝ Արտասուք վասն մեղաց... ի հանդերձեալ կեանսն:

Ծնթ. Քարոզների գլխահամարները խառն, մեծ մասի սկսուածքները չգրուած, միայն ուրուագծային: Լուսանցներում յետագայի յաւելումներ:

Բ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԸ. դար

1. (Ա. ձեռք) 2բ-3բ, 4աբ (ստ. լս.) [Արիստոտէլի ի­մաս­տասիրի Յաղագս առաքինութեան առ Աղէք­սանդ­րոս թագաւորն] – Գովելի են գեղեցիկ, պար­սաւելի գարշելիք... որք ի պարսաւելեացն (տե՛ս ձեռ. 20, 2ա-4բ):

2. 4բ-5ա (ստ. լս.) [Յաղագս Արիստոտէլի] – Արիս­­տոտէլ ստագիրացի էր... անուանեալ ի նմանէ:

3. (Բ. ձեռք) 8բ-9ա Յաղագս սկզբնական մեղացն ըստ իրին – Արդ, թէպէտ հոգին ոչ լինի... զոր պաշ­տիմք ունել:

4. (Գ. ձեռք) 385աբ Յաղագս աստուածային անուանցն Աստուծոյ – Անուն, որ ասի Աստուծոյ... այլ ոչ ստեղ[ծ]օղն:

5. 385բ-6բ Յաղագս եռակին ներգործութան – Հո­գի ասի ըստ այնմ... որով է կցորդ աստուածու­թիւնն:

6. 386բ-7ա Յաղագս բաժանման պարունակաց – Արարածք մարմնաւոր աշխարհի բովանդակ... եւ ԳՃՀԵ. (375) մղոն:

7. 387ա-8բ Յաղագս բնութեան մարմնոյ – Մարդն յունարէն գոչի աթրօպօս... ծկտումն բնութեան:

8. 388բ Յաղագս գոյլ աստուածաին բնութեան. թէ է Աստուած – Արդ, թէ է Աստուած... առաջէն ան­հունսն հասարակութեան /// (թափուած):

9. (Դ. ձեռք) 1ա Նախ տեսութիւն Աստուծոյ, Բ. խօ­սակ­ցութիւն... ի մէջ խա///:

10. (Ե. ձեռք) Եզեկիէլի տեսիլ չորեքկերբն – Եւ իմանալ է զմարդն... տեսանեն լուսաւորեալ գիտու­թեամբ:

11. 227ա, 260բ-1ա Գիր գրեալք ներքոյ եւ ար­տաքոյ, ասեմ զխորհուրդ կամացն Աստուծոյ եւ կնքեալ եօթն կնքօվ... չարչարանեաց նոցին ելանել: |260բ| Յոհանո յայտնութիւն. Է. կնքոյ լուծումն եւ տե՛ս յաջոյ ձեռին... յԷ. կնքոյն վասն Քրիստոսի գալստեանն է:

12. 316ա (ստ. լս.) Զի՞նչ ցուցանէ ընդ ոտիւք նորա, զի յատկութիւն ունի լուսինն փոփոխման... մարմինն զարդարեալ է ամենայն առաքինութեամբ:

13. (Զ. ձեռք) 383բ-4ա (ստ. լս.) [Հարցմունք եւ պատասխանիք]Հարցումն Ա. Աստուծոյ զի՞նչ ասէ առաքեալ Պօղոս... եւ ոչ ի հող լուծանի:

14. 384բ Հաճոյ լինէր քեզ, թէ լինէիր գեղեցիկ որ­պէս զԱպիսողոմ... որ է վերին արքայութիւն:

15. 384բ [Անուանք Ժ. թագաւորաց] – Եւ ի մեկ­նութիւն Ծննդոց Ա. ասէ Բերեսիթոս, թէ Ժ. թագաւորք տիրեսցեն ի սկզբան... որ է առաջին եւ վերջին:

16. 33ա (ստ. լս.) Զի յորժամ պատերազմաւ ոք կամին առնել զանառիկ... եւ այսպէս բերդ երկնից ար­քայութեանն առաքեալ եղեւ:

17. (Է. ձեռք) 346բ-8ա (ստ. լս.) Վասն որոյ ողոր­մութիւն արար Աստուած... եւ զմիտս հաստատէ Քրիս­տոս:


ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

315բ Զմեղսաներկ Պաւղոս գրիչս աղաչեմ, ո՛վ սուրբ հանդիպողք, յիշել ի Տէր:

324բ Զմեղացեալ գծողս՝ Պողոս, սպասաւոր բանի, աղաչեմ յիշել ի բարի մասին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 227ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես՝ մելիք Աթի որդի տէր Եսայիս, իմ կամօք ծախեցի Դադեւացին՝ այս Քա­րոզգիրքս, այլեւ հասարակ միայբանօքս երկոյ թու­մանի, Բ. թումանի ծախեցիք<իք> այս Քարոզգիրս ի վերայ Գետայշենեցի հապեղացոյ սարգաւաք Ղա­զա­րին վերայ, թէ (ջնջած՝ «ոբետոյ առաջ գավանէն»): Ես՝ Թիփլիզեցի պարոն Պէճանս վկայ: Ես՝ տէր Վարթանս, գիրս գիրեցի, Տէր Եսայի հրայմանաւն վկայեմ առաջի Աստուծոյ յայտնութեանն եօթն կնքոյ:

2. 260բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Շնորհօք եւ ողորմու­թեամբ բարեախնամօղին Աստուծոյ, ես՝ տէր Ղազարս, եւ Յարութիւն, մեր հալալ ընչիւքն ստացանք զայս հո­գիա­զարդ Քարոզգիրքս, կամակար մտօքն յօժարու­թեամբ տուաք կրօնաւոր սարկաւաքՂազարին՝ ի վա­յելումն ընթեռնլոյ եւ յիշատակ մեզ եւ ծնօղաց մերոց:

3. 9գ (1839 թ., նոտրգիր,). Տէր Դանիելին է այս Տաթեւացիս. ՌՄՁԸ. (1839):

4. 2ա (1874 թ., շղագիր) Զայս ձեռագիր Տաթեւացի ընծայեցի ի մատենադարանին Սրբոյ ԱթոռոյնԷջ­միած­նի, ի 1874 ամի 14ն հոկտեմբերի: Ի Սուրբ Էջ­միա­ծին: Յարութիւն Տէր-Մարտիրոսեան Տէր-Դա­նիելեանց Գանձակեցի:

ՆՇՈՒՄ՝կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գրիգորի Տաթե­ւա­ցոյ Քարոզգիրք, երկրորդ հատոր, 2»,1ա՝ «301, 2701», «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝1ա՝ «Արարիչ, բարեբաղտութիւն, բա­րե­տիպութիւն, բարեկերպու, Արարիչ բարեգթած, դատա­ւոր երկնաւոր, Զօրութիւն,էութիւն ընդ Հօր, թագաւոր առա/// ի յԱստուծոյ. խաչեալ, ծնունդ կմա///», 28բ՝ «Հոգեոր սիրելիդլ», 35ա՝ «Ես անարժան եւ ա», 236բ՝ «Այս մելիքի որդի Առուստամս գրեցի, գ... այս Առուս­տամս գրեցի», Պհպ. Աա՝ «իմ սիրելի եղբայր զՄա/// (ջնջուած)... մարդն տարածեալ մարմնով ի վե­րայ աշ­խարհի, ասացեալ օվ եանէլի», Պհպ. Աբ՝ «Ամե­նայն անձն, որ առ աստուածայինսն խոկայ, աստուա­ծա­կոյս է, իսկ որ ոչն՝ խոզաց: Յոյժ կարեւոր համարեցայ ես զբան իմաստնոյն, որ ասէ մի՛ արգելուք զդոսա զի: Այս են կամքն իմ, զի ընդ յերեւմանն, Աստուած հարցն մերոց», զանազան տառեր:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 1ա, 87բ՝ ծաղիկ, Պահպանակ Աբ՝ բու­սական, թռչուն, 90ա՝ գծեր, 208բ՝ թռչուն:


 


 

2702

ՊԵՏՐՈՍ ԲԵՐԹՈՒՄԵԱՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 328. չգրուած՝ 1ա-4ա, 320բ-8բ: ՊՐԱԿ՝Ա-ԼԴx10 (Ա 11, Գ, Է, ԻԸ, ԼԳ 8, Դ, Ը, Ժ, ԺԲ, ԼԴ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝ծաղկային. «Giovanni Battista Ghiglietty»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26,7x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (20x12.2): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 39ա): ՏՈՂ՝ 32-4: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդբացշա­գանակագոյնկաշի, միջուկը՝ստուարաթուղթ, աստառը՝վար­դագոյնեւսպիտակծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝կապոյտթանաքովցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա+Բ՝չգրուածթուղթ, մասնկազմաստառի:

 

Նմուշ 39ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆՀամբարձում՝ 4բ: Լս-ային՝Յա­րու­ցեալՅիսուս՝ 234բ: Ճակատազարդ՝ 5ա (ծաղկային, մէջ­տե­ղը՝խաչ): Լուսանցազարդ՝բուսական: Զարդա­գիր՝հան­գուցագիր, թռչնագիր, հրեշտակ: Գոյներ՝կարմիր, կա­պոյտ, կա­նաչ, դեղին, ոսկի, նարնջի, վարդագոյն, շագա­նա­կա­գոյն, սեւ, սպիտակ:

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինտեղ-տեղքերծուած, վրան՝սեւթանաքաբծեր, Ա. փեղկիստորինեզրիկաշինմաշուած, թ. 134-88, 328, Պհպ. Բ.՝խոնաւութեան, թ. 5՝ձէթի, թ. 304, 312՝վարդագոյնթանաքիհետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Քարոզ տարեկան, արարեալ Պետրոսի վրդ. Նախիջեւանցւոյ Աղամալեան, ի փառս եւ ի պատիւ տնօրէնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի յօգուտ մանկանց եկեղեցւոյ. ի հայրապետութեան տեառն Սիմէօնի սրբազան եւ աստուածաբան կա­թողիկոսին ամենայն Հայոց, յամի Տեառն 1771ին եւ ի թուականութեանս մերում ՌՄԻ. (1771)]

Տե՛ս ձեռ. 174, 38ա-195ա: ա/չիք: բ/5ա-6ա: գ/6բ-9բ: դ/9բ-10բ: ե/11ա-22ա: զ/22ա-32բ: է/32բ-48բ: ը/49ա-52բ: թ/53ա-7բ: ժ/82բ-91ա: ժա/64բ-78բ: ժբ/57բ-64բ: ժգ/80բ-2ա: ժդ/78բ-80բ: ժե/91ա-101բ: ժզ/102ա-23ա: ժէ/123ա-42բ: ժը/143ա-5ա: ժթ/145բ-62ա: ի/162բ-8ա: իա/168բ-83բ: իբ/183բ-7բ: իթ/187բ-94բ: իդ/194բ-8ա: իե/198ա-202ա: իզ/202ա-5բ: իէ/205բ-12ա: իը/212բ-30բ: իգ/231ա-4ա: լ/234բ-44ա: լա/244ա-8ա: լբ/248ա-51բ: լգ/251բ-3ա: լդ/253բ-5ա: լե/255ա-8բ: լզ/258բ-64ա: լէ/264ա-8բ: լը/268բ-80բ: լթ/281ա-3բ: Ցանկ/չիք:

Բ. [Քարոզք Պետրոսի վրդ. Աղամալեան]

Տե՛ս ձեռ. 174, 198ա-218բ: ա/չիք: բ/290բ-3ա: գ/293ա-7ա: դ/297ա-9ա: ե/299ա-301բ: զ/301բ-4ա: է/304ա-8ա: ը/308ա-11ա: թ/311ա-4ա: ժ/314ա-6բ: ժա/316բ-9ա:

Ունի նաեւ.

ա. 283բ-90բ Քարոզ ի բանն Յայտնութեան, որ ասէ. «Յիշեա՛ ուստի անկարն եւ ապաշխարեա՛ եւ զառաջինն գործն գործեա՛, ապա թէ ոչ՝ գամ վաղ­վա­ղակի» – Յորժամ բարեգութ եւ մարդասէրն Աս­տուած... տացէ ձեզ Տէր Աստուած զնոյն զգաստու­թեան հոգին:

բ. 319ա Առ հաղորդութիւն – Օձն ջամբեաց զան­համ­­բեր պտուղն... Աստուած ընթրիս, մաքրիչ կայ­ծակն:

գ. 319բ-20ա Քարոզ համառօտ ի բանն. թէ Բանն մարմին եղեւ. եւ այլն – Մեծ է զօրութիւն սիրոյն... ի մտի ընդարձակ խօսիլ. ամէն:

Ծնթ. Լս-ներում. ունի բացթողումների եւ աւետարանական մէջբերումների համարների լրացումներ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պետրոս վարդ. Բեր­դումեան, Քարոզգիրք պատկերազարդ», Ա. փեղ­կին՝ «370000099», 1ա՝ «Հմր 40, 31», «310, 2702», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ахалцыхской град­ской полиции»:


2703

ԳԱԲՐԻԷԼ ԱՅՎԱԶԵԱՆ, ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ ՏԵՍԱԿԱՆ

 

ԺԹ. դար


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 105: ՊՐԱԿ՝ 1-10x12 (1՝ 8, 3՝ 7, 10՝ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (22x14-6): ԳԻՐ՝ շղա­գիր (նմուշ՝ 15ա): ՏՈՂ՝ 27-30: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ (կանաչ հէնքի վրայ զարդագծեր) մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

 

Նմուշ 15ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թ. 14՝ պատռուած, 19բ, 39բ՝ թանաքի հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Աստուածաբանութիւն տեսական, ըստ ուղղա­փառ վարդապետութեան Հայաստանեայց եկեղեց­ւոյ. համառօտեալ ի պէտս ձեռնադրելեաց:

1. 1ա-12ա Ներածութիւն

ա. 1աբ Ա. Սահման աստուածաբանութեանՀար­ցումն. Զի՞նչ է Աստուածաբանութիւն: Պատաս­խա­նի. Աստուածաբանութիւն ըստ նշանակութեան բա­ռին... որ յաղագս Աստուծոյ եւ աստուածապաշ­տու­­թեան:

բ. 1բ-2ա Բ. Առարկայ Աստուածաբանութեան – Հարցումն. Զի՞նչ է առարկայն... Պատասխանի. Էական առարկայ... ստեղծուածք են գերագոյն Էակի միոյ, որ է Աստուած:

գ. 2աբ Գ. Կրաւն եւ աստուածպաշտութիւն Հարցումն Զիա՞րդ անուանի... Պատասխանի. Կրօն կամ աստուածպաշտութիւն... ըստ առաջնորդելոյ կամ վկայութեան տիեզերական եկեղեցւոյ:

դ.Դ. Նպատակ Աստուածաբանութեան Հար­­ցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատասխանի. Նպատակն որոյ... այնու զփրկումն անձանց եւ այլոց:

ե. 3ա-9ա Ե.Հիմունք ԱստուածաբանութեանՀար­ցումն. Ո՞յք են հիմունք... Պատասխանի. Առաջին եւ գլխաւոր... ըստ օրինակի Աստուածա­շունչ մա­տեանին անսխալ է եւ անմոլար:

զ. 9աբ Զ. Զօրութիւն մարդկեղէն մտաց կամ բանականութեան յաստուածաբանական խնդիրս Հարցումն. Որքա՞ն իցէ... Պատասխանի. Մարդկեղէն միտք... ընդդէմ անհաւատութեան եւ պէսպէս մո­լո­րութեանց:

է. 9բ-11ա Է. Յարգ եւ պիտանութիւն աստուա­ծա­բանութեանՀարցումն. Յորում իմիք իցէ... Պատաս­խանի. Աստուածաբանութիւն յարդի... ի յանդիմանիլ զմոլորութիւնս նոցին:

ը. 11ա Ը. Ոճ ուսմանաստուածաբանութեանՀարցումն. Ո՞ր իցէ լաւագոյն... Պատասխանի. Կրկին ո՞ք են... յարդարել եւ զվարս իւրեանց:

թ. 11ա-2ա Թ. Կարեւոր զգուշութիւնք ուսանելեաց աստուածաբանութեանՀարցումն. Յորո՞ց պակա­սու­թեանց առաւելապէս... է փառաւորութիւն անուանն Աստուծոյ:

2. 12բ-3բ Աստուածաբանութիւն տեսական: Նա­խա­գիտելիքՀարցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատաս­խա­նի. Աս­տուածաբանութիւն տեսական... բ. Յաղագս աս­տուածային տնտեսութեան:

3. 13բ-27բ Մասն Ա. Բովանդակութիւն եւ բա­ժա­նումն տեսական աստուածաբանութեան

Հարցումն. Զի՞նչ ինչ բովանդակիցէ... Պա­տաս­խանի. Յառաջնում մասին տեսական աստուածա­բա­նութեան... 2. Յուսումն յաղագս երից անձանց ամենա­սուրբ Երրորդութեան:

ա. 13բ-21ա Հատուած Ա. Յաղագս միոյն Աս­տուծոյ ըստ էութեանՀարցումն. Ո՞ր իցէ առաջին... Պատասխանի. Առաջին եւ հիմնական... բազմապատիկ վկայութիւնք Հին եւ Նոր Կտակարանաց:

բ. 21ա-7բ Հատուած երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ ամենասուրբ ԵրրորդութեանՀարցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատասխանի Խորհուրդն ամենասուրբ... անձ­նա­ւո­րութեան նորա:

4. 28ա-105բ Աստուածաբանութիւն տեսական. Մասն Բ.Հարցումն. Զի՞նչ ինչ բովանդակիցի... Պա­­տասխանի Յետ ուսանելոյ... յաղագս մարդոյ առան­ձինն:

ա. 28ա-36բ Հատուած առաջին. Յաղագս տիե­զերաց առհասարակՀարցումն. Որպիսի՞ խնդիրք... Պատասխանի. Երկոքին սոքա... զամենայն ինչ զմար­դոյ զանցեալն եւ զապագայն:

բ. 36բ-43բ Հատուած երկրորդ. Յաղագս հրեշ­տա­կացՀարցումն. Զի՞նչ իցեն... Պատասխանի. Անունս հրեշտակ... նզովեն զկախարդս իբրեւ զհերետիկոսս:

գ. 43բ-105բ Հատուած երրորդ. Յաղագս մարդոյՀարցումն. Քանի՞ են վիճակք... Պատասխանի. Երեք աւր ի ստեղծմանէ... ապականութիւն մարդկային ազ­գի անկմամբ նախամարդոյն:

1.43բ-5ա Ա. Ծագումն եւ բնութիւն մարդոյՀար­ցումն. Զիա՞րդ լեալ իցէ... Պատասխանի. Պատմէ աս­տուա­ծայինն Մովսէս... որ յերեսս երկրի (Գործ. ԺԵ. 26):

2. 45ա-6բ Բ.Առաջին ուխտ Աստուծոյ ընդ մարդ­կանՀարցումն. Զի՞նչ էր նպատակ... Պատաս­խան. Գե­րագոյն նպատակ... ոչ կարէին նոյնպէս զուարճա­նալ սուրբ զուարճութեամբ:

3.46բ-8բ Գ. Անկումն մարդոյՀարցումն. Զիա՞րդ կարելի եղեւ... Պատասխանի. Երջանկութիւն նախաս­տեղ­ծիցն... մատնիլ ի մահ եւ ի կորուստ յա­ւի­տե­նա­կան:

4. 48բ-50ա Դ. Ապականութիւն մարդկային ազգի մեղօք նախաստեղծիցն կամ սկզբնական մեղք Հարցումն. Զո՞ր վնաս կրիցեն... Պատասխանի. Ող­բալի հետեւանք... եւ ի վախճան ամենայնի մահուամբ:

5. 50ա-3ա Մնացորդք բարւոյՀարցումն. Սկզբնա­­կան մեղօք չթողաւ ի մարդումս... Պատաս­խա­նի. Մարդկայինս բնութիւն... եւ նստաւ ընդ աջմէ Աստուծոյ (Մարկ., ԺԶ. 19):

6. 53ա-63ա Ա. Յաղագս պատրաստութեան մարդ­կային ազգի առ խորհուրդն փրկութեանՀար­ցումն. Կարեւո՞ր է պատրաստութիւն... Պատաս­խանի. Այո՛, փրկիչն երեւեցաւ յաշխարհի...

7. 63ա-72ա Բ. Աստուածայրական ներգործու­թիւնք – Այսպէս կոչին ոչ առանձինն որպիսի եւ իցէ...

8. 72բ-8բ Գ. Յաղագս կատարման խորհրդոյ փրկագործութեան մարդկայինս ազգիՀարցումն. Զիա՞րդ եղեւ կատարումն... Պ[ատասխանի]. Կա­տա­րումն փրկութեան... մինչեւ ցհասարակաց յարութիւն:

9. 78բ-105բ Դ. Յաղագս անընդհատ լինելոյ խորհրդոյ փրկագործութեան յարքայութեանն Աս­տու­ծոյ կամ յաղագս զինուորեալ եկեղեցւոյ – Հարցումն. Զի՞նչ է զինուորեալ եկեղեցի... մինչեւ ցհասարակաց յարութիւն:

Ծնթ. «Հարցումն» եւ «Պատասխանի» բառերը համառօ­տա­գրուած են՝ «Հ» եւ «Պ»:

ՆՇՈՒՄ՝ Աա «Աստուածաբանութիւն տեսական՝ ի պէտս ձեռնադրելեաց՝ Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվա­զեան», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպս. Այվազեան», Պհպ. Աա՝ «352, 2703», 1ա՝ «105 թերթ», 105բ՝ «հարիւր հինգ թերթ»:


2704

ԳԱԲՐԻԷԼ ԱՅՎԱԶԵԱՆ, ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ

 

ԺԹ. դար


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 56 (էջակալուած՝ 1-110). չգրուած՝ 14բ-5ա, 56աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-5x12 (5՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26.8x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x12.5): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 1ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ (կանաչ հէնքի վրայ զարդագծեր), մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

 

Նմուշ 1ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը մաշուած, ծաղկաթուղթը տեղ-տեղ քերծուած-պոկուած, միջուկը Ա. եւ Բ. փեղկերի ստորին եզրերի մասերում կոտրուած-կիսապոկուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Աստուածաբանութիւն բարոյական, ըստ ուղղա­փառ վարդապետութեան Հայաստանեայցս եկեղեց­ւոյ. ի պէտս ձեռնադրելեաց:

1աբ Ներածութիւն – Հարցումն. Զի՞նչ է բարոյա­կան աստուածաբանութիւնն: Պատասխանի. Բարոյա­կան աստուածաբանութիւնն է ոճով իմն բացատրու­թիւն... իսկ երկրորդումն զպարտս առն քրիստոնէի:

Ա. 2ա-13բ Մասն առաջին: Յաղագս աստուա­ծա­յին օրինաց

ա. 2ա-4ա Հատուած առաջին: Յաղագս օրինացն Աստուծոյ եւ պահպանութեան

1. 2ա-3բ Գլուխ Ա. Յաղագս բարոյական օրի­նացն Աստուծոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն օրէնք: Պա­տաս­խանի. Աստուածային օրէնք... «Հնազանդիլ պարտ է Աստուծոյ առաւել, քան թէ մարդոյ» (Գործ., Ե. 29):

2. Գլուխ Բ. Յաղագս հիմնական սկզբանց քրիստոնէական վարուցՀարցումն. Զի՞նչ իցէ հիմ­նական սկիզբն... Պատասխանի. Հիմնական սկիզբն... զանցառութեան պատուիրանացն Աստուծոյ:

բ. 4բ-13բ Հատուած երկրորդ:Յաղագս պահպա­նութեան օրինացն Աստուծոյ

1. 4բ-7ա Գլուխ Ա. Յաղագս մարդկային ներգոր­ծութեանց առհասարակ –Հարցումն. Ի քանի՞ ազգս բաժանին մարդկային ներգործութիւնք: Պատասխանի. Որովհետեւ օրէնքն... որք ծաղր առնին զկրօնն սուրբ եւ զվարս բարիս:

2. 7բ-8բ Գլուխ Բ. Յաղագս ներգործութեանց, որք համաձայնք իցէն օրինացն Աստուծոյ, կամ յաղագս առաքինութեան Հարցումն. Ի՞մ իմիք կարօտիցի... Պատասխանի. Աստուածային շնորհաց... եւ են երեքին սոքա՝ հաւատ, յոյս եւ սէր:

3. 8բ-11բ Գլուխ Գ. Յաղագս զանցառութեան զօրի­նօքն Աստուծոյ, կամ յաղագս մեղաց Հար­ցումն. Զի՞նչ է մեղքն: Պատասխանի. Մեղքն է զան­ցա­ռութիւն... ծածկել զոհիւք զախտաւորութիւն իւրեանց:

4. 11բ-2բ Գլուխ Դ. Յաղագս պատճառաց կամ աղբերաց մեղաց Հարցումն. Զի՞նչ էր սկիզբն... Պա­տասխանի. Սկզբնապատճառ մեղաց... կարող է յաղթիլ ի փորձութենէ:

5. 13աբ Գլուխ Ե:Յաղագս դարձի մեղաւորաց Հարցումն. Զի՞նչ իցէ դարձ... Պատասխանի. Դարձ կո­չի... իսպառ յուսահատելոյ յողորմութենէն Աս­տուծոյ:

Բ. 13բ-55ա Մասն երկրորդ: Յաղագս պարտուց քրիստոնէի

– 13բ Հարցումն. Զի՞նչ իցեն պարտք քրիտոնէի: Պատասխանի Պարտք առն... եւ ի պարտս առ ընկերն:

ա. 13բ-25ա Հատուած առաջին: Յաղագս պար­տուց քրիստոնէից առ Աստուած

– 13բ-4ա Հարցումն. Ո՞յք իցեն պարտք քրիս­տո­նէին առ Աստուած: Պատասխանի. Պարտք քրիս­տո­նէին... չորրորդ՝ խորին խոնարհութեամբ եւ ջերմագին եռանդեամբ:

1. 14ա, 15բ-6ա Գլուխ Ա.Յաղագս հաւատոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ հաւատն: Պատասխանի. Հաւատն է ըստ ասելոյ առաքելոյն... ուրացութիւն է կամաւորա­պէս կոտորումն ի ճշմարիտ հաւատոյ:

2. 16ա-7ա Գլուխ Բ. Յաղագս յուսոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ յոյսն. Պատասխան. Յոյսն է աստուածաբա­նական... փոխանակ ապաւինելոյ ի նախախնամու­թիւնն յԱստուծոյ:

3. 17բ-9ա Գլուխ Գ. Յաղագս աղօթից – Հար­ցումն. Զի՞նչ իցեն աղօթքն: Պատասխանի.Աղօթքն է ջերմեռանդն... մարթէ եւ պարտ իսկ աղօթել եւ յամենայն տեղիս:

Ծնթ. Մէկը մատիտով ջնջել է՝ «եւ պարտ իսկ, յամենայն տեղիս» բառերը, ապա վերջում աւելացրել՝ «ի տան ի բաց»:

4. 19ա-20ա Գլուխ Դ.Յաղագս սիրոյ Հար­ցումն. Զի՞նչ իցէ սէրն: Պատասխանի. Սէրն Աստու­ծոյ... կամ հայցել զՀոգի Սուրբ (Գործ., Ը. 18):

5. 20ա-4ա Գլուխ Ե. Յաղագս աստուած­պաշ­տու­թեանՀարցումն. Ո՞յք իցեն գործք... Պատասխանի. Ոմանք ի գործոց... կամ առանց իսկ բնաւ պատճառի:

6. 24ա-5ա Գլուխ Զ. Յաղագս պարտուց մերոց առ սուրբսն ԱստուծոյՀարցումն. Ունիցի՞մք ինչ պարտս... Պատասխանի. Ուսուցանէ մեզ... նմանող լինել վարուց նոցա եւ գնացիցն եւ նահատակութեանց:

բ. 25ա-35բ Հատուած եր[կ]րորդ: Յաղագս պար­տուց մարդոյ առ անձն իւր

– 25աբ Հարցումն. Որպիսի՞ ինչ պարտս... Պա­տասխանի. Թէպէտ եւ ըստ բանի... եւ առ մարմին եւ առ արտաքին բարիս կամ առ ինչս:

1. 25բ-9ա ԳլուխԱ. Յաղագս հանրական պար­տուց քրիստոնէի առ անձն իւրՀարցումն. Կարեւո՞ր ինչ իցէ ինքնաճանաչութիւն: Պատասխանի. Ինքնաճա­նա­չութիւնն կամ ճանաչումն... եւ զամենայն միջոցս հասանելոյ ի նպատակն:

2. 29ա-30ա ԳլուխԲ.Յաղագս պարտուց մերոց ի փոյթ խնամոց հոգւոյՀարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցէ կարեւորութիւն խնամոց... Պատասխանի. Գլխաւոր փոյթ... անպատշաճ հանդէսք գեղարուեստից եւ գե­ղե­ցիկ դպրութեանց:

3. 30ա-3բ ԳլուխԳ. Յաղագս պարտուց խնամելոյ զմարմին – Հարցումն. Առ ի՞նչ կարգեալ իցէն... Պա­տասխանի. Երկրաւորս կեանք մարդոյ... զի պահեսցէ զմեզ ի սրբութեան:

4. 33բ-5բ Գլուխ Դ.Յաղագս պարտուց մերոց ի կիրառութեան արտաքին կամ երկրաւոր բարեաց Հարցումն. Զի՞նչ իցեն երկրաւոր կամ արտաքին բարիք: Պատասխանի. Ի կարգի արտաքին... եթէ կա­մի­ցիմք հասանել փառաց նորա:

Գ. 35բ-43բ Հատուած երրորդ: Յաղագս պարտուց քրիստոնէին առ ընկերս

– 35բ-6ա Հարցումն. Զի՞նչ հաստատեալ իցեն... Պատասխանի. Թէպէտեւ ամենեքին մեք ստեղծեալ եմք... եւ թէ սիրով ընկերին նմանող լինիմք Աստուծոյ (Մտթ., Ե. 35):

1. 36ա-8բ Գլուխ Ա. Հարցումն. Զի՞նչ իցէ սէր... Պատասխանի. Եղբայրսիրութիւն է այնպիսի... այլեւ բանիւ կամ չարախօսութեամբ եւ զրպարտութեամբ:

2. 38բ-42ա Գլուխ Բ.Յաղագս պարտուց մերոց առ անձն ընկերին Հարցումն. Որ՞ք իցեն առար­կայք... Պատասխանի. Որովհետեւ քրիստոնէին պարտք են սիրել... վշտացուցանել զնոսա յանդիմա­նու­թեամբ եւ դժկամակութեամբ:

3. 42ա-3բ Գլուխ Գ. Յաղագս պարտուց մերոց առ ընկերն ի պատճառս արտաքին բարեաց նորաՀարցումն. Ո՞րք իցեն արտաքին բարիք ընկերին: Պատասխանի. Պատիւ... զապօրինաւոր եղանակաւ անցեալն ի ձեռս մեր:

4. 43բ Պարտականութիւնք ինչ առ ընկերս ըստ պէս պէս յարաբերութեանց մերոց առ նոսաՀար­ցումն. Զի՞նչ իցեն պարտք... Պատասխանի. Որով­­հե­տեւ ոմանք... իսկ հանրականքն են տէրութիւնն եւ եկեղեցի:

Դ. 44ա-8բ Անձնական յարաբերութիւնք

1. 44աբ Գլուխ Ա. Յաղագս բարեկամութեանՀարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցեն պարտք... Պատասխանի. Որովհետեւ ճշմարիտ... զգաղտնիս հաւատացեալս մեզ երբեմն ի բարեկամէն:

2. 44բ-6ա Գլուխ Բ. Յաղագս պարտուց քրիս­տոնէին յամուսնական վիճակի Հարցումն. Ե՞րբ եւ առ ի՞նչ սահմանեալ իցէ... Պատասխանի. Ամուսնու­թիւնն սահմանեալ է... եւ զհաւատարմութիւն առ այրն նաեւ հետ մահու նորա:

3. 46ա-7բ Գլուխ Գ. Յաղագս յարաբերութեան ծնողաց եւ զաւակացՀարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցեն... Պատասխանի. Հարք եւ մարք... թէպէտ եւ ծնողքն բազում թերութիւնս եւ յանցանս ունիցին:

4. 47բ-8բ Գլուխ Դ. Յաղագս յարաբերութեան տէրանց եւ ծառայիցՀարցումն. Զի՞նչ իցէ իմա­նալ... Պատասխանի. Տէր կոչի նա... ոչ կորուսցեն զվարձս իւրեանց առաջի Աստուծոյ:

Ե. 49ա-55ա Առանձին յարաբերութիւնք ընկերա­կան վիճակի

1. 49ա-52բ Գլուխ Ա. Յաղագս պարտուց քրիս­տո­նէին ի քաղաքական ընկերութեանՀարցումն. Զի՞նչ իցէ քաղաքական... Պատասխանի. Քաղաքական ըն­կե­րութիւնն... դնել գլխաւորապէս զյոյս իւր եւ զակնկա­լութիւն:

2. 52բ-5ա Գլուխ Բ.Յաղագս պարտուց քրիս­տո­նէին առ եկեղեցի եւ առ եկեղեցականսՀարցումն. Զի՞նչ իցէ եկեղեցի... Պատասխանի. Եկե­ղեցի է ըն­կե­րակ­ցութիւն... զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք (Ղուկ., ԺԷ. 10):

Ծնթ. «Հարցումն» եւ «Պատասխանի» բառերը համառօ­տա­գրուած են՝ «Հ» եւ «Պ»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Պհպ. Աա Աստուածաբանութիւն բարոյական՝ ի պէտս ձեռնադրելեաց. Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվա­զեան:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպիս­կոպոս Այվազեան», Պհպ. Աա՝ «253, 2704», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «54 թերթ», 55բ՝ «Յի­սուն եւ չորս թերթ»:


2705

ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ

ՊԱԻՂԱՆԻԱ (Ա), ԿԱԶԱՐԻԱ (ՂՐԻՄ)(Բ), ԿԱՖԱ (Գ)

ՊԺԷ.1368,ՌՃԹ. – 1660


ԳՐԻՉ՝ Առաքեալ աբեղայ (Ա. 219ա-332ա, 477ա-484բ), Ստե­փանոս քահանայ (Բ. 195ա-218բ, 335ա-476ա, 485ա-7ա), Նիկո­ղայոս [Մելանաւոր] (Գ. 2ա-193ա): ԾԱՂԿՈՂ՝ Նիկողայոս [Մե­լա­նաւոր], Ստեփանոս Նատերենց: ՍՏԱՑՈՂ՝ Յովհաննէս քահա­նայ (Բ), Առաքել քահանայ (գրի՞չը, Ա), Գրիգոր եպիսկոպոս (Գ):

ԹԵՐԹ՝ 488-1 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 194ա, 332բ, 333ա, 334ա, 483բ, 487բ, 487բ, 488աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (Ա 11, ԺԶ 13)+Ի-ԽԵx12 (Ի 1, Լ 14, ԽԵ 16, թռիչք ԽԳ-ԽԵ): ՆԻՒԹ՝ մա­գա­ղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x20.5-21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (22x14-5), թ. 195-218 (23x15), քառասիւն՝ թ. 485-6 (22.5x15.5): ԳԻՐ՝ բո­լոր­գիր (նմուշ՝ 221ա, 196ա, 7ա): ՏՈՂ՝ 48 (թ. 1-29), 50 (թ. 30-193), 46 (թ. 195-218), 44 (թ. 219-487): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շա­գա­նակագոյն կաշի՝ դռնակով, 3ական վարդեակահիմք գա­մերով եւ կապիչներով, փեղկերի արտաքին անկիւններում չոր­սա­կան արծաթէ անկիւնազարդեր, միջուկը՝ տախտակ, աստա­ռը՝ կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ, թ. 1+Գ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ (Ա,Գ), մագաղաթ (Բ, թ. 1):

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Աստուած չորեքկերպեան աթոռին, Վեցօրեայ արարչագործութիւն (շրջանակներում՝ «Ողորմութեամբ Տեառն լի եղեւ երկիր, եւ բանիւ Տեառն երկինք հաստատեցան եւ հոգով բերանոյ նորա ամենայն զօրութիւնք նորայ»), Արարումն Ադամայ, Արարումն Եւայի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն՝ 3բ, Օծումն Դաւթի, Զոհաբերութիւն ի կալսն, Սպանումն Գողիաթի, Յաղթանակած ձիաւոր Դաւիթ, ձիու ոտքերի տակ սպանուած թշնամին՝ 194բ: Աւետարանիչք (Մատթէոս, Մարկոս, Ղուկաս եւ Պօղոս, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն)՝ 334բ: Երկնային Երուսաղէմ (Քրիստոս եւ Գառն Աստուծոյ ի վերայ չորեքկերպեան աթոռի եւ դասք հրեշտակաց)՝ 476բ: Գառն Աստուծոյ, Քառակերպ աթոռ՝ 483ա: Լս-յին. Մովսէս՝ 25բ, Խորան վկայութեան, որի տակ Մով­սէս եւ Հայր Աստուա՞ծ՝ 40բ, Հայր Աստուած ի վերայ գահի, Մով­սէս եւ Ահարոն՝ 50բ, Մովսէս պատգամների գալարը ձեռքին՝ 64ա, Խօսէ Աստուած ընդ Յեսուայ՝ որդի Նաւեայ՝ 75բ, Աննա ծնրադիր աղօթէ ի տաճարի՝ 93ա, Եղիա եւ Եղիսէ՝ 121ա, Ծնրա­դիր Սողոմոն աղօթէ առ Աստուած՝ 137բ, Եզրաս՝ 147ա, Եսթեր ծնրադիր աղօթէ՝ 159ա, Յուդիթ՝ 162բ, Ալեքսանդր Մակեդոնացի սրով սպանանէ զթագաւոր ոմն՝ 170բ, Դաւիթ՝ 198բ, Սողոմոն՝ 219ա, Ծնրադիր լուսապսակով թագակիր Հարսը դիմում է Քրիս­տոսին («Իջցէ եղբաւորդին իմ ի պարտէզ իւր եւ կերիցէ զպտուղ») եւ Քրիստոս վերեւից պատասխանէ («Մտի ի պար­տէզ իմ քոյր իմ հարսն, կթեցի զմուռս»)՝ 231բ, Բժշկումն Յոբայ (Աստուած եւ սատանայ, Յոբ եւ կին իւր)՝ 239բ, Եսայի՝ 249ա, Ովսէէ՝ 267բ, Ամովս՝ 270ա, Միքիա՝ 272ա, Յովէլ՝ 273բ, Յովնան, Յովնան ի երախ կիտի՝ 274բ, Նաւում՝ 275ա, Ամբակում՝ 276ա, Սոփոնիա՝ 276բ, Անգէոս՝ 277բ, Զաքարիա՝ 278ա, Մաղաքիա՝ 281ա, Դանիէլ ի գուբ առիւծուց՝ 282բ, Երեմիա՝ 290բ, Եզեկիէլ՝ 314ա, Յակոբոս առաքեալ՝ 412ա, Պետրոս առաքեալ՝ 414ա, Յով­­հաննէս առաքեալ՝ 418ա, 477բ, Յուդա առաքեալ՝ 421ա, Պօղոս առաքեալ՝ 430ա, Պօղոս եւ Տիմոթէոս՝ 445բ, Պօղոս եւ Քրիս­տոս՝ 450բ: Կիսախորան՝ 4ա (վերեւում Քրիստոսը՝ գրկին 2 հրեշտակ, աջ կողմում Մարիամ, ձախում՝ Յովհաննէս Մկրտիչ, կիսախորանի մէջ Հոգեգալուստ), 25բ, 64ա, 335ա (կենտրոնում՝ շրջանակի մէջ, Քրիստոս), 350ա: Ճակատա­զարդ՝ 2ա, 39բ, 40բ, 50բ, 75բ, 83բ, 93ա, 103ա, 111բ, 121ա, 129բ, 147ա, 170բ, 198բ, 200բ, 203բ, 206ա, 208բ, 211բ, 214ա, 216բ, 231բ, 239բ, 249ա, 361բ, 379բ, 395ա, 411բ, 430ա, 477բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ թռչնա­գիր, մարդագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր: Գոյներ կար­միր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, նարնջի, վարդագոյն, շագանա­կա­գոյն ոսկի:

Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Մատենագի­տու­­­թիւն. Թ-ԺԹ. դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 601, 702:

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. ԺԷ. դ.-ումլրացուած (թ. 1-193, 334) եւկազ­մընորոգուած, մէջքիստորինմասը՝ԺԹ. դարում. կապիչ­ներընոր՝Ի. դարի, մէջքիկաշինտեղ-տեղմաշուած, խոնաւու­թեանհետքերով, գրադաշտըմասամբգունափոխուած, թերթերիստորինլուսանցներըգործածութիւնիցգունափոխուած, լուսան­ցա­կողերըգունաթափուած. 194բ՝մանրանկարիգոյներըմաս­մաբթափուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1.Ծնունդք – Նխ. 2աբ: Գլ. 2բ-3ա: Գիրք 4ա-23բ:

2. Ելք –Նխ. 23բ-4ա: Գլ. 24ա-5բ: Գիրք 25բ-39բ:

3.Ղեւտական – Նխ. 39բ: Գլ. 39բ-40բ: Գիրք 40բ-9բ:

4.Թիւք – Նխ. 49բ: Գլ. 49բ-50բ: Գիրք 50բ-63ա:

Ծնթ. 50բ Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն է ի յայս գլուխս ԼԶ. (39)»:

5. Բ. Օրէնք – Նխ. 63ա: Գլ. 63ա-64ա: Գիրք 64ա-75ա:

Ծնթ. 64ա Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն է յայս գլուխս ԼԴ. (40)»:

6.Յեսու – Նխ. 75ա: Գլ. 75աբ: Գիրք 75բ-83ա:

7.Դատաւորք – Նխ. 83աբ: Գլ. 83բ: Գիրք 83բ-91ա:

8.Հռութ – Պատճառ գրոց 91ա: Գիրք 91ա-2ա:

9. Թագ. Ա. – Յառաջաբան նախակարգեալ Թագ. 92ա: Նխ. 92աբ: Գլ. 92բ-3ա: Գիրք 93ա-102բ:

Ծնթ. 93ա Գրչից ստ. լս.՝ «Յայս գլուխս ֆռանգ համարն ԼԱ. (31) է»:

10. Թագ. Բ. – Գլ. 102բ-3ա: Գիրք 103ա-11ա:

11. Թագ. Գ. – Գլ. 111աբ: Գիրք 111բ-20ա:

111բ Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն յայս գլուխս է ԻԲ. (22)»:

12. Թագ. Դ. – Գլ. 120աբ: Գիրք 121ա-9ա:

13. Մնաց. Ա. – Նխ. 129ա: Գլ. 129ա: Գիրք 129բ-37ա:

14. Մնաց. Բ. – Գլ. 137աբ: Գիրք 137բ-47ա:

15. Եզր Ա. – Նխ. 147ա: Գլ. 147ա: Գիրք 147ա-52ա:

16. Եզր Բ. – Հանգամանք գրոց երկրորդ Եզրի 152ա: Գիրք 152ա-5ա:

17. Նէեմի – Նխ. 155ա: Գլ. 155ա: Գիրք 155ա-9ա:

Ծնթ. 159ա Գրչից ստ. լս.՝ «Այստեղիս է սկիզբն ֆռան­գին»:

18. Եսթեր – Նխ. 159ա: Գիրք 159ա-62բ:

19. Յուդիթ – Նխ. 162բ: Գիրք 162բ-7ա:

Ծնթ. 162բ Գրչից ստ. լս.՝ «Եւ աստ կու մոլորին Ի. (20) գլխնին ու առջնին հայերն ու ֆռանգնին, որ իսկ չեն միաբանիլ եւ մինչեւ յիննս ղորդ կու գան»:

20. Տովբիթ – Նխ. 167ա: Գիրք 167ա-9բ:

21. Մակաբ. Ա. – Նխ. 169բ: Գլ. 170աբ: Գիրք 170բ-80բ:

22. Մակաբ. Բ. – Նխ. 180բ-1ա: Գլ. 181աբ: Գիրք 181բ-9ա:

23. Մակաբ. Գ. – Նխ. 189աբ: Գլ. 189բ: Գիրք 189բ-93ա:

24. Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան) 195ա-6ա, Նխ. (Աթանաս Աղեքսանդրացի) 196աբ: Գլ. 196բ-8բ: Գիրք 198բ-218բ:

– 196ա Կանոն ցագութեան սաղմոսաց – Առաջին ժամն ՀԳ. (73) սաղմոս... ԺԲ. (12) ժամն ԾԶ. (56) սաղմոս:

25. Առակք – Գլ. 219ա: Գիրք 219ա-27բ:

26. Ժողովող – Նխ. 227բ: Գլ. 227բ-8բ: Գիրք 228բ-31ա:

27.Երգ երգոց – Նխ. 231աբ: Գիրք 231բ-3ա:

28. Իմաստութիւն – Նխ. 233ա: Գլ. 233աբ: Գիրք 233բ-8բ:

29. Յոբ – Նխ. 239ա: Նխ. (Աղիկառնացւոյ) 239աբ: Գիրք 239բ-48բ:

30. Եսայի – Նխ. 248բ: Գլ. 248բ-9ա: Մրգ. 249ա-66բ:

31. Ովսէէ – Նխ. 267ա: Գլ. 267ա: Մրգ. 267ա-9բ:

32. Ամովս – Գլ. 269բ-70ա: Մրգ. 270ա-1բ:

33. Միքիէ – Գլ. 271բ-2ա: Մրգ. 272ա-3ա:

34. Յովէլ – Գլ. 273աբ: Մրգ. 273բ-4ա:

35. Աբդիու – Գլ. 274ա: Մրգ. 274աբ:

36. Յովնան – Գլ. 274բ: Մրգ. 274բ-5ա:

37. Նաւում – Գլ. 275ա: Մրգ. 275ա-6ա:

38. Ամբակում – Գլ. 276ա: Մրգ. 276աբ:

39. Սոփոնիա – Գլ. 276բ: Մրգ. 276բ-7բ:

40. Անգէոս – Յռջբ. 277բ: Մրգ. 277բ-8ա:

41. Զաքարիա – Գլ. 278ա: Մրգ. 278ա-81ա:

42. Մաղաքիա – Գլ. 281ա: Մրգ. 281ա-2ա:

43. Դանիէլ – Նխ. 282ա: Գլ. 282աբ: Մրգ. 282բ-9բ:

Ծնթ. 282ա Գրչից ստ. լս.՝ «Զայս ֆռանգն ԺԳ. (13) հա­մարն ունի»:

44. Երեմիա – Նխ. 289բ: Գլ. 289բ-90բ: Գիրք 290բ-309բ:

45. Բարուք – Թղթ. 309բ-11ա:

46. Ողբք Երեմիայ – Ողբք 311ա-2ա: Աղաւթք 312բ-3ա:

47. Եզեկիէլ – Նխ. 313ա: Գլ. 313ա-4ա: Մրգ. 314ա-32ա (ունի 332ա Խաւսեցաւ Աստուած ընդ Ադա­մայ Է. անգամ եւ ընդ Եւայի Գ. անգամ, ընդ Կայենի Դ... ընդ Զաքարիաս ԾԹ., ընդ Մաղաքիաս ԻԲ.):

48. Մատթէոս – Գլ. 333բ: Նխ. 333բ: Աւ. 335ա-49բ:

49 Մարկոս – Գլ. 349բ-50ա: Նխ. 350ա: Աւ. 350ա-60բ (360բ Յարուցեալ Յիսուս):

50. Ղուկաս – Գլ. 361ա: Նխ. 361բ: Աւ. 361բ-79ա:

51. Յովհաննէս – Գլ. 379աբ: Նխ. 379բ: Աւ. 379բ-92բ (392բ Իրք կնոջն շնացելոյ):

52. Գործք առաքելոց – Յռջբ. («Որք») 392բ-3բ: Դիր 393բ: Գլ. 393բ-4բ: Ընթրց. ԺԲ. 394բ-5ա: Գիրք 395ա-411բ:

53. Թուղթ Յակովբայ – Նխ. 411բ-2ա: Գլ. 412ա: Թուղթ 412ա-4ա:

54. Թուղթ Պետրոսի Ա. – Նխ. 414ա: Գլ. 414ա: Թուղթ 414ա-6ա:

55. Թուղթ. Պետրոսի Բ. – Նխ. 416ա: Գլ. 416աբ: Թուղթ 416բ-7բ:

56. Թուղթ Յովհաննու Ա. – Նխ. 417բ-8ա: Գլ. 418ա: Թուղթ 418ա-20ա:

57. Թուղթ Յովհաննու Բ. – Նխ. 420ա: Գլ. 420ա: Թուղթ 420ա:

58. Թուղթ Յովհաննու Գ. – Նխ. 420աբ: Գլ. 420բ: Թուղթ 420բ:

59. Թուղթ Յուդայ – Նխ. 420բ-1ա: Գլ. 421ա: Թուղթ 421աբ:

60. Աղերս Եւթաղի – 421բ-2ա:

61. Թուղթք Պօղոսի – Յռջբ. 422ա-4բ: Վկյբ. Պաւղոսի առաքելոյն 424բ: Բովանդ. ընթրց. եւ վկյբ. 424բ-9բ:

– Ունի 422ա Գրչից՝ «Վեց հարեւր եւ վաթսուն թունի նշանքն այս է, որ ճշմարտի, նախ զվերնագիրն տուն համարել, որ ասէ ի Հռովմայեցւոց թղթին, ի Կորնթացւոց թղթին եւ որ ի կարգին... Ընթեռնլոյն սահմանն այս է: Զոր ի Հռովմայեցւոց թղթին՝ ի վե­ցերորդ համարին կարգեալ է եւ եդեալ եւ է յԱրա­րածոց առաջին վկայութիւն: Զնոյն եւ ի Գաղատացւոյց թղթին ի յառաջին համարին կրկնաբանեալ է եւ եդեալ եւ է յԱրա­րածոց իններորդ վկայութիւն»:

62. Առ Հռոմայեցիս – Գլ. 429բ: Նխ. 429բ-30ա: Թուղթ 430ա-7բ:

63. Առ Կորնթացիս Ա. – Գլ. 437բ: Նխ. 437բ-8ա: Թուղթ 438ա-45ա:

64. Առ Կորնթացիս Բ. – Գլ. 445ա: Նխ. 445աբ: Թուղթ 445բ-50ա:

65. Առ Գաղատացիս – Գլ. 450աբ: Նխ. 450բ: Թուղթ450ա-3ա:

66. Առ Եփեսացիս – Գլ. 453ա: Նխ. 453ա: Թուղթ 453ա-5բ:

67. Առ Փիլիպեցիս – Գլ. 455բ: Նխ. 455բ: Թուղթ 455բ-7բ:

68. Առ Կողոսացիս – Գլ. 457բ: Նխ. 457բ: Թուղթ 457բ-9ա:

69. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Գլ. 459աբ: Նխ. 459բ: Թուղթ 459բ-61ա:

70. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Գլ. 461ա: Նխ. 461աբ: Թուղթ 461բ-2ա:

71. Առ Եբրայեցիս – Գլ. 462ա-3ա: Նխ. 463ա: Թուղթ 463ա-8բ:

72. Առ Տիմոթէոս Ա. – Գլ. 468բ: Նխ. 468բ-9ա: Թուղթ 469ա-71ա:

73. Առ Տիմոթէոս Բ. – Գլ. 471ա: Նխ. 471ա: Թուղթ 471բ-2բ:

74. Առ Տիտոս – Գլ. 472բ: Նխ. 473ա: Թուղթ 473ա-4ա:

75. Առ Փիլիմոն – Գլ. 474ա: Նխ. 474ա: Թուղթ 474ա:

76.Առ Կորնթացիս Գ. – Գլ. 474բ: Պատճառ երրորդ թղթոյն Կորնթացւոց սրբոյն Եփրեմի 474բ-5ա: Թուղթ Պօղոսի 475ա-6ա:

76բ Վերագիր, Թելադրութիւն, Նաւարկութիւն – 476ա (տե՛ս ձեռ. 187, Ա, 77):

77. Յովհաննու Յայտնութիւն – Նխ. 477ա: Գլ. 477աբ: Գիրք 477բ-82բ:

78. Հանգիստ Յովհաննու – 484աբ:

Բ. 238բ-9ա [Տեառն Ներսիսի] Յիշատակարան է (ծայրակապ՝ Ա-Ք) – Աստուածեղէն հոգովն ի սմայ խա­­ղաղութիւն անուն արքայ... քոյր կոչելով աս­տուա­ծակառք, յաննիւթական տարեալ քաղաք:

Գ. 282ա [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Ոտանաւոր ի կատարածի ԺԲ. մարգարէիցն] – Զոր մարգարէքս սպառնացան, / Երուսաղէմի յորժամ մեղան... զի զմար­գարէիցս դարձին զբան, / վայելելոյ գտցուք արժան. ամէն եւ եղիցի:

Դ. 485ա-486բ [Վանականայ վարդապետի Հա­մե­մատութիւն Հին կտակարանի ընդ Նորս] – Երկինք. Եկեղեցի, Արեագակն-Քրիստոս եւ Աւետա­րանն... Պտղոմէոս գրասէր՝ Միտդ դիր ընթերց՛՛ մխ՛՛, իւթա­նա­սուն եւ երկու թարգմանքն՝ Աստուածաբան վար­դա­պետք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ

196ա (1129 թ. յետոյ) Ո՛վ աստուածասէր սիրելի եւ ցանկացաւղ, ցանկալի եւ քան զական պատուականի Սուրբ Հոգւոյն նուագի, բաղձալի բանիցդ Դաւթի, զայս իմա՛, զի բազումք բարբանջեն այլ ընդ այլ եւ այլ եւ այլ զաստուածասահման եւ Քրիստոսազարդ սաղմոսդ եւ ղաւղաջեն թիւր ընդ թիւր անմտառութեամբ, մա­նա­ւանդ թէ անուսումնասիրութեամբ: Եւ զինչ կայ նման սաղմոսիս աղերս առ Տէր, զի ահա ամենայն կեանք մեր սովաւ աւարտի, թէ խաչ աւրհնի, թէ՛ եկեղեցի, թէ՛ ժամահար, թէ՛ նոր գիրք, թէ՛ միռոն, թէ՛ պսակ, թէ՛ մե­ռելթաղ, թէ՛ տաւնախմբութիւն, թէ՛ բովանդակ տնաւ­րի­­նական բանք տնտեսութեան Որդւոյն Աստու­ծոյ: Եւ ահա պատուի բանք մարգարէին Դաւթի ի հրեշտակաց եւ ի Տեառնէն հրեշտակապետաց: Նա եւ ամենայն հա­ւատացեալք ի բերան ունին զայդ նուագդ իբրեւ զստին դիւրադիեցուցիչ մաւր ի քիմս ստընդիեաց: Եւ ո՞ր բերան կարէ կանգուն կացուցանել զգովասա­նու­թիւն դորին, այլ որ արբ ի սիրոյ սիրոյն, նա միայն գիտէ զճաշակ քաղցրութեան սորա: Բայց սաստիկ ծռե­ցաւ ճշգրիտ բանքդ ի ձեռն անփութութեան գրա­գրաց եւ թուլութեան ուս[ու]մնաւորաց: Զոր վերահասու եղեալ մեծ իմաստասէրն հայոց հոգեխառն վարդապետն սուրբ Յովհաննէս մականուն Սար­կաւագ, որ ի գե­րա­հռչակ ի սուրբ ուխտն ի Հաղբատ, եւ գտեալ ի յարկեղ սուրբ վարդապետացն եւ թա­գաւորաց զթարգման­չա­գիր Սաղմոսարանն եւ պարա­պեալ ի յայնմ աւուրս բա­զումս՝ ի լոյս էած զգանձն ծածկեալ եւ եբաց զխցեալ աղբերն եւ ցրուեաց ընդ սահմանն Հայաս­տա­նի զայս աւրինակս: Եւ այդ նշմար սեւակի, որ ծրի յառաջիկայդ, յայն աւրինակէն է, հաստատ ուսի՛ր եւ յիշեա՛ զմեզ աղաւթիւք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 49բ (Նիկողայոս գրչի) Կատարեցաւ Ղեւտական ձեռամբ Նիկողայոս մեղուցեալ գրչի, յիշեսջիք եւ զԳրիգոր եպիսկոպոսն, որ ետ գրել:

75ա Փառք տէրութեանն Աստուծոյ, որ զմեղաւորս հասոյց յայսմ տեղի, խնդրեմք սրբամատոյց յաղաւթս ձերոց մի բանիւ յիշել զանպիտան գրչակս զՆի­կո­ղ[այոս] մեղաւորս, զի եւ նոյ[ն] գտչիք ի Քրիստոսէ:

75բ Զմեղաւք մեռեալ գծողս սորին աղաչեմ յիշել ի Տէր միով Հայր մեղայիւ, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիս­տոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

193բ Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ արժանապէս այրն Աստուծոյ սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց, սրբասեր կրաւնաւոր եպիսկոպոսն տէր Գրիգոր՝ առաջ­նորդ հիւսւսական աշխարհի, վերստին նորո­գեաց զԳիրքս Սուրբ եւ զտառս Հնոց կտակարա­նաց, զոր եղծեալ եւ ջնջեալ էր յանփոյթ ըմբռնողաց, յիշա­տակ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողաց եւ եղբարց առապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զբանն Աստուծոյ եւ խորհէր ի մտի, թէ զբովանդակեալ կտակարան գիրքս զամենեսեան նորո­գել, ապա ոչ եղեւ հասու յղձի իւրոյ, փոխեցաւ առ Քրիստոս յոյսն ամենեցեւն: Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր հարցդ եւ եղբարցդ՝ սիրովն Քրիստոսի, որք պա­տահիք հոգիաձիր տառիս եւ հանդիպիք աւգտու­թեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակի զերջանիկ Գրիգոր արհեպիսկոպոսն եւ զծնօղսն իւր: Նա եւ զտէր Մինաս քահանայն եւ զտէր Վարդան բանասէրն եւ զտէր Մարկոս կրօնաւորն եւ զԽոչկի սարկաւաքն յիշեսջիք ի Քրիստոս, որ բազում աշխատութիւն կրեցին ի Սուրբ Գրիս կատարման, խնդրեմ ի Քրիստոսէ, որ իւրեանց աշխատանաց փոխարէնն ի Քրիստոսէ առնուց[ուն]:

Դարձեալ յիշեսջիք ի Քրիստոս զԿաֆա քաղաքիս իշխանաշուք դօլվաթաւորքն մեր՝ զմահդասի Խա­չա­տուրն, ու զմահ[դասի] Եաւլչիքն, եւ զմահդասի Խա­չերեսն, եւ զեղբայր իւր ըստ հոգւոյ զմահդասի Ալեք­սանն եւ խոճայ Յակոբն եւ զխոճայ Կուսիկն եւ զխո­ճայ Միասարն, որ բազում աշխատանք կրեցին երթ եւ եկ առնելոյս իմոյ, աշխատանաց փոխարէնն ի Քրիս­տոսէ առնուցուն: Հուսկ յետոյ, եթե ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս զՆի­կո­ղա­յոս մե­ղաւորս, զհոգեւոր ծնօղսն իմ՝ զտէր Զաքարեա քա­հանայն, եւ զմարմնաւոր ծնօղսն իմ, եւ դուք զնոյն գտջիք ի Տեառնէ Աստուծոյ մերոյ: Եղեւ զրաւ գրիս ի քա­ղաքս Կաֆայ, որ եւ Ղրիմ առձայնի, ի թվականու­թեանս ՌՃԹ. (1660), ընդ հովանեաւ Սրբոյն Սարգսի զաւրավարին եւ որդոյ նորին Մարտիրոսի: Դարձեալ աղաչեմ զձեզ՝ ընթերցո՛ղք եւ գաղափարո՛ղք սորին, մի՛ իշխեսցէ ոք զգիրքս զայս քակելոյ, ով ոք յանդգնի՝ նզովեալ եղիցի ի մարանաթայն, զգուշութեամբ ըմբռնողքն աւրհնեալ եղիցին ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն. Հայր մեր:

Տե՛ս ԺԷ. դ., յիշ.ք, Գ., էջ 934-5:

2. 486բ (Ստեփանոս գրչի) Բարեաց ամենայնի է պատճառ գոյութեան ծարագոյն բարին, լոյսն ան­փո­փոխ եւ միշտ բարին, սուրբ եւ համափառ, զուգա­պատիւ, միասնական Երրորդութիւնն՝ Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ Հոգին, որով ի լոյս ածեալ գոյացան եղեալք ամենայն վերինք եւ ներքինք, իմանալիք եւ զգալիք, հրանիւթք իմանալի զաւրութիւնքն, որք առ­նեն զբան նորա եւ լսեն ձայնի պատգամացն Աստուծոյ: Եւ զկնի հողազանգուած բնութիւն սեռի մարդկութեանս ելով ի սմա եւ ոգի իմանալի՝ առ ի ճանաչել զարարիչն եւ լինել աւրհներգու ստեղծողին հրաշագործ. որպէս եւ նախնիքն բանական մտաց հետեւմամբ իմացան եղե­լովքս զարարաւղն եւ հաճոյացան նմա հաւատովք իւրեանց, եւ վկայեցան ի Բանէն Աստուծոյ բարութեան գործովք իւրեանց, յորոց մի էր եւ երանելին Մովսէս՝ արարչապատում այրն Աստուծոյ, որ առեալ յԱստուծոյ զհանգամանս եղելութեան երկնի եւ երկրի, գրեաց զամենայն ըստ կարգի ի մատեան յաւիտենական՝ ազ­գաց յազգս, ի պատիւ փառացն Աստուծոյ, առ ի սիրել զարարիչն եւ զընկեր, եւ մի՛ զսնոտիսս եւ զանցաւորս: Որում եւ զմեծ փրկութիւն մեր որ ի Քրիս­տոսէ, գրեաց նա, նա եւ ընտրեալքն ամենայն յիւրա­քանչիւր ամա­նա­կի ընկալեալք նախագիտութիւն ի Հոգւոյն Աստուծոյ գրեցին զանյայտ եւ զծածուկ գործսն Քրիստոսի՝ զհրաշակերտ եւ զբազմապատիկսն, որոց ոչ գոյ թիւ, առ ի զգուշանալ գալստեան Բանին Աստուծոյ եւ ըն­դունել ի դէպ ժամանակի զպատճառ փրկութեան մերոյ եւ սիրել զնա, եւ ընդունել զկեանս յաւիտենից եւ մի՛ հրէաբարու յափրութեամբ աստէն բեւեռել կամաւ՝ մատ­նելով զմերն այլոց զվիճակն երկնային:

Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ ար­ժանապէս այրն Աստուծոյ, սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց սրբասէր կրաւնաւոր քահանայն տէր Յովհաննէս աթոռակալ այցելութեան հիւսական աշխարհի ստացաւ զգիրս աստուածաբան մարգարէիցն եւ զտառս Նորոց կտակարանաց զքրիստոսախաւս աւետարանութիւնս եւ զառաքելոցն սրբոց զԳործսն եւ զքարոզութիւնսն եւ զՅայտնութիւն ահագին տեսլեան սրբոյ աւետարանչին Յովհաննու՝ ի մի տուփ, շատ եւ յոլով ծախիւք զար­դա­րելով խորհրկան նկարակերպութեամբ, ոսկիազարդ եւ երանգաներկ գունովք՝ ի սփոփանս |487ա| եւ ի զուարճութիւն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ոգւոյն առ յապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զբանն Աստուծոյ, մինչ զի ոչ տալ քուն աչաց կամ նինջ արտեւանաց յընթեռնլոյ զԳիրս Սուրբս եւ քննելոյ զխորս խորհրդոցն, որ ծածկեալ են ի նմա, որ եւ շնորհաւքն Աստուծոյ հասու եղեալ ամե­նայն մտաց գրելոց սրբոց՝ անտարակոյս լեզուաւ տայր զլոյս բանին Աստուծոյ ի սիրտ եւ յոգի ունկնդրաց, որ քաղցրութիւն ի քիմս իմանալոյն քան զմեղր բերանոյ: Որ եւ ժողովեալ գրեանս բազում մեկնչաց ի սրբոց հարանց բացայայտեալ զբոլոր Աստուածաշունչ գրոց մեկնութիւնս, եւ զի գրասէր գոլով ստացաւ զամենայն գրեալսն եւ անյագ փափագմամբ ընթեռնոյր, ուսանէր եւ ուսուցանէր ո՛չ միայն բանիւ, այլեւ արդեամբք ի գործ բերեալ արձանացուցանէր զուսեալսն ի գրելոց սրբոց: Յորում եւ ընդ բազում արդիւնարարութիւնսն զոր առնէր, արմատացուցեալ կանգնեաց ի վանս իւր տաճար երկնանման, գեղապաճոյճ, կամարաձեւ, գըմ­բե­թայարկ, սրբագործ վիմաւք, ոսկեզաւծ գեղազա­նու­թեամբ տեղի անտանելոյն՝ ի հանգիստ անախտ կա­մացն Աստուծոյ եւ զենարան գառինն անմահի՝ անուա­նելով զնա Սուրբ Նշան, Ե. խորանաւք Թ.ն աշտի­ճա­նաւք յաւրինակ վերնոյն Սիոնի: Կարգեալ ի նմա սպա­սաւորս սրոբէանմանս, կուսակրաւնս եւ սրբա­մաքուրս, հրեշտակագեղս, զուարթապատկեր, ան­դադար բերա­նով եւ անհանգիստ բարբառով սպա­սաւորելով մշտա­մռունչ փառաբանութեամբ արար­չին ամենայն արարա­ծոց Աստուծոյ Հաւր եւ Յիսուսի Քրիստոսի եւ Հոգւոյն ճշմարտի, որում փառք ՛՛:

Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր եղբարսդ սիրովն Քրիստոսի, որք պատահիք հոգիաձիր տառիս եւ հան­դիպիք աւգտութեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիս­տոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակի զերջանիկ կրաւնաւորն զտէր Յովհաննէս ստացաւղ գրոցս, զի յոյժ աշխատութեամբ եւ բազում հոգա­ծու­թեամբ ջանաց յաւարտումն գրոցս՝ հանելով ինչս բազումս, մինչ յանգ հանեալ աւարտեաց, զոր Տէր Աստուած վայելեալ տացէ. ամէն:

Յիշեսջիք եւ զծնաւղսն նորին՝ զփոխեալսն առ Քրիստոս զպարոն Պարոնշահն եւ զտիկին (3 տող չգրած, յետոյ լրացնելու համար): Մանաւանդ զհարա­զատ եղբայր տէր Յովհանիսին՝ զսիրելին եւ զհամա­կարի զՂազար յիշեսջիք ի Քրիստոս, որ յամս յայս փոխեցաւ առ Տէր՝ թողեալ սուգ մեծ սիրելեաց ազգա­կա­նաց իւրոց, եւս առաւել եթող տրտմութիւն անմխի­թար տէր Յովհանիսին, զի եղբայր կամարար էր նմա եւ յամենայն գործս բարութեան կամակից, իբրեւ զգաւազան յենլի եւ որպէս ցուպ ի ձեռին, իբր զքաղաք ամուր եւ հաստատեալ թագաւորութիւն եւ ըստ Դաւ­թայ վայելուչ էր բնակելն նոցա ի միասին, քանզի եւ ինքն Ղազար այր գոլով, կատարեալ հաւատով սիրեաց զմիայնութիւն՝ հետեւելով կոչմանն Քրիստոսի, բառնալով յուսն զխաչն Տեառն, հոգացեալ զՏեառնէն միշտ եւ ոչ զաշխարհի, եղեալ մի ոգի միացեալ ի Տէր, լիեալ ամաց յիսնից բարւոք վարուք կեցեալ յաշխարհի վերափոխեցաւ յանդրանկաց խորանսն երջանիկն ընդ երանեալսն եւ թաղեցաւ պատուական մարմին նորա ընդ հովանեաւ նորաշէն սրբոյ տաճարին ՍուրբՆշանին, որում եւ բազում էր աշխատեալ նոյն ինքն Ղազարն՝ ի կանգնումն նորին տաճարի: Հուսկ յետոյ եթէ ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս զՍտեփանոս քահանայ, որ եւ ես աշխատեցայ ի սմա՝ մասն ինչ գրեցի զՆոր կտակարանս բովանդակ եւ զՍաղմոսն, բաց ի Յայտնութենեն, հրամանաւ տէր Յոհ[անիսին], եւ կատարեցաւ ձեռամբ բազմամեղիս:

Գրեալ էր Հին կտակարանսն յաշխարհն Փռանկաց՝ ձեռամբ աբեղայի միոջ՝ Առաքեալ կոչեցելոյ, ի քաղաքն Պաւլաւնիա, եւ կատարեցաւ ձեռամբ Ստեփանոս քա­հանայի՝ որդւոյ Նատերի՝ ի քաղաքս Կազարիա, որ եւ Խրիմ առձայնի ի թվականութեանս մերում ՊԺԷ. (1368), յետ երից ամաց անցելոյ առման քաղաքիս, յուրում եւ զկնի եկն սով սաստիկ եւ սատակեաց ան­համար եւ անթիւ ոգիս, որ եւ գրելոյ անկար է:

3. 63ա (Գրիգոր ստացողի) Ո՛վ հայր հոգեւոր, յոր­ժամ Երկրորդ աւրէնս ընթեռնուս, յիշեսջիր սրբա­մա­տոյց աղաւթս քո զԳրիգոր եպիսկոպոս՝ առաջնորդ երկ­րիս Հոնաց, որ ետ գրել զԳիրքս Սուրբ, եւ զգծողս ընդ նմին՝ միով Հայր մերիւ:

4. 218բ (Յովհաննէս ստացողի) Զստացաւղ Աս­տուա­ծաշունչ մատենիս զՅովհաննէս իմաստախոհ կրաւնաւորն յիշեսջիք ի Տէր, զի յոյժ աշխատեցաւ ի ստուգաբանութիւն Սաղմոսիս, բազում աւուրս ի սուրբ վարդապետին Վարդանայ մեկնչէն զբառ, զբայ եւ զվերնագիր, եւ զտունք, զոր աստուածապաշտիցն յար­մար թուի, եւ ետ գրել զսա ինձ՝ մեղապարտ գրչիս Ստեփանոսի, յիշատակ իւր եւ իւրայոցն, ի դաստիա­րակութիւն հոգւոյ, աստ եւ ի հանդերձեալն բարեխաւս առ Քրիստոս Յիսուս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

5. 484բ (Առաքել ստացողի) Տէ՛ր Աստուած Յիսուս Քրիստոս, Աստուա՛ծ մեր, ողորմեա՛յ ստացողի գրոցս Առաքել քահանայի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

487ա (1780 թ., նոտրգիր) Յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս ՍրբոյԱթոռոյնԷջմիածնի ծայրագոյն նւիրակ եւ Ռու­սաց երկրի ամենայն հայոց ազգին առաջնորդ եւ ՆորՆախիջեւանայ հիմնադիր Սանահնեցի Արղու­թենցՇեօշբէգի որդի Յովսէփ արքեպիսկոպոսս՝ աշխատա­ւորս նորաշէն քաղաքիս Նախիջեւանայ եւ աստուա­ծային տառիս, զոր ընկալայ ի գալն ի Ղռիմու, 1780 ամի փրկչին:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Աստուածաշունչ. գնեալ արդեամբք Յովսէփ արքե­պիսկոպոսի Արղութեան ի Խրիմ: Գրիչն է Առաքել աբեղայ, գրեալ է ի Պաւլանիայ քաղաքի, յերկրին Ֆռան­կաց, խնդրանօք եւ ծախիւք Յովհաննէս քա­հա­նայի՝ աթոռակալի հիւսիսային աշխարհի, ի թ. հ. ՊԺԷ. (1368), զարդարեալ վայելչանկար պատկերօք: Ունի յի­շատակարան ի վերջն: Գրեալ ի մագաղաթի: Յի­շա­տակ[արան] նորոգութեան՝ եր[ես] 193բ (թ. ՌՃԹ. 1660), յիշատ[ակարան] Յովս. արքեպիսկոպոսի Ար­ղու­թեանցի՝ եր[ես] 487 (թ. 1780)», Պհպ. Աա՝ «357, 2705, ՊԺԷ. – 1368, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 2ա՝ «Այս եղեւ թվին Ռ[Ճ]ՂԵ.ին (1746) /// (ջնջուած) Մկրտիչըս առի, կարդացի», 50բ՝ «Ես Մկրտիչ»:



 

2706

ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ

ԿԱՖԱ

ՌՃԺԷ.-ՌՃԼԸ. – 1668-1689


ԳՐԻՉ՝ Վրթանէս, որ եւ Վարդան երէց, Անանուն (212ա-43բ1): ԾԱՂԿՈՂ՝ Նիկողայոս երէց: ՍՏԱՑՈՂ՝ Վարդան արք. Կաֆայու (գրիչ թ. 672ա-6բ):

ԹԵՐԹ՝ 680+4 (կրկն.՝ թ. 104, 125, երիցս՝ թ. 126). չգրուած՝ 125գ, 677բ-80բ, 475ա, 476բ, 477ա, 478բ, 479ա, 480բ, 481ա, 482բ, 483ա, 484բ, 485ա, 487ա, 506ա, 519ա, 539ա, 648բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԾԶx12 (Ա 11, ԺԸ 12+2, ԺԹ՝ չիք, ԻԶ, ԻԹ 11, ԽԱ 24, ԾԴ 12+5)+8: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (20,9-19.5x12), քառասիւն (472ա-3ա): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 30ա, 213ա): ՏՈՂ՝ 45: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանա­կա­գոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ վարդագոյն մետաքս, դռնակինը՝ ժամանակի ընթացքում՝ դեղնած, լուսան­ցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Դ (սկ.)՝ չգրուած մագաղաթ:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Արարչագործութիւն (աւուրք 1-3)՝ 2բ, Արարչագործութիւն (աւուրք 4-6, վերջում նաեւ արարումն Եւայի)՝ 3ա, Աստուած ի չորեքկերպեան աթոռ, Արարումն Ադա­մայ եւ Եւայի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն ի դրախտէն՝ 3բ, Որդիք Յակոբայ՝ 30բ, Թագաւորութիւնք Իսրայէլի՝ 125դ, Պատ­մու­թիւն Դաւթայ՝ 296բ, Մատթէոս՝ 487բ, Մարկոս՝ 506բ, Ղուկաս՝ 519բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 539բ, Աւերումն դժո­խոց՝ 558բ, Երկնային Երուսաղէմ (Քրիստոս եւ գառն Աստուծոյ ի վերայ չո­րեք­կերպեան աթոռի եւ դասք հրեշտակաց)՝ 635բ, Տեսիլ Յով­հան­նու (Քրիստոս ի վերայ չորեքկերպեան աթոռի՝ գրկին գառ, աջ ձեռքը Մարիամ Աստուածածնի գլխին, ձախը՝ Գաբրիէլ հրեշ­տա­կապետի, որոնցից ցած 7 շարքով պատկերուած թա­գաւորք)՝ 643ա: Լս-յին. Իսահակ օրհնէ զՅակոբ՝ 15ա, Հայր Աստուա՞ծ՝ 30բ, Մովսէս եւ Ահարոն (թէ՞ Խորան վկայութեան, տակը Մով­սէս եւ Հայր Աստուա՞ծ)՝ 51բ, Հայր Աստուած ի վերայ գահի, Մով­սէս եւ Ահարոն՝ 65բ, Յեսու եւ Քաղէբ՝ 72ա, Բաղաամ ի վե­րայ իշու, սուսերով հրեշտակ՝ 76բ, Մովսէս՝ պատգամների գա­լարը ձեռքին՝ 84բ, Խօսէ Աստուած ընդ Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ՝ 100բ, Ծառից կախուած երկու թագաւոր՝ 103բ, Խօսէ Աստուած ընդ Յուդայ եւ որդւոցն Իսրայէլի՝ 111բ, Սամսոն պա­տառէ զերախ առիւծու՝ 118ա, Բոոս (՞) եւ Հռութ՝ 122ա, Ծնունդն Սա­մուէլի աղօթիւք մօրն՝ 124բ, Դաւիթ ի վերայ գահի, երկրպա­գող մունետիկ եւ Սաւուղ՝ 140բ, Աբիսողոմ կախեալ ի ծառէ, նաեւ ի վերայ ջորւոյ՝ 149ա, Դաւիթ ի վերայ գահի, առջեւը Զաբի­տակ Սովմնացի եւ եղջերափողով ոմն՝ 154ա, Հրեշտակ եւ ծնրադիր Եղիա դիմէ առ Տէր՝ 170բ, Աստուած օծէ զՍողոմոն՝ 198ա, Եզ­րաս՝ 215ա, Կիւրոս արքայ ի վերայ գահի՝ 223բ, Յուդա եւ երկու եղ­բարք Նէեմայ՝ 229ա, Եսթեր ծնրադիր աղօթէ, վերն՝ աջն Աս­տու­ծոյ՝ 236ա, Յուդիթ, աջ ձեռքին սուր, ձախին՝ Հողո­փեռ­նէսի կտրած գլուխը՝ 242ա, Տուբիթ եւ Տուբիայ՝ 249բ, Աղեքսանդր Մակեդոնացի սրով սպանանէ զթագաւոր ոմն՝ 255բ, Սողոմոն՝ 324բ, Ծնրադիր լուսապսակով թագակիր Հարսը դի­մում է Քրիս­տո­սին («Իջցէ եղբաւորդին իմ ի պարտէզ իւր եւ կերիցէ զպ[տուղ]») եւ Քրիստոս վերից պատասխանէ («Մտի ի պար­տէզ իմ քոյր իմ, հարսն, կթեցի զըմուռս»)՝ 339բ, Բժշկումն Յոբայ (Աստուած եւ սատանայ, Յոբ եւ կին իւր)՝ 349ա, Եսայի՝ 361ա, Եզեկիա՝ 373ա, Ովսէ՝ 382բ, Ամովս՝ 386բ, Միքիա՝ 389ա, Յովէլ՝ 391ա, Աբդիու՝ 392բ, Յովնան ի երախ կիտի՝ 393ա, Նաւում՝ 394ա, Ամբակում՝ 395ա, Սոփոնիա՝ 396ա, Անգէ՝ 397ա, Զաքա­րիա՝ 398ա, Մաղաքիա՝ 402ա, Դանիէլ ի մէջ գբոյ՝ 404ա, Տէրն մատնեաց զՅովակիմ ի ձեռն Նաբուգոդոնոսորայ, Յովա­կիմ ի տա­­ճարի լեզու քաղդեացւոց ուսուցանէ զթագաւորն եւ զխորհրդա­կանաս իւր՝ 405ա, Դանիէլ եւ Նաբուգոդոնոսոր՝ 406ա, Երեմիա՝ 415բ, Աստուած խօսէ ընդ Երեմիայ՝ 429բ, Եզե­կիէլ՝ 448բ, Տոհմածառ Յիսուսի՝ 488ա, 522բ, Աւետումն Յովսէ­փայ՝ 488բ, Երեք Մոգք՝ 489բ, Յովհաննէս Մկրտիչ եւ Յիսուս՝ 489ա, Յիսուս Քրիստոս քարոզէ, Պետրոս եւ Անդրեաս՝ 489բ, 507բ, Յովհաննէս Մկրտիչ՝ 495բ, 522ա, 540բ, Յիսուս Քրիստոս՝ 490աբ, 493ա, 493բ (երկիցս), 497բ (եւ գառն Աստուծոյ), 510աբ, 524բ, 529ա, 540բ, 542ա, 543բ, 544ա, 545ա, 545բ, 546բ, 548աբ, 549աբ, Ուսուցումն աշակերտաց՝ 490բ, 491ա, Յի­սուս բժշկէ զբորոտն՝ 491բ, Յիսուս եւ ծնրադիր Մատթէոս՝ 492ա, Յիսուս եւ իշխան (որոյ աղջիկ մահացեալ էր)՝ 492ա, Յի­սուս բժշկէ զկոյրս երկուս՝ 492բ, 499ա, Յիսուս ուսուցանէ ժո­ղովրդեան՝ 492բ, 496բ, 511բ, 523ա, 525բ, 526ա, 527բ, 529բ, 530աբ, 531աբ, 534բ (երկիցս), 541բ, Յիսուս բժշկէ զդիւահարն՝ 494ա, 509բ, 528բ, Յիսուս եւ ժողովուրդ ի նաւ՝ 494բ, 508բ, 509ա, 526ա, 543բ, Յիսուս եւ աշակերտք՝ 495ա, 497ա, 498աբ, 500բ, 501ա, 503ա, 508բ, 511ա, 512ա, 542ա, 527ա, 528ա, 532բ, 534ա, 538ա (երկիցս), 543ա, 545բ, 548բ, 549ա, 550աբ, 553բ, 554ա, Յիսուս եւ կին քանանայի միոյ (որոյ աղջիկ այսա­հար էր)՝ 496ա, Յիսուս եւ հայր մի (որոյ որդին լուսնոտ էր)՝ 497ա, Յիսուս եւ անպտուղ թզենին՝ 499բ, 514ա, Յիսուս եւ փա­րի­սեցիք՝ 500ա, 533ա, Յիսուս եւ սադուկեցիք՝ 500ա, Մարիամ Մագ­դաղենացի լուանայ զոտս Քրիստոսի՝ 502բ, 515բ, Յիսուս եւ երկու սուտ վկայք առաջի Կայիափայի՝ 503բ, Մատնութիւն՝ 504ա, 552ա, Յիսուս եւ աւազակք խաչեալք՝ 504բ, Պիղատոս եւ փարիսեցիք՝ 505ա, Մարիամ Մագդաղենացի եւ միւս Մարիամ գնան ի գերեզման՝ 505ա, Բժշկումն զոքանչին Սիմոնի 507բ, Յի­սուս կոչեաց զՂեւի Ալփեայ՝ 508ա, Սերմնացան՝ 509ա, Բժշկումն դստեր ժողովրդապետի՝ 510ա, Բժշկումն խուլեւհամրի՝ 511բ, Բժշկումն այսահար տղայի՝ 512բ, Յիսուս օրհնէ զման­կունս՝ 513ա, 533բ, Յիսուս եւ երիտասարդ մեծա­տուն՝ 513ա, 528ա, Բժշկումն կոյր Բարտիմէոսի՝ 513բ, Յի­սուս եւ սադուկեցիք՝ 514բ, Յիսուս ուսուցանէ ի տաճարի՝ 515ա, 535ա, 544բ, Երկու աշակերտք եւ այր մի, որ սափոր ջրոյ յուս ունիցի՝ 516ա, Յիսուս առաջի Պիղատոսի՝ 517ա, Աքաղաղ՝ 517ա, Յովսէփ Արիմաթացի ի Պիղատոսէ խնդրէ զմարմին Յիսուսի՝ 505ա, 517բ, 553ա, Յի­սուս եւ Մարիամ Մագդա­ղենացի՝ 518ա, Աւետումն՝ 520բ, Մա­րիամ եւ Յովսէփ՝ 521աբ, Հովիւք՝ 521ա, Յիսուս եւ Սիմոն-Պետ­րոս՝ 523բ, Յիսուս բժշկէ զանդամալուծն՝ 523բ, Յիսուս եւ Ղեւի մաքսաւոր՝ 524ա, Յիսուս բժշկէ զծառայն հարիւրապետի՝ 525ա, Բժշկումն դստեր Յայրոսի՝ 526բ, Քրիստոս եւ աշակերտ (Տնտեսի առակը)՝ 532ա, Յիսուս եւ քահանայապետք՝ 535բ, Յովսէփ Արի­մաթացի՝ 537բ, Հարսանիք ի Կանայ՝ 541ա, Օձակերպ գաւազան Մովսիսի (Պղնձէ օձը)՝ 541բ, Աղաւնակերպ Սուրբ Հոգի՝ 542ա, Յարութիւն որդւոյ թագաւորազնի՝ 542բ, Բժշկումն ի ծնէ կոյր՝ 546ա, Յարութիւն Ղազարու՝ 547ա, Քահանայապետք եւ փարի­սեցիք՝ 548ա, Յուդա եւ քահանայապետք՝ 551բ, Յիսուս եւ կին շնացեալ՝ 554բ, Յա­կովբոս՝ 576բ, Պետրոս՝ 578բ, Յովհաննէս՝ 582ա, 643բ, Յուդա՝ 584բ, Պաւղոս՝ 593բ, 607ա, 611բ (եւ Աս­տուած), Սիրաք՝ 649ա, Ռուբէն՝ 657բ, Շմաւոն՝ 658բ, Ղեւի՝ 659բ, Յուդա՝ 661բ, Իսաքար՝ 664ա, Զաբուղոն՝ 664բ, Դան՝ 665բ, Նեփ­թաղիմ՝ 666ա, Գադ՝ 667բ, Ասեր՝ 668ա, Յովսէփ՝ 669ա, Բենիա­մին՝ 671ա: Խորան՝ 475բ-6ա (մէջը Եւսեբիոս՝ 475բ, Կար­պիա­նոս՝ 476ա), 477բ-8ա, 479բ-80ա, 481բ-2ա, 483բ-4ա: Կիսա­խորան՝ 4ա, 126ա, 297ա, 488ա, 507ա, 520ա, 540ա, 559ա: Ճակատազարդ՝ 1ա, 27բ, 49բ, 64բ, 83ա, 99բ, 124բ, 139ա, 184աբ, 1 254բ, 272բ, 285բ, 292ա, 300ա, 303բ, 307ա, 310ա, 314ա, 317ա, 320բ, 324բ, 335ա, 336ա, 339բ, 341բ, 342ա, 349ա, 361ա, 382բ, 576բ, 657բ: Կիսախորան-ճակատազարդ՝ 30բ, 51բ, 65բ, 84բ, 100բ, 111բ, 122ա, 140բ, 154ա, 170բ, 198ա, 215ա, 223բ, 229ա, 236ա, 242ա, 249բ, 255բ, 273ա, 286ա, 339բ, 636ա, 649ա: Լուսան­ցազարդ՝ բուսական, թռչուն, տաճար, մէկ մոմով աշտանակ (509ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, կեն­դա­նագիր, հանգուցա­գիր: Գոյներ՝ ոսկի, կապոյտ, կարմիր, կանաչ, նարնջի, մոխ­րա­­գոյն, շագանակագոյն:

Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Թ-ԺԹ. դդ.. Մա­տե­նագիտութիւն, Գահիրէ, 1998, էջ 603:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի 3 կապիչներն ու գամերն ընկած, կաշին փոքր-ինչ մաշուած, դռնակի ստ. մասը հիմքից անջատ, դռնակի աստառը գունափոխուած-դեղնած, թ. 325-6ի, 648-9ի միջեւ 1ական թերթ կտրած-հանած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1.Ծնունդք – Նխ. 1աբ: Գլ. 1բ-2ա: Գիրք 3ա-27բ:

2. Ելք – Նխ. 27բ: Գլ. 27բ-30ա: Գիրք 30բ-49ա:

3. Ղեւտական – Նխ. 49աբ: Գլ. 49բ-51ա: Գիրք 51բ-64ա:

4.Թիւք – Նխ. 64աբ: Գլ. 64բ-5բ: Գիրք 65բ-82բ:

Ծնթ. 65բ ստ. լս., գրչից՝ «Ֆռէնկ համարն է ի յայս գլուխ ԼԶ. (36)»:

5.Բ. Օրէնք – Նխ. 82բ, Գլ. 83ա-4ա: Գիրք 84բ-99բ:

6.Յեսու – Նխ. 99բ, Գլ. 99բ-100բ: Գիրք 100բ-10բ:

7.Դատաւորք – Նխ. 110բ, Գլ. 111ա, Գիրք 111բ-21բ:

8.Հռութ – Նխ. 122ա, Գիրք 122ա-3բ:

9.Թագ. Ա. – Յռջ. 123բ-4ա, Նխ. 124աբ, Գլ. 124բ-5բ, Գիրք 126ա-39ա:

10.Թագ. Բ. – Գլ. 139ա-40ա, Գիրք 140բ-53ա:

11.Թագ. Գ. – Գլ. 153ա-4ա, Գիրք 154ա-69ա:

12.Թագ. Դ. – Գլ. 169ա-70ա, Գիրք 170բ-183բ:

13.Մնաց. Ա. – Նխ. 183բ-4ա, Գլ. 184աբ, Գիրք 184բ-97ա:

14.Մնաց. Բ. – Գլ. 197աբ: Գիրք 198ա-214ա:

15.Եզր Ա. – Նխ. 214աբ, Գլ. 214բ, Գիրք 215ա-23ա:

16. Եզր Բ. – Նխ. 223ա, Գիրք 223բ-8ա:

17.Նեեմի – Նխ. 228բ, Գլ. 228բ, Գիրք 229ա-36ա:

18. Եսթեր – Նխ. 236ա: Գիրք 236ա-42ա:

Ծնթ. 241բ ստ. լս., գրչից. «Եւ աստ կու մոլորին ի գլխնին ու առաջնի հայերնին ու ֆռանգին, որ իսկ չեն ի միաբանիլ եւ մինչեւ յիննս ղորդ կուգան»:

19. Յուդիթ – Նխ. 242ա, Գիրք 242ա-9ա:

20.Տովբիթ – Նխ. 249բ, Գիրք 249բ-54ա:

21.Մակաբ. Ա. – Նխ. 254ա, Գլ. 254բ-5բ, Գիրք 254բ-72ա:

22.Մակաբ. Բ. – Նխ. 272աբ, Գլ. 272բ-3ա, Գիրք 273ա-85բ:

23.Մակաբ. Գ. – Նխ. 285բ, Գլ. 285բ, Գիրք 286ա-91բ:

24.Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան) 292ա-3ա, Նխ. (Աթա­նաս Աղէքսանդրացի) 293բ, Գլ. 293բ-6ա, Գիրք 297ա-324ա (Ունի «Փոքր էի»):

293ա Կանոն ցագութեան սաղմոսաց – Առաջին ժամն ՀԳ. (73) սաղմոս... ԺԲ. (12) ժամն ԾԶ. (56) սաղմոս:

25.Առակք – Գլ. 324աբ, Գիրք 324բ-334բ:

26. Ժողովող – Նխ. 334բ, Գլ. 335ա-6ա, Գիրք 336ա-9ա:

27. Երգ երգոց – Նխ. 339աբ, Գիրք 339բ-41ա:

28.Իմաստութիւն – Նխ. 341աբ, Գլ. 341բ-2ա, Գիրք 342ա-8ա:

29. Յոբ. – Նխ. 348աբ, Նխ. (Աղիկառնացի) 348բ-9ա, Գիրք 349ա-59բ:

30.Եսայի – Նխ. 360ա, Գլ. 360աբ, Մարգ. 361ա-81բ:

31.Ովսէ – Նխ. 382ա, Գլ. 382բ, Մարգ. 382բ-6ա:

32. Ամովս – Գլ. 386ա, Մարգ. 386բ-9ա:

33. Միքիա – Գլ. 389ա, Մարգ. 389ա-91ա:

34. Յովէլ – Գլ. 391ա, Մարգ. 391ա-2բ:

35. Աբդիու – Գլ. 392բ, Մարգ. 392բ-3ա:

36. Յովնան – Գլ. 393ա, Մրգ. 393ա-4ա:

37. Նաւում – Գլ. 394ա, Մրգ. 394աբ:

38. Ամբակում – Գլ. 394բ-5ա, Մրգ. 395ա-6ա:

39. Սոփոնիա – Գլ. 396ա, Մրգ. 396ա-7ա:

40. Անգէոս– Գլ. 397ա, Մրգ. 397աբ:

41. Զաքարիա – Գլ. 397բ-8ա, Մրգ. 398ա-402ա:

42. Մաղաքիա – Գլ. 402ա, Մրգ. 402ա-3ա:

43. Դանիէլ – Նխ. 403բ, Գլ. 403բ-4ա Մրգ. 404ա-14ա:

44. Երեմիա – Նխ. 414ա, Գլ. 414ա-5բ, Մրգ. 415բ-442բ:

45. Բարուք – [Թուղթ] 442բ-4բ:

46. Ողբք Երեմիայ – 444բ-7ա:

47. Եզեկիէլ – Նխ. 447ա, Գլ. 447ա-8ա, Մրգ. 448բ-471ա (չիք ԽԴ. 22-31, ԽԵ., ԽԶ. 1-21, 470ա՝... եւ զայրի, եւ զհանեալ մի առնուցուն (ԽԴ. 22)շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին. եւ ահա գաւիթ առ գաւիթս (ԽԶ. 21):

– 471աբ Խաւսեցաւ Աստուած ընդ յԱդամայ Է. ան­գամ... ընդ Մաղաքիայ ԻԲ. (22) անգամ. փառք շնոր­հաւղին կատարելութեան. ամէն:

48. Թուղթ Եւսեբեայ – 475բ-6ա:

49. Համաբարբառ – 477բ-8ա, 479բ-80ա, 481բ-2ա, 483բ-4ա:

50. Մատթէոս – Նխդ. 485բ, Գլ. 485բ-6բ, Աւետ. – 488ա-505ա:

51. Մարկոս – Գլ. 505բ, Նխդ. 505բ, Աւետ. 507ա-518ա (ունի՝ 518ա «Յարուցեալ Յիսուս»):

52. Ղուկաս – Նխդ. 518ա, Գլ. 518բ, Աւետ. 520ա-38բ:

53. Յովհաննէս – Նխդ. 538բ, 554բ, Գլ. 538բ, Աւետ. 540ա-554բ (ունի՝ 554բ-5ա «[Իրք կնոջն շնա­ցելոյ]»):

54. Գործք Առաքելոց – Անունք առաքելոց 555ա. Ցանկ 555ա, Յռջբ. 555բ-6բ, Գիր գլխոց՝ 556բ-8ա, Ընթերց. 558ա, Գիրք 559ա-76ա:

55. Յառաջաբանութ. թղթոցն Կաթուղիկէից – 576աբ (սկզբից 2 տող չգրած թողած՝ թերեւս զար­դա­գրե­լու համար՝ Քան զիս արկի զանձս յաշխատու­թիւնս...):

56. Թղթ. Յակոբայ – Գլ. 576բ, Թղթ. 576բ-8բ:

57. Թղթ. Պետրոսի Ա. – Գլ. 578բ, Թղթ. 578բ-80բ:

58. Թղթ. Պետրոսի Բ. – Գլ. 580բ, Թղթ. 580բ-1բ:

59. Թղթ. Յովհաննու Ա. – Գլ. 582ա, Թղթ. 582ա-3բ:

60. Թղթ. Յովհաննու Բ. – Գլ. 583բ, Թղթ. 584ա:

61. Թղթ. Յովհաննու Գ. – Գլ. 584ա, Թղթ. 584աբ:

62. Թղթ. Յուդայի – Գլ. 584բ, Թղթ. 584բ-5ա:

63. Աղերս Եւթաղի – 585աբ:

– ԺԴ. Թուղթք Պօղոսի – Յռջբ. 585բ-8ա: Վկ. 588ա: Բովանդ. ընթրց. եւ վկթնց. 588ա-593ա:

64. Առ Հռոմայեցիս– Գլ. 593աբ, Թղթ. 593բ-600ա:

65. Առ Կորնթացիս Ա. – Գլ. 600աբ, Թղթ. 600բ-6բ:

66. Առ Կորնթացիս Բ. – Գլ. 607ա, Թղթ. 607ա-11ա:

67. Առ Գաղատացիս – Գլ. 611բ, Թղթ. 611բ-3բ:

68. Առ Եփեսացիս – Գլ. 614ա, թղթ. 614ա-6ա:

69. Առ Փիլիպեցիս – Գլ. 616ա, Թղթ. 616բ-7բ:

70. Առ Կողոսացիս – Գլ. 618ա, Թղթ. 618ա-9բ:

71. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Գլ. 619բ, Թղթ. 619բ-621ա:

72. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Գլ. 621ա, թղթ. 621աբ:

73.Առ Եբրայեցիս – Գլ. 622ա-2բ, Թղթ. 622բ-7բ:

74. Առ Տիմոթէոս Ա. – Գլ. 627բ, Թղթ. 628ա-9բ:

75. Առ Տիմոթէոս Բ. – Գլ. 629բ, Թղթ. 630ա-1ա:

76. Առ Տիտոս – Գլ. 631ա, Թղթ. 631աբ:

77. Առ Փիլիմոն – Նխդ. 631բ (կրկն.՝ 648ա), Գլ. 631բ, Թղթ. 632ա:

78. Առ Կորնթացիս Գ. – Պատճառ երրորդ Կորնթ.-ոց սրբոյն Եփրեմի՝ 632աբ, Գլ. 633ա, Թղթ. 633ա, 633բ-4ա: – Վերագիր, Թելադրութ., Նաւարկութ. – 634ա:

79. Յայտնութիւն Յոհաննու – Նխ.. 634աբ, Գլ. 634բ-5ա, Գիրք 636ա-42բ:

80.Հանգիստ Երանելոյն Յովհաննու Աւետա­րան­չի – 643բ-4բ:

81. 644բ-8ա [Նախադրութիւնք թղթոցն Պաւղոսի] (գրչից՝ 644բ «Ո՛վ ընթերցողք սուրբ մատենիս, զի չորեքտասան թղթոյս Պաւղոսի զՆախադրութիւնքն ոչ էր գրեալ ի յաւրինակն, յետոյ գտեալ՝ ի տեղիս այս եդաք, եթէ իմանալ կամիս, այս է»):

ա. 644բ Նխ. թղթոյն Յակոբայ:

բ. 644բ Նխ. Պետրոսի Ա. թղթոյն:

գ. 644բ-5ա Նխ. Պետրոսի Բ. թղթոյն:

դ. 645ա Նխ. Յովհաննու Ա. թղթոյն:

ե. 645ա Նխ. Յովհաննու Բ. թղթոյն:

զ. 645աբ Նխ. Գ. թղթոյն Յովհաննու:

է. 645բ Նխ. թղթոյն Յուդայի:

ը. 645բ-6ա Նխ. Առ Կորնթացիս Ա. թուղթն:

թ. 646աբ Նխ. Առ Կորնթացիս Բ. թղթոյն:

ժ. 646բ Նխ. Գաղատացւոց թղթոյն:

ժա. 646բ Նխ. Առ Եփեսացիս թղթոյն:

ժբ. 646բա Նխ. Առ Փիլիպեցիս թղթոյն:

ժգ. 647ա Նխ. Առ Կողոսացիս թղթոյն:

ժդ. 647ա Նխ Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. թղթոյն:

ժե. 647աբ Նխ. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. թղթին:

ժզ. 647բ Նխ. Առ Եբրայեցիս թղթոյն:

ժէ. 647բ-8ա Նխ. Առ Տիմոթէոս Ա. թղթոյն:

ժը. 648ա Նխ. Առ Տիմոթէոս Բ. թղթոյն:

ժթ. 648ա Նխ. թղթոյն Տիտոսի:

ի. 648ա Նխ. Առ Փիլիմովն թղթին:

82. Իմաստութիւն Սիրաքայ – 649ա-657ա:

83. Կտակ ԺԲ. նահապետաց – 657բ-672ա

Տե՛ս ձեռ. 351, 266ա-79ա: ա/657բ-8բ: բ/658բ-9բ: գ/659բ-661բ: դ/661բ-4ա: ե/664աբ: զ/664բ-5ա: է/665բ-6ա: ը/666ա-7ա: թ/667բ-8ա: ժ/668ա-9ա: ժա/669ա-71ա: ժբ/671ա-2ա:

Ծնթ. բոլոր գրքերի համառօտ խորագրերը նշուած են ստ. լս-ներում:

Բ. 1. 348ա Յիշատակարան է [Տեառն Ներսէսի Լամբրոնացւոյ՝ Առակացն Սողոմոնի] («Ա-Ք»)– Աստուածեղէն Հոգովն ի սմա խաղաղութիւն անուն արքայ... քոյր կոչելով աստուածակառք, յաննիւթական տարեալ քաղաք):

2. 403աբ [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Ոտանաւոր ի կատարածի ԺԲ. մարգարէից] – Զոր մարգարէքս սպառ­նացան, / Երուսաղէմի յորժամ մեղան... զի զմար­գարէիցս դարձին զբան, / վայելելոյ գտցուք արժան. ամէն եւ եղիցի:

Գ. 472ա-3բ [Վանական վարդապետի Համեմա­տու­թիւն Հին եւ Նոր կտակարանցն, ձեռ. 177, 1դ-2բ] – Երկինք՝ եկեղեցի, արեգակն՝ Քրիստոս եւ Աւետա­րանն... եւթանասուն եւ երկու թարգմանք՝ աստուա­ծաբան վարդապետք:

Դ. 673ա-6բ Շարադրեցաւ բանս ըստ անուանց տառից՝ Վարդանայ եպիսկոպոսէ («ՎԱՐԴԱՆԻ Է ԱՍԱ­ՑԵԱԼ, ԱՇԱԿԵՐՏ ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ԵՒ ՈՐԴ­ՒՈՅ ՅԵՆՈՎՔԱՅ ԵՒ ԱՆՆԱՅԻ, ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԵՐԿՐԻՆ ԿԱՖԱՅՈՒ ՔԱՂԱՔԻ ՄԻՋԻ. ԵՒ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ ԳԻՐԳՍ ՄԱՏՈՒՑԻ ՏԱՃԱՐՆ ՏԻՐԱՄԱՅՐ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ՝ ՅԻՇԱՏԱԿ ՀՈԳՒՈՅ ԻՄՈՅՍ». 1688 թ.) –

Վարդան եպիսկոպոս ծառայ Քրիստոսի

հայցեմ ընդ շնորհաբաշխ Հոգոյն ճշմարտի,

որ տայ փափագողաց պարգեւք համայնի,

արարչագործն Աստուած տայ ինձ տկարի:

Աստուած տացէ շնորհք սիրով խնդ[ր]ողի,

պարգեւք իմաստութեան ընդ մեծագունի,

հանճարք մակացութեան ընդ գաղափարի.

աստուածական խաւսքեր, բառեր նազելի:

Րամից կարգաւորաց յետնեալ ծառայի,

ամենեցուն ոտից հող եմ եւ փոշի,

յորժամ զգիրս ընթեռնուք ի սիրով սրտի,

զիս ի յաղաւթըս ձեր առնէք արժանի:

Դատաստանաւ քննէք ի ձերում միջի,

թէ մարդ որքան ապրի ի մէջ աշխարհի

եւ բազում փորձանաց, որ կու հանդիպի,

գոհութիւն Աստուծոյ եւ փառք տալ պիտի:

Արդարադատ մարդոյն աղօթքն է բարի,

ողորմութիւն եւ վարձքն է ընդունելի,

եթէ խոնարհ եւ հեզ Տեառըն նըմանի,

եւ իւր աւուր ծննդեանն հազար երանի:

Նըմանեցայ եւ ես անառակ որդի՝

հըպարտ, գոռոզ եւ չար ամբարտաւանի,

մեղայ գոչեմ առ Հայրն, Տէրն ողորմեսցի

եւ զիս ազատեսցէ ի չար վըտանգի:

Ի թուականիս հայոց հազարերորդի

եւ է վաթսուն եւ չորս թիւ աւելորդի (1615):

իմ ընծայման աւուրս ի յայսըմ ամի

եւ տանուտէրն տարոյն էր եկաւորի:

Եհաս իմ ժամանակ վեցերորդ տարի

եւ իմ բարի ծընօղքն զիս ետուն դպրի,

ութ ամ այլ ընթերցայ առ ոտըն ծերի,

Ներսէս անուն աւրհնեալ սուրբ քահանայի:

Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի,

որ զիս ուղիղ սըրտիւ եհան աւարտի

եւ ես եղէ իւրեան հոգեւորդի,

զինքն ամեն աղաւթից յիշատակեցի:

Սան Պեթրէ անուանեալ սուրբ եկեղեցի

եւ աշխարհամատրեան ազգաց ֆռանկի,

եւ շինութիւն սորա ի հետ պարըսպի,

աւագ խորանն էր ձեռն մեր հայոց ազգի:

Արդ, շնորհաբաշխութիւն եղեւ ի միջի,

տէր Խաչատուր անուն եպիսկոպոսի

չորս աստիճան ետուր ինձ անարժանի

եւ տասն եւ մէկ եղբարք հետս իմ կցորդի:

Ցանկացայ ընդ ուսումն հետեւիլ գըրի,

վեշտասան տարեկան ի չափ հասակի,

աւր աւուր ընթեռնուլ բան Հոմերոսի

առաւել զաւրութեամբ ըստանալ բարի:

Եւ ով ոք ընթանայ այս ճանապարհի,

յամենայն բարութեանց հոգւով զարդարի,

թէպէտ մէջ աշխարհի, որ է կենդանի,

զոր միշտ պայծառանայ եւ փառաւորի:

Այլ եւ քըսանամեան եղէ հասակի,

զԱստուած ապաւինեալ մըտաք ի նաւի,

հայրս եւ եղբայրս ի հետ եղաք երրորդի,

գնացաք Կոստանդինուպօլիս քաղաքի:

Լըցեալ թիւ կատարեալ մինչ ի մէկ տարի,

եհաս աւր ժամանակ հաւրըս վախճանի,

խիստ լալագին դիմօք հայրըս թաղեցի,

ղարիպութեան տեղիք զաւրհնութիւնն առի:

Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի,

եթէ զինչ գործեցեալ մեղքըն ջնջեսցի,

վերին արքայութեանն ժառանգորդ լինի,

եւ Քրիստոսի տեսոյն միշտ արժանասցի:

Շնորհօք Հոգւոյն Սըրբոյ զկեանս իմ անցուցի,

ի մէջ ըՍտամպօլի տարի մ’ այլ կացի,

վէմ մի հօրըս վերայ գերեզման դրի,

դարձայ Կաֆայ քաղաք, մօրըս գնացի:

Աւրհնեալ խըղճուկ մարիկս ուրախացուցի,

որ զիս ամուսնացոյց ի մէջ աշխարհի,

եւթն ութ ամսեան վերայ եղէ ես այրի,

արդարուկ ամուսինս իւր հողոյն տւի:

Կարողութեամբ փըրկչին մերոյ Յիսուսի

ելայ ի Կաֆայու միջէն աշխարհի,

դիմեալ ի յանապատ վանուց Սուրբ Խաչի,

յուսով եւ հաւատով երկըրպագեցի:

Եւ աբեղայ անուն տէր Զաքարիայի,

աշակերտեալ նըմա տումարականի,

գանձի գուներն որ կայ՝ զամեն դաս առի

եւ զիւր աւրհնեալ հոգոյն Աստուած ողորմի:

Րոտերս ի մէջ վանից Ե. տարի կացի,

զկնի եկի Կաֆայ՝ վանք Աստուածածնի,

առ ոտըն Խաչատուր եպիսկոպոսի

կըրթիլ աստուածաբանքն ի սիրով սրտի:

Տաճարապետն Աստուած եւ ինձ հաճեսցի

առնուլ լուծ եւ կապանք ծանրացեալ բեռի,

երկիւղալի դիմօք կարգ քահանայի,

հըլու եւ հըպատակ եւթն աստիճանի:

|673բ|Խաչատուր առաջնորդ Ղըրըմու երկրի

զիս ձեռնադրեաց իւրեան հոգեւոր որդի,

ի միասին կացաք քանի մի տարի,

յետոյ մաքուր հոգին եհաս վաղճանի:

Աբեթական զարմից մեծ թուականի

ՌՂ. եւ Ե. եւ աւելորդի (1657):

թաղումըն Խաչատուր եպիսկոպոսի

միաբան ասասէ՛ք Աստուած ողորմի:

Չարչարացեալ մարմնով ի մէջ աշխարհի

չարդարացեալ հոգւով զիս զուր կորուսի

յուսամ ես առ Աստուած Հայրն ամենայնի,

զիս բարի տեսութեանն առնէ արժանի:

Արագապէս փութամ յուսալով գրի,

փափաքանաւք ցանկամ քարտուղարի բարի,

բազում պաղատանաւք խնդիրք արարի,

եւ ըստ ասացելոյն հայցեա եւ գըտի:

Տէր Զաքարեայ անուն ժամուն Սուրբ Սարգսի

զիս ուսոյց մեծութեանս ի չափ հասակի,

եւ ես իւրեան բազում ողորմիս տուի,

եւ ընդ արքայութեանն ժառանգորդ լինի:

Ողորմութեամբ եւ Տեառն ամենազաւրի

գոհութիւն եւ փառք տամ համայն ստեղծ[ո]ղի,

զոր եւ ամենայն մարդ խնդրոյն հասանի,

բազում պաղատանօք ժտեալ եւ առի:

Ւիւծեալս երբ ցանկացայ հոգեւոր բանի,

նոյն ժամ ատենահաս Աստուծոյ առի

գոհութիւն հազար փառք փրկչին Քրիստոսի,

որ տայ զիւր խնդրողաց առատ եւ ձրի:

Րամից կարգաւորաց յետնեալ ծառայի

եմ անարժան ծառայ Յիսուս Քրիստոսի,

զձեզ աղաչեմ, եղբա՛յրք եւ հա՛յրք իմ բարի,

զիս անարժանի առնէք ձերում աղաւթի:

Երանի այնոցիկ, որ ցանկայ գրի

իմաստութեան բանի եւ հոգեւորի,

զերկնից արքայութեանն արժանի լինի

եւ յաւիտենականն միշտ վայելեսցի:

Պակասութիւնս է շատ բարեաց պատճառի,

մոլորեցայ մեղաւք ի մէջ աշխարհի,

խեղճ, անճարակ դիմօք զՏէրն աղաչեցի,

նոյն ինքն ազատեսցէ զիս չար վտանգի:

Իմաստութիւն մարդկան վերուստ իջանի,

յորժամ արտասուագին դիմօք պաղատի,

փութանակի առնէ պարգեւք բաղձալի,

իմաստութեան բանից հետեւող լինի:

Սուրբ Աննայի վանուց նորոգման տարի

Աստուածաշունչ գրել ըսկիզբն արարի,

ես՝ անարժան գոլով ի կարգ աբեղի

եւ երեսուն տարոյ ի չափ հասակի:

Կարողութիւն ուժեղ յամենայն իրի,

եթէ մարմնաւորի, այլ հոգեւորի,

երկու եկեղեցի երթայի գայի

հանապազ հոգեւորն ուրախանայի:

Ուրախութեան աւր էր տօնի սուրբ Զատկի

եկեղեցի գնալով մխիթարէի

Սիմօն իրիցու հետ խիստ սիրուն էի

Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի:

Պաշտաւն եւ պատարագ մատուցանէի

Ի մէջ Սուրբ Գէորգայ քաջ զաւրավարի,

եւ եհաս վաղճանումն տէր Սիմեաւնի,

Հոգւոյ գալըստեան օրն մըտաւ մէջ հողի:

Որ ըզկընի սորա տասներկու տարի

միայնակ մընացի վանք Սուրբ Աննայի,

երկու հովու ջաղացք ես բանեցուցի

եւ Աստուած շինողաց հոգւոյն ողորմի:

Սուրբ Աննայի վանուց մէջ հայր վանաց էի,

եւ գիրք Աստուածաշունչ ես գրել տըւի

տէր Վարդան քահանայ Սուրբ Թորոս ժամի,

եւ նա ըսկիզբն արար միայն թուխ գրի:

Իմաստութեան շընորհք վանուց մէջ առի

անուամբ Յովակիմայ եւ սուրբ Աննայի

եւ բարեխաւսութեամբ նոր նահատակի

մանուկ սուրբ Պարոնլոյս իւր դամբարանի:

Եւ նահատակեցին ի մէջ Կաֆայի

տասնեւութ տարեկան ի չափ հասակի

պարծանք եղեւ ի մէջ մեր հայոց ազգի:

պայծառանայ հոգւով ահեղ ատենի:

Ւիւր ծընողացըն տանք Ռ. երանի

որ այսպիսի զաւակ ըստացան բարի,

աստեացս ելանելոյ վերին ժառանկին,

արքայութեան որդիք լինին արժանի:

Որ ունիցի զաւակ Տեառն ի Սիաւնի

եւ ընտանեակ նորա յԵրուսաղէմի,

այլ բազում յիշատակ Աւետարանի,

որ թողութիւն մեղաց փըրկութիւն լինի:

Րամից պաշտաւնէից Վարդան ծառայի,

սա յիշատակ հոգւոյն է անջընջելի,

ծախել յիշխանութիւն այլ ոչ ոք չունի

եւ եթէ յանդըքնի՝ նըզովեալ լինի:

Դատաստանն Աստուծոյ է անքըննելի

վըրէժ հատուցանելն է անպատմելի,

|674ա| ես մատուցի տաճարն մաւրըն Քրիստոսի,

որ հոգւոյս փըրկութեան յիշատակ լիցի:

Ւիւսեալ րամից մերոց ազանցս ամենի,

ծնողաց յԵնովքայ եւ մօրս՝ Աննայի,

քեռքս եւ յեղբարքս, թոռունքս եւ քըւերորդի

Աստուածատուր երէց, Մարտիրոս, Սարգսի:

Ով ոք Հայր մեղայիւ սոքա յիշեսցի,

եւ ինքն յիշեալ լինի մարանաթայի,

աջակողման դասուն դասակից լինի

եւ արդարոցն երամքն երթեալ խառնեսցի:

Յուսալով առ Աստուած խորհուրդ արարի

երթալ յԵրուսաղէմ սիրոյն Քրիստոսի

միշտ երկըրպագութիւն սուրբ գերեզմանի

եւ այլ տնաւրինական խորհըրդեանն տեղի:

Յորժամ մըտաք յերկիրն ի Հրէաստանի,

հոգւով, մարմնով եղաք ցընծալ բերկրալի,

էր նըմանակ վերինն յԵրուսաղէմի

Աստուածն ամենեցուն առնէ արժանի:

Երիցս եւ երանեալ սուրբ հայրապետի

Գրիգոր անուն արթուն եպիսկոպոսի՝

տեսուչ եւ առաջնորդ Ղըրըմու երկրի,

ի միասին մըտաք ի ճանապարհի:

Նոյն Վարդան աբեղայ Մարկոս աբեղի

պարոն տէր Սիմէօն եւ եղբայր Խաւչկի,

Ալէքսան, Մարտիրոս եւ երկու Եաւլչի,

Շահին Արիստակէս փոքրաւոր նոցի:

Որ եւ Ժ. կանայք եկին հետ մեզի,

խաւճա պարոն եւ իւր ծառայ Շահինի

եւ որդի Քրիստոստուր տէր Նիկողայոսի,

մին այլ Աւգսէնդ անուն որդի տէր Պապի:

Վէրոյ գրեալ անուանքս ընդ միաբանի

քսան եւ Ե. (25) ոգի լինի մահդասի

հազար հարիւր եւ եւթն հայ թուականի (1658):

եհաս վաղճան Գրիգոր եպիսկոպոսի:

Քսանեւչորս ոգիս ի ճանապարհի

որբ մընացաք ’ւ անտէր, անգըլխաւորի,

զինքն ամփոփեցաք գերեզման հողի,

Բերիայէ չորս աւուր Շեխու խանասի:

Արարիչն Աստուած հոգւոյն ողորմի

Գրիգորիոս անուն եպիսկոպոսի.

յետ թաղելոյն գնացաք ի Շամ քաղաքի,

հանդերձ ուխտաւորաւք ընդ ամենայնի:

Յորժամ մըտաք քաղաքըն Դամասկոսի՝

եկեալ էր առաջնորդն յԵրուսաղէմի.

բազում սիրով պատուեաց զմեզ յամենայնի,

եւ ես եղէ իւրեան հոգեւոր որդի:

Երկու ամիս նըստայ մօտ առաջնորդի,

յետոյ գնացի քաղաքըն Պաղեստենի,

Եղեազար անուն հոգեւոր տէրի

լուսաբուխ գերեզմանն երկըրպագեցի:

Ւ իւսեալ րամից դասուց քրիստոնեայ ազգի

եւ ով փափաքանաւք վառեալ սէր ունի

եւ Աստուած պատրաստէ յիւրում ծառայի

գալ երկըրպագութիւն սուրբ գերեզմանի:

Ամենայն քրիստոնեայք ծառայք անուանի,

եւ ես եմ անարժան ծառայ Քրիստոսի,

ոչ ունէի կարծիք սուրբ գերեզմանի,

իւր մարդասիրութեամբն արար արժանի:

Նոյն հայրապետըն մեր Կաֆայ քաղաքի

պատճառ եղեւ ինձ գալ յԵրուսաղէմի,

Աստուած զինքն արասցէ վերին արժանի

յիմանալի լուսոյն յԵրուսաղէմի:

Նախնեացն եւ ծնողացն Աստուած ողորմի,

զիւր հանգուցեալ հոգիքն առնէ արժանի,

յիւրում բարի տեսոյն մարանաթայի,

յերամք յաջակողմեան դասաւորեսցի:

Այլ եւ զկնի չուեալ միջէն Սաղիմայ,

գնացաք ի ճանապարհն Յոպպէ քաղաքի,

հանդերձ Աստուածատրոյ մեծ վարդապետի,

այլ վեց-եւթն աւր նըստաք ի տուն ձկնորսի:

Յորժամ մտաք քաղաքըն Հրեաստանի,

կնքեալ Սուրբ Յակոբայ դուռըն տաճարի

եբաց Եղիազար հրամանք փաշայի,

մըտեալ յերկըրպագել սուրբ Գըլխադըրի:

Ի սկըզբանէ էր վանքն լուսաւորչազգի

եւ հակառակեցան յոյնք ի հետ հայի,

կամեցան Սուրբ Յակոբն առնուլ յիւրովի,

բազում գանձ ցըրուեցին, եւ ի զուր տեղի:

Առաջնորդաց մերոց ի ճանապարհի,

ի միասին գնացաք քաղաք Բուզանդի

Աստուածատուր աւրհնեալ մեծ վարդապետի,

Եղիազար եւ վեհ անուն յորջորջի:

Ռամկաց եւ իշխանաց դասք քահանայի,

առաջնորդաց մերոց եւ պատրիարգի,

ի միասին մըտաք պաղատն արքունի

լալով, աղաղակաւ խիստ քաղցրագունի:

Արարչագործն Աստուած ստեղծօղն ամենի,

որ քաղցրացոյց ըզսիրտըն թագաւորի,

որ եւ լըսօղ եղեւ մեր ամբաստանի,

շնորհեաց սուրբ վանքըն մեր լուսաւորչազգի:

|674բահիւք եւ լապտերօք եւ այլ ըզգեստուք լի,

բազում Աւետարանք եւ այլ գրեանքն ի,

զամենն լիակատար ժառանգ հայրենի,

սեպհականեաց ընդ մեզ աւրհնեալ հայազգի:

Նոր աւետում տացուք զմիմեանս ամենի,

գոհութիւին, փառք Աստուծոյ ամենակալի,

որ ազատեաց սուրբ վանքըն Գըլխադըրի

ի ձեռաց ատելեաց եւ յունաց ազգի:

Որում եւ ես մըտայ Կաֆայու նաւի

եւ ինն աւուր եհաս Կաֆայ քաղաքի,

հարց եւ եղբարց ետու աւետում բարի,

ուրախութիւն եղեւ մեր հայոց ազգի:

Րոտերս ի վանքն ելայ Սըրբոյն Աննայի,

կըրկին անգամ զուգեալ նոր զարդարեցի,

ի միասին բնակիլ հետ վարդապետի՝

Մինաս անուն՝ յերկրէն Բաբերդ քաղաքի:

Դասատուն կամեցաւ սահմանել բարի,

մըտօք հաւանեցաւ մընալ յայս երկրի,

ինքն էր հանդարտ եւ հեզ, իրաւադատի,

խորհուրդ ունէր հանել աշակերտ որդի:

Եւ ես մըտայ յիւրեան ընդ աշակերտի,

սկիզբն արարի ընթեռնուլ Աստուածաշնչի,

հինգ Մովսիսի գրեանքըն կատարեցի,

չար նախանձ շարժեցաւ մեր երկրի միջի:

Րամեալ քահանայից դասուցըն պարի

եւ խորհուրդ արարին հետ ժողովըրդի,

միջնորդով խօսեցան ընդ վարդապետի՝

չի կենալ վիճակին Կաֆայու երկրի:

Կակուղ բնութեամբ, խիստ հեզահոգի,

յորժամ լուեալ խորհուրդն ի ժողովըրդի,

մըտաւ ի նաւ, գնաց յիւրում գաւառի,

եւ անդեն վաղճանումն Բաբերդ քաղաքի:

Րաբունապետն Յիսուս Տէրն ամենայնի

հոգին արքայութեան առնէ արժանի,

որ միշտ եւ բարեխաւս ընդ մեզ լինիցի,

մեր բազում յանցանաց ներումն եղիցի:

Իսկ ըզկընի սորա միայն մընացի,

յուսով առ Աստուած աղաղակեցի,

որ տայ համբերութիւն եւ ինձ տըկարի

հասանիլ կըրթութիւն ընդ Հոմերոսի:

Նըմանեցայ Յեսու՝ որդոյ Նաւեայի,

յետնեալ մընացի մարգարէին Մովսէսի

եւ աղաչեմ զԱստուած Հայրն ամենայնի,

որ նոցա Սուրբ Հոգին բարեխաւս լինի:

Կարողութիւն տացէ ինձ անարժանի

լինիլ եւ հըմտանալ աստուածաբանի<ի>,

վառեալ աստուածային սիրոյն Քրիստոսի

Սուրբ Հոգին մաքրեսցէ զհոգիս խըղճալի:

Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր մաքրօղ երամի

եւ խնդրողաց բաշխօղ շնորհաբաշխ Հոգի,

աստիճանաւորաց տաս պարգեւք բարի,

որ լցուսցեն ըզկամքըդ քո հաճելի:

Ֆռանգաց յազգըն մեծ Հոռոմք անւանի,

հնագետ մարդիկ եւ հանճարեղք լի,

որ եւ հողոյն ազնիւ սահմանեն ոսկի

եւ այլ զանազանեալ յոլով կերպասնի:

Արդարադատ արքայն իւրեանց յերկրի,

տեղապահ գալըստեանն եւ Քըրիստոսի,

վիճակ առաքելոյն Պօղոս-Պետրոսի,

բազում իմաստուիւնք նոցանէ լինի:

Յորժամ եհաս հասակս Խ. (40) տարի

եւ ապաւինելով ստեղծօղն ամենի,

միշտ բարեխաւսելով սուրբ Աստուածածնի

եւ աւգնականութեամբ կենսատու խաչի:

Ողորմութեամբ նոցին Պօղոս-Պետրոսի

եւ շնորհատու ամլոյն սուրբ Կարապետի

եւ զամենայն խնդրեալս յԱստուծոյ առի.

գոհութիւն փառք տուողին փըրկչին Քրիստոսի:

Ւիւսեալ րամից գառանց մորթ ժողովեցի

եւ ըսկսա զուգել գործ մագաղաթի

տըւչութեամբ Աստուծոյ եւ աւարտեցի

Աստուածաշունչ եւ այլ Աւետարանի:

Քրիստոս ապաւինեալ սուրբ Աստուածածնի

վանուց մէջ կենալով եւ Է.ն Ը. (7-8) տարի

միայնակ սպասաւոր հայր վանաց էի

մինչեւ գալ Մարտիրոս քաջ վարդապետի:

Արդ, առաջնորդ անուն բովանդակ յերկրի

եւ ինքն էր աշակերտ մեծ վարդապետի

Աստուածատրոյ հովին յԵրուսաղէմի

եւ եկեալ բնակեցաւ վանուց Սուրբ Խաչի:

Ղրըմու երկրին կեցաւ Գ. Դ. (3-4) տարի,

ելեալ գընաց ի դէմ հոգեւոր տիրի,

առեալ գնացին քաղաքն Կոստանդիանոսի,

մաքառեցան յիրուր Սաղիմա վեհի:

Աբեթական տումարն թիւն էր Ռ.ի,

հարիւր եւ Ժ. եւ Է. եւ յաւելորդի (1169).

եւ ես մնացի վանուց մէջ Աստուածածնի

եւ աբեղայ անուամբ զկենաս իմ անցուցի:

Քաղաքավարութեամբ սիրով գրէի՝

գեղեցիկ մագաղաթ, գիրք կատարէի.

|675ա| մանկութենէ ի վեր մինչ յիսուն տարի

բազում առաջնորդաց սպասաւորեցի:

Իսկ Տէրըն մեր, ստեղծօղն ընդ իս քաղցրասցի

եւ բարեգութն Աստուած քաղցր աջաւք հայի

եւ սեփհական երկըրի ժառանգ հայրենի

ողորմական գըթով ինքըն հաճեսցի:

Մեծատունք եւ իշխանք եւ այլք փարթամի,

քահանայք, իմաստունք, ռամիկ հայ ազգի,

մեծ կոչում արարին եւ իւրեանց միջի

վիճակն ելաւ ի վերայ ինձ՝ մեղաւորի:

Ի յառաջագոյն դատօղ վանուց հայր էի,

այլ առաւելեցաւ ի հոգս աշխարհի,

եւ ես արժան չէի այս աստիճանի,

պա[տ]ճառն յեկեղեցաց եւ ի յանձս առի:

Ջերմեռանդ եւ սիրով կընքեալ ի թըղթի

եւ Համբարձման աւուր մըտայ ի նաւի

ինն աւուր շաբաթ աւր ելեալ Բիւզանդի

գնացի եւ Գէորգայ սուրբ եկեղեցի:

Ի միասին էաք առ ճանապարհի

Ա[ս]տուածատուր երէց իմ քըւերորդի,

հինք ամիս սպասաւոր եղեւ առ վեհի՝

մինչեւ դարձեալ եկայք Կաֆայ քաղաքի:

Եւ յուսալով Աստուած, մըտայ ի վեհի՝

Յակոբ կաթողիկոս հոգեւոր տէրի

եւ խոնարհեալ առ ոտն երկըրպագեցի,

հանդերձ կընքեալ թըղթերն իւրն մատուցի:

Ւիւսեալ րամից դասուց առաջին վեհի

եւ նոյն նման տեսայ սուրբ լուսաւորչի

սրբազան հայրապետ բազմեալ յաթոռի՝

եաւթանասունամեան, յերկրէն Ջիւղացի:

Արդարադատ եւ քաջ հաւտին Քրիստոսի,

հանուրց հայրապետաց պետ գերագունի՝

սըրբոյ առաքելոյն եւ Թադէոսի

մեր վիճակին հայոց յաթոռակալի:

Սեպտեմբերի ամսոյն շնորհաբաշխի

սըրբոյն Գէորգեայ քաջ զաւրավարի,

որ Սուլումանստըր մականուն կոչի

եւ կայսրին յաթոռոյ Կոստանդիանոսի:

Տընտեսագոյն նըստայ կարգ աբեղայի

եւ հինգ ամիս առ ոտն հոգեւոր տիրի

պատճառըն գալըստեանն Եղիազարի.

մինչ եկան հաշտեցան Պուրսա քաղաքի:

Որովհետեւ հանդէս արար գիշերի

հըսկումն եղեւ մինչ լոյս առաւաւտի,

Եւ մատոյց փըրկական սուրբ պատարագի

աւծումն եղեւ ի մէջ սըրբոյն սեղանի:

Ւիւսեալ րամից մանկանց եւ ժողովրդի

յայնչափ բազում էին, որ անթուելի,

նոյն աւրհնութեանն նոքա արժանի

յայն աւուր աւրհնութիւնն ի վերայ ձեր հանգչի:

Ա՛յ իմ եղբարք եւ հարք, որդի՛ք իմ բարի,

զձեզ աղաչեմ սիրով եւ ուղիղ սըրտի,

զիս ի յաղաւթըս ձեր յիշէ՛ք հաճելի,

դուք Քրիստոսէ յիշիք մարանաթայի:

Ծառայ եմ չար եւ վատ եւ անպիտանի

եւ առաջնորդ երկրին Կաֆայ քաղաքի,

մատեան’մ Աստուածաշունչ տաճարն մատուցի

տիրամաւր միածնի Սուրբ Աստուածածնի:

Առեալ եւ զաստիճան եպիսկոպոսի,

Եւ եւթն աւուրբ պատարագեցի

Եւ ոչ ինձ են կամաւ հրամանաւ վեհի

եւ աջըն համբուրեալ ճանապարհ մըտի:

Շնորհօք Հոգւոյն Սըրբոյ մըտայի ի նաւի,

եւ Աստուած աջողեաց ի հետք ուղղակի

եւ ութ աւուր եհաս Կաֆայ քաղաքի

ի յաւուր վերացման տաւնըն Սուրբ Խաչի:

Որդիք մեր հոգեւոր Կաֆայու երկրի

յորժամ լուան զգալուստ ի մերում նաւի

ուրախութիւն եղեւ ընդ իւրեանց միջի

արք եւ կանայք ելան միաբան ոտի:

Ւիւրաքանչիւր առնեն ցընծութեամբ տօնի

քահանայք եւ իշխանք աւուր պատշաճի

մատուցանէն ընծայք եւ պարգեւք բարի

ամենայն բարեկամք, որդիք սիրելի:

Նըմնապէս մեծին սըրբոյն Ներսէսի

այսուհետեւ հովուեմ զհօտըն Քրիստոսի,

պարտ է արդարադատ շարժել յատենի,

Տէրն կարողութիւն տայ իմոյս տըկարի:

Չարեաց ճանապարհէ դարձուսցէ բարի,

սըրբոց առաքելոցն առնէ արժանի,

նըման հայրապետացն ճարտարասանի

եւ արդար երամոցն առ հոգեւորի:

Գալըստեանն Քրիստոսի ահեղ ատենի

եւ համարձակ խաւսիմ ի մէջ հանդիսի,

ահա ես եւ մանկունքս իմում այս կերպի

եւ զոր ետուր Տէր ինձ ի ժամանակի:

Ի թուականիս հայոց Ռ. հարիւրի

է ինն եւ տասներրեակ է աւելորդի (1671):

դեկտեմբերի եւթնում աւուր շաբաթի

աւանդումն է աւրհնեալ եւ մաքուր հոգի:

|675բոտեալս յորժամ լուայ խապար բօթալի

վաղճանումն յԵրուսաղէմայ սուրբ հայրապետի

Աստուածատուր անուն հրեշտակն ի մարմնի

եւ էր հայոց պարծանք ի մէջ աշխարհի:

Գիտաց հոգւով սըրբով իւրում վախճանի

երիս աւուրց նըստաւ ի վերայ մահճի,

Սաղիմայ միաբանքն կոչեաց առաջի,

զանազան աւրհնութիւն մատոյց ամենի:

Սկիզբն եդիր մեծի Կօստանդնիպօլսի

մինչեւ ի ըՍպահան յամենայն երկրի,

թէ աւրհնութիւն եւ այլ թողութիւն լինի

կարգաւորաց, ռամկաց, յաշխարհականի:

Մեծին տեառն Յակոբայ կաթուղիկոսի

նոյնպէս եհաս աւրըն վախճանի,

եկեալ էր ի յերկիրն Կոստանդիանոսի,

հանգեաւ խաղաղութեամբ սուրբ, մաքուր հոգի:

Արդարադատ, խոնարհ եւ հեզահոգի,

չարեաց էր համբերող, բարին կատարի,

նմանակ ծերունոյն սուրբ Սիմեաւնի,

ամենցուն մատոյց աւրհնութիւն վերջի:

Տեառն Յակոբ հանուրց հայրն հեզ էր ու բարի,

նորա խոնարհութիւնն էր խիստ գովելի,

հեզութեամբ շարժողին բանն յաջողեսցի,

ժամանակն եւ յաւուրքն յոյժ երկարեսցի:

Որ եւ մեծ բարութիւն իջաւ ի յերկնի,

որ քաղցրացոյց ըզսիրտըն դադաւորի,

նմանակ փաշայի եւ բռնաւորի,

ամենեցուն սըրտերն եղեւ հաճելի:

Ւիւսեալ րամից թուրքերն միաբան եկին,

եկեղեցեաց զաւերն զամենայն տեսին,

գըրեալ թըղթով, կնքով հըրաման տըւին,

շինել եկեղեցիք նորոգման վերջին:

Ցընծալով բերկրեցաք զուարճացեալ սրտի,

գոհութիւն Ռ. (1000) փառք տըւողին բարի

եւ ընդ եկեղեցիք հաստատ նորոգի

մերում ժամանակի հազար երանի:

Ի սկըզբանէ հիմանց սուրբ եկեղեցի

պատճառ եղաւղք շինօղքն ի սիրով սրտի

լինին արքայութեան որդիք արժանի

եւ ժառանգեն վերինն յԵրուսաղէմի:

Տաճարն տիրամաւր Սուրբ Աստուածածնի

ըսկիզբն արարի զուգել գումբեթաձեւի

ամրածածուկ վիմօք կատարեալ բարի

եւ տեսողացն եղեւ որպէս աղաւնի:

Աստուած ողորմութեամբ հիմունս արկ երկրի

եւ ստեղծեալ ըզմարդն ժառանգ հայրենի,

եւ քաղցրանայ յիրում ապաւինողի՝

հաւատով եւ յուսով երկըրպագողի:

Ճըշմարիտ հաւատով սիրով խնդրողի

հայցեցաք ի Տեառնէ փըրկչին Քրիստոսի,

որ ետուր զաւրութիւն քրիստոնեայ ազգի,

կըրկին նորոգեցաք վեց եկեղեցի:

Ամենայն ժողովուրդքն Կաֆայու երկրի

բարի խորհուրդ արարին եւ իւրեանց միջի

գեղեցկաշէն զուգել սուրբ եկեղեցի

դատեցան եւ հանին ի գլուխ աւարտի:

Րոտերս ’ւ իւթականի մարմնոյս հասակի

ըստ ասացելոյն Դաւթի ամ եւթանասնի

կըրկին անգամ զուգել վանք Աստուածածնի

հազար հարիւր Լ. եւ այլ չորս (1685) թուի:

Նորագոյն պարըսպներ, փռներ, օճախնի,

եւ պակաս մընացեալն նոր կատարեցի,

զանազան կերակուրն իւր միջերն եփի,

ուտեն եւ գոհանան եւ տան ողորմի:

Տեառն Յակոբայ վեհի հաւրս յիշատակի,

ով ընթեռնու յիշէ Սուրբ Հոգին բարի

Քրիստոս զինքն յիշեսցէ մարանաթայի

զամենայն գործեցեալ մեղքըն ջընջեսցի:

Ի թուականիս հայոց հազար հարիւրի

քսան եւ ինն թիւ ե՛ աւելորդի (1680):

վաղճանումն է նորին սըրբազան վեհի

սուրբ հոգին բարեխաւս միշտ լինայ մեզի:

Րամից հայրապետաց մէջըն գովելի

Մարտիրոս վարդապետն եւ Ղըրըմեցի,

Աստուածատրոյ մեծին եւ աշակերտի

սուրբ յԵրուսաղէմայ եւ հայրապետի:

Արդ, քաջութիւն սորա եւ անպատմելի

եւ իմաստութենէ անբաւելի.

պատահեցաւ երկիրըն յԵգիպտոսի

եւ անդ է վաղճանումն եւ գերեզմանի:

Մեծ վարդապետ էր սա ի վերայ երկրի

բազում վնաս բաներ առնէր իւրովի,

աենեւին չգտաւ օգուտ մի բարի,

մինչեւ եկեալ եհաս վերջին պայմանի:

Այլ երեսուն տարոյ աբեղայ կարգի

Աստուածաշունչ գրի սկիզբ արարի

մինչեւ Հ. (70) տարոյն որ հասի՝

հազիւ Աստուածաշունչս կատարեալ տեսի:

Յորժամ կատարումն եղեւ թուխ գըրի,

գիրքս ոսկով ծաղկելոյ տարակուսէի,

|676ա| տիւ եւ գիշեր զԱստուած աղաղակեցի,

եհաս ատենահաս իմոյս տըկարի:

Րոտեալ Աստուածասէր քրիստոնեայ բարի

մահդասի Յովհաննէս անուամբ կոչեսցի,

ինքն էր խոնարհ եւ հեզ եւ առաքինի,

հաճեցաւ ծաղկել տալոյ զարդարեալ ոսկի:

Ամենագութն Աստուած հոգւոյն ողորմի,

զիւր գործեցեալ յանցանքն ջնջեալ մաքրեսցի,

յերկնից արքայութեան արժանի լինի

ի հասանել վերինն յԵրուասղէմի:

Սրբոյն Ստեփաննոսի սուրբ կարապետի

եւ բարեխաւսութեամբ սուրբ Աստուածածնի

կատարեցաւ մատեանս Աստուածաշընչի,

յիշատակ Վարդանայ եպիսկոպոսի:

Տիրամաւր տաճարին Սուրբ Աստուածածնի

եւ իմ յաւժար կամովս հոգոյս մատուցի

աթոռակալ վանից եւ առաջնորդի

սեփական յիշատակ եւ անջընջելի:

Ողորմիս հանողի, զհոգիս յիշողի,

մեղացըս թողութիւն յօժար խընդ[ր]ողի

զինքն արասցէ Աստուած իմաստուն, բարի

եւ ի ծերութեան խորին հասանի:

Ւիւթական մարմինս է հող հողոյն մտանի,

զհոգիս երթայ մեղօք առ ճանապարհի,

Աստուծոյ օգնութիւնն շուտով հասանի,

բացակա արասցէ օդական դիւի:

Այլ եւ երթայ խառն ի երամոց դասի

եւ բազմագութն Աստուած ամենակալի,

յորժամ կոչեսցէ մարանաթայի,

քաղցր ձայնիւ կոչէ ի յաջակողմի:

Ծառայ եմ Տեառն Աստուծոյ փրկչին Քրիստոսի,

որ տայ կարողութիւն իմոյս տըկարի,

տըւչութեամբ Սուրբ Հոգւոյն, որ շարադրեցի

գեղեցիկ, անուշիկ գոյնս Յովասափի:

Աստուածաշունչ մատեանս ծաղկաւղ

շնորհալի Նիկողայոս երեց անուամբ կոչեսցի

ի ծերութեան ժամուն չափեալ հասակի

առ ոտըն Սուրբ Սարգիս քաջ զաւրավարի:

Ծառայական կերպիւ սիրոյն Քրիստոսի

խիստ ուղիղ դատեցաւ ի վերայ մատենի,

զինքն արասցէ Աստուած անփորձ ի յերկրի

աստեացս ելանելոյ զհոգին մաքրեսցի:

Նա եւ փառըս տացուք ըզՀայրն անեղի

եւ գոհութիւն մատուսցուք Որդոյն միածնի

եւ Սուրբ Հոգւոյ նորա շնորհաբաշխողի,

Երրորդութիւնդ աւրհնեմք միասնականի:

Ի միւսանգամ գալուսդ՝ յորժամ գաս երկնի

եւ դատեսցես զհոգիսն յիւրաքանչիւրի

եւ ով ոք դատեսցի ի վերայ մատենի,

զինքն արասցես անբիծ՝ որպէս զաղաւնի:

Յորժամ եղէ հասակ երեսուն տարի,

աչաչըս զաւրութեան լուսոյն ատենի

սիրով եւ հաւատով ըսկիզբն արարի

գըրել Աստուածաշունչ գործ մագաղաթի:

Ի ձեզ պատուիրելով խըրատեմ բարի,

ով պատահողք եղբարք այս սուրբ մատենի,

քանի որ կենդանի էք մէջ աշխարհի,

լաւկեկ խընամք տանիլ գիրքըս պահեստի:

Շընահաւոր լինայ ձեզ ընթերցողի

եւ բարով վայելէք ի ձերում միջի,

դուք բազում ժամանակ ապրիք ի յերկրի

եւ սիրով ընթեռնուք ի մէջ աշխարհի:

Արդ, պաղատիմ ես ձեզ եղբարք իմ բարի

որպէս եւ ես սիրով ձեզ պատուիրեցի՝

Հայր մեղայիւ յիշէ՛ք զիս ի յատենի,

եւ դուք լինիք յիշեալ մարանայթայի:

Տէրըն տերանց առ ձեզ հովանի լիցի

եւ պահեսցէ զձեզ անփորձ ի չարի,

որ զիս յիշատակէ՛ք մէջ պատարագի

եւ փոխարէն առնուք դուք ընդ Քրիստոսի:

Աստուածաշունչ մատեանս առ սուրբ տաճարի

եւ հաստատուն մընայ մէջ Աստուածածնի,

ով ոք համարձակի եւ հանել կամի,

խընդրեմ ի յԱստուծոյ շուտով պատժեսցի:

Կենդանութեանս իմում խիստ դատող էի,

գըրի, մագաղաթի հետեւող էի,

գոհութիւն Աստուծոյ եւ փառք տըւողի,

սէրըս լցաւ կարաւտս եւ փափագս առի:

Հոգւոց ննջեցելոց յիշատակ լինի,

հաւրըս՝ Ենովքայ եւ մաւրս՝ Աննայի,

պապերուս, մամերուս եւ այլ մեռելի,

որ չեմ հըմուտ անուանց՝ Աստուած ողորմի:

Որ եւ Լուսիկ եղբայրս, քեռս Մարիամի,

որդոյ Աստուածատուր ժիր քահանայի.

Մարտիրոս եւ Սարգիս որդւոց ընդ նոսին

արքայութեանն լինին ժառանգ հայրենի:

Գալըստեան Քրիստոսի ահեղ ատենի,

յորժամ փողըն հընչէ ի հրապարակի,

պաղատանս առ Աստուած միշտ ժամանեսցի,

զիս արժանի առնէ իւր աւրհնեալ ձայնի:

|676բիւսեալ եւ հայրապետք հարց հոգեւորի,

Խաչատուր պարոնտէր եւ Գրիգորի,

Ներսէս անուն աւրհնեալ սուրբ քահանայի,

սոցին մեղքըն ջընջեալ մաքրեալ քաւեսցի:

Ողորմած բազմագութն Աստուած յամենայնի

հանապազ կու ջանայ մարդկան ծառայի,

զըղջալ, խոստովանիլ չար ճանապարհի,

մեղայ գոչեմ նըման եւ անառակի:

Յոյս իմ առ Աստուած իւր սէրըն բարի

եմ անառակ որդի, հալըս խըղճալի

եւ միշտ կու տագնապիմ բարութեան վերջի

եւ զիս որդիութեան առնէ արժանի:

Ի ծնընդենէ մարմնոյ փըրկչին Քրիստոսի

Հազար եւ վեց հարիւր եւ Ղ. (1690) թուին

ապրիլի ԺԵ. (15) աւուր սուրբ Զատկի

եւ վերադիր տարոյն վեցերորդ թուին:

Մէջ Քրիստոսի ծնընդեանն ի սուրբ Գրիգորի

Երեք Ճ.ամեան երկոտասանի (312),

անտի հայ թուականն եւ երկերիւրի

քառասուն եւ մէկ (312+241=553) թիւ է աւելորդի:

Որ եւ յԱդամայ վեր մինչեւ Քրիստոսի

հինգ հազար կատարեալ եւ Ճ. թուի

այլ եւ ՂԸ. թիւ աւելորդի (5198):

եւ իմաստուն եղբայր սիրելի բարի

Յորժամ լինելութեան ըսկիզբըն աշխարհի

յեբրայեցւոց ազգաց մեծ թըւականի

եւթըն հազար հարիւր Ժ. երեք (7113) թուի

այսպէս իմա՛ հոգի եղբայր սիրելի:

Սա յարմարեալ մեծի հայ թուականի

հազար հարիւր երսուն եւ եաւթըն (1688) թուի.

ասացեալ Վարդանայ եպիսկոպոսի,

առ ոտն Կաֆայու վանք Աստուածածնի:

Ե. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ 1780 թ., շղագիր

677ա [Ժամանակագրութիւն Յովսէփայ Արղու­թեանց. 1331-1780] – ԷՃՁ. (1331) թուին հայոց, մեր ազգն յԱնւոյ թագաւորական քաղաքէն մերմէ ելեալք բռնութեան թաթարաց եկեալ են ի Հաշտարխան, եւ անտի ի Ղռիմ եւ յամս ԴՃԾ. (450) անդ են մնացեալ վանօրէիւք եւ եկեղեցեօք:

Թիւն ՌՄԻԷ. (1778) մեծ [կ]այսերուհին Ռուստաց Եկատարինէ երկրորդ /// մեծի յաղթութեանն օս­մանց­ւոց զամենայն քրիստոն[եայսն] էհան ի Ղռիմու եւ եբեր ի յերկիրս Ռուստաց, [ի ծովն] Ազովու՝ հայք եւ յոյնք:

Թիւն 1779 յամի կե[նարա]րին Դիմիտրի Ռոստով կոչեցեալ տեղին յետ ազգին հայոց հաստատուն հրո­վարտակաւ եւ ողորմութեամբ, եւ մեք անուանեցաք զքաղաքն Նախիջեւան:

Թիւն փրկչին 1781, ապրիլի ԻԱ. (21) արկաք զհի­մունս քաղաքիս Նախիջեւանայ, օծանելով զչորս քա­րինս անուամբ չորից աւետարանչացն եւ եդաք ի չորս կողմն քաղաքիս:

Ի սոյն թուոջս օծաք մէկ փայտեայ եկեղեցի յանուն Սուրբ Աստուածածնին եւ երկուք եկեղեցեաց հիմն արկաք յանուն Սուրբ Համբարձմանն Քրիստոսի եւ Սրբոյն Նիկողոսի արդեամբ լուսանկար մօրն մերոյ Սուրբ Աթոռոյն Էջմիածնի եւ յայլ հոգեւորականաց:

Աշխատանք մեր ի վերայ քաղաքիս ի սկզբանէ մինչեւ հիմնարկութինն կարօտի այլոց պատմագրաց, մեք զթիւս զայս նշանեցաք, վասն տեղեկութեան ապա­գայիցդ, գիտացեալ այսու զմեր տաժանելի գործն, յի­շես­ջիք ի յաղօթս ձեր զՍանահնեցի Յովսէփ արքե­պիս­կոպոսս Արղութեանց եւ զհոգեւոր ծնօղն իմ՝ զտէր Սիմէօն կաթողիկոսն ամենայն հայոց եւ զնորոգ լու­սաւորիչն ազգիս մերոյ, եւ զմարմնաւոր ծնօղսն իմ զՇիօշբէգն եւ զՔէթէվանն. յիշողացդ եւ յիշեցելոց ողորմեսցի Տէր. ամէն:

Ի 1780 թուին փրկչի եւ ի մերս ՌՄԻԹ. (1780) մեծ կայսերուհին շնորհեաց մեզ խաչ եւ պատկեր պարա­նո­ցի մեծագին եւ կարգեաց ռոճիկ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ

1. 293ա (1129 թ-ից յետոյ) [Ո՛]վ աստուածասէր, սիրելի եւ ցանկացաւղ, ցանկալի եւ քան զական պա­տուա­կանի Սուրբ Հոգւոյն նուագի բաղձալի բանիցդ Դաւթի, զայս իմա՛, զի բազումք բարբանջեն այլ ընդ այլ եւ այլ եւ այլ զաստուածասահման եւ Քրիստոսա­զարդ սաղմոսդ եւ ղաւղաջեն թիւր ընդ թիւր անմտա­ռութեամբ, մանաւանդ թէ անուսումնասիրութեամբ: Եւ զի՞նչ կայ նման սաղմոսիս աղերս առ Տէր, զի ահա ամե­նայն կեանք մեր սովաւ աւարտի, թէ՛ խաչ աւրհնի, թէ՛ եկեղեցի, թէ՛ ժամահար, թէ՛ նոր գիրք, թէ՛ միւռոն, թէ՛ պսակ, թէ՛ մեռելթաղ, թէ՛ տաւնախմբութիւն եւ թէ՛ բո­վանդակ տնաւրինական բանք տնտեսութեան Որդ­ւոյն Աստուծոյ: Եւ ահա պատուի բանք մարգարէին Դաւթի ի հրեշտակաց եւ ի Տեառնէն հրեշտակապե­տաց: Նաեւ ամենայն հաւ|293բ|ատացեալք ի բերան ունին զայդ նուագդ իբրեւ զստին դիւրադիեցուցիչ մաւր՝ ի քիմս ստնդիեաց: Եւ ո՞ր բերան կարէ կանգուն կացուցանել զգովասանութիւն դորին, այլ որ արբ ի սիրոյ սիրոյն, նա միայն գիտէ զճաշակ քաղցրութեան սորա: Բայց սաստիկ ծռեցաւ ճշգրիտ բանքդ ի ձեռն անփութութեան գրագրաց եւ թուլութեան ուսումնաւո­րաց: Զոր եւ վերահասու եղեալ մեծ իմաստասէրն հա­յոց հոգեխառն վարդապետն սուրբ Յովհաննէս մակա­նուն Սարկաւագ, որ ի գերահռչակ ի սուրբ ուխտն ի Հաղբատ եւ գտեալ ի յարկեղ սուրբ վարդապետացն եւ թագաւորաց զթարգմանչագիր սաղմոսարանն, եւ պարապեալ ի յայնմ աւուրս բազումս, ի լոյս էած զգանձն ծածկեալ եւ եբաց զխցեալ աղբերն, եւ ցրուեաց ընդ ամենայն սահմանն Հայաստանի զայս աւրինակս: Եւ այդ նշմար սեւակի, որ ծրի յառաջիկայդ, յայն աւրինակէն է, հաստատ ուսի՛ր եւ յիշեա՛ զմեզ աղաւթիւք:

2. 473բ-4բ (1295 թ.) Յիշատակարան թագաւորին Հեթմայ – [Ո]ր ծառայեալս եմ բիւր ախտից,

Կապեալ տոռամբ չար շղթայից,

Առ ի մեղաց գոլով տիրեալ,

Եւ ներհակաց ներքոյ անկեալ...

Յաւրհնեալ ըզնա ընդ Հօրն իւրում,

Եւ ընդ Հոգւոյն իւրոյ Սըրբում

Միշտ եւ յաւետ եւ յապառնում՝

Զերիսն ի մի բնութեան նոյնում:

Ծնթ. Տե՛ս ձեռ. 180, 561բ-2ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 170ա Աւրհնեալ է Աստուած, որ տայ մարդկային բնութեանս այսչափ շնորհ մեծամեծս, զի ոմն մեկնէր բանագէտ, ոմն գրէր գրագէտ, որ///(չշարունակուած):

197բ (գրչի. կցագիր) Վարդանէս:

2. 254ա Ինձ ողորմել անարժանի / Վրդանէս անուն փցուն գրչի, / Որ թողութեան չեմ արժանի, / Տխեղծ մա­տամբ շարագրեցի:

505բ (Նոտրգիր) Գրեցաւ սա ի յամի / Թվին Ռ. եւ Ճ.-ի եւ ԺԷ. (1668) այլ աւելի, / Տգեղ ձեռամբ Վրթա­նիսի, / Զձեզ աղաչեմ սիրով սրտի, ով սուրբ եղբարք ընտրեալ սեռի, / Յորժամ պաշտաւն կայք աղաւթի, / Յիշեցէ՛ք զիս ձերում մասի: / Եւ դուք յիշեալ լիջիք բա­նի, / Դատողական յաթոռ նըստի, / Զձեզ կոչեսցէ յա­ջա­կողմի, / Զերանաւէտ աւրհնեալ ձայնի:

518ա Գրեցաւ ձեռամբ Վրթանէս իրիցու, թվին հազար հարիւր եւ ԺԷ.ի (1668):

622բ Ո՜վ դասք լուսերամ քահանայից եւ պաշ­տաւնէից, երես անկեալ աղաչեմ վասն աղաւթիւք ձեր յիշատակել եղկելի գծագրաւղ՝ ոչ էրէցս Վարդան, թվականիս ՌՃԺԷ. (1668):

5. 474բ Նաեւ ի թուոջ փըրկչին ՌԶՃԿ.ը (1668) իսկ ի մերում ՌՃ. («ԺԷ.» տառերը չգրած, տեղը բաց) նորում տարւոջ գիրն էր: Եւս առաւել պատահեցաւ սղալումն, քանզի թագաւորի ասացեալ սղալումըն բազում անգամ հանդիպի մեզ, զի որքան լրումն լուսնի հինգշաբաթի, ուրբաթի եւ շաբաթի հանդիպի, ի կի­րակէոջ զզատիկ ոչ առնեմք եւ անցուցանեմք ի միւս կիրակին, արքայի ասացեալ սղալումն այն է, որ այժմ յար լինի: Բայց այս սղալումս, որ յայմ ամի հանդի­պե­ցաւ, այնպիսի սղալումն է, որ ոչ հանդիպի հանապազ, այլ եւ յորժամ գիր տարոյն Այբն կամ Բենն հանդիպի (գրեթէ 1 տող չգրած՝ բաց թողած), քանզի լրումն լուսնի գարնանամտին պարտ է լինել, զի մեք զկնի լրմանն աւուր կիրակէի զպասէքն տաւնիցեմք, զի նախ քան զհասարակածն լրումն լուսնի ոչ է աւագ լրումն, այլ յետին լրումն, իսկ աւագ լրումն է, որ զկնի գար­նանամտին լինի, որ է զկնի հասարակածին, բայց յայսմ ամում լրումն լուսնին նախ քան գարնանամուտն պատահեցաւ եւ զկնի լրմանն՝ գարնանամուտ եւ ապա Զատիկ, որ է արտաքոյ կանոնաց, յաւէտ եւ առաւել քան զասացեալս ի թագաւորէն: Ինձ այսպէս թուի, թէ Ղուկասն Կեղեցի յիւրսն տաղաչափութեներ անշարժ եղանակաց յաւարտն առադրե այսպէս: Եւ բուն տու­մարն հայոց ազգի սղալեցաւ ի յայսմ ամի, զի Քանիք Առաջաւորի, քան զՅայտնութիւնն եկն աւելի: Պարտ էր պակաս գալ ի կարգի, որ յառաջին ամիսն անցնի, վասն այսորիկ ամի սղալման խաւսի՝ որպէս ինձ թուի:

Նա եւ զերանեալն ի հայրապետաց պարտ է յիշա­տակել ի սուրբ գրումս այս՝ զտէր Խաչատուր արքե­պիս­կոպոսն առաջնորդ Կաֆայու, որ բազում երախ­տիս հոգեկան եցոյց ինձ՝ Վարդան եպիսկոպոսիս, գիտութեամբն իւրով, թե՛ ընթերցումս եւ թե՛ աս­տի­ճանս եւ եթե՛ արուեստ գրչութեանս եւ թէ՛ այլ եւ ինչ, որ ըստ յԱստուծոյ իցէ, ամենայն ինչ հոգւով չափ աշխատանք կրեց ի վերայ իմ, ցաւղն ողորմութեան ցաւղեսցէ յոսկերս նորա եւ զինքն առաջին հայրապե­տացն դասակից արասցէ: Ով ոք հանդիպիք սակաւ բանիս, ով սուրբ եղբա՛յրք, յիշեսջիք զվերոյ գրեալս բոլոր սրտիւ ի Տէրն մեր եւ զիս՝ զՎարդան եպիս­կո­պոսս ընդ նմին յիշեսջիք, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ:

Ծնթ. Սա յաջորդում է Հեթում Բ. թագաւորի Յիշա­տա­կա­րանին. սկզբում նշել է նրա արած տոմարական սխալի մասին:

476ա Ո՛վ սիրելի ընթերցողք, յորժամ ընթեռնուք զսուրբ մատեանս, յիշեցէ՛ք զստացող սորա զտէր Վար­դան զարհիեպիսկոպոսն, որ ստացաւ զսա ի հալալ վաստակոց իւրոց՝ յիշատակ հոգւոյ իւրոյ, նա եւ զմահդասի Յոհաննէսն, որ ծաղկել ետուր զսա ոսկով եւ բազմորակ գունով՝ յիշատակ անջինջ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողացն եւ զաւակացն եւ ամենայն զարմիցն:

672ա Բարեաց ամենայնի է պատճառ գոյութեան ծայրագոյն բարին, լոյսն անփոփոխ եւ միշտ բարին սուրբ եւ համափառ զուգապատիւ միասնական Երրոր­դու­թիւնն Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ <Հոգ> Հոգին, որով ի լոյս ածեալ գոյացան եղեալք ամենայն՝ վերինք եւ ներքինք, իմանալիք եւ զգալիք, հրանիւթք իմանալի զաւրութիւնքն, որք առնեն զբան նորա եւ լսեն ձայնի պատգամացն Աստուծոյ եւ զկնի հողազանգուած բնու­թիւն սեռի մարդկութեանս ելով ի սմա եւ ոգի իմանալի առ ի ճանաչել զարարիչն եւ լինել աւրհներ­գու ստեղ­ծո­ղին հրաշագործ, որպէս եւ նախնիքն բանական մտաց հետեւմամբ իմացան եղելովքս զարարաւղն եւ հաճոյացան նմա հաւատովք իւրեանց, եւ վկայեցան ի Բանէն Աստուծոյ բարութեան գործովք իւրեանց: Յո­րոց մի էր եւ երանելին Մովսէս՝ արարչապատում այրն Աստուծոյ, որ առեալ յԱստուծոյ զհանգամանս եղելու­թեան երկնի եւ երկրի՝ գրեաց զամենայն ըստ կարգի ի մատեան յաւիտենական՝ ազգաց յազգս, ի պատիւ փա­ռացն Աստուծոյ՝ առ ի սիրել զարարիչն եւ զ[ը]նկեր, եւ մի՛ զսնոտիսն եւ զանցաւորս, որում եւ զմեծ փրկու­թիւնն մեր, որ ի Քրիստոսէ գրեաց նա, նա եւ ընտ­րեալքն ամենայն յիւրաքանչիւր ամանակի ընկալեալք նախագիտութիւն ի Հոգւոյն Աստուծոյ՝ գրեցին զան­յայտ եւ զծածուկ գործսն Քրիստոսի, զհրաշա­կերտս եւ զբազմապատիկսն, որոց ոչ գոյ թիւ, առ ի զգուշանալ գալստեանն Բանին Աստուծոյ եւ ընդունել ի դէպ ժամանակի զպատճառ փրկութեան մերոյ եւ սիրել զնա եւ ընդունել զկեանս յաւիտենից, եւ մի՛ հրէաբար ու յափրութեամբ աստեն բեւեռել կամաւ մատնել զմերն այլոց, զվիճակն երկնային:

Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ ար­ժա­նապէս այրս Աստուծոյ՝ սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց, սրբասէր հայրապետս զտէր Վարդան եպիսկոպոսս՝ առաջնորդ երկրիս Կաֆայու, ստացաւ զգիրգս աս­տուա­ծաբան մարգարէիցն եւ զտառս Նորոց կտակա­րա­նաց՝ ըզքրիստոսախաւս աւետարանութիւնս եւ զառաքելոցն սրբոց զգործսն եւ զքարոզութիւնսն եւ զյայտնութիւն ահագին տեսլեան սրբոյ աւետարանչին Յովհաննու՝ ի մի տուփ, շատ եւ յոլով ծախիւք զար­դա­րելով խորհրդական նկարակերպութեամբ ոսկիազարդ եւ երանգաներկ գունովք, ի սփոփանս եւ ի զուար­ճութիւն անձին իւրոյ եւ յիշատակ յոգւոյն առ յապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զԲանն Աստուծոյ՝ մինչ զի ո՛չ տալ քուն աչաց կամ նինջ արտեւանաց՝ մինչեւ եհաս յղձից իւրոց, զի ինքն իւրովի բազում ջանիւք զմագաղաթ սո­րին ինքն գործեաց եւ ետ գրել յիշատակ իւր եւ յիւրոցն ամենայնի, հաւրն՝ Ենովքայ, մաւրն՝ Աննայի, եւ կենակցին իւրոյ՝ Հռիփսիմէի, եւ եղբաւրն՝ Լուսի­կին, եւ քեռն իւրոյ՝ Մարիամին, եւ քւերորդոց իւրոց՝ տէրԱստուածատրոյ եւ Մարտիրոսի, որ ծովահեղձուկ լեալ ի յայսմ ամի, եւ Սարգիս տիրացուի եւ հոգեւոր որդոյն իւրոյ՝ Լուսպարոնի, զի յայսմ ամի փոխեցաւ առ Քրիստոս երիտասարդական հասակաւ, ասացէ՛ք <թ> Աստուած ողորմի եւ ամենայն զարմիցն՝ հնոց եւ նորոց. ամէն: Նա եւ նազելի զմահդասի Յոհանէսն յի­շա­տակել կամիմ, զի բազում գովութեանց է արժանի, զի տեսեալ զԱստուածաշունչ մատեանս գրեալ բազում ամօք եւ եդեալ ի պահեստի, յայնժամ խանդաղատեալ սրտիւ առեալ ի ձեռն եւ յիշեաց զտէրունական բանն, որ ասէ «Երանի, որ ունիցի զաւակ ի Սիաւն» եւ այլըն, ետ ի Նիկողայոս երէցն, զի ծաղկեալ նորոգեսցէ ըստ աստուածատուր շնորհացն՝ յիշատակ իւր եւ կենակցին իւրոյ՝ Սէֆերպիքային եւ ծնաւղացն. հաւրն՝ Խաչգու­ռու­զին, մաւրն՝ Շահնորիին, քըւերն՝ Պիքալըխին, որդուն՝ խօճայ Եղիային, \672բ\ դստերն՝ Եաղութպի­քային, եւ փեսին՝ Պուտախչէլեպէ, եւ զաւակաց նորին եւ ամենայն զարմիցն՝ այժմոյս կենդանիքն եւ զկան­խաւ զննջեցեալսն, զի ետ ի ծախ սորին ՃԼ. (130) ղու­ռուշ, Աստուած զիւրեանն զմեղքն ոչ յիշեսցէ եւ երկնից արքայութեանն արժանաւորս արասցէ՝ հան­դերձ զարմաւք եւ զաւակաւք: Նա եւ մեղուցեալ ծա­ռայս՝ զՆիկողայոս երէցս կամիմ յիշատակել վասն սիրոյն Քրիստոսի առ Տէրն ամենայնի, զմեղուցեալ ծառայս, նա եւ զծնաւղս իմ. զհայ[ր]ն իմ՝ զՎարդա­զատն եւ զմայրն իմ՝ զՓաշեկն, եւ զկենակիցն իմ զԶմրութն, որ յայսմ ամի փոխեցաւ ի յոյսն ամենայնի, եղէ մեղաւորս բազում լալոյ արժանի, կու խնդրեմք ի ձեզանէ, որ բոլորով սրտիւ մեղաց թողութիւն հայցել, զի եւ դուք զվարձ աշխատութեան ի Քրիստոսէ առ­նու­ցուք, նա եւ զաւակսն իմ ըստ մարմնոյ աղաչեմ յիշել ի Տէր, զի եւ նոքա աշխատանք կրեցին ի վերայ սորա, նա եւ զտէր Աւետիս կուսակրաւն աբեղան՝ հոգեւորդի մահտեսի Յոհանիսին, զի նա ձեռնադրել ետուր յիշատակ հոգւոյ իւրոյ եւ մեղաց փրկութեան, զի նա եւս աշխատանք կրեց երթեւեկս առնելով ի սուրբ մա­տե­նիս. խնդրեմ ի Տեառնէ, զի ինքն առաջին սրբոցն դա­սուն դասակից արասցէ, հանդերձ ծնողիւք իւրովն. ամէն:

Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր եղբարցդ՝ սիրովն Քրիստոսի, որք պատահիք հոգիաձիր տառիս եւ հան­դի­պիք աւգտութեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակել զտէր Վարդան եպիսկոպոսն՝ զստացաւղ գրոցս, զի յոյժ աշխատութեամբ եւ բազում հոգածութեամբ ջա­նաց յաւարտումն գրոցս, յանգ հանեալ աւարտեաց, զոր Տէր Աստուած վայելել տացէ. ամէն:

Հուսկ յետոյ, եթէ ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս՝ զՎարդան քահանայն, զի յոյժ աշ­խատեցայ ի գրել սուրբ մատենիս, խնդրեմք ի ձե­զանէ, հա՛յրք սուրբք, միով Հայր մեղայիւ խնդրել մե­ղաց թողութիւն. նա եւ ձեզ լիցի ի Քրիստոսէ թողու­թիւն:

Դարձեալ յիշեսջիք ի Քրիստոս զնորընծայ Յակոբ վարդապետս՝ աշակերտ տեառն Մարտիրոսի քաջ րա­բու­նապետի Ղրիմեցոյ, զի ինքն առ Աստուած փոխեալ ի յոյսն ամենեցուն:

Յակոբ վարդապետս եւս Բ. տարի նուիրակ գոլով՝ բազում աշխատութեամբ զգործն կատարեաց սուրբ տանն բանիւ Յովանէս վարդապետին եւ յետ գործոյն հաճութեամբ Վարդան եպիսկոպոսին եւ քաղա­քաց­ւոցս ամենայնի՝ կարգաւորաց եւ դաւլվաթաւորաց եւ ըռամկաց, ամենեքեան բազում սիրով յուղարկեալ առ սուրբ աթոռն, առ տեառն մերոյ Եղիազար կաթողի­կո­սի, զի մաքրազարդեալ զարդարեսցէ առաջնորդ երկ­րիս Ղրիմու, Կաֆայու, Ղարասուոյ, Կեաւզլովու, Բահ­ջասարայոյ եւ բոլոր գիւղորէիցն, զի յայսմ ամի եղեւ նոր հովիւն եւ առաջնորդն մեր, զի թուականն մեր հայոց ՌՃԼԸ. (1689) էր, խնդրեմք ի յԱստուծոյ, զի ընդ երկայն աւուրս արասցէ եւ ամենայն սատանայական հնարից պահեսցէ, եւ ի սուտ եղբարց եւ ի սուտ ընկե­րաց եւ ամենայն չարեաց անփորձ եւ անսայթայք՝ մինչեւ ի խորին ծերութիւն:

Եղեւ զրաւ գրչութեան սուրբ մատենիս ի յերկիրս Ղրիմու, ի քաղաքս Կաֆայ, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աս­տուածածնին եւ ամենայն բազմահաւաք սրբոց, ի թուա­կա­նիս մերում ՌՃԼԸ. (1689), ի դառն ժամանա­կիս, զի Բ. տարի բազում եւ սաստիկ սղութիւն եղեւ, զի բազումք սովամահ կորեան անասելի սղութենէն, եւ յետոյ մահտարաժամ եղեւ անպատմելի, զի դրունք բազում փակեցան, եւ յետ սոցին ի յարեւմտից թա­գաւորք շարժեցան անթիւ եւ անհամար թապուռով եկեալ երէք կուսի կողմանէ ի վերայ Ղրիմու, եւ ո՛չ կարացին զՂրիմս առնելոյ, զի բազում կողմանց նե­տողաց ազգ փութով հասան եւ զնոսա նկուն դարձու­ցին ի յետս, զվերջն ոչ գիտեմք զինչ լինիլն, զոր Տէր Աստուած պահեսցէ զհաւատացեալքս ի կամս ողորմու­թեան իւրոյ: Եւ որ յիշէ սրտի մտաւք, եւ ինքն յիշեալ լիջի առաջի ահեղ ատենին Քրիստոսի, ուր բանք սպա­ռին եւ գործք թագաւորին առաջի արդար դատաւորին Քրիստոսի. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

3. 471բ (ծաղկողի) Ո՜վ ճշմարիտ եւ ուսումնասէր ընթերցողք, զի յորժամ ընթեռնուք զսուրբ մատեանս, նախ յիշեսջիք ի սուրբ յաղաւթս ձեր զտէր Վարդան արքեպիսկոպոսն, հանդերձ իւրայաւքն՝ ննջեցելովքն եւ կենդանեաւքն, որ բազում ջանիւք հոգեկանաւք եւ մարմնականաւք զսուրբ գիրքս, որ է Աստուածաշունչ՝ յիշատակ իւր եւ քաւութեան մեղաց եւ փրկութեան հոգւոյ, եւ եդ յիշատակ ի Սուրբ վանքն Աստուածած­նայ, որ այժմ կոչի Պէշտէկիրմէն, ով ոք որ հանէ ի վանացս յայսցանէ՝ եթէ՛ կարգաւորաց եւ եթէ՛ աշխար­հա­կանաց, ընդ Յուդայի դասեսցի եւ ընդ նմա պատ­ժեսցի, եւ խնամարկուքն ընդ արդարսն դասեսցի եւ ընդ սրբոցն անթառամ պսակաւքն պսակեսցի:

Եւ ընդ սմին յիշեսջիք զհեզահոգի մահդասի Յո­հաննէսն, որ ի ծախ սորին բազում դրամ ետուր՝ թէ՛ ոսկոյ եւ թէ՛ վարպետի, մինչ ՃԼ. (130) ղուռուշն շնոր­հեաց քաւութեան մեղաց եւ թողութիւն յանցանաց եւ վասն արքայութեան սիրոյ, յիշատակ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողացն եւ ամենայն զարմիցն՝ կենդանեաց եւ ննջե­ցելոց, ցաւղն ողորմութեան ցաւղեսցէ յոսկերս նոցա եւ բուսեսցէ աւրն վերջին. ամէն:

Եւ դարձեալ յիշեսջիք, եղբա՛յրք, ի սուրբ յաղօթս ձեր վասն Աստուծոյ սիրոյն զՆիկողայոս մեղաւք լցեալ տառապեալ երէցս, զի բազում ջանիւ միով ակամբ ծաղկեցի զՍուրբ Գիրքս եւ զսակաւ գիրս գրե­ցի, եւ յորժամ ընթեռնուք՝ մեղաց թողութիւն խնդրե­ցէ՛ք իմ եւ յիմոցս ամենայնի առ հասարակ, նա եւ դուք գտջիք յանցանաց ձերոց թողութիւն. ամէն:

3ա (մանրանկարի մէջ) Յիշեցէ՛ք զբազմամեղ ծաղկող սորին զՆիկողայոսս, եւ դուք յիշեալ լիջիք Քրիստոսէ:

676բ Ո՜վ սիրելի եղբայրք, խնդրեմք ի ձեզանէ Քրիստոսի սիրոյն, որ միով Հայր մեղայիւ յիշել զան­պիտան ծառայս զՆիկողայոս մեղաւք զառածեալ երէցս՝ յիշել ըստեղծա[ւ]ղն ամենայնի եւ մեղաց թո­ղութիւն խնդրել, զի եւ ձերոցն լիցի թողութիւն: Զի բազում աշխատանք կրեցի ի ծաղկել Աստուածաշնչիս՝ միով ակամբ, ըստ կարեաց մերոց, ով ոք որ խնդրիցէ անուանել ի մեղացն իմոց թողութիւն, նա եւ զիւրն լիցի թողութիւն, Աստուած ողորմի ձեր հոգոյն, թողութեան արժանանայք եւ երկնից արքայութան:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 3. Դա (1704 թ., բոլորգիր) Վարդապետ (կցա­գիր) Յարութիւնջնչին ծառայ փրկչին. ՌՃԾԳ. (1704):

2. Դա (1711 թ., բոլորգիր) Ստեփաննոս տրուպ յաբեղայ ծաղկարար փոքր ինչ, թվին ՌՃԿ.ին (1711):

254ա (1712 թ., բոլորգիր) Զայս Վրդանէսս տէր Վարդան եղեւ, մինչ Ճ. (100) տարի ապրեցաւ, ՌՃԿԱ.ին (1712) մեռաւ, Աստուած ողորմի: Ստեփան­նոս նորահաս վարդապետս գրեցի. ՌՃԿԱ. (1712):

473բ Ստեփաննոս յետին գրիչ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «358», Ա. կազ­մաս­տառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 2 Ասուածա­շունչ գրեալ ի մագաղաթի, ընտիր, ոսկենկար պատ­կե­րօք եւ գլխագրովք [գրի]չ է Վարդան քահանայ յերկրին Ղրիմու ի վայելումն Վարդան եպիսկոպոսի Հ. ՌՃԼԸ. ի հայրապետութեան Եղիազար կաթողիկոսի: Ունի զյիշատակարան ի վերջն եւ ոտանաւոր Վարդան եպիսկոպոսի, 1138-551=1689, 19x27», Աա՝ «358, 2706, ՌՃԼԸ.-1689»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Բա՝ «այս ամենայն ասաց նոցա եւ նո­քա ընկալան», «դատաստան արդար, դատա» Դա՝ «տաաաաբգդ», «յԵգիպտոս, գրչայփորձ այսպէս, ոմն մեկնաբան, ոմն գրագետ, յետոյ վարդապետ ///, Դա «ուրախ լե՛ր ամենայն կո/// տէր Ստեփաննոս, ուրախ լեր, որ եղեր աբեղայ... զու[ա]րճցիր վարդապետ եղէ Աստուծոյ ՌՃԿԵ. (1711) /// Աստուծոյ ///»:


2707

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

 

ԺԵ. դար


ԳՐԻՉ՝Նիկաւղոս (1ա-216բ), Անանուն (217ա-311բ):

ԹԵՐԹ՝ 311. չգրուած՝ 120աբ, 187աբ, 246բ, 272բ: ՊՐԱԿ՝Ա-ԻԶx12 (Ա, Ը, Ժ, ԺԲ 10, Զ 14, ԺԷ 18, ԻԶ 11): ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 28x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (թ. 1-216՝ 11-11.5x18.5-19, թ. 217-311՝12.5-13x21.5): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 94ա, 226ա):ՏՈՂ՝ 16-17 (թ. 1-216), 23 (թ. 217-311): ԿԱԶՄ՝Ա. փեղկ՝դրոշ­մազարդշագանակագոյնկաշի (ԺԵ. դ.), Բ. փեղկ՝սեւկաշի (Ի. դ.),միջուկը՝տախտակ (Ա. փեղկ), ստուարաթուղթ (Բ. փեղկ), աս­տա­ռը՝դեղնաւունթուղթ (Ի. դ.). լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀ­ՊԱՆԱԿ՝Ա+Բ, չգրուածդեղնաւունթուղթ, մասնկազմաս­տառի:

Новый рисунок

Նմուշ 94ա

Новый рисунокՆմուշ 226ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆԿիսախորան՝ 121ա, 188ա, 273ա: Լուսանցազարդ՝բուսական, թռչուն, տաճար, խաչ, ծառ (162բ): Զարդագիր՝հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյ­ներ՝վարդագոյն, կապոյտ, շագանակագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմընորոգուած, Բ. փեղկիեւմէջքիկաշին, աստառըեւԲ. փեղկիմիջուկըԻ. դարի 40ականթթ.-ի, Ա. փեղկիկաշինմաշուած, վրանգամերիանցքեր, երեքականգամերնուկապիչներնընկած, լուսանցակողերըգունաթափեւսեւացած. Պհպ. Ա.իեւթ. 1ի, թ. 129-30իմիջեւթափուած 2ա­կան, թ. 311իեւՊհպ. Բ.իմիջեւ՝ 1 թերթ, թ. 310 եւ 311՝վերիցվարպատռուած, թ. 129, 138, 169, 216, 291՝աջեզրից 5-5,5 սմշերտընդերկայնակիկտրած, թ. 301-309՝եզրերըվնասուած. թերթերինզանազանբծեր, խոնաւութեանհետքեր, գրադաշտըտեղ-տեղվնասուած, թ. 1-49, 289-95՝ցեցիանցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 118ա Նախադրութիւն: 1ա-118ա Աւետարան Մատ­թէոսի (Ա. 1-6 թափուած՝ /// Րոբոյամ ծնաւ զԱբիա, Աբիա ծնաւ զԱսափ...):

2. 118բ-9բ, 185բ Նախադրութիւն: 121ա-184բ Աւե­տարան Մարկոսի (Գ. 14-Դ. 1 թափուած), (185աբ Յարուցեալ Յիսուս):

3. 186աբ Նախադրութիւն: 188ա-272ա Աւետա­րան Ղուկասու:

Վերջին՝ «...եւաւրհնէինզԱստուած» բառերիցյետոյունի «եւզամենայննհամառաւտագոյնպատմեցինայնոցիկ, ոյքեկինընդՊէտրոսի: Յետայսորիկինքն՝Յիսուս, սկսեալյա­րե­ւե­լիցմինչիմուտսարեւուեւետիձեռսնոցազաս­տուածայինզանապականքարոզութիւննտիեզերականփրկութեանյամե­նայնարարածոցյաւիտեանս. ամէն»:

4. 273ա-311ա Աւետարան Յովհաննու (ԺԳ. 13 - ԻԱ. 11 թափուած, ԻԱ 11-25 թերի, թերթերը վերից վար պատռուած լինելու պատճառով մնացել են մի քա­նի դարձուած եւ առանձին բառեր):

Ծնթ. Լս-ներումեւկիսախորաններիներքեւումծիսականընթերցումների՝յետագայումարուածցուցումներ՝ 27բ, 128ա, 204բեւայլն, նաեւ՝ 8բ՝ «ԲՃԿ. կութեկարդայ», 121ա՝ «Մար­կոսԱկ, Գկ», 188ա՝ «ՂուկասԲձ, Դձ, 273ա՝ «Ոհան՝Բկ, Դկ»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ

118բ /// (3 տող չգրած՝ բաց) ընդ նոսին եւ զբազ­մա­մեղ գրողս սուրբ Աւետարանիս՝ տառապեալ, եւ հողացեալ, եւ մեղաւք աղտեղացեալ Նիկաւղոսիս, եւ զհայրն իմ՝ զՍուլտան, եւ զմայրն իմ՝ Ճաշիկ, եւ զԽան­տուտ, եւ զեղբայրք իմ եւ զամենայն արեան մեր­ձաւորս յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ աղօթս ձեր, եւ Աս­տուած զձեզ յիշէ ի միւսանկամ գալստեան իւր, եւ նմա փա՜ռք յօիտեանս. ամէն:

185բՓա՜ռք ստեղծօղին:

186ա Ո՛վ քահանայք պատուականք եւ վարդա­պետք աստուածաբանք, եպիսկոպոս սուրբ հայրք, կա­թողիկոսք, յաթոռակալք, յիշեցէ՛ք յաղաւթս ձեր զգրող սուրբ Աւետարանիս՝ զտառապեալ մեղաւք եւ զազրա­ցեալ գործաւք՝ զսուտանուն Նիկաւղոսն, եւ զհայր իմ, եւ զմայր իմ եւ զամենայն արեան մերձաւորս, եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Քրիստոսի:

272աՔրիստո՛ս Աստուած, ողորմեա՛յ:

311աՎերից վար պատռուած, երեւում են միայն 7 տողի ձախ եզրի սկզբի 2-3 տառերը:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «Հմր 13, Աւետարան, քառածալ, գրեալ ի թղթի, վերջն թերի, առ ի չգոյէ յիշատակա­րանի, թիւն եւ անուն գրչին անյայտ», «ԺԵ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «374, 2707», 309բ՝ «2707»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 95ա՝ «Ողորմութիւն քո, Տէ՛ր», 183ա՝ «աշխ.»:

ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝164ա, 166ա՝ լուսանցազարդ, 233բ՝ իրար հետ հատուող 2 շրջան:


2708

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ՌՄԼԴ. – 1785


ՍՏԱՑՈՂ՝ Իսահակ եպս. Գեղամացի:

ԹԵՐԹ՝ 237-1 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում՝ 3-448, որ է՝ 3ա-225բ). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 49բ-50ա, 112ա-3բ, 229բ-37բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԱx12 (Թ, ԺԵ, ԺԸ 10, Ժ 6, Ի 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 28,3x20,4: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (22x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 33-34: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թ. 1՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 3ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 3ա, 51ա, 114ա, 150ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, ծաղիկ (15բ, 34ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, մարդադէմ: Գոյներ՝ կար­միր, կապոյտ, դեղին, կանաչ, վարդագոյն, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, թ. 26 եւ 40՝ լուսանցներից 10-11 սմ երկարութեամբ եւ 4 սմ լայ­նու­թեամբ հատուածներ՝ թերեւս լուսանցազարդերը, կտրած-հա­նած, թ. 226-9ը՝ միմեանց սոսնձուած էին, նկարագրութեան առի­թով անջատուեցին, եւ բացուեց ԺԹ. դ. Յաւելագրութիւնը (տե՛ս):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա (Տիտղ.) Գիրք սրբոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ, որք են Բնութեանն, Կազմութեանն եւ Կուսութեանն, ընդ որս եւ Մեկնութիւնք Ժողովողին եւ Երգ երգոցին: Այլ կի­սատք են երկոքեան սոքա, զի ուր եւ գտաք զօրի­նակ, նոյնպէս կիսատ տեսաք.զորս ետու օրինակել վասն իմ, ես՝ նուաստ ծառայ Յիսուսի Քրիստոսի՝ Իսա­հակ ապարդիւն եպիսկոպոսս Գեղամացի, որ եմ միաբան Սրբոյ Էջմիածնի աթոռոյս լուսակերտի եւ աշակերտ եւ հոգեծին զաւակ տեառն Սիմէօնի գերեր­ջանիկ եւ գիտնական կաթողիկոսի ամենայն հայոց Երեւանեցւոյ, փոխեցելոյն առ Քրիստոս, զոր հան­գուս­ցէ Քրիստոս ի դասս երջանիկ հայրապետացն սրբոց:

ԻԿոստանդնուպօլիս մայրաքաղաքի, ի հայրապե­տու­թեան տեառն Ղուկասու երջանկափայլ եւ սրբա­զան կաթողիկոսի ամենայն հայոց Կարնեցւոյ, որում տացէ Տէր զխաղաղական կեանս՝ ընդ երկայն ժամա­նակս, յորմէ եւ առաքեցեալ իսկ էի ի գործ նուիրա­կու­թեան նոյնոյ կայսերական քաղաքին, ի թուոջ փրկչին ՌՉՁԵ. (1785) եւ ի մերումս թուոջ ՌՄԼԴ. (1785):

Ա. 3ա-49ա Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսեա (= Նե­մե­սիոսի) Յաղագս մարդոյս բնութեան

Տե՛ս ձեռ. 470, 2ա-115ա: Ցանկ/չիք: ա/3ա-8ա: բ/8ա-15ա: գ/15բ-7ա: դ/17բ-8ա: ե/18ա-20բ: զ/21աբ: է/21բ-3ա: ը/23ա-4ա: թ/24աբ: ժ/24բ: ժա/24բ-5ա: ժբ/25ա: ժգ/25ա-6ա: ժդ/26աբ: ժե/26բ-7ա: ժզ/27բ: ժէ/27բ-9ա: ժը/29բ: ի/30ա: իա/30ա: իբ/30ա-1ա: իգ/31ա: իդ/31բ: իե/32ա: իզ/32աբ: իէ/32բ-3բ: իը/34ա: իթ/34աբ: լ/35աբ: լա/35բ-6ա: լբ/36աբ: լգ/37աբ: լդ/38աբ: լե/38բ-9ա: լզ/39աբ: լէ/39բ-40բ: լը/40բ-1բ: լթ/41բ-2բ: խ/42բ-3բ: խա/43բ-5բ: խբ/45բ-9ա: Յիշատակա­րան թարգմանութեան/87բ:

Բ. 50բ-87ա [Գրիգորի Նիւսացւոյ Յաղագս կազ­մու­թեան մարդոյ]

Տե՛ս ձեռ. 470, 116բ-213ա:Ցանկ/50բ: ա/51աբ: բ/52ա-3ա: գ/53աբ: դ/53բ-4ա: ե/54աբ: զ/54բ-5ա: է/55աբ: ը/55բ-6ա: թ/56բ-8ա: ժ/58աբ: ժա/58բ-9ա: ժբ/59բ-60ա: ժգ/60ա-1բ: ժդ/62աբ: ժե/62բ-5բ: ժզ/65բ-6ա: ժէ/66աբ: ժը/66բ-8բ: ժթ/69ա-70ա: ի/70ա-1ա: իա/71աբ: իբ/71բ-2բ: իգ/72բ-3ա: իդ/73ա-4բ: իե/74բ-5բ: իզ/75բ-6ա: իէ/76ա-8բ: իը/78բ: իթ/78բ-80ա: լ/80ա-1ա: լա/81ա-2բ: լբ/82բ-7ա:

Ս. Վարդանեան, Սուրբ Գրիգոր Նիւսացի, Տեսութիւն ի մար­­­դոյն կազմութեան (Յաղագս կազմութեան մարդոյ), Ս. Էջմիածին, 2008:

Գ. 88ա-111բ Յորդորումն մանկանց ի կուսութիւն նորին Գրիգորի ՆիւսացւոյՅաղագսկուսութեան, թէ սեպհական է աստուածայնոյ եւ անմարմին բնու­թեանն կուսութիւնն

Տե՛ս ձեռ. 470, 216ա-87ա: ա/88ա-9ա: բ/89ա-92բ: գ/92բ-4բ: դ/94բ-5ա: ե/95աբ: զ/95բ-6ա: է/96աբ: ը/96բ-7ա*: թ/97ա-8ա: ժ/98ա-100ա: ժա/100ա-1բ: ժբ/101բ-3ա: ժգ/103աբ: ժդ/103բ-4բ: ժե/104բ-5ա: ժզ/105ա-6ա: ժէ/106աբ: ժը/106բ-7ա: ժթ/107ա-8ա: ի/108աբ: իա/108բ-9ա: իբ/109ա-11բ:

Ծնթ. այստեղ, ինչպէս եւ ձեռ. 470-ում Ը. գլխահամարը դրուած է Թ. գլխի մօտ՝ 97ա, իսկ Թ.ն՝ նոյն գլխի «Քանզի որքան ինչ է...» հատուածի՝ 97բ:

Դ. 114ա-49բ Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացոյ Խօսք նորին Ժողովողին: Մեկնութիւն առաջիկայ բանիցս բան Առակին: Բանք ժողովողին՝ որդւոյ Դաւթի թագաւորի Իսրայէլի յԵրուսաղէմ

Տե՛ս ձեռ. 436, 42ա-68ա:ա/114ա-8բ: բ/119ա-22բ: գ/122բ-6բ: դ/126բ-31ա: ե/131ա-5ա: զ/135բ-9ա: է/139ա-44բ: ը/144բ-9բ:

Ե. 150ա-225ա Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացոյ Թուղթ յաղագս Երգոյ երգոց (= Մեկնութիւն Երգոց երգոյն):

Տե՛ս ձեռ. 436, 70ա-122բ: Թուղթ յաղագս Երգոյ եր­գոց/150ա-2ա: ա/152ա-7բ: բ/158ա-63ա: գ/163ա-9ա: դ/169բ-76բ: ե/176բ-83բ: զ/183բ-9ա: է/189ա-97բ: ը/197բ-200բ: թ/201ա-7բ: ժ/207բ-11բ: ժա/211բ-6ա: ժբ/216բ-8ա: ժգ/218բ-21ա: ժդ/221ա-5ա:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ., շղագիր

Զ. 226բ-9ա Դեղագրեր.վասն ձուվերն ուռի, գայ­լաթւին, ուղեղն որ այրիւն խառնըվի, ձեռք չայրելոյ, մի­ջաց ցաւի, փոքր տղի փորն որ ցաւի, արուն թքա­նողի, մայասիլի մէմէին, փորէն որ արուն երթայ, մահիտիղ, ոջլի, մահլամ, դեղնութիւն, ջրջրուկի, սրտա­ցաւի, աչացաւու, խռչակի ուռուցք, դեղ ականջի, ակ­ռա­ցաւի, կարջացեալ ջըլի, հիվանտի լիզու կապածի, շիլութիւն, խռտալուն, եթէ գոզի ճանապ[ա]րհը քար լինի, ղապզի, սուզէիկի, կսկ[ծ]ելի շռօղին, քթէն ար­իւնը չդադարելոյ, վասն բելսուլուղի – Վասն ձուվ ուռեցին՝ առ բակլի ալիւր, չամչի միս... նա զզումրութ ակն առ կապէ ի վերա, դաթարի Աստուծով:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղ.՝ 2ա:

225բ (ստացողի, 1790 թ.) Յիշատակարան. Շնոր­հօք եւ ողորմութեամբ բարերարին Աստուծոյ յանկ ելեալ աւարտեցաւ տառս հոգեպատում, այսինքն՝ բանք սրբոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ, որք են՝ Բնութեանն, Կազմութեանն եւ Կուսութեանն, եւ Մեկնութիւնք Ժողովողին եւ Երգ երգոցին, ի Կոստանդնուպօլիս մայ­րաքաղաքի, ուր կայի ի գործ նուիրակութեան սրբոյ եւ լուսակերտի աթոռոյս Էջմիածնի. որ եւ ի դառնալս աստ՝ ի Սուրբ Աթոռոյս, աստէն կազմել ետու ի ՌՄԼԹ. (1790) թուոջ մերում:

Արդ, որք վայելէքդ զսա յետ մեր, յիշեսջիք ի մաք­րափայլ աղօթս ձեր զստացօղս սորին՝ զնուաստ եւ զյոգնամեղ Իսահակ եպիսկոպոսս Գեղամացի, եւ զհայրն իմ՝ տէր Իսահակ քահանայն, եւ զմայրն իմ՝ Մահ­մազարն, զեղբայրն իմ՝ զՍտեփաննոսն, եւ զքորսն իմ՝ զԵղիսաբեթն եւ զՀռիփսիմէն, եւ զայլ եղ­բարս եւ զքորս իմ եւ զհամայն ազգայինս՝ զհան­գու­ցեալս եւ զկենդանիս: Եւս առաւել յիշեսջիք ի Քրիստոս զհոգեւոր դաստիարակն եւ զուսուցիչն իմ, եւ զհոգե­ծին ծնօղս, զտէր Սիմէօն երջանկազարդ կաթողիկոսն հանդերձ կրկնակի ծնողօք իւրովք եւ ամենայն ազ­գայ­նովք: Եւ զայլ ամենայն երախտաւորս իմ եւ զբա­րե­րարս: Եւ դուք յիշեալ լիջիք յանճառ ողորմու­թիւնս եւ ի գթութիւնս Տեառն Աստուծոյ՝ յերկակի կեանս ձեր. ամէն:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գրիգորի Նիւսաց­ւոյ Բնութիւն, Կազմութիւն եւ Կուսութիւն գիրք», Ա. կազմաստառին փակցուած թերթին՝ «Բնութեան, կազ­մու­թեան եւ կուսութեան գիրք Գրիգորի եպիսկո­պոսի Նիւսացւոյ, ընտիր նօտրագիր, երկծալ, օրինակեալ ի թղթի ի հայրապետութեան տեառն Ղուկասու ի Կ. Պօ­լիս ի թուին հայոց ՌՄԼԹ. ի սուրբ Էջմիածին, հրա­մանաւ Իսահակ Գեղամացի եպիսկոպոսի՝ աշակերտի Սիմէոն կաթողիկոսի, որ նուիրակութեան աղագաւ, հրամանաւ Ղուկասու հայրապետին չոգաւ ի վերոյի­շեալ քաղաք: Ունի զյիշատակարան համառօտ ի վերջն: Պարունակի ի սմա՝ ա. Մեկնութիւն Երգոց երգոյն նոյն Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացւոյ», 1ա՝ «406, 2708», «ՌՄԼԴ. 1785, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «վարժարանից եկ աղջիկ. վարժա­րից»:


2709

ԳԱՆՁԱՐԱՆ

 

ՌՂԴ. – 1645


ԹԵՐԹ՝ 414. չգրուած՝ 4բ-5բ, 6բ, 313բ, 414բ: ՊՐԱԿ՝ 5+Ա-ԼԴx12 (Ը, ԻԳ 10, ԺԱ, ԺԳ, Լ, ԼԴ 11, ԻԶ 14)+4+3: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լու­սագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ երեքնուկ, ձախ կողմում «B», աջում՝ «M», կիսալուսին, երեքնուկ, եռամահիկ, այլ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ իրերայաջորդ թագանման բու­­սազարդ, աստղ, կիսալուսին (թ. 408-11), վեցթեւ աստղ, եռա­մահիկ (թ. 412-4): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (թ. 1-406՝ 21.5x14, թ. 407-11՝ 22x15, թ. 412-4՝ 26x17): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 9ա): ՏՈՂ՝ 27, 27-29 (407բ-11ա), 31 (412ա-3բ): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Ծնթ. Ըստ Համառօտ ցուցակի (Ա. էջ 859)՝ ձեռագրիս գրիչը «Գրիգոր Տարօնցի»ն է, գրչութեան վայրը՝ «Տարօ՞ն», սակայն սա յիշատակարաններով չի հաստատւում, հիմ­նուած է գանձերից երկուսին վերաբերող հեղինակային չա­փածոյ լուսան­ցագրութեան վրայ՝ տե՛ս Բվնդ. 27ա, 29ա:

Новый рисунок

Նմուշ 9ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 7ա: Ճակա­տա­զարդ՝ 131ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, տաճար (17ա): Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր, մարդադէմ: Գոյներ՝ կապոյտ, դեղին, վարդագոյն:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկասու Ե. 15-32, ԻԲ. 59-ԻԳ. 8: ԺԱ. դ.: Ա+Բ՝ թ. 411-2ի միջեւ, ստացուած 2 տար­բեր թերթերի եզրահատումով եւ իրար սոսնձելով: Մագաղաթ (Ա՝ 22.5x16.4, Բ՝ 22.5x16.7), 4սմ լայնքով իրար վրայ դրուած, երկսիւն (18x15), ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Բա), տող՝ 22: Կարդալ՝ Աաբ «[բժշկել ի] հիւանդ[ութենէ] իւրեանց... մեղաւորս յապաշխարութիւն» (Ե. 15-32), Բբա «քանզի եւ գալիլեացի է... ակն ունէր նշան ինչ» (ԻԲ. 59-ԻԳ. 8):

Новый рисунок

Նմուշ Բա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը մա­շուած, փեղկերին ցեցի անցքեր, 2ական կապիչներն ու գամերն ընկած. ԺԸ. դ.ում մասնակի նորոգուած, թ. 1, 2, 5, 6, 25-9, 41, 67, 76, 83, 90, 91, 226-30, 233-7՝ եզրերն ամրացուած, թ. 6, 71, 221, 261՝ եզրերը պատռուած, գրեթէ բոլոր թերթերի արտաքին անկիւնները գործածութիւնից մգացած, թ. 5՝ ամբողջովին կեղ­տո­տուած-սեւացած, թ. 13-6ի, 79-90ի, 102-4ի, 82-7ի, 154-6ի, 353-408ի լուսանցներին խոնաւութեան եւ անմաքրութեան դե­ղին հետքեր, նորոգման ժամանակ նոր թերթեր աւելացնելու հե­տեւանքով Պատառիկ-պահպանակը մնացած թ. 411-2ի միջեւ. Պատառիկ-պահպանակը եզրահատուած, իրար սոսնձելու պատճառով գրադաշտի մի մասը գրեթէ 1/4ով ծածկուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-360ա [Գանձարան]

– 1ա-4ա (Գրչինից տարբեր ձեռքով) Ցանկն է Գանձատետրիս, որ ցուցանէ զխնդրեալ գանձդ եւ զտաղս, որ շուտով գտանես եւ ըզԳանձտետրս չի թխտատես անողորմ – Ա. Նախ եւ առաջին Ծննդեանն ճրագալուցին... ՃԿԳ. Քահանայաթաղի այգուցն:

1. 7ա-8բ Ա. [ԳանձԾնընդեան ճրագալուցին. ցանկից] («ՏԷՐ ՄԽԻ») Տարփումն ըղձական, տոչոր անձնական... ա. Տաղ Ծնընդեան՝ ի Ներսէս կաթո­ղի­կոսէ ասացեալ («ՆԵՐՍԻՍ ԵՐԳ»)Նոր ծաղիկ բըղ­խէ այսաւր... բ. 8բ-9ա [Փոխ. ձեռ. 425, 78բ] («Ա-Լ») – Անմահից արքայն եւ սրովբէից անտեսն...

Ծնթ. Ստ. լս-ներում գրչի ձեռքով կան ձայնային ցու­ցում­ներ՝ 8բ «Յարեւելից յարեւմուտս մանկունք Սիովնի: Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետ կամ Ով զարմանալի». այս­պիսիք այսուհետեւ ներկայացուած են բնագիրներին կից:

2. 9ա-10ա Բ. Գանձ Ծննդեան առաջի աւուրն՝ ի Մխի­թար վարդապետէ («ԹԱՐԱ») – Թագըդ պարծա­նաց... ա. 10աբ Տաղ Ծնընդեանն Քրիստոսի՝ ի Կոս­տան­դին կաթուղիկոսէՀըրճուիմք այսաւր մեք... (ստ լս. 9ա «Զգանձըս Ծնընդեանն, որ երգեալ է ի Մըխիթար վարդապետէ. անուշ ասա՛ եւ յաւրինէ. լաւ ընկերաւք ի ծայր հանէ»):

3. 10բ-1բ Գ. Քարոզ ջրաւրհնէիցն՝ ասացեալ Յո­հան­նէս վարդապետէ(«ՅՈՀԱՆՆԻՍԻ ԵՐԳ»)– Յամե­նայն ժամ աւրհնեմք... ա. 11բ-2ա Տաղ մկրտութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս...

4. 12ա-3ա Դ. Գանձ՝ Ծնընդեան երկրորդ աւուրն ասայցես («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքուր եւ անբիծ սուրբ Աս­տուածածին... ա. 1 [Փոխ] – Այսաւր ի սուրբ ի յայ­րին... (13ա «Քրիստոս փառաց թագաւորն այսաւր») բ. 13աբ Տաղ Ծնընդեան Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԵՐԳ ՆԵՐՍԻՍԻ ԱՅՍ») –Երգ նոր աւետեաց բար­բառ... («Նոր ծաղիկ բղխէ կամ յարեւելից»).(ստ լս. 12ա «Գանձ Ծընընդեան յերկրորդ աւրին. երգ Մըկըրտիչ վարդապետին. ասա՛ ձայնիւ ողորմագին ՚ւ ուրախացո զժողովըրդնին»:

5. 13բ-5ա Գանձ Ծնընդեան երրորդ աւուրն, եւ թէ Յովակիմայ եւ Աննայի կամ ծնընդեան Աստուածած­նին տաւնես, նայ զայս գանձս ասա՛, որ երթայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոյին անեղի, գոյին անմահի, գոյին անհասի... ա. 15ա-6ա Տաղ եւ ոտանաւոր եւ վկայութիւնք մարգարէից վասն Ծնընդեանն Քրիս­տոսի, ասացեալ է Առաքել վարդապետի – Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր, ծընաւղ միածնին... (15ա «Յո­վա­սա­փու գոյն ասա՛ եւ ըզգծողս յիշեա՛») բ. 16ա-7ա Վասն Յովակիմայ եւ Աննայի աւետեացն – Եղեւ այր մի արդար յորդւոցըն Յուդայ...

13բ ստ. լս. «Գանձ եմ համով եւ հոգելի, / Րա­մեալ ձայնիւ ախորժելի,/ Ի Գրիգորէ յառաջ եկի,/ Գըծեալ մատամբ ի քարտիսի,/ Որ վերծանիմ յեկե­ղեցի,/ Րամից դասուց պաշտաւնէի,/ Ի տաւնըս սուրբ յիշատակի,/ Էին ծնաւղի մաւրն Աննայի»:

6. 17ա-8բ Զ. Գանձ Ծնընդեան չորրորդ աւուր առաւաւտին եւ յաւետեաց Աստուածածնին զայս գանձ ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդութեան ձայն բար­բառ աւետեաց... ա. 18բ Մեղեդի աւետեաց Աս­տուածածնին («Ա-Գ, Ժ-Ղ») – Այսաւր երեւի անտեսն ի բարձանց... բ. 18բ-9ա [Տաղ աւետեաց Աստուա­ծածնին ազնիւ. ձեռ. 1639, 189ա-91ա] («Ա-Ղ») – Աւետիս քեզ, Մարիամ... գ. 19աբ Այլ տաղ յԱւետեաց սուրբ Աստուածածնին («Ա-Ք») – Ամսեանըն վեցե­րոր­դի Կարապետին... (19ա «Ի մեղական գոլով բնու[թիւն] ինձ ումէտ կամ արարիչ Տէր քաղցրա­ցաւ») դ. 19բ Յորդորակն – Ճարտար գընաց սուրբ աղաւնին...

– 17ա (ստ. լս.)«Գանձ յաւետեաց Աստուածած­նին,/ Եւ ծընընդեան չորրորդ աւրին,/ Երգեաց ըզսայ Կեչառեցին՝/ Հայր Մըկըրտիչ վարդապետին:/ Երգեա՛ ըզսայ ի յատենին/ Քաղցր եւ անուշ եւ մեղմագին,/ Հանց որ ժողովքըն հաւանին,/ Եւ փառըս տան քո ստեղծաւղին»:

7. 19բ-21ա Է. Գանձ Ծնընդեան հինգ աւուրն եւ յաւետեաց Աստուածածնին յերեկոյին զայս ասա՛ – («ԱՒԵՏԵԱՑ ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՍԱՑԵԱԼ») – Այսաւր իջեալ պետն վերնական... ա. 21աբ Մեղեդի յԱւետեաց եւ Ծննդեանն, ի Լամբրոնացւոյ ասացեալ – Աւր է յաւետեաց ուրախութեան հնչումն... բ. 21բ Տաղ եւ յորդորակ Ծնընդեան եւ յաւետեացն – Ան­մահից արքայն եւ սերովբէից... գ. 21բ-2ա Այլ մեղեդի եւ տաղ Ծնընդեանն («ԲԱՆ ՆԵՐՍԻՍԻ Է») – Բարբառ յաւետեաց ձայնիւ...

19բ (ստ. լս.) «Գանձ աւետեաց յերեկոյին./ Սուրբ Ծընընդեանըն հինգ աւրին./ Երգեաց ըզսայ քաջ րաբունին./ Տէր Առաքել Բաղըշեցին:/ Ասա՛ թէ ձայն ունիս յոճին./ Հանց որ ժողովքըդ հաւանին./ Յերկու ըն­կերք բառք քաղցրագին./ Աւարտեցէ՛ք զգանձս ընդ տաղին» (21բ «Պատճառ պարծանացին գոյնն ասա՛ կամ Անդ ի մէջ դրախտին երգեա՛», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս այսմե», «Ի յելս յարեւու յար եւ ծագեցար», «Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ»):

8. 22ա-3ա Ը. Գանձ վեցերորդ աւուր Ծնընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ՅՈՎԱՆԷՍ») –Յանեղա­կան լուսոյն խոնարհեալ... ա. 23ա Տաղ Ծնընդեան եւ մեղեդի Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ Է») – Նորահրաշ ծնընդեան քո, Տէր... (23ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ, Բարբառ յաւետեաց») բ. 23աբ Այլ մեղեդի տեառն Ներսէսէ («ՆԵՐՍԻՍԻ ԵՐԳ») – Նոր թագա­ւո­րին անժամանակ... (23ա «Այսաւր նորահրաշ տաւ­նիւս, Սուրբ Մինասայ տաղին գոյնն ասա՛») գ. 23բ Այլ տաղ Ծնընդեանն՝ ի Կոստանդին կաթուղիկոսէ է («ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ») – Կոյսն ի յայրն ի Բեթղէհէմ...

– 22ա (ստ. լս.) «Ո՛վ սիրելի եւ քաջ ուսեալ / Եւ իմաստուն սիրուն եղբայր, / Ըզգանձս ասա՛ սըրտիւ յաւժար, / Յովաննիսէ բանս յարմարեալ: | Թէ չես ար­բեր դու անյարմար, | Խըմեր ագահ եւ վայրապար, | Նայ դու ասա՛ զգանձերս ի շար, | Անուշ ձանիւ քաղց­րա­­յարմար»: 23բ (ստ. լս.) «Ահայ տեսէ՛ք թինչ կայ ծովին որ նաւն, կամ յարեւելից յարեւմուտս մա», «Ո՛վ քաջ ուսած սիրուն եղբայր, զընկերտ աղէկ տե՛ս ’ւ ի հետ տա՛ր, ապայ ըզգանձս ասա՛ ճարտար, որ ձայնն եւ բանն լինի յարմար»:

9. 23բ-4բ Թ. Գանձ եւթներորդ աւուր Ծնընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր ծընեալն Որդին հայրական... ա. 2 Տաղ Ծնընդեանն քաջ հռետոր Առաքել վարդապետէ – Աւրհնեալ ես, սուրբ Աստուածածի՛ն... (24բ «Ի մեղական գոլով բնու­թիւնս բնաւորական: Ղարիպին կենաքն է լալի ողբ») բ. 24բ-5ա [Տաղ Ծնընդեան, ձեռ. 424, 23բ-4ա] – Աւրհնեալ շըրթամբք համբուրեցեր զԱս­տուա­ծորդին... (24բ «Ինձ ումէտ կայր եւ կուման ի քո, կամ արարիչ Տէրն քաղցրացաւ ի Յադա՛՛»):

10. 25ա-6ա Ժ. Գանձ եւթներորդ աւուր Ծնըն­դեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. յերեկոյին ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդայ խորան Աստուծոյ Բանին... ա. 26աբ Տաղ Ծնընդեան՝ Յոհաննէս Պլուզ վար­դա­պետի ասացեալ է («Ա-Ղ») – Առաջնաճաշակ պըտ­ղոյն... (26ա «Կայթեա՛ սուրբ կաթուղիկէ») բ. 26բ-7ա Տաղ Առաքել վարդապետէ – Աստուածածին, բարեաց պատճառ... (26բ «Տապանակ կազմեալ», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 27ա Տաղ Ծնըն­դեան տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ Է ԱՅՍ ԲԱՆ») – Նոյն ինքն անդրանիկըն Հօր... (27ա «Յա­րեւե­լից-ին գոյնն ասա՛»):

11. 27ա-9ա ԺԱ. Գանձ Ծնընդեան ութերորդ աւուր թլփատութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ է («ԳՐԻ­­­ԳՈՐ») – Գոչումն յըղձագին, գովեստ քաղցրա­գին... բ. 28բ Ասացեալ ոմն իմաստասիրի տաղ ազ­նիւ եւ գովեստ սուրբ Աստուածածնի («ՏԷՐ ՅՈ­ՎԱ­ՆԷՍԻ ԱՇԱԿԵՐՏ ԽԱՍՊԷԿ») – Տաճար լուսեղէն կազ­մեալ սուրբ Աստուածածին... (28բ «Յարեւելից յա­րեւմուտս») ա. 27ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – «Գան­ձըս գրեցաւ թլփատութեան,/ Րամեալ բանին տնաւրէ­նու­թեան,/ Ի Գրիգորէ յոյժ անպիտան... բ. 28բ-9ա Տաղ Ծնընդեան եւ թլփատութեան ի Ներսէսէ – Ստեղծող մանկանց մանուկ ցուցաւ... (28բ «Յի­սուս Որդի Հաւր միածին»):

12. 29ա-31ա ԺԲ. Գանձ Յովաննու Մկրըրտչին ծնընդեանըն («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերագոյն բարի, փրկիչ աշխարհի... ա. 29ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի,/ Րոտ պատմութիւն ի շար տողի,/ Ի Գրիգորէ անպիտանի,/ Գըրեալսըր­բոյն Կարապետի... բ. 31աՏաղ ի Ներսէս կաթուղի­կո­սէ («Ա-Ք») – Անմարմնոցըն հրեղինաց... գ. [Փոխ] – Ճրագ յաւրինացըն Մովսեսի... (31ա «Խաղաղա­րար Տէր թագաւոր»):

13. 32ա-3ա ԺԳ. Գանձ Պետրոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ սարկաւագին («ՊԵՏԻ») – Պետրոս պան­ծալի, Պետրոս բաղձալի... ա. 32բ Տաղս Պետ­րոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ – Ի հանդէս տաւնի քո րախացեալ... (32բ «Տաղն Ո՜վ զարմանալի գոյնն ասա՛»):

–32ա ստ. լս. («Ի ԽԱՍՊԷԿ») «Չիլնի գինի դու շատ խըմես/ Եւ զանուշ գանձս ապականես, / Գան­ձեր, տաղեր պիտի ասես,/ Հանց որ զժողովն հաւնեցընես,/ Իսկ ըզՊետրոս Խընկով պատուես/ ՚Ւ Աբիսողոմ Սոյն մեծարես,/ Պայծառ մըտաւք ՚ւ էրգով ասես,/ ԶԿեանըս տըւօղն աղաչես»:

14. 33ա-5բ ԺԴ. Գանձ Անտոնի անապատական ճգնաւորի. եւ այլոց ճգնաւորաց զայս ասա՛յ («ԲԱ­ՑԻՒ ԵՐԳԵԼ») – Բարձրեալ ահաւոր, Բան Հաւրդ իմաւոր... ա. 35բ-6ա Տաղ Անտոնի ճգնաւորին եւ այլ միանձանցն – Անձամբ խոնարհիմք ի ճգնութիւնըս քո... (35բ «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ այս մեծ»):

–33ա ստ. լս. «Ո՛վ սիրելի քաջ կարդացած, / Ասա՛ ըզգանձս ճգնաւորաց,/ Տէր Մխիթարն Այրի­վա­նաց, / Խիստ գեղեցիկ զբաներս ասաց: / Դու մի՛ լինիր ծոյլ դեգերած, / Սիրել զքուն դանդաղանաց / Այլ արթնութեամբ կացի յոտաց, / Որով առնուս պըսակ փառաց»:

15. 36ա-8ա ԺԵ. Գանձ համաւրէն թագաւորաց («ՀԻՆԳԷՏԱՍԱՆ») – Համագոյական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 38աբ Տաղ Տրդատայ թագաւորին («ՆԵՐ­ՍԵ­ՍԻ Է») – Նորահրաշ տեսիլ... (38բ «Յարեւելից յարե­ւմուտս մանկունք») բ. 38բ-9ա [Յորդորակ] – Եւ Տըրդատ գոռոզ արքայն... գ. 39աբ Տաղ Կոս­տան­դիա­նոսի, Թէոդոսի եւ Աբգարու թագաւորին – Թա­գա­ւորին երկնաւորի... («Յիսուս Որդոյն ձայներուն ասա՛յ»):

16. 39բ-40բ ԺԶ. Գանձ սրբոյն Կիրակոսի եւ մաւրն նորայ Յուղիտայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերա­պայ­ծառ արփիդ երկնային... ա. 39բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈ­ՐԻ») – Գանձըս գրեցայ Կիրակոսի եւ Յուղիատայ, / Րամեալ բանիւ խորհըրդաւոր յաւրինեցայ, / Ի Գրի­գո­­րէ մըտամոլոր եւ անիմայ... բ. 40բ-1ա Տաղ սրբոյն Կիրակոսի եւ Յուղիտայ – Սուրբ Յուղիտայ, դու[ս]­տըր մեծաց... գ. 41ա Այլ տաղ Կիրակոսի եւ Յու­ղիտայ – Տեսեալ ծնաւղին զաղէտս իրացն...

17. 41ա-2բ ԺԷ. Գանձ սըրբոյն Վահանայ Գողթ­նացւոյն («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին, ար­քայդ երկնային... ա. 41բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ ինչ ասեմ ես քեզ, Կաֆայ, / Րամեալ բանիւ ես գե­րա­կայ, / Ի Գրիգորէ առն ըռակայ, / Գըրեալ եղեր դու Վա­հանայ... բ. 42բ-3ա Տաղ Վահանայ Գողթնա­ցոյն, Յոհանիսէ («ՅՈՎԱՆԷՍԻ») – Յաղթող զաւրու­թեամբ վերնականաւ լըցեալ... գ. 43ա [Յոր­դորակ] – Շնորհաց Հոգոյն ընդունարան...

18. 43ա-4ա ԺԸ. Գանձ Տեառնընդյառաջին ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Միասնական Սուրբ Երրորդութիւն... ա. 44աբ Տաղ Քառասնաւրեա գալստեանն Քրիստոսի – Այսաւր եկեղեցի ցընծա[յ]... (44ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛»):

–43ա ստ. լս. «Ո՛վ իմ եղբայր եւ սիրելի,/ Յոր­ժամ երթաս ի յատենի,/ Զընկերտ աղէկ հետ տար քե­զի,/ Որ ձայնն եւ բանն միաբանի,/ Գանձիս գոյնն է խիստ նազելի, / Դու լաւ ասայ, որ չապականի, / Ի յետ դառնաս ամաւթալի, / Զըրոյց լինիս դու ամե­նի»:

19. 44բ-6ա ԺԹ. Գանձ Քառասնաւրեայ գալստեան («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեալ եւ աւրհնեալ Աս­տուածըդ բարձանց... ա. 44բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ համեղ ես եւ գունով, / Րամեալ բանիւ ի շար ոճով, / Ի Գրիգորէ նըւաստ հոգով... բ. 46աբ Տաղ Քա­ռաս­նաւրեայ գալստեանն – Յիսուս փառաց թա­գաւորն...

20. 46բ-8ա Ի. Գանձ Առաջաւորաց ուրբաթին ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոյիդ կատարեալ, գե­րա­լըրացեալ... ա. 46բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ աղւոր, թէ ձայն ունիս, / Րոտեալ բանիւ ասա՛յ դու զիս, / Ի Յունանու մեծի տաւնիս, / Գրիգոր Ծերենց եր­գեաց ըզիս... բ. 48աբ Մեղեդի Յունանու մարգա­րէին – Պատճառ պարծանաց մարգարէից գընաին... (48ա «Թէ խազով չես գիտեր նէ, ով զարմանալոյն ձայն ասա՛յ») գ. 48բ-9բ Ողբ Նինուէ քաղաքին («ՅՈԼ») – Յունան, քարոզըն Նինուէին... (48բ «Յիսուս Որ­դու ձայն ասա՛ կամ Խաղաղարար մեծ թա­գաւոր»):

21. 49բ-51ա ԻԱ. Գանձ Սարգիսի զաւրավարին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդա­րեալ... ա. 49բ [Կաֆա] – Գանձս ասացեալ տէր Մըկըրտչին, / Որդոյ Խաչիկ վարդապետին, / Ի մեծ տաւնի սուրբ Սարգըսին, / Որդոյն նորա Մարտիրո­սին... բ. 51աբ Մեղեդի տաղ սուրբ Սարգ[սի] («ՅԱ­ԿՈ­ԲԱԱ Է ԵՐԳՍ») – Յառաջ տեսողէն անմահ... (51ա «Ի յելս յարեւու յարեւ ծագեաց») գ. 51բ Մեղեդի սուրբ Սարգիսի – Վըկայից հանդիսից հրաշալի... (51բ «Սուրբ յՈսկի քա­հա­նայդ նազելի») դ. 51բ-2ա Այլ տաղ սրբ[ոյն Սարգսի] («ԶԱՅՍ ԵՐԳՍ») – Զաւրական զաւրեղ փա­ռաւք եւ սքանչելագործ... (51բ «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

22. 52ա-3ա ԻԲ. Գանձ սրբոց Ատովմեանց («ԳՐԻ­ԳՈՐԻ») – Գերապանծ լուսով, գերասքանչ գու­նով... ա. 53աբ Տաղ Ատոմեանցն – Սուրբ նահատակ Ատոմ գովեալ... (53ա «Սուրբն Յուղիտայ դուստըր մե­ծաց»:) բ. 53բ Այլ տաղ Ատոմեանց – Ապայ եւ զաւրք բոլոր գընդին...

23. 53բ-5ա ԻԳ. Գանձ սրբոց Սուքիասանցն ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ՍԱ») – Գանձ սիրոյ քոին... ա. 53բ [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձ եմ համեղ եւ հար­կաւոր, Րամեալ բանիւ ոտանաւոր... բ. 55աբ Մեղեդի Սուքիասանց – Երջանիկ հոգիահրաշ երանե­լին սուրբ Սուքիաս... (55աբ «Սուրբն Յուղիտայ դուստըր մեծաց») գ. 55բ Սրբոց Ոսկեանց – ԶՈսկեանքն անդէն նահատակեալ... («Յիսուս Որդուն ձայներուն ասա՛. եւ զանարժան գծողս յիշեա՛»):

24. 56ա-7բ ԻԴ. Գանձ սուրբ Ոսկեանց քահա­նայից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի Բանըդ հայրական... ա. ­ [Կաֆայ] – [Գ]անձ սուրբ Ոսկեանց ճըգնաւորաց, երգեա՛ ըզսա փառաւորած... բ. 57բ-8բ 53դ-4բ Մե­ղեդի Ոսկեանցն – Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի...

25. 54բ-58բ-61բ ԻԵ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրաւպայ («ԲԱՆ ՔԱՐՈԶԻՑ») – Բարձրեալ անքըննին բնաւից... ա. 58բ [Կաֆայ] – Գանձս պատուական է քան զոսկի եւ քան զականս պա­­տուականի...57ա-8ա 61բ-2ա Մեղեդի Թարքման­չաց («ՍԱ») – Սուրբ վարդապետըն մեր ընտրեալ...

26. 58ա 62աբ ԻԶ. Գանձ Ղեւոնդեանց սուրբ քա­հա­նայիցն («ԽԱՉԱ») – Խըրամատեալ կանոն յաւրի­նի... ա. 62ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ գեղեցիկ եմ ի կարգի, րոտ պատմութեան ի շար տողի... բ. 62բ-3ա 58բ-9ա Տաղ Ղեւոնդեանց քահանայիցըն – Ի հանդէս տաւնի... (62բ «Ով զարմանալիին գոյնն»):

27. 63ա-4ա ԻԷ. Գանձ Վարդանանցն՝ ի Խա­չա­տուր վարդապետէ («ՏՈՒՐ») – Տագնապէին զաւրա­կանքն յոգի... ա. 64աբ Տաղ սրբոց Վարդանանց նահատակաց («Ի ՅԱԿՈԲԷ») – Ի հանդիսաւոր տաւնի սըրբոց վըկայիցս... (64ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 64բ [Այլ տաղ տեառն Ներսեսի կաթողիկոսի, ձեռ. 2672, 77բ] – Աստուածային հոգով լցեալ...

28. 64բ-7բ Գանձ երեք ժողով հայրապետացն («ԱՅՐԻՎԱՆԵՑԻ») – Աստուած կենդանի, անիմանալի, անհասանելի... ա. 67բ Տաղերս ի Ներսէս կա­թու­ղիկոսէ – Խոստովանիմ Աստուած ըզՀայր... (67բ «Սուրբն Յուղիտայ, Յիսուս Որդի») բ. 67բ-8ա [Տաղ] – Նոյն Բանն, որ էր ծնունդ նա Հաւր... (67բ «Խաղա­ղա­րար մեծ թագ[աւոր]») գ. 68աբ [Տաղ Հայրա­պե­տաց ի Ներսէսի (= Նիկիայ), ձեռ. 2027, 186ա-7ա] – Ի Նիկիայ ժողով դարձեալ... (68ա «Հրճուիմք այսաւր մեք»):

29. 64բ-7ա 68բ-71ա ԻԹ. Գանձ բուն Բարեկեն­դա­նին ասա՛յ («ԵՐԵՒԻԱՆԵՑԻՆ») – Երգս յաւէժական եր­գեմք բանական... ա. 68բ [Կաֆայ] – Բուն բա­ր[ե]­կեն­դ[ա]­նի կիրակէին երգեայ ըզբանս ի յատենին... բ. 71բ[Տաղ, ձեռ. 425, 163աբ] Ճրագ ճըշմարիտ եւ երկ­­­նային... գ. 67բ 71բ Պատուիրեցեր չհոգալ զվաղւին...

30. 68ա-9ա 72ա-3ա Լ. Գանձ սըրբոյն Թէոդորոսի զինաւորին Քրիստոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոհաբանեալ Աստուած Սուրբ Հոգի... ա. 72ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ, քան ըզոսկի, րամեալ մարդկան ըսցանկալի... բ. 69աբ 73աբ Տաղ Թէոդորոսի զօ­րավար[ին] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԵ») – Սիրով վառեցար ի սէր անմահ արքային... (73ա «Յարեւելից յարեւմուտս») գ. 69բ-70ա 73բ-4ա Այլ տաղ Թէոդո­րոսի զինա[ւորի] – Խաղաղարար նոր թագաւոր... (73բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

31. 74ա-5բ ԼԱ. Գանձ Աղուհացից երկրորդ կի­րակէի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գըթութեամբ իջեր, Տէ՛ր, եւ մարդ եղեր... ա. 74ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձս գըրեցաւ, ես պիտանի, րամեալ բանիւ ուրա­խա­լի... բ. 75բ [Տաղ ի Գրիգոր վարդապետէ, ձեռ. 428, 131բ-2բ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գոյիդ անեղ ան­ըսկըզ­բան... (75բ «Հրճուիմք այսաւր»):

70ա ստ. լս. «Զձայնդ սրէ եւ յիստըկէ, / Զխըռ­չակդ քերէ, զխուխըդ հանէ, / Ասայըզգանձս եւ աւրի­նէ, / Թէ քո ընկերքըդ խիստ աղէկ է»:

32. 76ա-7բ ԼԲ. Գանձ երկրորդ կիրակէի երեկոյին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անճառելի լոյսըն հայրական... ա. 77բ [Յոր­դորակ] («ԲԱՆՍ ԱՅՍ ՍԻՏ») – Բանիւ ասացաւ Պետրոսին... (հմմտ. «Իբրեւ եղեւ տիւ ցերեկին»], բ. 77բ-8ա [Փոխ] – Յայնժամ առեալ զգործին ձգէին...

– 72ա ստ. լս. «Թէ գանձ գիտես, մաւտ ե՛կ յա­ռաջ,/ թէ չէ ի զատ կա՛ց ու ամա՛չ,/ դու նի՛ստ ի վայր սըրտահառաչ,/ գնա՛ գիտնոց ուսի՛ր դու քաջ»:

33. 78ա-9ա ԼԳ. Գանձ Կիւրղի հայրապետին եւ մօրն նորա Աննայի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին Աստուածդ անքըննին... ա. 75ա 79ա [Տաղ Կիւրղի եւ Աննայի, ձեռ. 424, 75բ-6ա] – Յիսուս փառաց Հաւր միա­ծին... (79ա «Հըրճուիմք այսաւր մեք հոգ[եպէս]») բ. 75բ [Տաղ Կիւրղի Երուսաղեմայ հայրապետին, ձեռ. 2672, 103բ-4ա] – Հայրապետաց դասուց վե­հին...

–74ա ստ. լս. «Ըզգանձս ասա՛յ մըտաւք ճար­տար, / քաղցր եւ անուշ շընչոյ յերկար, / տեղս ան­ճա­րակ է եւ դըժար, / բազում գիտունք նըստեալ են շար»:

34. 77բ-80բ ԼԴ. Գանձ երրորդ կիրակէի ա­ռա­ւաւ­տին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տի­րա­կան... ա. 80բ-1ա [Տաղ երրորդ կիրակէին, անա­ռա­կին, ձեռ. 426, 48աբ] («ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Առ Հայրդ աղաղակեմ... բ. 81ա [Յորդորակ, ձեռ. 428, 136բ-7ա] – Հետեւեցայ անառակին...

–79բ ստ. լս. «Ի ժամատունն կանուխ գընա՛յ, / որ գանձս ի տեղըն չի մընայ, / ոմանք ասեն թէ կու լուսնայ / ու շատք այնեն զայդ մահանայ: / Դու գանձս եւ տաղս անուշ ասա՛յ, / եւ զայլ ըզհոգս ի Տէր ընկեա՛յ, / զի հանապազ նայ զմեզ հոգայ, / եւ զկա­րիսըն նայ մեզ տայ»:

35. 81ա-3ա ԼԵ. Գանձ երեկոյին եւ պաշտման պահոց ասա՛յ («ՄԵՐ ԶԱՆ») – Մեղա, Տէ՛ր, մեղա... ա. 83աբ Մեղեդի ազնիւ – Մեղայ քեզ, Քրիստո՛ս Աս­տուած... բ. 83բ [Այլ յորդորակ պիտանի, 473, 134բ-5ա] – Քանքարթագոյց եմ անարժան...

– 81ա ստ. լս.«Գանձս ասացեալ Մըխիթարի՝ / Այրիվանաց առաջնորդի, / աստուածաբան վարդա­պետի, / որ մականուամբըն Կոշ կոչի: / Ասա՛ ըզսա ի յատենի, / լալոտ աչաւք եւ ողբալի, / զի շատ խըն­դիրք կայ ի միջի, / միթէ Աստուած լըսող լինի»:

36. 83բ-4բ ԼԶ. Գանձ Յովհաննու յԵրուսաղէմայ արծաթասէր հայրապետի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթու­թեամբ քոյին Որդիդ միածին... ա. 83բ [Կաֆայ] («ԳՐԻ­­ԳՈՐԻ Է») – Գանձըս գըրեցայ ի քարտիսի, րա­մեալ բանիւ ուրախալի... բ. 84բ-5ա [Տաղ հայրա­պե­տաց եւ վարդապետաց, ձեռ. 424, 230բ] – Հանդէս գումարեալ եկեղեցւոյ ժողովք... (84բ յետագայ գրով՝ «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 85ա [Այլ տաղ հայրապետաց, ձեռ. 2672, 87բ] – Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (85ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

–84ա ստ. լս. «Եպիփանու հայրապետին տաւ­նին այլ զայս գանձըս ասա՛»:

37. 85ա-6բ ԼԷ. Գանձ չորրորդ կիւրակէին՝ մեծա­տանն եւ Ղազարու («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խոր­հուրդ տիրական... ա. 86բ [Տաղ տնտեսի կիրա­կին. ձեռ. 2672, 411աբ] – Տընտես էի հաւատարիմ... բ. 86բ Որ ով աստենս կենայ յորդոր... գ. 86բ-7ա Որ կարաւտէր կաթիլ մի ջրին...

38. 87ա-8ա ԼԸ. Գանձ սըրբոց Քառասնիցըն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 88ա [Տաղ քառասուն մանկանցն. ձեռ. 2672, 411բ-2ա] – Աղաչանաւք սըրբոց մանկանցն... բ. 88ա [Յոր­դո­­­րակ. ձեռ. 427, 138բ] – Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... գ. 88աբ [Փոխ] («ՔԱՌԱՍՈՒՆՍՆ») – Քրիս­տոս, փառաց թագաւոր, փառաւորեալդ ի զուարթ­նոց...

39. 88բ-90ա ԼԹ. Գանձ հինկերորդ կիրակէին՝ ի դատաւորն եւ ի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խոր­հուրդ անքըննին... ա. 89բ [Ողբ պիտանի եւ համեղ. ձեռ. 428, 144բ-5ա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե Ի Ա») – Գանգատ ունիմ ասել քեզ... (85բ «Առ Հայր աղաղակեմ») բ. 90ա [Այլ տաղ ասա՛] – Քանքարթագոյց եմ ’ւ անար­ժան...

40. 90ա-2ա Խ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց աւրերուն («ՊԱՈՑ Է») – Պայծառ պատուիրան, պայ­ման տիրական... ա. 91աբ Գովասանք աղաւթից, Առա­քել վարդապե[տէ] («ԱՅՍ ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ անուն անմահ... (91ա «Յովասափին ձայնն ասա՛») բ. 91բ-2ա Տաղեր աղաւթից եւ ողորմութեան՝ Առաքել – Քան զամենայն գործըս բարեաց... (91բ յետագայ գրով՝ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

41. 92ա-3բ ԽԱ. Գանձ պահոց հասարակաց Դ.շի, ուրբաթի, շաբաթ պահոց եւ մեծատան երեկոյի ասա՛յ («ՊՆԱՄԳԻ») – Պահքն առաջին է սուրբ պա­տուի­րան... ա. 92բ [Կաֆայ] – Թէ գոյն գիտես ըզ­գանձս ասա՛... բ. 93բ-4ա Տաղ եւ գովասանք աղաւ­­թից եւ ողորմութեանց – Վըկայքն ամենեքեան ի յա­տեան կացին... (93բ «Յովասափին գոյնն է»), բ. 94աբ [Գովասանք ողորմութեան՝ Սեբաստացի Յո­վասափ իմաստասիրէ ասացեալ. ձեռ. 2672, 342ա-4ա] (Ի Յովասափէ բանս) – Ի սկըզբանն է Քրիստոս Աւետարանին...

42. 94բ-6բ ԽԲ. Գանձ սըրբոյն Գրիգորի Լու­սա­ւորչին մուտն ի վիրապին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 96բ Տաղերս ի Գրի­գո­րիսէ կաթողիկ[ոս]է, տեառն Ներսէսէ – Ի յելս արեւու արեւ... (96բ յետագայ գրով՝ «Ի յորովայնէ ընտ­րեալ») բ. 96բ-7ա [Փոխ] – Բարձրացի՛ր, դըշխո՛յ, փա­ռաւք... (96բյետագայ գրով՝ «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

43. 97ա-8բ ԽԳ. Գանձ վեցերրորդ կիրակէին ասա՛յ, խիստ ազնիւ («ԳՐԻԳՈՐ ՐԻԳՈՐ») – Գոյից կատարեալ Աստուծոյդ բարձրեալ... ա. 97ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ հոգելի ես հանճարով, րոտեալ բանիւ յոյժ խորհրդով... (յետագայ գրով) բ. 98բ [Տաղ վեցերորդ կիրա[կէի]. ձեռ. 424, 95բ-6ա] – Յայնժամ թա­գաւորն ահեղ... (98բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ, ի յելս արեւու կայթեա՛յ սուրբ կաթուղիկէ») գ. 99ա Մե­ղեդի վեցերորդ կիր[ակէին] – Քեզ, ո՛վ Տէր Յիսուս, ձայնեմ... (99ա «Ի խաչին տընկեալ որթոյն») գ. 99աբ Այլ տաղ վեցերրորդ [կիրակէին] – Վայ իմ մեղուցեալ անձինս... (99ա «Ձայն որ զաշխարհս»):

44. 99բ-100բ ԽԴ. Գանձս վեցերրորդ կիրակէին երեկոյին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անտանելի Հաւր անեղ Որ­դին... ա. 100բ-1ա [Տաղ վեցերորդ կիրակէին, ձեռ. 2672, 123աբ](«ՅԱԿՈԲ ՄԵՂԱՒՈՐՆ ԱՍՑԵԼ Է») – Յաւուր յարութեան յորժամ որոտան... (100բ «Լըցան բանք այսաւր», 101ա «Դասքն հրէական: Աչք իմ ծովացեալ»):

45. 101ա-3ա ԽԵ. Գանձ յարութեան Ղազարու («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոչումն ըղձական, գովասա­նական... ա. 101բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ ախորժ եւ պատւական, րամեալ բանիւ անսըխալա­կան... (յետագայ գրով) բ. 103ա [Փոխ] – Ձայն, որ զաշխարհս արար... (103ա յետագայ գրով՝ «Ի խաչին տընկեալ որթոյն) գ. 103աբ Դարձեալ նորոգեմ ըզքեզ... (103ա յետագայ գրով՝ «Վա՜յ իմ մեղուցեալ անձինս») դ. 103բ [Տաղ Ղազարու յարութեան. ձեռ. 893, 154աբ] – Ընդ Ղազարու բարեկամին... դ. 103բ-4ա Առաքել վարդապետէ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ») – Աս­տուած ամենի, լոյսն անճառելի...

46. 104ա-5բ ԽԶ. Գանձ Ծաղկազարդին առաւաւ­տուն («ՀԱՅՑԷՍ») – Համագոյական Հաւր սահման... ա. 105բ Տաղ Ներսէսի կաթուղիկոսի ասացեալ – Աւրհ­նեալ, որ եկիր եւ գաս... (105բ յետագայ գրով՝ «Ձայն որ զաշխարհս արար») բ. 105բ [Փոխ] Տիրա­կան («ՏՐ ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – [Տ]իրական տաւնիւս այսաւր... (105բ յետագայ գրով՝ «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

104ա ստ. լս. «Ո՛վ տէր վարպետ, յառաջ գնա՛յ / եւ զձայնդ արա՛յ քան զչաղանայ, / ուրախութեամբ ըզգանձս ասա՛յ, / որ ժողովուրդս բերկրեալ ցընծ­այ»:

47. 105բ-7ա ԽԷ. Գանձ Ծաղկազարդին երեկոյին. դըռընաբացաւքին ասա՛յ («ԻՐՆՈՎ») – Ի տաւնըս տաւնից... ա. 107աբ [Տաղ ազնիւ. ձեռ. 425, 199ա] – Յիսուս Որդին, Տէրն փառաց... (107ա յետագայ գրով՝ «Յիսուս Որդիւ ձայնէն ասա՛յ»):

48. 107բ-10ա ԽԸ. Գանձ Մեծի երկուշաբաթի առ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ՍԱ ԲԱՆ») – Գերագուն Էից, գերահրաշ գո­յից... ա. 110ա [Տաղ Յովհաննէս Պըլուզ վարդա­պե­տի ասացեալ. ձեռ. 424, 106բ] – Անդ ի մէջ դրախ­տին... (110ա յետագայ գրով՝ «Պատճառ պարծանաց աւրէ աւետեաց») բ. 110աբ [Յորդորակ. ձեռ. 425, 202բ-3ա] – Ադամայ ստեղծաւղն էկեալ... (110ա յե­տա­գայ գրով՝ «Ով զարմանալի»):

49. 110բ-2ա ԽԹ. Գանձ Մեծի երեքշաբաթին («ԳՐԻ­ԳՈՐ») – Գործ արարչական, գերահրաշական... ա. 112աբ Տաղ Գ.շի աւուր – Որք ընկալայք ի գործ... (112ա «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ ի յա՛՛») բ. 112բ-3ա [Այլ տաղ ի նոյն աւու[րն]. ձեռ. 424, 109աբ] («ԱՊԵ­ՏԻՆ Է ՈՂԲՍ») – Ամենայն ծածուկ գործոց անդ հրա­պարակին... (112բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):

50. 113ա-4բ Ծ. Գանձ Մեծի չորեքշաբաթի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անեղին... ա. 114բ [Տաղ անուշ. ձեռ. 554, 110աբ] – Տէր մեր Յի­սուս, որդին Դաւթի... (114բ «Յիսուս Որդի Հաւր միա­ծին») բ. 114բ-5ա [Տաղ. ձեռ. 893, 158աբ] – Յիսուս Փըրկիչ կենարար... գ. 115աբ [Այլ տաղ. ձեռ. 2659, 202ա-3ա] – Մեծ խորհուրդ յերկրի...(114բ «Քրիս­տոս փառաց թագաւոր»):

51. 115բ-6բ ԾԱ. Գանձ Մեծի հինգշաբաթին առաւ[ո­տին] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ խոր­հուրդն ահագին... ա. 116բ-7ա [Փոխ] – Որ վասն մեր յերկնից յերկիր խոնարհեցար... (116բ «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ») բ. 117աբ [Ի նմին աւուր հինգ­շա­բաթ[ի]. ձեռ. 424, 112բ-3ա] – Սէրընկա­տարիչ հինն աւրինաց... (117ա «Ով զարմանալի»):

52. 117բ-9ա ԾԲ. Ցերեկին եւ յերեկոյին («ԶՊԱ­ԿԱՍՍ») – Զահեղ զանքննին, խորհուրդըս խորին... ա. 119ա [Տաղ. ձեռ. 555, 165աբ] – Յերեկոյի հինգ­շա­բաթին... բ. 119ա Պետրոս լըւեալ եւ զարհուրէր... (119ա «Հըրճուիմք այսաւր»):

53. 119ա-20բ ԾԳ. Գանձ Ոտընլըւային ասա՛յ («ՈՐԴՍ») – Որք որ փափաքին... ա. 120բ Տեառն Ներ­սէսի ասացեալ – Յերեկոյի հինգշաբաթի... (120բ «Այսաւր յեկեղեցի ցընծայ»):

54. 120բ-2բ ԾԴ. Գանձ Աւագ ուրբաթի առաւաւ­տին ասա՛ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ սոս­կալի, անիմանալի... ա. 122բ-3ա [Տաղ Աւագ ուր­բա­թի. ձեռ. 893, 159ա-60ա] – Լըցան բանքն այսաւր...

55. 123ա-4ա ԾԵ. Գանձ Աւագ ուրբաթին ցերեկին ասա՛յ («ԶՏՒՐ») –Զանեղական ամենիցն Աստուած... ա. 124աբ Ողբ Աստուածածին – Աստուածածին սրբու­­հին, ամենաւրհնեալ տիրուհին... բ. 124բ-5ա [Փո­­խէ՛ ձայն. ձեռ. 423, 156աբ] – Ո՜վ Սիմէոն ծե­րու­նի...

56. 125ա-7ա ԾԶ. Գանձ Մեծի ուրբաթի յերեկոյին («Ի ՄԱԹԷՈՍԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՍ») – Ի յանմարմ­նա­կան յանձանց բանական... ա. 127ա-8բ Ողբ ի դէմ խաչին Քրիստոսի – Աստուածածին կոյսըն Մարիամ...

57. 128բ-30ա ԾԷ. Գանձ Մեծի ճրագալուցի Թաղ­ման («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հանգըստեան ի յեաւթ­ներորդին... ա. 130աբ [Այլ տաղ մեծի շաբա­թուն] – Որ եղելոցըս շնորհ [բ]ա[շ]խէ... բ. 130բ-1ա [Յոր­դորակ է] – Խունկ եւ զմուռ նշան թաղման... (130ա «Սուրբ [Յ]ուղիտայ, դուստըր»):

58. 131ա-2ա ԾԸ. Գանձ Յարութեան Զատ[կին] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մարդասիրութեամբ Որդիտ միածին... ա. 132ա-3ա Տաղ Յարութեան Տեառն, ի Ներսէս կա­թու­ղիկոսէ – Ոչ արգելեաց զվէմն երկրաւոր... (132ա «Հրճուիմք այսաւր») 132բ-3ա Այլոցն երթալ վաղ­վաղակի (132բ «Այսաւր յեկեղեցի ցըն[ծայ]»):

59. 133ա-4բ ԾԹ. Զատկին Բ.շի մեռելոցին («ՏԷ­ՐՈՒՆ») – Տէր<տէր>ունական տըւաւղ տիրա­կան... ա. 134բ Մեղեդի Գրիգորի Նար[եկացւոյ] – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... բ. 134բ-5ա ՅԱռաքել վարդապետէ – Յորժամ Ադամ մեղաւք մեռաւ...

60. 135ա-6բ Կ. Գանձ երրորդ աւուր Յարութեան («ԱԿԱՆ») – Արդ, լուսաւորեա՛յ, արդ, փառաւորեա՛յ... ա. 136բ [Տաղ Յարութեան Քրիստոսի. ձեռ. 424, 130աբ] – Ի սմին աւուր այլում դիմաց... բ. 136բ [Այլ տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 130բ] – Ի նմին աւուր կի­րակէին...

61. 136բ-8ա ԿԱ. Գանձ չորրորդ աւուր Յարու­թեանն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հրաւիրման կա­մաց արարչին... ա. 138աբ [Տաղ Յարութեան Քրիս­­տոսի. ձեռ. 424, 132ա] – Յայնժամ սիրով տի­րական... (138ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 138բ [Այլ տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 132աբ] – Որ յարութեան երեկոյին...

62. 138բ-40ա ԿԲ. Գանձ հիգերրորդ աւուր Յարու­թեան («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ աւետեաց ձայն ուրախալի... ա. 140ա [Տաղ Յարութեան Տեառն մերոյ. ձեռ. 424, 133բ] – Ելեալ ի լեառն դէմ տաճարին... (140ա յետա­գայ գրով՝ «Սուրբն Յուղիտայ») բ. 140աբ Ելեալ նստէր ի սուրբ լերին... (140ա յետագայ գրով՝ «Յի­սուս Որդոյն է»):

63. 140բ-1բ ԿԳ. [Գ]անձ վեց աւուր Յարութեանն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ սոսկալի... ա. 141բ-2ա [Տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 133բ-4ա] – Դարձեալ յայտնի այլ աննըման... բ. 142ա [Տաղ յա­րութեան] – Յարեաւ յաւուր երրորդին...

64. 142ա-3բ ԿԴ. Գանձ գլխատմանն Յովաննու («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյակն էական, Հաւր սահման... ա. 143բ Տաղ Յովաննու – Ճ<ճ>րագ աւրինացըն Յովան­նէս... բ. 143բ-4ա [Յովաննու Մըկրտչին. ձեռ. 424, 135բ] – Դո՛ւ, սո՛ւրբ Յովհաննէս...

65. 144ա-5բ ԿԵ. Գանձ Նոր կիրակին ասա՛յ («ԳՐԻ­ԳՈՐԻ Է») – Գաղտնի խորհըրդին գուշակեալ ի հին... ա. 145բ-6ա [Մեղեդի նոր կիրակէի. ձեռ. 424, 137բ-8ա] – Այսաւր նոր արեւ հարեալ... բ. 146ա [Փոխ] – Յետ ութ աւուր...

66. 146ա-7բ ԿԶ. Գանձ համաւրէն հասարակաց կիրակմը[տի] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գերամբարձ Աստուած գո­վեալդ ի զաւրաց... ա. 147բ [Տաղ կիրակմտին՝ տեառն Ներսեսի ասացեալ. ձեռ. 2672, 165բ-6ա] – Որ ի դասուց հոգեղինաց... (147բ «Հըրճուիմք այ­սաւր») բ. 147բ-8ա [Այլ տաղ, ձեռ. 423, 170ա] – Միաշաբաթ աւր հանգստեան... («Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

67. 148բ-9բ ԿԷ. Գանձ կիրակմըտի եւ կիրակի («ԱՌԱ­ՔԵԼ») – Անճառելի լոյսըդ հայրական... ա. 149բ Ի նոր եւ կոյս գերեզմանէն... բ. 149բ-50ա Որ Յա­րութեան յերեկոյին...

68. 150աբ ԿԸ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից («ՅԱՐՆ») – Յերկնից խոնարհեալ, Բանդ յեր­կիր իջեալ... ա. 150բ-1ա [Յորդորակ. ձեռ. 425, 225բ] («ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ») – Հաւր կամաւ իջեալ... (151ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 151աբ [Փոխ] – Ցընծան այսաւր երկինք եւ երկիր... (151ա «Միաշաբաթ աւր հանգիստ»):

69. 151բ-2բ ԿԹ. Գանձ հասարակաց կիրակէից («ԳՐԻԳՈՐԷ») – Գերակայ գոյին, գոյից համայնին... ա. 152բ-3ա [Փոխ] («ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նըստեալ կա­նայքն ողբային... (152բ «Քրիստոս փառաց թա­գաւոր») բ. 153աբ [Փոխ] («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կանայքն արտասուօք լային...

70. 153բ-5ա Հ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից եւ թէ յինանց գիշերն պաշտաւն լինի, զայս ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերանճառ արփի, գոլ պատ­ճառ Էի... ա. 155ա [Տա՞ղ] («ՄԿՐՏԻՉԵ») – Մեծ հա­ռա­չանաւք եկին... (155ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 155աբ [Տաղ Յարութեան Քրիստոսի. ձեռ. 1990, 16աբ] – Իւղաբերքն եկին... (155ա «Դասքն հրէա­կան»):

71. 155բ-6բ ՀԱ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէի («ՅԱՐՈՒ») – Յարեաւ Աստուած, մարգարէն գո­չեաց... ա. 156բ-7ա Տաղ Յարութեան («ԿԱԹՈՂԻ­ԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կեանք ընդ Հաւր անմահ մարմնով... (156բ «Ես ձայն զառիւծոյն, Ի յորով») բ. 157ա [Տաղ ի տէր Ներսիսէ. ձեռ. 425, 225ա] («ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – Նոր իմն աւետեաց բարբառ...

72. 157ա-8ա ՀԲ. Գանձ հասարակաց կիրակէից («ԹԵԱՆ») – Թագաւոր անմահ նըստեալդ... ա. 158ա-9ա Տաղ Յարութեան – Դասքըն հրէական եդին պա­հա­պան...

73. 159ա-60բ ՀԳ. Գանձ Յարութեան հասա­րա­կաց կիրակէից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անժամանակ լոյսն ար­փիական... ա. 160բ Տաղերս Առաքեալ վարդապետ[է] ասացեալ՝ Յարու[թեան] («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Այսաւր յա­րեաւ ի մեռելոց... (160բ «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ») բ. 160բ-7ա Տասըն վկայք այսաւր յայտնեաց... (161ա «Յիսուս Որդու ձայներուն») գ. 161ա Նախ իւղա­բերքն զնա տեսին...

74. 161ա-2ա ՀԴ. Այլ տաղ՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ խորհրդաւ («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒՆԵԱՑ») – Տէր մեր փառաւք այսաւր յարեաւ... (161ա «Հրճուիմք այսաւր», 161բ «Միաշաբաթ աւրն հանգստեան») ա. 162աբ Նորին Առաքել վարդա[պետէ] – Տեսեալ Մա­րիամ զՏէրն...

75. 162բ-4ա ՀԵ. Գանձ Աշխարհամատրան կիրա­[կէի] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքրափայլ սուրբ տաճար տի­րա­կան... ա. 164աբ [Յորդորակն է] – Ուրա՛խ լեր, հարսն ի յերկրէ...

76. 164բ-6ա ՀԶ Գանձ երեւման սուրբ Խաչին՝ ի Մաթէոս վարդապետէ («Ի ՄԱԹԵՈՍԵ ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Իսկակից Որդի Հաւր քո հըզաւր... ա. 166աբ [Տաղ երեւման սուրբ խաչին. ձեռ. 2672, 174բ-5ա] – Խաչն ի նախնումն երեւեցաւ... բ. 166բ-7ա [Յորդորակ. ձեռ. 425, 258աբ] – Աւրհնեալ ես, փայտ քրիստոսական...

77. 167ա-8բ ՀԷ. Գանձ Համբարձման հինգշա­բա­թին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին... ա. 164բ [Տաղ ազնիւ] – Տէր մեր, Որդին Մարիամուն... բ. 164բ [Փոխէ. ձեռ. 425, 260բ-1ա] – Հանէ զնոսա Բեդանիայ...

78. 168բ-9բ ՀԸ. Գանձ Համբարձման երրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ բանն ի սկըզ­բանէ... բ. 169բ-70ա [Մեղեդի Համբարձման. ձեռ. 424, 145աբ] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ Է») – Սոսկալի ահիւ պա­կեան... (169բ «Ի Խաչին տընկեալ», «Ձայն որ զաշ­խ[արհս]», 170ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛յ»):

79. 170ա-1բ ՀԹ. Գանձ Մեծահրաշին կիրակէին ասա՛յ («ՄԱԹԷՈՍԻ Է, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Միակդ ահաւոր Տէր... ա. 171բ Տաղ Անդրէասի վար­դապետէ – Այսաւր անդրանիկ Հաւր միածին... (171բ «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշ[տակապետն]», «Ով զար­մանալի խորհուրդ») բ. 172ա [Փոխ] («ՎԱՐԴԱ­ՊԵՏ») – Վեհից թագաւորն այսաւր... բ. 172աբ Առաքել վար­դա­պետէ – Յորժամ որ զԳրիգոր Խոր Վիրապն ար­կին... (172ա «վերինն. Յարեւելից յարեւմուտս: Վա­րին. Յովասափու գոյն ասա՛»):

80. 172բ-4ա Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ գալըստեան ասա՛յ («ՀՈԳՈՅՆ») – Հոգի Աստուած, բղխումն անքըն­նին... ա. 174աբ [Մեղեդի Սուրբ Հոգոյն իջման. ձեռ. 424, 149ա] – Գոհութիւն Հոգոյն Սըրբոյ... (174ա «Ի խաչին տընկեալ», «Ձայն որ զաշխարհս»):

81. 174բ-2ա ՁԱ. Գանձ Հոգոյն Սրբոյ գալստեանն երկրորդ («ՍՐԲՈՅ») – Սըրբոյ Հոգոյն ծագմանն ի Հաւրէ... ա. 175բ-6ա [Տեառն Ներսէսի ասացեալ. ձեռ. 424, 150աբ] – Որ յիսներեակըն յոբելին... (175բ «Խա­ղաղարար») բ. 175բ-6ա Զիս որ թաղծեալս եմ... (175բ «Յիսուս Որդի Հաւր Մի[ածին]»):

82. 176ա-7բ ՁԲ. Գանձ երկրորդ աւուրն է («ՅՈ­ՎԱՆԷՍ») – Յաւէտ իսկապէս ընդ Հաւր միապէս... ա. 177բ [Տաղ Սրբոյ Հոգոյն. ձեռ. 424, 151բ-2ա] – Աս­տանաւր ծագեաց լոյս աւետեաց... բ. 177բ-8ա [Փոխ] – Այսաւր Սուրբ Հոգին Աստուած եկեալ...

83. 178աբ ՁԳ. Գանձ Հոգոյն Սրբոյ գալստեանն չորրորդ աւուր («ՎԱԱՍԵ») – Վերաւրհնեալ, գովեալ եւ փառաւորեալ... ա. 178բ-9ա [Փոխ] – Ներհիւսեսցուք քաղցր եղանակ...

84. 179ա-81ա ՁԴ. Գանձ Հոգգոյ գալըստեան Ե.երրորդ [աւուր] («ՄԿՐՐՏԻԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր Հո­գի Աստուծոյ... ա. 181աբ [Այլ տաղ Սուրբ Հոգւոյն՝ Տեառն Ներսիսի երգ եկեղեցւոյ մանկանց՝ համագոյ սուրբ Երրորդութեանն եւ մի աստուածութեանն, հա­մաձայնելով երկնաւորացն դասուց] («ՆԵՐՍԵՍ»)  Ներ­պարունակեալ իննեակ դասուց... (181ա «Արեւ, լու­սատու արեւ») բ. 181բ [Այլ տաղ իջման Սուրբ Հոգւոյն ի դասս առաքելոցն] («ՆՎԱԳ ՀՈԳՈՅՆ ՍՐԲՈՅՅ») – Նըւագեմք Հոգոյն նըւագըս վայելուչս...

85. 181բ-3ա ՁԵ. Գանձ սրբոց Հռիփսիմեանց («ՎԿԱ­­ՅԱԱ») – Վայելչականաց վայելման փառաց... ա. 183աբ [Փոխ] («ԱՌ ՀՌԻՓՍԻՄԷ») – Աստանաւր (=Առաւաւտ) լուսոյ յարեւելեան ազանց... (183ա «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 183բ-4ա [Տաղ անուշ. ձեռ. 2649, 306բ] – Երջանիկն ի յարգանդէ... (183բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

86. 184ա-5ա ՁԶ. Գանձ սրբոց Գայիանանցն եւ սուրբ կուսանա[ցն] («ԿԱՆԱՑ») – Կայ խորհուրդ խո­րին... ա. 185աբ Ծովային շուշան ծաղիկ բու­սեալ... (185ա «Այսաւր եկեղեցի ցըն[ծայ]») բ. 185բ [Փոխէ. ձեռ. 428, 217աբ] – Յայնժամ սըրբոցըն Հռիփսի­մեանց...

87. 185բ-7ա ՁԷ Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Աթագինեայ հայրապետին, եւ Անտոնի եւ Կրաւնի­դեա եւ եաւթն խոտաճարակացն («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ քոյին Որդիտ միածին... ա. 187ա [Այլ տաղ Յովաննու Կարապետին. ձեռ. 2672, 44աբ] – Յովաննէս, մեծ մարգարէ... (187ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 187աբ Յոբ համբերող եւ սուրբ է... (187բ «Հըրճուիմք այսաւր»):

88. 187բ-90ա ՁԸ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լուսա­ւոր­չին ելն ի վիրապէն. եւ Գիւտ նշխարացն այլ զայս ասա՛յ կամ զՄեծ պահոցն եւ Ելն ի վիրապէն զայս գանձս ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է ԱՅՍ, ԽՆԴՐԵԱԼ Է ՅՈ­ՎԱՆԷՍՈ ԾԱՂԿԱՒՂՆ») – Այսաւր ծագեաց լոյսն ար­փիական... բ. 190աբ («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ») – ՅԱռա­քելէ մըտաւք տըխմար... (190ա «Յիսուս Որդու ձայն») գ. 190բ-1բ Տաղ գիւտ նշխարաց սուրբ Գրի­գորի Լուսաւ[որչին] –Լուսաւորիչն յորժամ ի լեառըն գընաց... (190բ «Յովասափու ձայնէն») դ. 191բ-2ա Յայս կիրակիս եկեղեցոյ տաւն է, զի Լուսաւորիչն ելեալ ի Վիրապէն, շինեաց զԷջմիածինն եւ զդիրս Հռիփսիմեանց. Գանձ զԱստուածածնին նաւակա­տեացն գի՛տ եւ ասա՛յ Տաճարդ երկնա[յին] եւ տաղս զայս ասա՛յ – Սուրբ է տաճար տէրունական... (191բ «Սուրբն Յուղիտայ դուստր»):

89. 192ա-3բ ՁԹ. Գանձ սրբոց մանկանցն Բեթ­ղահէմի կոտորելոց («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խանդաղակաթ սըրտիւ տենչալի... ա. 193բ-4ա Տաղ մանկանցն Բեթ­ղահէմի («Ա-Ք») –Արթունք զըւարթունք Բանին բա­նաւոր... բ. 194աբ [Մեղեդի] – Սարսեալ Հերովդէս դողայր... (194ա «Յարեւելից յարեւմուտս»):

90. 194բ-6բ Ղ. Գանձ Կոստանդիանոսին թագա­ւո­րին եւ մաւրն նորա Հեղինեայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերարփիդ վերին, լոյսըդ լուսածին... ա. 194բ [Կա­ֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») Գանձ գեղեցիկ ՚ւ արդիւնաւոր, / Րամեալ բանիւս հոգեւոր, / Ի Գրիգորէ մըտամոլոր... բ. 196բ Մեսեդի եւ տաղ Կոստանդիանոսի թագաւո­րին – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս... գ. 196բ-7ա [Տաղ. ձեռ. 2665, 267ա] – Թագաւորդ աստուածարեալ... (196բ «Յիսուս Որդի», «Խաղաղարար»):

91. 197ա-8բ ՁԱ. Գանձ Նէրսէսի հայրապետին եւ Խա­դայ եպիսկոպոսին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյ մեզ ցըն­ծալի... ա. 198բ Տաղ Ներսէսի հայրապետին – Նոր մեծահանդէս տաւնիւս... (198բ «Յարեւագալին») բ. 198բ-9ա [Փոխ] Գանձ – Հընչմամբ ձայնիւ բերկրա­նաց... (198բ «Քրիստոս փառաց»):

92. 199ա-201բ ՂԲ. Գանձ թարքմանչացն Սահա­կայ եւ Մեսրոպայ (Առաքելի է, վարդապետացն ա­սա­ցեալ) –Աւրհնեալ ես, սուրբ Հայր անքըննական... (201բ «Գանձիս տաղըն գի՛տ ի Սահակայ Պարթեւին գանձին յետեւն եւ ասա՛յ ԻԵ.»):

93. 201բ-3ա ՂԳ. Գանձ համաւրէն հաւասար մար­­գա­րէիցն ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ անուն հրաշալի... ա. 203աբ Տաղ համաւրէն մար­գա­րէից՝ ի Ներ[սիսէ] («Ա-Ղ») – Աստուածային խորոցն անճառ... (203ա «Հրճուիմք», «Խաղաղարար») բ. 203բ-4ա [Փոխէ. ձեռ. 428, 231բ-2ա] («Ճ-Ք») – Ճըշ­մա­րիտն ի յարգանդէ...

94. 204ա-6բ ՂԴ. Գանձ համաւրէն մարգարէիցն. զոր մարգարէ, որ տաւնես, զնորա տաղ գրած է, իրեն հետն ասա՛, զի խորհրդաւ («ԽՈՐՀՀԱՐԴՈՑՆ») – Խոր­հուրդ անքըննին, խորք որ չերեւին... ա. 206բ-7բ Նախահարցն թէ տաւնէս, զգանձ կարգն ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ – Որպէս Ադամն այն առաջին... (206բ «Յիսուս Որդի Հաւր Միա[ծին]») բ. 207բ-8ա Յորժամ Դանիէլին եւ երից մանկանցն տաւնէս, գանձն կարգէն ասա՛յ եւ տաղս զայս – Պաղա­տա­նաւք մարգարէին... (207բ «Խաղաղարար», «Այսաւր եկեղե[ցի ցընծայ]) գ. 208աբ Զաքարիայ մարգարէին եւ Ոնոփրիոսի սուրբ հաւրն – Զաքարիայ մարգարէին, ըզեաւթնալոյս աշտանակին... (208ա «Յիսուս Որդի», «Խաղաղարար») դ. 208բ-9ա Յորժամ Եղիսէի տաւ­նես եւ Եղիայի՝ զայս ասա՛յ – Յաղերս բանի քեզ ընդ բազմին... (208բ «Յիսուս Որդի Հաւր [միածին]») ե. 209ա-10ա Յորժամ Եսայիաս կայծակնամաքուր մար­գարէին տաւնես, զայս ասա՛յ – Ըզմարգարէքն յիշեմք ի յայսմ կարգին... (209ա «Յովասափու ձայն», 209բ «Խաղաղարար») դ. 210աբ Յորժամ Եզեկիէլի, Եզրի եւ Զաքարիայի՝ հաւրն Յովնաննու եւ Ամբա­կումայ տաւնես, զայս ասա՛յ – Եզեկիէլ ետես զՏէրն երկնային... (210ա «Յովասափին») է. 210բ-1բ Յոր­ժամ Երեմիայ մարգարէին եւ աշակերտացն Բարու­քայ եւ Աբիմելեքայ տաւնես, գանձն ի կարգն ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ – Ըզկոյսն Երեմիայ յիշեմ յիւր տաւնին... (210բ «Յովասափին ձայն ասա՛յ»):

95. 211բ-3բ ՁԵ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն կար­գաւ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ ազգաց քո մար­դե­ղութեանդ... ա. 213բ-4բ [Տաղ սուրբ առաքելոցն Քրիստոսի՝ իւթանասնիցն, ի Ներսիսէ կաթուղիկոսէ] («Ա-Ք») – Առաքեալք Աստուածորդոյն, ի ծոցոյ Հաւր... (213բ «Յիսուս Որդոյն ձայներէն ասա՛յ»):

96. 214բ-5բ ՁԶ. Գանձ համաւրէն առաք[ելոցն] («ՍԱՐԳ») – Սուրբ Երրորդութիւն, ստեղծաւղ զաւրու­թիւն... ա. 215բ-6ա [Տաղ] – Աղաչանաւք մաքուր դա­սին... (215բ յետագայ՝ «Յիսուս Որդու ձայներէն ասա՛յ»):

97. 216ա-7ա ՂԷ. Գանձ համաւրէն առ[աքելոցն] («ՎԱՐԴՅ») – Վեր երգեմք հընչմամբ... ա. 217աբ Յայն­ժամ Պետրոսին... բ. 217բ-9ա Տաղ Առաքեալ վարդապետէ («Ա-Ք») –Այգի տընկեալ էք վայելուչ...

98. 219ա-22ա ՂԸ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայրապետացն ասա՛յ («ՎԷՇՏԱԱՍԱՆՔ Է») Վայել է քոյին վայելչականին... ա. 222ա [Տաղ համաւրէն ամենայն սրբոց հայրապետաց] («Ա-Թ»)  Այ­սաւր մայր Սիոն ցընծայ... բ. 222աբ [Փոխ] («ՆԵՐ­ՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նոր գինոյն իմաստութեան...

99. 222բ-5բ ՂԹ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայ­րա­պետացն («ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑ») – Վարդապետաց քա­նոն եւ անսահման... ա. 225բ Տաղ հայրապետաց – Հանդէս գումարեալ եկեղեցոյ... (225բ «Ո՜վ զարմա­նալի խորհուրդ») բ. 225բ-6ա Տաղ վարդապետաց – Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (225բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

– 222բ ստ. լս. նոտրգիր. «Զգանձս ըսկըսիր անուշ ձայնով. / Գ. հոգով եւ կամ Դ.ով / միտք ի յառաջ ըն­թա­նալով / եւ դու ըզհետ բարբարելով, / մի՛ ի յե­տեւըդ հայելով, / անկարգաբար ծիծաղելով, / զոտ­վիդ ճապաղ իսկ դընելով / ՚ւ ի քովէ քով անկա­նելով»:

100. 226ա-7բ Ճ. Գանձ համաւրէն ճըգնաւորացն («ՃԳՆԱՒՈՐՔ») – Ճըգնաւորք ընտրեալ ճըշմարիտ գոր­ծեալ... ա. 227բ Տաղ ճգնաւորաց – Աստուած բարձ­րեալ, Տէրդ երկնային... (227բ «Հրճուիմք այսա[ւր]»):

101. 227բ-9ա ՃԱ. Գանձ համաւրէն հաւասար կու­սանացն («Ի ՓԱՌՍ») – Ի սկըզբան Էիդ... ա. 229աբ Տաղ կուսանացն – Ի կենարար փայտէն ծաղ­կեալ... (229ա «Յիսուս Որդոյն գոյն ասա՛յ») բ. 229բ Տաղ հաւասար կու[սանաց] – Լապտերք կուսից պայ­ծառ վառին... (229բ «Խաղաղար[ար]») գ. 229բ Այլ տաղ կուսանացն – Կոյսք իմաստութեամբ զլապտերս հոգոց վառեալք... (229բ «Ո՜վ զարմանալի»):

102. 230ա-1ա ՃԲ. Համաւրէն հաւասար մարտի­րո­սացն ասա՛յ գանձս զայս («ՏԵԱՀՆ») – Տինայ առեալ, տարմըք բարձրացեալ... ա. 231աբ Տաղ մար­տի­րոսաց, Ներսէսի ասացեալ («Ա-Ծ») – Արեգակն արդար ըզհուր սիրոյ... (231ա «Պատճառ պարծա­նաց», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):

103. 231բ-3ա ՃԳ. Գանձ համաւրէն մարտիրո­սացն («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն զարդա­րեալ... ա. 233աբ Տաղ սրբոց մարտիրոսաց՝ ի Ներ­սէս կաթուղիկոսէ («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ վըկայք Աս­տուածորդոյն եղէք... (233ա «Այսաւր Գաբրիէլ», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):

104. 233բ-5ա ՃԴ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսաց («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 235ա Տաղ սրբոց մարտիրոսացն, տեառն Ներ­սէ­սի ասացեալ – Տէ՛ր բարերար Հաւր միածին... (235ա նոտրգրով՝ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 235ա-6ա Հա­տեալ լեզուք սըրբաբանիցն... (235ա «Խաղաղարար նոր թագաւոր»):

105. 236ա-7բ ՃԵ. Գանձ համաւրէն մարտիրո­սացն եւ ամենայն սըրբոցն՝ հնոց եւ նորոց, յայտից եւ ապայտից («ԴԱՒԻԹԷ») – Դաւանեցէ՛ք, որդիք աւրի­նաց... ա. 237բ Տաղ մարտիրոսաց – Պաղատ­անաւք Աստուածածնին... (237բ նոտրգրով՝ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 233բ-4ա [Տաղ սրբոյ հայրապետաց տեառն Ներսէս կաթողիկոսէ. ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին, / վարդապետաց ուղիղ բանին... (237բ «Յիսուս Որդի Հաւր»):

106. 238ա-9բ ՃԶ. Գանձ համաւրէն սրբոց մար­տի­րո­սացն եւ նահատակացն («ԱՌԱՔԵԼ») – Աս­տուա­ծազարդ գունդն երանական... ա. 239բ-40բ Տաղ մարտիրոս[աց] – Անդ մարտիրոսքըն պըսակին... (239բ նոտրգրով՝ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

107. 240բ-2ա ՃԷ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ՍԻ­ՄՈ») – Սուրբըդ սըրբոց, Աստուած էական... ա. 240բ [Կաֆա] («Սիմէոննե աս») Սիրով հոգոյն գանձըս գրեցաւ, / Ի մեղսամած մըտաց ծընաւ, / Մաքուր ման­կանց յաւրինեցաւ... բ. 242աբ Տաղ մարտիրոսաց՝ տեառն Ներսէսի ասացեալ – Բայց դուք, որդի՛ք իմ սի­րելիք... (242ա «Հրճուիմք այսաւր») բ. 242բ Յոր­ժամ կենաց ցաւղոյն արբջիք... (242բ «Միաշաբաթ»):

108. 242բ-4ա ՃԸ. Այլ գանձ մարտիրոսաց ասա՛յ («ԷՆՈԶՆ») – Էրեւեցար Աստուած յայտնապէս... ա. 244բ-5ա Տաղ մարտիրոսաց – Որ չարչարեացն զձեզ, լացէ... (244բ «Խաղաղարար») բ. 245ա Որդոց եւ թոռանցն որ տաւնէս, զգանձն հայրապետացն ասա՛յ եւ տաղս զայս – Գովեստ քեզ բարեաց պատ­ճառ... (245ա «Յարեւագալին») գ. 245աբ Տաղս մար­տի­րոսաց – Գրիգոր պըսակն ազգի մարդկան... (245ա «Միաշաբաթ աւր») դ. 245բ Գրիգորի Աստուա­ծա­բանի եւ Գրիգորի Սքանչելագործի թէ տաւն է, զգանձն հայրապետաց ասա՛յ եւ տաղս զայս ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐ») – Գետ հոսեալ աստուածային... ե. 245բ-6ա [Տաղ սրբոց հայրապետաց՝ տեառն Ներսէս կա­թո­ղիկոսէ. ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին, / վարդապետաց ուղիղ բանին... զ. 246ա-7ա Թէ Մարութայի հայրապետին տաւնես, զգանձն հայ­րա­պետացն ասա՛յ եւ տաղ զայս ասա՛յ – Ի քսա­նումէկ աւուր հայոց մարերի... (246ա «Յովասափ»):

109. 247ա-8բ ՃԹ. Գանձ Տապանակին Աստուծոյ, որ ի Կայիաթարիմ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն բա­րի, Աստուածդ ամենի... ա. 247ա [Կաֆա] («ԳՐԻ­ԳՈ­ՐԻ») – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի, / Րամեալ բանիւ ուրա­խալի, / Ի Գրիգորէ առն անմըտի... բ. 248բ [Փոխ] – Այսաւր զտապանակ ուխտին... (248բ «Ի Խա­չին տըն[կեալ]») գ. 248բ-9ա [Յորդորակ] – Մայր հաւատոյ սուրբ հարսնարան... (248բ «Հրճուիմք այսաւր») դ. 249ա [Տաղ եւ մեղեդի եկեղեցոյ եւ տա­ճարի եւ մատրանի. ձեռ. 2672, 172աբ] («ՍԻՄԷՈՆՆ») – Սուրբ ես, տաճար երկնանըման... (249ա «Յիսուս Որդի Հաւր»):

110. 249ա-50ա ՃԺ. Գանձ Վարդավառին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեզ յայտ­նեալ... ա. 250ա Մեղեդի Վարդավա[ռին] – Գո­հար վարդըն վառ վառեալ... բ. 250ա-1ա Այլ տաղ եւ մեղեդի Վարդավառին՝ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Այսաւր ցընծայ լեառըն Թափաւր... (250բ «Յիսուս Որդի») գ. 251աբ [Նոր տաղ Վարդավառին] – Նոր իմն ահաւոր խորհուրդ նորէն... (251ա «Յարեւա­գա­լին»):

111. 251բ-2բ ՃԺԱ. Գանձ երկրորդ աւուր Վարդա­վա­ռին ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ լոյսն արփիական... ա. 252բ-3ա Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ Ե») – Անճառ Բանըն հայրական... բ. 253աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Ի յայս խորհուրդ զերիս միայն...

112. 253բ-4բ ՃԺԲ. Գանձ Վարդավառին երրորդ աւուրն ասա՛յ («ՆՓԵԻՐ») – Ներգործական Աստուած բարերար...

113. 254բ-5բ ՃԺԳ. Գանձ Վարդավառին երեկոյն ասա՛յ («ՍՀԷԴՍ») – Սուրբ առաքեալքն յանկարծ հա­յե­ցեալ... ա. 255բ-6ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Խաւսէր բանիւ նայ հարցական... (255բ «Յիսուս Որդի Հաւր») բ. 256աբ Շաբաթ աւր Թաթէոսի առաքելոյն եւ Սանտըխտոյ կուսին է, Զառաքելոց գանձ – Ի կար­գէն տաղ զայս ասա՛յ– Վարդ վայելուչք խուռ­նե­րամք... (256ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

114. 256բ-7բ ՃԺԴ. Գանձ նախահարցն յԱդամայ, Աբելի, Սեդայ, Ենովքայ («ՄՔԴԱԶՆ») – Մեծապայ­ծառ<առ> անուն հրաշալի, Հայր համայնից... ա. 257բ-8ա Երկոտասան մարգարէից ասա՛յ – Վասըն սոցին յիշել ապագայ... (258ա «Նախահարցն տաղն գի՛տ ի համարն մարգարէիցն գանձին յետեւըն, ասա՛յ») բ. 258աբ Տաղ ազնիւ՝ Ներսէսէ ասացեալ – Հայցմամբ մաքուր յորովայնից... (258ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

115. 258բ-9բ ՃԺԵ. Եփեսոսի սուրբ ժողովոյն գանձ գի՛տ ի համարն եւ ասա՛յ գանձ Շողակաթին Էջմիածնին («ՏԱԱԱՒԵՑ») – Տաճարդ երկնային, տուն քրիստոսային... ա. 259բ-60ա [Տաղ] – Սուրբ է տա­ճար տէրունական... (259բ «Խաղաղարար») բ. 260ա [Փոխ] – Նախ միածին Աստուածըն Բան... (260ա «Սուրբ Կիրակոս», «Միաշաբաթ աւր») գ. 260ա-2ա Այլ տաղ եւ գովասանք սուրբ տաճարին Էջմիածնայ՝ յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ – Ահա ասեմ բան գովեստի... (260ա «Յիսուս Որդոյ ձայներուն»):

116. 262ա-4ա ՃԺԶ. Գանձ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին («ՄԿՐՏԻԻՉ») – Մեծապայծառ հրա­կերպ, վեհագին... ա. 264աբ Մեղեդի ծըննդեան եւ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին – Գոհար վարդն ինքնագոյն... բ. 264բ-5ա Աստուածածնին յորդորակն է («Ա-Ք») – Արեւ լուսատու, տաճար Աս­տուծոյ Մարիամ... (264բ «Աստուած քարոզեաց եւ») գ. 265աբ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ է («ՏԷՐ [Ա]ՌԱՔԵԱ») – Տունկ անմահութեան բողբո­ջեցար... (265ա «Ո՜վ զարմանալի»):

258աստ. լս. «Ո՛վ սուրբ հանդիպողք եւ վայելողք Գանձարանիս, յորժամ գանձն յերկար լինի եւ տաղն մեծ եւ կամ շատ, զկէս գանձովն եւ մէկ տաղն առաւաւտուն ասա՛յ եւ զկէսն մէկ տաղովն՝ իրիկունն ասա՛յ, որ դու չաճըզիս, եւ զժողովուրդն՝ զձանձրանայ. եւ թէ գանձն քիչ է, եւ տաղն շատ է, զգանձն առաւաւտուն ասա՛յ եւ տաղն իրիկունն ասա՛յ»:

117. 265բ-7ա ՃԺԷ. Գանձ Փոխման սուրբ Աս­տուա­ծածնին երկրորդ աւուրն ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոհաբանեալ սուրբ Աստուածածին... ա. 265բ [Կա­ֆա] («Գրիգորի է») – Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի, / Րա­մեալ բանիւ յոյժ պիտանի, / Ի Գրիգորէ յառաջ եկի... բ. 267ա Մեղեդի ասա՛յ – Մեծացիր այսաւր, սուրբ Աստուածածին... (267ա «Այսաւր երեւի ան­տես») գ. 267ա-8ա Յորդորակ է սուրբ Աստուա­ծած­նին («Ճ-Ք») – Ճիւղեր եր ծառոյն կենաց... (267ա «Այսաւր առաջքն Ծնընդեան կարգնէ») դ. 268աբ Տաղ Ներսէսի ասացեալ – Անարատ տաճար եւ առա­գաստ լուսոյ... (268ա «Ո՜վ զարմանալի»):

– 261բ ստ. լս. («ԳՐԻԳՈՐԻ Է»)«Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի,/ Րամեալ բանիւ յոյժ պիտանի,/ Ի Գրիգորէ յառաջ եկի, / Գրեալ ի դաշտըս քարտիսի, / Որ վեր­ծա­նիմ ի հանդիսի, /Րամեալ ձայնիւ ուրախալի, / Ի տունըս սուրբ փոխման մեծի, / Էին ծնաւղի Տեառն Յիսուսի»: 263ա «Այսաւր երեւի անտես», «Այսաւր առաջքն Ծնընդեան կարգնէ»: 264ա «Ո՜վ զար­մա­նալի»:

118. 268բ-70բ ՃԺԸ. Գանձ Վերափոխման Աս­տուա­ծամաւրն երրորդ աւուր («ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ») – Սուրբ մայրըդ լուսոյ... ա. 270բ-1ա [Տաղ փոխման Աստուածածնին. ձեռ. 2672, 267ա] – Խնկի ծառի նըման ես... (270բ «Հրճուիմք») բ. 271աբ Տեառն Ներ­սէսի ասացեալ – Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետն եկեալ... (271ա «Ո՜վ զարմանալի):

119. 271բ-3ա ՃԺԹ. Երեքշաբթի Յովակ[ի]մայ եւ Աննայի ծնընդեանն կարգն է Նիկիայ սուրբ ժողո­վոյն. գանձն գի՛ւտ ի համարն: Գանձ Յովաննու Կա­րապետին եւ Յոբայ արդարոյն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք ցանկալի... ա. 273աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Զոր յիշեսցուք զերանելին... (273ա «Հրճուիմք», 273բ «Այսաւր եկեղեցի»):

120. 273բ-4բ ՃԻ. Գանձ նաւակատեաց Սուրբ Խա­չին («ԱՌԱՔԵԼ») – Անմահ արքային, անճառ ան­հա­սին... ա. 274բ-5ա Տաղ եկեղեցոյ՝ Առաքել վարդա­պետէ ասացեալ («ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Տաճար լուսոյ, տուն արքային... (274բ «Հրճուիմք») բ. 275ա [Փոխէ. ձեռ. 2649, 370բ](«ՍԻՒՆԵԱՑ») – Սիւն հաւատոյ, սե­ղան փըրկչին... (275ա «Խաղաղարար»):

121. 275ա-6բ Գանձ Խաչի առաջի աւուրն ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ ակըն պատուական... ա. 276բ-7ա Տաղ Խաչվերացին, ի Ներսէս Լամբրոնացոյ ասա[ցեալ] – Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աստուած մեր... (276բ «Ինձ ումէտ կայր եւ կուման ի քո գալ») բ. 277աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կենաց փայտ տընկեալ... (277ա «Յարեւե­լից յարեւմուտս»):

122. 277բ-8բ ՃԻԲ. Գանձ Խաչվերացին երկրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յայն եդեմական... ա. 278բ-9ա Մեղեդի Նարեկացոյն – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... բ. 279ա Տաղ նորին – Սեպհական սիւն պա­տուական... գ. 279աբ Խաչըն սեղան է պատուա­կան... (279ա «Վերինն. Ի յելս յարեւու յառաջ: Վա­րինն. Խաղաղարար», «Յիսուս Որդու ձայներու»):

123. 279բ-80բ ՃԻԳ. Գանձ Խաչին երրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Աւրհնեալ ես փայտ, կանգնեալ ի յերկ­րի... ա. 280բ-1ա Տաղ յԱռաքել վարդապետէ – Չորեքկերպեան թեւք Սուրբ Խաչին... (280բ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 281ա Այլեւ չորս ազգ էր փայտ խաչին... (281ա «Միաշաբաթ աւր»):

124. 281ա-4բ ՃԻԴ. Գանձ յԱպարանից սուրբ Նշա­նին, ի Քերովբէնց Յովհանիսի ասացեալ («ՅՈ­ՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն խոնարհեալ... ա. 284բ-5ա [Տաղ սրբոյ Խաչին. ձեռ. 424, 262ա-3ա] («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լոյսն ի Հաւրէ մեզ յայտ­նե­ցաւ... (284բ «Աստուած անեղ, անպա­րա[գրե­լի]. Ղարիպին կենաքն») բ. 285աբ [Յորդորակ. ձեռ. 2672, 285բ-6ա] – Կազմեն տապան անփուտ փայ­տեաց... (285ա «Խաղաղարար»):

125. 285բ-6բ ՃԻԵ. Գանձ սքանչելագործ սուրբ Նըշանին, Արծկոյ քաղաքէ Յակոբ եպիսկոպոսէ Նետրարենց ասացեալ, գովեալ եւ ազնիւ («ՅԱԿՈԲ») – Յիսուս Քրիստո՛ս, արքայդ համայնից... ա. 286բ-7ա Տաղ ի նոյն Յակոբ եպիսկոպոսէ ասացեալ – Սքան­չելի սուրբ նըշանըդ պատուեալ... բ. 287աբ [Այլ տաղ խաչի ասացեալ. ձեռ. 2672, 288աբ] – Խաչն եղիցի մեզ պահապան... (ստ. լս.՝ 286բ «Վկայից հանդիսից հրաշալի», 287ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

126. 287բ-9ա ՃԻԶ. Գանձ Գէորգայ զինաւորին («ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ է Հայր, ծընաւղ միածնին... ա. 289ա-90ա [Տաղ ի Նետրարենց Յակոբ եպիս­կո­պոսէ. ձեռ. 2649, 382բ-3բ] («ՅԱԿՈԲ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ») – ՅԱստուծոյ ընտրեցար դու բարի... բ. 290աբ [Փոխ] – Նախ զսուրբ Գէորգ գերումն ածեն կաղախանին... (ստ. լս.՝ 289ա «Վկայից հանդիսից հրա[շալի]», 290ա «Ի մեղական գոլով եւ բնու[թիւն]»):

127. 290բ-2ա ՃԻԷ. Գանձ Վարագայ Սուրբ Խաչին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե Ա») – Գլուխն եկեղեցոյ, վէմն հաւա­տոյ... ա. 292ա Մեղեդի ի Վարագա Խաչ[ին] – Այսաւր մեծ զարմանք հրաշից... բ. 292ա [Յորդորակ] – Ամփոփեալ զնըշան խաչին... գ. 292աբ Այլ տաղ Վա­րագայ ասա՛յ – ԶՎարագ ասեմ ըզբաղձալին...

– 290բ ստ. լս. («ԳՐԻԳՈՐԻ ՅԵ») «Գանձըս գրե­ցաւ, ըստուգեցայ, / Րամեալ բանիւ շարադրեցայ, / Ի Գրի­­­գորէ առն անիմայ, / Գըրեալ Խաչին սուրբ Վարա­գայ, / Որ զիս ասեն ի տաւն սորայ, / Րամեալ մանկուն­քըն գերակայ, / Յատենի ձայնիւ երգեայ, / Եթէ ունիս գոր­ծիք սորայ»: 292ա «Ի խաչին տընկեալ», «Վայ իմ մեղուցեալ», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»:

128. 292ա-4ա ՃԻԸ. Ողբ իշխանացն Հայոց աշ­խար­հին՝ Սահակայ եւ Համազասփայ եւ այլոցըն հաւասար – Յայս ահագին աւուրս, որ հասաք... ա. 294աբ Տաղ իշխանացն Հայոց – Սուտ եւ անցաւոր աշխարհս...

129. 294բ-6ա Գանձ եաւթանասունւերկու աշա­կերտ[աց] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն գոյէ, գեր­իմաստ վեհէ... ա. 294բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գան­ձըս գրեցայ առաքելոց, / Րամեալ բանիւ ի Սուրբ Գը­րոց, / Ի Գրիգորէ յետնեալ սըրբոց... բ. 296աբ Տաղ եւթա­նասնիցն – Եւ քում ընտրեալ եաւթանասնին... (296ա «Հրճուիմք այսաւր»: 296բ «Միաշաբաթ»):

130. 296բ-7բ ՃԼ. Գանձ սուրբ կուսանացն Թեկղի եւ Վառվառեայ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այն երկնաւոր, որ ի կուսէն ծնաւ... ա. 297բ-8ա Տաղ Թեկղի եւ Վառվա­ռեայ – Աւրհնեալ անճառ Հայրըն գըթած... բ. 298աբ [Յորդորակ] – Արդ, պաղատիմք առ քեզ... (297աբ ստ. լս. յետագայի՝ «Միայշաբաթ»):

131. 298բ-300բ ՃԼԱ. Գանձ սուրբ աւետարան­չացն («ՄԱՐՏԻՐՈՍ») – Մեծասքանչ անուն, սուրբ Երրորդութիւն... ա. 300բ-1ա Մեղեդի աւետարան­չացն – Մաթէոս մարդ անուանեցաւ... (300բ «Սուրբն Յուղիտայ դուստր») բ. 301աբ [Յորդորակ է. ձեռ. 2672, 297բ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեստ արժան փառաց քոյին... (301ա «Սուրբ Կիրակոս»):

132. 301ա-2բ ՃԼԲ. Գանձ Խաչգիւտին («ԽԱՉԱ­ՏՈՒՐ») – Խաչի քո, Քրիստոս, երկիր պագանեմք... ա. 302բ Մեղեդի եւ տաղեր Խաչգիւտին – Այսաւր զխա­չափայտըն սուրբ... բ. 302բ-3ա 244բ [Տաղ սրբոյ Խաչին. ձեռ. 423, 239աբ] – Այսաւր եղեւ գալ դըշ­խոյին... (302բ Ի խաչին տընկեալ որթոյն», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 303ա [Տաղ խաչի. ձեռ. 2672, 281ա] – Ի գըտանել կենաց փայտին... (303ա «Միաշաբաթ աւր հանգըստ») դ. 303աբ [Փոխէ. ձեռ. 423, 239բ] – Յայնժամ մեռեալ մի տանէին... (303ա «Այսաւր եկեղեցի»):

133. 303բ-305ա ՃԼԳ. Գանձ հրեշտակապետացն, առաւաւտին ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խոր­հուրդ հրաշական... ա. 305ա-6ա Բանք մաղթանաց՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ, առ երկնային զաւրսն («Ա-Ք») – Անեղ, անմահ թագաւորին... (305ա «Ի մեղական գոլ», «Արարիչ Տէր քաղ[ցրացաւ]»):

134. 306ա-7բ ՃԼԴ. Գանձ հրեշտակապետացն, երեկոյին ասա՛յ («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յոյժ փառատրելի, յաւետ գովելի... ա. 307բ-8ա Ներսէսի ասացեալ է Վասն երկնային զաւրացն – Նոր տաւնիւս զըւարթնոց հրեշ[տ]ակական... (307բ «Ո՜ զարմանալի խոր­հուրդ») բ. 308ա [Այլ տաղ հրեշտակաց. ձեռ. 2672, 303ա] – Ձեզ ձայնակից զըւարթունք հրեշտակք... (308ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

135. 308ա-10բ ՃԼԵ. Գանձ Յոհաննու Ոսկէբերան վարդապետին («ԱՅՍ ՅՈՀԱՆՈՒ ՈՍԿԷԲԵՐԱՆԻՆ») – Աւրհնեմք ըզքեզ, Տէրդ ամենայնի... ա. 310բ Մեղեդի եւ տաղ՝ Ոսկիբերան վարդապետին – Ի յորովայնէ ընտրեալ... (310բ «Ի յելս յարեւու յառ») բ. 310բ-1ա Տաղ Յոհաննու Ոսկիբերանու, ի յԱտոմ իրիցուէ ասացեալ է («Ի ԱՏՈՄ ԻՐԻՑՈՒՆ Է») – Ի հանդէս քո մեծ տաւնի... (310բ «Կայթեա՛ սուրբ կաթուղիկէ») գ. 311ա-2ա Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ («ՎԱՐ­ԴԱՊԵՏԻՆ ՅՈՀԱՆ») – Վարդապետաց թագ եւ պարծան... (311ա «Յիսուս Որդի ձայներուն ասա՛յ») դ. 312աբ Յորժամ Գուրիասանցն որ տաւնես, նայ զգանձն մարտիրոսաց ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ, զի խորհըրդաւոր է – Սուրբ Գուրիաս վկայըդ արի... ե. 312բ-3ա Ի սոյն քաղաքն Եդեսիի...

312ա ստ. լս., գրչից. «Աւաղ, որ աւրինակըն պա­կաս էր»:

136. 314ա-5ա ՃԼԳ. Գանձ Նիկողայոսի հայրա­պետին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գաւազան ծաղկեալ գեղուղղէշ փայլեալ... ա. 314ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ եմ համեղ եւ գովելի, / Րամեալ բանիւ յոյժ ըղձալի, / ԻԳրի­գորէ յառաջ եկի... բ. 315ա [Տաղ. ձեռ. 423, 18աբ, Գանձ տաղ Նիկաւղայոսի հայրապետին տպ.] – Աստուած անմահ (=անճառ), սուրբ թա­գա­ւոր... բ. 315բ [Փոխէ զձայն. ձեռ. 423, 18բ] – Երեւմամբ սուրբ հրեշտակաց...

137. 315բ-7ա ՃԼԷ. Գանձ սուրբ Մինասայ, առաւաւ­տին ասա՛յ («Ի ԲԱՂԻՇԵՑՈՅ») – Ի յերկնային լուսոյն հայրական... ա. 317աբ Տաղ սրբոյն Մինասայ – Տէ՛ր բարերար Հաւր միածին... բ. 317բ [Փոխէ. ձեռ. 423, 31ա] – Երմոգինեայ եւ Գրաբոսին եւ ընկերաց սուրբ Մինասին...

138. 317բ-20բ ՃԼԸ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, երե­կոյին ասա՛յ («ԱՆԴՐԵԱԱՍՆ ԽՆԴՐԵՑ») – Անպարա­գիր Բանըն հայրական... ա. 320բ Մեսեդի սըրբոյն Մի­նա[սայ] – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս...

139. 320բ-2ա ՃԼԹ. Գանձ սրբոց Եւստռատիո­սեանց, խիստ ազնիւ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փա­ռաւք զարդարեալ... ա. 322աբ Մեսեդի Եւստա­ռատի – Առ քեզ պաղատիմք...

140. 322բ-4բ ՃԽ. Գանձ սրբ[ոց] առաքելոցն Թա­դէոսի եւ Բարդուղիմ[էոսի] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերար­փի պայծառ, գոյիցըն պատճառ... ա. 324բ Մեղեդի եւ տաղ առաքելոց – («ԻՄԷՈՍ») – Ի լըծակցութիւն գոր­ծոյ... բ. 324բ-5ա [Յորդորակն է. ձեռ. 423, 28բ-9ա] («ԱՌԱՔԵԼՈՅՆ ԵՐԳՍ») – Արեգակն արդար, որ ի Հաւրէ ծագեալ...

141. 325ա-6ա ՃԽԱ. Գանձ Յակոբայ Մծբնայ հայրապետին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծաւ համբաւ անուն գովելի... ա. 326աբ [Այլ տաղ սրբոյն Յակոբայ. ձեռ. 424, 305աբ] («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Անճառ միածին Հաւրն երկնաւորին... (326ա «Աչք իմ ծովա­ցեալ: Դասքըն հրէական»):

142. 326բ-8ա ՃԽԲ. Գանձ Ինքնատիոսի հայրա­պետին եւ Պաւղիկարպոսի («ԳՐԻԳՈՐԻՈ Է Ա») – Գոհաբանական, գովաբանական, գովեստ պերճա­կան... ա. 326բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԷ») – Գանձըս գրեցայ ես ի կարգի, / Րամեալ բանիւ յայս նամակի, / Իգնատիոս հայրապետի... բ. 328ա Տաղ Իգնատիոսի հայրապետին – Ի սուրբ սերմանց առաքելոց... (328բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») բ. 328ա [Փոխէ. ձեռ. 2659, 48աբ] – Իգնատիոս մանուկ բարի... (328բ «Միաշաբ[աթ] աւր հանգըս»):

143. 328ա-9բ ՃԽԳ. Գանձ Ադդէի հայրապետին եւ Աբգարու թագաւորին ասա՛ («ՆԵՏԻԱՍ») – Նոյն քեզ վայել է... ա. 329բ Տաղ Աբգարու թագաւորին – Տէր բարերար Հաւր միածին... (329բ «Հըրճուիմք այ­սաւր») բ. 329բ-30ա [Այլ տաղ. ձեռ. 424, 309ա] – Տէրն ընկալաւ սիրով զնոսին... (329բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

144. 330ա-1բ ՃԽԴ. Գանձ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ առաքելոյն ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորք անքըննին, անճառ անհասին... ա. 331բ-2բ Տաղ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ արդարոյն – Յի­սուս Քրիստոս Հաւր միածին...

145. 332բ-4ա ՃԽԵ. Գանձ Ստեփանոսի Նախա­վըկա­յին եւ առաջին մարտիրոսի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր, ան[մահ] թագաւոր... ա. 334ա Մեղեդի Նախավըկայի – Ի խաչին տընկեալ որթոյն... բ. 334աբ Տաղ սուրբ Ստեփաննոսին – Ամենեքեան ի մի բերան... գ. 334բ [Յորդորակ, ձեռ. 2672, 316բ] – Սուրբ Ստեփանոս անապական... դ. 334բ-5բ [Փոխ] – Ի գաւազանէն Յեսեայ ստեղնեալ... (334ա ստ. լս. «Ի խաչին տընկեալ», «Հրճուիմք այսաւր»: 334բ «Միա­շա­բաթ աւր հան[գըստեան]», «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

146. 335բ-6բ ՃԽԶ. Գանձ սուրբ առաքելոյն Պետ­րո­սի եւ Պաւղոսի («ԻՍ ԳՐԻՉ») – Ի սպարապետին, ի սեռս երեսին...(335բ «Այս գանձիս յառաջքն Առա­քե­լոցն ի կարգն գիւտ եւ ասա՛յ») ա. 337ա [Փոխ] («ՊԵՏՐՈՍԻ») – Պաղատիմք առ ձեզ, ընտրեալք...(337ա «Ձայն որ զաշխարհս արար») բ. 337աբ [Փոխ] – Պետրոս եւ Պաւղոս, քրիստոնէից պար­ծանք... (337ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):

147. 337բ-40ա ՃԽԷ. Գանձ որդոցն որոտմանց՝ Յոհաննու եւ Յակոբայ («ԳՐԻԳԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գեղա­պանձ լուսով, գեղասքանչ գունով... ա. 340ա [Տաղ Որդոց Որոտմանց. ձեռ. 424, 319բ-20ա] – Այն, որ եկեալ տենչմամբ սըրտին...(340ա «Խաղաղարար նոր թագաւոր»), բ. 340աբ [Փոխ. ձեռ. 2672, 323ա-4ա] – Մինչդեռ նըստէր առ իւր քեռին... (340ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 340բ-1ա [Յորդորակ. ձեռ. 2649, 65բ-6ա] – Ապա գնացեալ Յոհանիսի... (340բ «Միաշաբաթ աւր հանգըստ») գ. 341աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ ԵՐԳ») – Նոր լոյս յար­փե­նոյն վառեալ... (341ա «Յարեւագալին գոյն ասա՛յ»):

148. 341բ-3ա ՃԽԸ. Գանձ Բարսղի Կեսարու հայ­րապե[տի] («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչաբարձ սուրբ ահրիա­­պանծալի... ա. 343աբ [Տաղ Բասիլիոսի. ձեռ. 424, 322բ-3ա] – Այր մի ընտիր ու անուանի... բ. 343բ-4ա Ի Նիկիայ մեծ քաղաքին...

149. 344ա-5բ Գանձ ձեռնադրութեան քահանայից («ԳՐԻԳՈՐՐԻ Է») – Գըթայ ի մեզ, Տէր ամենակալ... ա. 344ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԵ») – Գանձըս գրեցաւ ձեռ­նա­դրութեան, / Րամեալ բանիւ խորհըրդական, / Ի Գրի­­գորէ յոյժ անպիտան... բ. 345բ-6ա [Այլ տաղ ձեռ­նադրութեան քահանայից, ձեռ. 2672, 338աբ] («Ի ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԼ») – Ի մեծի հրաշափառ հանդիսի... (346բ «Վըկայից հանդիսից հրաշալից») գ. 346աբ [Տաղ աւծման քահանայից] – Ո՛վ անմահ, հաց կենաց մեզ տուր...

150. 346բ-7ա ՃԾ. Գանձ Թափաւրի եւ անդաս­տա­նի ասա՛յ («ԳԱՆՁ») – Գանձըդ կենաց՝ Որդիդ միածին... ա. 347ա Թագաւորիդ յաւիտենական, աւրհ­ներ­գութիւն տացուք... բ. 347ա Ամենաւրհնեալ մայր Տեառն Յիսուսի... գ. 347ա-8ա Աւրհնութիւն հասարակաց – Աւրհնեցէ՛ք զՀայրն Աստուած դուք ի սկզբանէ... (347ա ստ. լս. «Անձ իմ արի աղաւթէ դէմ»):

151. 348ա-9ա ՃԾԱ. Գանձ պաշտման եւ հսկման («ԱՌԱՔԵԼ») – Անտանելիդ երկնի եւ երկրի... ա. 349աբ Խոստովանութիւն մեղաց, Առաքել վարդա­պե­տէ ասացեալ – Անթիւ չարեաւք յանցայես...(349ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր դու») բ. 349բ-50ա Ճարտար զբարին իմացայ... գ. 350ա-1բ Ոտանաւորս յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ Վասն հոգեւարի եւ յերկնային ճանապարհին եւ Յաւդային դիւացն հանդիպմանց եւ հոգոց կայանին եւ յաւուր դա­տաս­տանին, դըժոխոց տանջանացն («Ա-Ք, ՏԵՐ ԱՌԱ­ՔԵԱԼ») – Աչք իմ ծովացեալ, գէտք յինէն հոսեալ... (350բ «Անճառ միածին», «Դասքն հրէական»):

152. 351բ-3բ ՃԾԲ. Գանձ աշխարհաթաղի եւ ուր­բաթ աւուր ասա՛յ («ՄԱՆՎՅԼՍ») – Մինդ ի յԷէն, Բանդ ի սկըզբաննէ... ա. 353բ-5ա Առաքել վարդա­պետէ ասացեալ («Ի ՅԱՌԱՔԵԼԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ՍՏԵՓԱՆՈՍՆ ՈՅ») – Ի միտ առէք զողբըս բանիս...

153. 355ա-6ա ՃԾԳ. Գանձ յաշխարհաթաղի եւ հանգըստեան ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Այսաւր եհաս հրաման Արարչէն... ա. 356ա-7ա [Ողբ վասն մեռելի. ձեռ. 424, 333բ-4բ] – Լըւարուք ըզբար­բառ բերանոյս... բ. 357աբ [Այլ խրատ վասն հոգոց ասացեալ. ձեռ. 2709, 371ա] – Է մահ քան ըզքեզ յիշեմ...

154. 357բ-60բ ՃԾԴ. Գանձ քահանայաթաղի յետ փառք ի բարձումին («ՄԱՆՎԻԼԻ Ե») – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի... ա. 360բ-1ա [Տաղ քահանա­յա­թաղի. ձեռ. 424, 332աբ] – Բայց ես հոգով գոլ... (360բ «Հրճուիմք») բ. 361ա Քանզի ճրագին նըմա­նեցայ... (361ա «Միաշաբաթ»):

155. 361ա-3ա [ՃԾԵ.] Գանձ քահանայաթաղի ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԵՐԳ») – Այսաւր եհաս ինձ աւր վախճանի... ա. 363աբ [Ողբ քահանա­յա­թաղի. ձեռ. 424, 329աբ] – Որդիք լուսոյ Հաւրըն մեծի... (360ա «Միաշաբաթ») բ. 363բ-4ա Հոգոյն Սըրբոյ Գալըստեան առաջի աւուրն ասա՛յ – Հոգիդ Սուրբ Աստուած, որ շրջէիր... (363բ «Ո՜վ զարմա­նալի») գ. 364ա Տաղ սըրբոց կուսանացն ի տեղն ասա՛յ – Ի կենարար փայտէն ծաղկեալ... (364ա «Յի­սուս Որդոյ գունն է»):

Բ. 364ա-407ա [Տաղք] Գեղեցիկ ոտանաւորներ, ողբեր եւ լացեր եւ խրատքներ՝ վասն հոգեվարի եւ վասն երկնային ճանապարհին եւ յաւդային, դիւացն եւ հոգոց կայանին եւ յաւու|364բ|ր դատաստանին եւ դժոխոցն եւ հրեղէն գետոց եւ յանքուն յորդանցն, զոր ասացեալ են սուրբ վարդապետացն եւ իմաս­տասիրացն

364բ [Ցանկ] – Նախ եւ յառաջ տաղս զայս: Ա. Յորժամ գըրեալքըն... Խ. Յոյս եւ ապաւէն եւ կեան:

364բՅետագայի նոտրգրով. «Աղաւթից եւ ողորմութեան տաղերս կայ պահոց գանձերուն մէջն զայնոնք այլ այս կարգս ասա՛յ»:

1. 364բ-7բ Ա. Տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ ասացեալ է Յաղագս կատարածի աշխարհի եւ յաւուր դա­տաս­տանի հատուցումն գործոց – Յորժամ գըրեալքըն կատարին, / Որ զայնմ աւուր մեզ պատմեցին... (365ա «Յիսուս Որդի է»):

2. 367բ-9բ Բ. Վասն անկելոյն յԱդամայ ի դրախ­տէն եւ գալոյն եւ արտասուելոյն, եւ վասն հոգե­վա­րին եւ ճանապարհի հոգոցն, եւ պատերազմի դիւացն եւ կայանի հոգոցն, ասացեալ Առաքել վար­դապետէ – Վայ այն աւուրն, որ ես ստեղծայ, / Վայ էն ժամոյն, որ խաբեցայ... (367բ «Յիսուս Որդի»):

3. 369բ-71ա Գ. Վասն ահեղ դատաստանին եւ քննութեանց եւ յարութեան մեռելոց, Առաքել վարդա­պետէ – Յորժամ դըրունք երկնից բացուին, / Լինի հընչմունք ահագնակին... (369բ «Յիսուս Որդի»):

4. 371ա-2բ Դ. Վասն բաժանման արդարոցն ի մե­ղաւորաց եւ տանջանացըն դժոխոց, Առաքել վար­դապետէ ասացեալ – Յետ քըննութեանց դատաս­տա­նին, երբ ամենայն բանք վըճարին... (371ա «Յիսուս Որդի Հաւր») ա. 372բ Ողբ եւ նաղատինք անձին, Առաքել վարդապետէ, գիշերապաշտման. գանձին յետեւն գի՛տ ի համարն եւ ապայ ասա՛յ ապաշ­խա[րութիւն] – Անթիւ չարեաւք յանցայես... բ. 372բ. Այլ տաղ հոգեվարի եւ յերկնային ճանապարհին Առաքել վարդապետէ – Աչք իմ ծովացեալ...

5. 372բ-4ա Ե. Խրատական բաներս, Առաքել վար­դապետէ ասացեալ («Ա-Ք, ԱՌԱՔԵԼԻ Է») – Ամենայն փառք մարդոյ դատարկ եւ յունայն... (372բ «Անցանէ մեծութիւն»):

6. 374աբ Զ. Ողբ, ոտանաւոր Առաքել վարդապե­տէ Վասն անձինն իւրոյ եւ ինձ նըման մեղաւորաց («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՅՍ») – Յիշելով զաւր մա­հուն, սիրտ իմ սասանի... (374ա ստ. լս. «Անցանէ մեծութիւն»):

7. 374բ-5ա Է. Ողբ դատաստանին եւ դըժոխոցն՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Յորժամ Գաբրիէլ գոչէ եւ յառնեն մեռեալքն ի հողոյն... (374բ «Երազ է ու սուտ եղբարք») ա. 375ա Ողբս եւ խըրատ՝ Առաքել վարդապետէ, ննջեցելոց ասացեալ – Ի միտ առէք զողբըս բանիս... բ. 375ա Այլ ողբ եւ խրատական բա­ներ, ի վերայ նընջեցելոց ասա՛յ – Լըւարուք ըզբար­բառ բերանոյս... գ. 375ա Այլ խրատ վասն հոգոց ասացեալ – Է մահ քան ըզքեզ յիշեմ...

8. 375ա-6բ Ը. Գովասանութիւն եւ խոստովա­նու­թիւն եւ խրատ եւ ապաշխարութիւն Առաքելէ – Եղ­բա՛յր, ինձ միտ դի՛ր եւ լըսէ, եւ զհոգոյ աչքն ի բաց պահէ՛... (375ա «Յիսուս Որդի»):

9. 376բ-8բ Թ. Խրատական բաներս ի Գրիգոր վար­դապետէ («Ա-Ք») – Աւրհնեալ է Հայրըն լուսոյ, / Որ ստեղծ ըզմեզ ի հողոյ... (376բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

10. 378բ-9բ Ժ. Բանքըս վասն ահագին եւ սոս­կա­լի գալըստեան Քրիստոսի եւ յաւուր դատաստանի եւ յանդիմանութիւն անձին, եղկելոյս Վարդանայ ասա­ցեալ – Յորժամ յիշեմ զաւրն ահագին / Եւ զսոսկալի գալուստ փըրկչին... (378բ «Յիսուս Որդի»):

11. 379բ-80բ ԺԱ. Խոստովանութիւն գաղտնեաց եւ խայտառակութիւն անձին – Մեղայ, Տէ՛ր, ինձ ո­ղոր­մեա՛, / Տէր մեղայ, Աստուած զիս քաւեա՛յ... (380բ «Աստուած իմ, Յիսուս Որդի կենդ[անարար]»):

12. 380բ-1բ ԺԲ. Խրատ պիտանիք՝ Յովհաննէս վարդապետէ – Յամենայն մեղաց ի զատ, ասէ, դու կա­ցիր... (380բ «Ադամայ ստեղծաւղ»):

13. 381բ-2բ ԺԳ. Ողբ եւ մաղթանք՝ Խաչատուր Կե­չա­ռացոյ ասացեալ – Ես եմ կորուսեալ ոչխար, մոլորեալ ի սուրբ քո հոտէն... (382ա «Երազ է ու սուտ եղբարք»):

14. 382բ-3բ ԺԴ. Նորին Խաչատուր Կեչառացոյ – Այս կեանքս է յերազ նըման եւ խափող անզերծ յան­դի­ման... (382բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս կեն­դան ի»):

15. 383բ-4բ ԺԵ. Խրատ խռով չի կենալու եւ ոխ չի պահելոյ, Նախաշ վարդապետէ ասացեալ է – Անձն իմ, վայ քեզ հազար բերան... (383բ «Յիսուս Որդի»):

16. 384բ-5ա ԺԶ. Խրատք հպարտութեան – Քան զամենայն գործըս չարեաց հպարտութիւն է զազրելի... (384բ «Յիսուս Որդի»):

17. 385ա-6բ ԺԷ. Խրատական բաներս ագա­հու­թեան եւ անընչութեան, ի Նախաշ վարդապետէ – Սողոմոն, մայրն իմաստութեան, առ մեզ խաւսի բան խրա­տական... (385ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):

18. 386բ-7բ ԺԸ. Խրատք եւ կըշտամբանք անձին՝ Նախաշ վարդապետէ ասացեալ («Ա-Ք») – Անձն իմ, արի աղաւթէ դէմ արարաւղին...

19. 387բ-9ա ԺԹ. Խրատական բաներս ի Նախաշ վարդապետէ («Ա-Ք») – Անցանէ մեծութիւն եւ փառք աշխարհի... (388ա ստ. լս. «Յովասափու գոյն է»):

20. 389ա-90ա Ի. Նորին Նախաշ վարդապետէ ա­սա­ցեալ – Երազ է եւ սուտ, եղբայրք, աշխարհիս բա­ներն ի լըման... (389ա ստ. լս. «Սուտ եւ անցաւոր աշխարհս»):

21. 390ա-1բ ԻԱ. Խրատական բաներ խաղաղու­թեան ամենայն մարդկան – Խըրատ մի տամ սիրով քեզ, / Թէ միտ դընես ու լըսես... (390ա ստ. լս. «Քրիս­տոս փառաց թագաւորն»):

22. 391բ-2բ ԻԲ. Ողբ ի վերայ մեղաց եւ նախա­տինք անձինք եւ պաղատանք առ Աստուած («Ա-Ն») – Աստուած իմ, Յիսուս Քրիստոս, կենդանի եւ կեն­դա­նարար... (392բ ստ. լս. «Ես եմ կորուսեալ ոչխար»):

23. 392բ-3ա ԻԳ. Այլ ողբ ապաշխարութեան ասա՛յ – Ողբս աղիողորմ, եղբայրք, ինձ եհաս Երե­միա­յին... (392բ ստ. լս. «Ես եմ կորուսեալ ոչխար»):

24. 393աբ ԻԴ. Ողբ ապաշխարութեան ասա՛յ – Անձն իմ, ընդէ՞ր ես ծուլացեր, / ՚Ւ ի մահուանէ անհո­գացէր... (393ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):

25. 393բ-4բ ԻԵ. Այլ տաղ վասն ապաշխա­րու­թեան ասա՛յ – Կամ առաջի քո ամաւթով, / Գործեր եմ շատ չար եւ յոլով... (390ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):

26. 394բ-7բ ԻԶ. Ողբ դատաստանին աւուրն եւ դըժոխոցն եւ անքուն որդանցն – Յորժամ տարերքըն դըղըրդին, երկինք եւ երկիր նոր նորանան... (394բ ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):

27. 397բ-9ա ԻԷ. Ողբ եւ նախատինք եւ պար­սաւանք անձինք եւ ահ դըժոխոցըն («Ա-Ք») – Անհուն գետոց առեալ եմ, / Այնչափ աւազ կուտեալ եմ*... ա. 399ա Ողբ յաւուր դատաստանի եւ դժոխոցն եւ սարսափմամբ – Յաւուր յարութեան, յորժամ որո­­տան... (397բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

*397բ-8ա Ժէ տառով սկսուող քառատողը չգրուած, տեղը բաց:

28. 399ա-400ա ԻԸ. Խրատական բաներս Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Արեկ ասեմ բան հրաշական, / Զպատճառ մեղացն զանազան...

29. 400աբ ԻԹ. Այլ ողբ նընջեցելոց ասա՛յ – Յա­ռաջ նոր յաշխարհս եկի, / Հանց յիստակ էի զինչ զհայլի...

30. 400բ-2ա Լ. Խոստովանութիւն, նախատինք անձինք մարդկան – Աղտեղեցայ խաւ խաւար մեղաւք քան զկին պոռնիկ ըՐախաբու...

31. 402ա-3բ ԼԱ. Վասն յարութեան հողացեալ մարմնոյս եւ գալըստեանն Քրիստոսի եւ դատաս­տանի եւ հատուցման գործոցն արդարոց եւ մե­ղաւորաց («ԱՅՍ ՅՈՎԱՍԱԲԻ Է») – Արարչագործ Աստուած, ստեղծաւղ համայնից համայնից, / Յորժամ գայ ի դատել զազգըս հողածին... (402ա ստ. լս. «Յո­վա­­սափ»):

32. 403բ-5ա ԼԲ. Տաղ խոստովանութեան եւ ապաշ­խարութեան – Հաւատամք ի Քրիստոս, Որդին միածին եցոյց մեզ ճանապարհ եւ ճշմարտութիւն... (404ա ստ. լս. «Յովասափին»):

33. 405ա-7ա ԼԳ. Այլ տաղ՝ յապաշխարութեան ասա՛յ – Յոյս եւ ապաւէն եւ կեանք Տէր Յիսուս տըւաւղ բարութեան... մի թողուք հանգիստ, նեղեցէ՛ք (405ա ստ. լս. «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս»):

412ա-4ա (ԺԸ. դ.) Ցանկն է Գանձատետրիս... – Ա. Նախ եւ առաջին Ծնընդեան ճրագալուցին... ՃԾԶ. Տաղ Հոգոյ Սրբոյ գալըստեան. առաջի ավուրն ասա՛յ... յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ՝ 1681 թ., նոտրգիր.

Գ. ա. 407բ-9բ [Ովաննէս, Գանձ] – Եկայք այսաւր եկեղեցի, / որք էք դաւան Լուսաւորչի... մեղօք լըցեալ դու Ովաննէս... որ չի լինիս անդ աներես:

բ. 409բ-11ա Նորին [Ովաննու] ասացեալ [Գանձ] – Գանկատ առնեմ ձեզ, եղբարք, զաշխարհիս բանիցն ամենայն... (411ա) նուաստս ես ամենից՝ Ովաննէս անուամբ անպիտան... մի խնայէք, ասէք միաբան (409բ ստ. լս. «Երազ է եւ սուտ, եղբա՛յր»):

գ. (այլ ձեռքով, նոտրգիր, ԺԸ. դ. վերջ) [Այլ տաղ Ծնընդի կեն կապ Տաղ] – Կայր կոյսն ի այրին, / Երկար աղօթին... կայր մտօք առ կոյսն:

Ծնթ. Գանձերի խորագրերի վերականգնումներն ըստ՝ Մա­տե­նագիրք հայոց, հտ. ԺԳ. Գանձարան, Գիրք Ա., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008 թ., Մատենագիրք հայոց, հտ. ԺԴ. Գանձարան, Գիրք Բ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008 թ.:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

13ա Ըստացողի գրոցս երանեալ, նայ եւ գծողիս մե­ղաւք դեգերեալ ողորմեաց (նման՝ գրեթէ բոլոր գան­ձերի վերջում՝ 15ա, 79ա, 85բ, 87ա եւ այլն):

168աՈ՛վ եղբայր իմ, տազկահն չի գրեցի, մի՛ մե­ղադըրեր:

407ա Փա՜ռք եւ պատիւ Հաւրն էական, / որ է անեղ եւ անվախճան, / եւ միածնի իւրոյ ծնընդեան, եւ փա­ռակցի իւրոյ բըղխման՝ / երեքանձնեայ աստուա­ծու­թեան / եւ միական իշխանութեանն, / յայնցեալ, յայժ­մուս եւ յապագայն, / եւ անզըրաւ միշտ յաւիտեան: / Աւարտեցաւ գիրս այս գանձի / հայոց Մեծի թըւականի / ՌՂ., չորս աւելի (1645), / մարտի ամսոյ եւ ութի:

Տե՛ս ԺԷ. դ., յիշ.-ք, Գ., էջ 162:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 411ա (1681 թ., բոլորգիր) Աղաչեմ զամենե­սեանդ, որք հանդիպիք, յիշեցէ՛ք միով Հայր մեղայիւ զնա­խաշ Նիկողոս աւագէրէցն եւ զիս՝ մեղուցեալ Գէորգ երէցս, որ աննենգ եւ անկըռիւ՝ իբրու հայր եւ որդի կամ երկու եղբօր նման ըսպասաւորէաք Սուրբ եկեղեցոյս Հրեշտակապետի, որժամ տեսանէաք գըրեալ նախնեաց մերոց, թէ ով ոք հանդիպի՝ յիշեսցէ, եւ մեք անձանձիր յիշէաք, խնդրեմք ի ձէնջ, որ զմեզ եւ դուք յիշէք, որ եւ այլք ձեզ յիշեսցէն՝ ասելով Հայր մեր: Ի թվականիս մերոյ ՌՃԼ.ին (1681):

2. 6ա (ԺԸ. դ. սկզ., բոլորգիր) Ընդ ամենայնի եւ ամենեցուն հուսկն, որպէս անարգի միոջ զսպասաւոր սրբոյ եկեղեցւոյս զՅովաննէս կոչեցեալս՝ որդի Գէորգ երիցու, որ է նա եւս կարգեցեալ տեսուչ Սրբոյ Հրեշ­տա­կապետիս, աղաչեմ զհանդիպօղքսդ՝ եթէ արժան է, յիշեսջիք յաղօթս ձեր միով Աստուած ողորմեսցիւ նախ զծնօղս՝ զհայրն իմ՝ զտէր Գէորգէոսն, եւ զմայրն իմ, եւ զեղբայրսն իմ՝ զՄանուկն եւ զԳալուստն, եւ ապա զմեղուցեալս ձեր ամենեցուն ծառայ, եւ դուք յիշեալք լիջիք ի Քրիստոսէ աստ եւ ի հանդերձելումն. ամէն: Թվին ՌՃԻԳ.ին (1674) ձեռնադրեցաւ հայրն իմ քահա­նայ եկեղեցոյս, եւ այսմ ամի նորոգեցաւ եկեղեցիս. եւ Քրիստոսի փառք:

3. 134ա (1729 թ., կապգիր) Տէր Գաբրիէլ, ՌՃՀԸ. (1729):

4. 414ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Գանձս քանքայիլ էր, ցանկս պակաս ունէր, ետոյ տիրացու Գիրգորն տեսաւ քանքայացն, տարաւ հօրը՝ Խաչատուրին հոգոյն կազ­մել իտուր իւր հէլալ արդեանց. Աստուած:

5. 411ա (ԺԸ. դարի վերջ, նոտրգիր) Այս գիրս մե­ղաւոր Պօղոսին է:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գանձարան», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Գանձա­րան մեծադիր, բոլորագիր, գրեալ ի թղթի ուրումն անյայտի, անյայտ թուական: Բաց ի 163 հոգեշունչ գանձուց, զորոց զհամառօտ ցուցակն կարիս տեսանել ի սկիզբն մատենիս՝ հանդերձ անուամբ յօրինողաց նոցին, այլ եւ պարունակին ի սմա գանձք, ողբք եւ խրատք հոգեշահք 40 հատ, բոլորագիր գրչութեամբ գրեալ ի թուին հայոց ՌՂԴ. (1645): Ունի զյիշա­տա­կարան համառօտ ի վերջն, առանց անուան գրչին: Առա­քեալ յԱստրախան քաղաքէ: Մի թերթ մագ. պահ­պանակ», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկի հա­կառակ երեսին՝ «ՌՂԴ. – 1645, Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս» 1ա՝ «407, 2709»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «գր, գրչափո, գրա», 5ա՝ «գրչա, գրչա», 5բ՝ «ձձձձ այլ գրչորձի լաալա աթի», 6ա՝ նոյն էջի յիշատակարանի կէսը նոտրգրով արտագրած, 64ա «Ը թիւնաշուրթ /// լիցին հերքեալ եւ անիծեալ», 132բ՝ «մայր հաւատի///», Պահպանակ Բա՝ «գրչայփ, գր»:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 411բ՝ Աստուածածին եւ հրեշտակներ «Աստուածածնայ պատկերք, Աստուած, ա, Աստուած, ձեռամբ Պետրոսին է» մակագրութեամբ:


2710

ԳԱՒԱԶԱՆԱԳԻՐՔ ՀՆՈՑ ԵՒ ՆՈՐՈՑ ԿՏԱԿԱՐԱՆԱՑ

ԻՍՏԱՄՊՕԼ

ՌՃԼԹ. – 1690


ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Յովսէփ վրդ.: ՍՏԱՑՈՂ՝ միաբանք Աստապատու Սուրբ Ստեփաննոսի վանուց:

ԹԵՐԹ՝ 1 (բազմածալ՝ 37 թերթ). չգրուած՝ 1ա, 3ա, 37ա. եւ բո­լոր թերթերի բ. երեսը: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.7 x16.7 (ամբողջը 636x29.7): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (25x16.5, թ. 31-3՝ 20.5x16.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7ա): ՏՈՂ՝ 26-30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տառը՝ թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 7ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Դրախտ՝ 4, Մեղսագործութիւն՝ Ադամ եւ Եւայ 7ա, Նոյ՝ 9ա, Աբրահամ՝ 1ա, Յակովբ՝ 11ա, Մով­սէս՝ 13ա, Յեսու՝ 14ա, Սաւուղ՝ 16ա, Դաւիթ՝ 17ա, Եղիակիմ՝ 24ա, Եղիազար՝ 27ա, Յովսէփ՝ 29ա, Խաչեալ Յիսուս՝ 30ա, Տի­րա­մայրը մանկան հետ՝ 31ա, Պետրոս՝ 31ա, Յակոբոս՝ 31ա, Յով­հաննէս՝ 31ա, Յակոբոս Փոքր՝ 32ա, Սիմոն՝ 32ա, Անդրէաս՝ 32ա, Փիլիպոս՝ 32ա, Թադէոս՝ 32ա, Բարդուղիմէոս՝ 32ա, Մատթէոս՝ 33ա, Թովմաս՝ 33ա, Մատաթէ՝ 33ա, Պաւղոս՝ 33ա, Բառնաբաս Յովսէփ՝ 34ա, Բառնաբաս որդի Ալփեայ՝ 34ա: Ճակատա­զարդ՝ 5ա, 15ա: Լուսանցազարդ՝ կարմիր, կապոյտ, ոսկի զարդաշրջանակ, մագաղաթի ամբողջ երկայնքով: Զարդա­գիր՝ կենդանագիր, թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կար­միր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, ոսկի, սպիտակ, սեւ, մանուշա­կա­գոյն, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, փեղկերի եզ­րերի կաշին թափուած, Ա. կազմաստառին ամրացուած թեր­թի­կին եւ 1ա էջին՝ թանաքաբիծ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

[Գաւազանագիրք Հնոց եւ Նորոց Կտակարանաց]

Սկիզբն համառաւտ Աստուածաշունչիս – Զմիտ Աստուածաշունչ գրոց զերկայնութիւն եւ դժուա­րու­թիւն եւ զծուլութիւն աշակերտացն... եւ մինչեւ ի Քրիստոս աւարտեցի զկարգ թուոց նոցա:

– 5ա [Նախերգան] – Ըստ մեծին Արիստոտելի իմաստասիրի հարկ է ամենայն ընթհանրական... եթէ հաւանական թուեսցի՝ Տեառն շնորհ, ապա թէ ոչ՝ ներել աղաչեմ տկարութեանս:

ա.Այսոքիկ են կարգ աստուածային գրեանց Հին կտակարանացն ըստ եբրայեցոցն եւ Նոր Կտա­կա­րանացն՝ ըստ ուղղափառ վարդապետաց եկե­ղեց­ւոյ – Աստուածային գրեանք... Տեսիլն Յովհանու:

բ. 7ա Քանզի զի զմտաւ իմով ածելով զճապա­ղու­թիւն... մինչեւ ի Քրիստոս ճշմարիտ եւ համառաւտ պատ­­­մութեամբ, թէ ուստի սկսան եւ կամ զի՞նչ գործին նոքա:

գ. 7ա-9ա [Յաղագս Ադամայ եւ Եւայի եւ որդոց նոցա]

1. 7ա Ադամ ստեղծեալ ի յագարակն Դամասկոսի... անիծեալ երկրին ի քիրտն երեսաց ուտել զհաց:

2. 7ա-8ա Յաղագս մեղացն Ադամայ – Իբրեւ մեղաւ մարդն ի դրախտին... եղեւ Լ. (30) որդիս եւ այն­­­չափ դստերս, բայց ի Կայենէ եւ յԱբելէ, ասէ Ստրա­պոս:

3. 7ա-9ա Կայէն հողագործ եղեալ... եւ Դարեհ՝ որդի Աստիաքեսի ընդ նոյն Կիւրոսի թագաւորեաց:

դ. 8ա-10ա [Յաղագս ջրհեղեղին]

1. 9ա-10ա Յաղագս շինութեան տապանին – Արար Նոյ ըստ հրամանին Տեառն... եւ Բուզայ, ասէն, իջեալ զԲաղամ, որ ի Յոբ կոչի Եղիուս Բուզացի:

2.[Յաղագս Նոյի] – Նոյ յամի կենաց իւրոց ԶՃ.ի (600)... եւ զմնացորդ որդիս աւրհնեաց եւ ննջեաց:

3. 9ա-11ա [Յաղագս երից որդւոց Նոյի եւ սերնդոց նոցին] – Ի յայս Գ. որդոցս Նոյի տարա­ծեցան ազգք ՀԲ. (72)... ընդ առաջ ել ԴՃ.աւք (400) եւ խաղաղութեամբ զնա ընկալաւ:

ե. 10ա-1ա [Յաղագս Աբրահամու եւ որդոց նորա] – Աբրահամ յետ խողխողելոյ եղբաւր իւրոյ...

զ. 11ա-3ա [Յաղագս Յակովբայ եւ որդոց նորա] – Յակովբ զանդրանկութիւն եղբաւրն եւ զաւրհնու­թիւն... հրովն կորեան, եւ Դադան եւ Աբիրոն յերկրէ կլան:

է. 12ա-6ա [Յաղագս Մովսէսի]

1. 13ա Մովսէս այս է Ղեւեայ Ամրամրա... եւ ոչ գտաւ գերեզման նորա մինչեւ ցայսաւր:

2. 12ա-3ա Յեսու հետեւեաց Մովսիսի եւ կալաւ զիշխանութիւն... յաղագս պաշտելոյ զԱստուած հեղ­մամբ ջրոյ սկիզբն գրոց այսմիկ արար:

3. 13ա-5ա [Յաղագս Ահարոնի եւ շառաւղաց նորա] – Ահարոն եղբայր Մովսիսի եւ Մարիամայ... ծնաւ զՍամուէլ, զոր մատոյց Հեղիայի ի Սելով:

4. 13ա-5ա [Յաղագս Մարեմայ եւ շառաւղաց նորա] – Մարիամ այս քոյր Ահարովնի բամբասեաց զՄով­­սէս... խնդրէր կնոջաւ մի վհուկ, եւ նոյն Սամուէլս զԴաւիթ ի թագաւորութիւն էաւծ:

5. 15ա-6ա [ԽԲ. (42) աւթեւանք ժողովրդեան Իս­րայէղի] – Այս իսկ են նշանք աւգտակարք... այս են ԽԲ. (42) աւթեւանք ժողովրդեանն Իսրայէղի յանա­պատիս Սինեայ ի յերիս ամս:

ը. 16ա-18ա [Յաղագս թագաւորաց]

1. 16ա [Յաղագս Աքիէլայ եւ սերնդոց նորա] – Աքիէլս այս բազում տոհմօք, որոյ յաւելորդ լինէր աստ պատմել... եւ հայր Սաւուղա էր Կիս:

2. 17ա [Յաղագս Ելիմելեքայ եւ սերնդոց նորին]Ելիմելէքս այս հանդերձ Նոյոմի կընոջաւ իւր պանդխտեաց... յարուցանելով զսերմն մերձաւորին իւրոյ մեռելւոյն:

3. 16ա-7ա [Յաղագս Սաւուղայ եւ որդոց նորին] – Սաւուղ այս բազում ժամանակս... բայց Դաւիթ ընտ­րեաց Տէր եւ զնա արհամարհեաց:

2. 17ա-8ա [Յաղագս Դաւթի եւ որդոց նորին] – Դաւիթ կրսեր եղբայր թագաւոր ընտրեցաւ... զոր ես­պան Յովաբ խաբէութեամբ:

3. 18ա [Յաղագս Սողոմոնի] – Սողոմոն սպանեաց զՅովաբ... կռապաշտութեամբ ապականեաց եւ այսպէս ննջեաց:

թ. 18ա-30ա [Կարգք քահանայապետաց, մար­գա­րէից, թագաւորաց Յուդայի, Իսրայէղի եւ այլ ազգաց ցեղից Քրիստոսի] – Կարգ քահանայապետացն է... ցնծութեամբ ողջունեաց կարապետն զՏէրն բոլորից:

ժ. 31բ [Ծնունդն Քրիստոսի] – Երանեալ կոյսն Մա­րիամ... ամս ԲԺ.ան, որ եղեւ ընդ ամենայն Կ.(60) ամ:

ժա. 31ա-4ա [Յաղագս աշակերտաց Քրիստոսի] – Պետ­րոս այս էր ի գէղջէն Բեդսայիդայ... վասն Տեառն պսակեալ եղեւ մարտիրոսական պատուով:

ժբ. 34ա-5ա Յաղագս Նեռինն – Եւ այսպէս ծանու­ցեալ լինի ժամանակ Նեռինն... ամենայն Իսրայէղ կեց­ցէ ի փառս Քրիստոսի յաւիտեանս. ամէն:

Ծնթ. Գրեթէ բոլոր մասերն ունեն տոհմաբանական գծա­գիր-աղիւսակներ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

36ա Փա՜ռք անեղ Էին, անըսկիզբ գոյին եւ միշտ կենդանւոյն, եռանձնեայ աստուածութեանն եւ եզա­բուն բնութեանն, միասնական տէրութեանն եւ ինքնիշ­խան թագաւորութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, ի բնաւից գոյիցս յանտարրից եւ տարեղինացս վերառաքեսցի աւրհնութիւն, գոհութիւն եւ փառաբա­նութիւն՝ այժմ եւ անզրաւ յաւիտենին. ամէն: Յորմէ գե­րա­գոյն անհասանելի եւ ինքնաբուն բարւոյն, ամէն­իմաստ վեհագոյն գիտութեանն եւ նախագա­ղաբար տե­սութեան ամէնասուրբ Երրորդութեանն՝ ստեղծեալ գոյացան էակս յոչէից անթերի լրութեամբ, եւ մարդա­սի­րեալ, ընդ հողեղէն բնութեանս խառնեաց զբանա­կան հոգիս՝ ունել զաւրութիւն ընդունելոյ զաստուա­ծային եւ զհոգեւոր զշնորհս, ոք լուսաւորեալք, իբրեւ զեղեալ տեսին զանեղ գոյին լինելութիւնն:

– (ստացողի ձեռքով) Ես՝ Յովսէփ վարդապէտս, գրել ետու զԳաւազանագիրքս եւ ստացայ ի հալալ ըն­չից իմոց՝ ի վայելումն ինձ, որ յոյժ փափականօք գրել ետու՝ ոչ զօք ունելով ձեռնտու ի գրելն, այլ միայն զողորմութիւնն Աստուծոյ եւ զօգնութիւն աղօթիւք սրբոց իւրոց. ամէն: Եւ արդ, աղաչեմ զձեզ ամենե­քեանդ, որք հանդիպիք սմա ընթերցմամբ, օրինակելով կամ լսելով, յիշեսջիք աստուածահաճոյ աղօթիւք ձեր զՅովսէփ վարդապետս՝ առաջնորդ Աստապատու գիւ­ղա­քաղաքի Սրբոյն Ստեփաննոսի վանացն եւ աշա­­կերտ Յակոբայ վարդապետին: Արդ, սա ստացայ յի­շատակ ինձ՝ ի վայելումն Սուրբ Ստեփաննոսի վանից միաբանիցն: Եւ արդ, գրեցաւ եւ յօրինեցաւ ոսկայզօծ ծաղկօք ի մայրաքաղաքն Իստամպօլ, ՌՃԼԹ. (1690) թուոջ եղեւ աւարտումն, որ է օրհնեալ յաւիտեանս:

15ա (ճակատազարդի մէջ) Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ Յովսէփ վարդապէտ:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացրած թերթիկին՝ «1. Գա­ւա­­զանագիրք», Ա. կազմաստառին ամրացրած թերթի­կին՝ «410, 2710», «ՌՃԼԹ. 1690, Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս», «Հմր 1 Գաւազանագիրք, բոլորագիր, քառածալ, գրեալ ի վերայ մագաղաթի ի Յովսէփ վարդապետէ՝ ա­ռաջ­նորդէ Աստապատ գիւղաքաղաքին Սրբոյն Ստե­­փանոսի վանից, ի թուականութեան հայոց ՌՃԼԹ. ի մայ­րաքաղաքն Կ. Պօլիս, ունի զյիշատակարան ի վերջն»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա, 15ա՝ երիցս, 36ա սեւ թանաքով բո­լորակ՝ «ՅԻՍՈՒՍԻ ՔՐԻՍՏՈՍԻ Ծ/ԱՌԱՅ ՅՈՎ/ՍԷՓ ՎԱՐԴԱՊԵՏ, / ՌՃԻԶ. (1677)», 36ա սեւ թանաքով ութան­կիւն՝ «ԽԱՉԱՏՈՒՐ / ՎԱՐԴԱՊԵՏ»:



 

2711

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ՎԱՐԱԳԱՅ ՎԱՆՔ, ՍԲ. ՆՇԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻ

ՋԻԹ. – 1480


ԳՐԻՉ՝ Կարապետ կրօնաւոր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ կրօնաւոր (գրիչը. եւ իր ծնողները՝ Յովհաննէս եւ Եղիսաբէթ), Մկրտիչ քհյ.: ԿԱԶՄՈՂ՝ Կարապետ քհյ.:

ԹԵՐԹ՝ 554+1 (կրկն. 66). չգրուած՝ 7բ, 8բ, 217բ, 554ա: ՊՐԱԿ՝ 8+Ա-ԽԶx12 (Ա 6, ԻԸ, ԽԶ 11)+3: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 26,6x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (20.5x13.5-14): ԳԻՐ՝ բոլոր­գիր (նմուշ՝ 10ա): ՏՈՂ՝ 26-27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանա­կա­գոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ նախշա­զարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Новый рисунокՆմուշ 10ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 9ա, 100ա: Լու­սանցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ հան­գու­ցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին եւ աստառը մաշուած, մէջքի կաշիի վերին մասը պատռուած, Բ. փեղկի կաշիից առանձ­նացած, դռնակի աստառը պատռուած, կաշուի վրայ փոքրիկ պատռուածք, 2ական գամերն ու կապիչներն ընկած, մնացել են գամերի 2 մետաղէ վարդեակահիմքերը. կազմը նո­րոգուած 1584 թ., ձեռագիրը նորոգուած նաեւ ԺԹ. դարում. նորոգման ժամանակ թերթերի կարգը խախտուած, կարդալ՝ 75-77-78-79-76-83-80-81-82-84, թ. 1-8, 552-4՝ 1594 թ. նորոգու­թեան ժամանակի յաւելում, թ. 14-5ի միջեւ թափուած 6, թ. 325-6ի միջեւ՝ 1 թերթ, թ. 551 նորոգուած, եզրերը լրացուած յետա­գայի թղթով, թ. 9-10ի, 518-49ի եզրերը ամրացուած. թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ. լուսանցակողերը գունաթափ եւ սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 9ա-99ա [Սարգսի Շնորհալւոյ Խրատք եւ Ճառք]

1. 9ա-28ա ա. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­­դապետի արարեալ մեկնութիւնս – Քրիստոս ի չար­­չա­րիլն մարմնով վասն ձեր... (14բ) եւ ի հաճոյս նորա քա­ղաքավարել եւ յա/// (շար. թափ., 15ա) զայս է ա­սելի, եթէ արբեցութիւն գործ է... զհանդերձելոցն յա­­ւել եւ ասաց, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

2. 28ա-31բ բ. [Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­­դապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ Վասն փրկու­թեան եւ ազատութեանն մարդկան. ցանկից] – Փա­ռա­ւո­րեսցուք եւ մեք զԱստուած ի ձեռն քահանայա­պետին Յիսուսի... եւ երկնից արքայութեանն զմեզ ար­ժանիս արասցէ Քրիստոսիւ Յիսուսիւ մերով, որով եւ ըստ որում... յաւիտենից. ամէն:

3. 31բ-5բ գ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­դապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր – Եւ արդ, վասն զի եւ մեք ի կարգի որդւոցն Աստուծոյ եմք... ապաշ­խարողացն է խոստացեալ Յիսուս Քրիստոս Տէրն մեր... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

4. 36ա-41ա դ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արարեալ Խրատ հոգեւոր – Արդ, եւ մեք ստորերկրեայքս փառաւորեսցուք զՔրիստոս... նորոգեա՛ զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ անեղծ փառաց քոց, Քրիստո՛ս Աստուած մեր... յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

5. 42ա-3բ ե. [Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­դապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր] – Արար Աստուած զմարդն եւ եդ զնա ի դրախտին փափկու­թեան... ժառանգորդ լիջիք հայրենեացն ձերոց դրախ­տին կենաց ընդ ամենայն սուրբս ի Քրիստոս Յիսուսի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

6. 43բ-7բ զ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­դապետի Խրատ հոգեւորասացեալ – Եւ արդ, քննեսցուք, եղբա՛րք, թէ զի՛նչ են հաւատքն... եւ նո­վիմբ եւս յանկեսցուք զկեանս մեր, զի եւ խոստա­ցելոց բարեացն արժանաւորք լիցուք հասանել շնորհաւք... այժմ եւ միշտ եւ՛՛:

7. 47բ-51բ է. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Արդ, եւ մեք զանձինս մեր արժանիս արասցուք... սոքաւք զան­ճառ բարիսն ժառանգեսցես, որոց լիցի ամենեցուն մեզ հասանել շնորհաւք... այժմ եւ միշտ:

8. 51բ-4բ ը. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալիցվարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զայսոսիկ լսելով, սիրելի՛ք, զարհուրեսցուք... առաւել սպիտակեսցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասա­նել կարասցուք շնորհօք... եւ պատիւ այժմ:

9. 54բ-8բ թ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վար­դապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զի այսպիսի յոյս կայ մեր առաջի... սիրով եւ յաւժարու­թեամբ կատարեսցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասանել կարասցուք... եւ պատիւ այժմ եւ:

10. 58բ-62ա ժ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զի եւ մեք ընդ այսպիսի դատաստանաւք անկեալ եմք... ի սկզբանէ աշխարհի զարքայութիւնն, որոց լիցի ամենե­ցուն մեզ արժանաւոր լինել շնորհօք եւ մարդա­սի­րութեամբ Տեառն մերոյ... փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, ա՛՛յժմ եւ:

11. 62ա-5բ ժա. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ մեք զայս ամենայն գիտելով, սիրելի՛ք, զգուշասցուք ան­ձանց մերոց... եւ խոստացելոց բարեացն հաղորդս գտա­նիմք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մե­րոյ... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

12. 65բ-8բ ժբ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, վասն զի այսպի[սի] [ի]մաստիցս երկիւղին Աստու­ծոյ... յարութեան արդարոցն արժանաւոր լիցուք եւ խոստացելոց բարեացն հասցուք շնորհօք եւ մարդա­սիրութեամբ Տեառն մերոյ եւ փրկչին... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

13. 68բ-73ա ժգ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Խոստովա­նես­ցուք եւ մեք եւ հաւատասցուք, սուրբ եւ փառաւոր արասցուք զԱստուած... զի հանդերձելոց բարեացն արժանաւորք լիցուք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

14. 73ա-5բ ժդ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր – Արդ, նախանձաւոր լիցուք եւ մեք արդարոյն Ղովտայ... եւ յառաջիկայիցն զգուշասցուք, զի եւ արքայութեանն Քրիստոսի արժանի լիցուք հասանել շնորհաւք... եւ յաւիտեան:

15. 77ա-9բ ժե. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ մեք, զպատուիրանս Աստուծոյ գիտելով, նախանձաւոր լի­ցուք գործոց բարեաց... զի՞նչ քաղցրագոյն, քան զսէրն Աստուծոյ, որ այնմ փափաքիցին: Որում սիրոյ ար­ժանիս արասցէ զմեզ Յիսուս... պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

16. 79բ, 76աբ, 83աբ, 80ա ժզ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Փառաւորեսցուք եւ մեք զԱստուած մի բերանով միայն... եւ նայել յաղաչանս աղաչողին եւ չառնել ան­տես, զի եւ հանգստեանն այն եւ անանց բարու­թեանն հասանել կարասցուք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ:

17. 80աբ, 81ա-2բ, 84ա-5ա ժէ. Սուրբ վարդա­պե­տի ասացեալ՝ ի Մարկոսի Աւետարանի մեկնութենէն – Արդ, արթուն կացէ՛ք, զի ոչ գիտէք յորում ժամու Տէր տանն գայցէ՝ յերեկորեայ, եթէ ի մէջ գիշերի... սկիզբն առնել ապաշխարութեան զմեղսն խոստովանել, զյան­ցանսն քաւել եւ խոստացելոց բարեացն հասանել ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

18. 85ա-91բ ժը. Երանելոյն Յոհաննու Ոսկիբե­րանի ասացեալ՝ Ի խորհուրդ գալստեանն Քրիստո­սի, վասն աւուրն մեծ դատաստանին – Մեք, որ կենդանիքս մնացեալ իցեմք... համբառնա հրեշտակօք ի յերկինս, եւ զձեզ զամենայն հաւատացեալս Քրիստոս Աստուած արժանի արասցէ փառաց եւ պսակի եւ արքայութեանն իւրում:

19. 91բ-4ա ժթ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր եւ մեկնու­թիւն – Զի թէ ի հրեշտակս յանցուցեալս ոչ խնայեաց... որ պարտն էր մոլորութեանն յանձինս իւրեանց ըն­դու­նէին. Առ Հռոմայեցիս, Ա. 27:

20. 94ա-7ա Ի. [Վասն գարշելի գործոց մարդկան] – Չիք ինչ գարշելի, քան զայնպիսի հոգի... յաւէտ զգուշասցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասանել կարասցուք շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբ... այժմ եւ միշտ եւ:

21. 97ա-9ա իա. Երիցս երանեալ տիեզերալոյս վար­դապետի եւ քաջ հռետորին Գէորգեա մեծ րա­բու­նա­պետի արարեալ Խրատ վասն պսակի հարսա­նեացՀարցումն. թէ զի՞նչ է պսակն: Պատասխանի. Պսակն է խորհուրդ մեծ... այն աւրհնութեամբն աւրհնէ, որ ոչ անցանէ, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

Բ. 100ա-217ա [Ճառք, Խրատք ի Հարանց վարուց]

22. 100ա-15ա իբ.Երանելոյն Եփրեմի ասացեալ Յաղագս ապաշխարութեան. աւգնեա՛ Հոգի՛դ Սուրբ Աստուած ճշմարիտ – Ասէ երանելին մարգարէն Եզե­կիէլ. Անաւրէնն եթէ դարձցի... որ փառաւք պսակէ եւ ի գահոյս հանգուցանէ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

23. 115ա-20բ իգ. [Խրատ Յովհաննու Գառնեցւոյ Վասն մեղաց[– Ծառայակիցս ձեր ի Քրիստոս՝ Յով­հաննէս Գառնեցի հարցանեմ զողջունէ սիրելոցդ ի Տեառնէ... պսակացն հաղորդս արասցէ զմեզ Քրիստոս Աստուած զդաւանողքս անուան իւրոյ, եւ ինքն աւրհ­նեալ եղիցի յաւիտեանս. ամէն:

24. 120բ-2ա իդ. Անանիա վարդապետի ասա­ցեալ Խրատ վասն համբերութեան եւ խաղաղու­թեան – Արդ, յորժամ մարդն շնորհս առնու յԱստուծոյ իմաստութեան եւ երկիւղի... վասն զի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

25. 122բ-4բ իե. Հարցումն, թէ զիա՞րդ կարէ մարդ զերկրաւորս արհամարհել, որ անցաւորս է – Արդ, եթէ կամիս, որ յաղթես... յԱստուծոյ խնդրեա՛ աւգնա­կանութիւն. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառ<առ>ք յաւիտեանս. ամէն:

– 122բ ձախ լս. գրչից. «Այս գրած է, մի՛ գրէր»:

26. 124բ-8բ իզ. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ ասացեալ] Վասն բամբասանաց. «Մի՛ բամբասէք զմիմեանս, եղ­բա՛րք, զի որ բամբասէ, զաւրէնս բամբասէ» [Թուղթ Յակոբայ կաթողիկէ, Դ. 11] – [Վ]արդապետք ասեն, թէ հոգեւոր գողութիւնն ծանր է, քան զմարմ­նաւորն... փրկեսցէ Քրիստոս Աստուած զհաւա­տա­ցեալս իւր յամենայն չար լեզուէ եւ ի բամբասանաց. ամէն:

– 124բ ձախ լս. գրչից. «Զայս եւս մի՛ գրեր»:

27. 128բ-36ա իէ. Սրբոյն Անանիայի ասացեալ խրատք ոգէշահք – Զբանն, վասն որոյ աղաչեցեր զիս եւ ասացեր, եթէ ինձ զղջման եւ արտասուաց... պար­գեւեսցէ մեզ զերկնից արքայութիւնն ի Քրիստոս Յի­սուս ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

– 128բ ձախ լս. գրչից. «Զայս գրեա՛»:

28. 136ա-8ա իը. Յաղագս խորհրդոց զգուշու­թեան – Արդ, նախ յառաջ քան զամենայն խորհրդոց մաքրութեան... զի լիցիս տաճար Հոգւոյն Սրբոյ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

29. 138ա-9բ իթ. Եթէ որչափ մասունք են, որ մարդ կատարեալ առաքինութիւն ըստանայ – Արդ, որպէս ասէ առաքեալն, ամենայն խոնարհութեամբ... եւ յետին համարի զանձն վասն Քրիստոսի:

30. 139բ-40բ լ. Վասն բարձրամիտ անապատա­կա­նին – Պատմեաց մեծն եւ սուրբ հայրն Անտոնիոս... ուր իցէ ամբարտաւանութիւն, ո՛չ է նա Աստուծոյ եւ ոչ տեսցէ զնա:

– 140բ-1բ Ի ժամանակին տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ Հայոց լուսաւոր վարդապետի եւ կաթուղիկոսի միանձ­նական եղբարք վեց միախորհուրդ եղեալ, գնացին յարեւելս կոյս ամս վեց... գրեաց զայս սուրբն Ներսէս ի մէջ Մեկնութեան Արարածոց եւ քարոզէր ամենեցուն:

31. 141բ-2ա լա. Պատմութիւն վասն Պաւղոսի Լիւստրացոյ Պաւղոս ոմն ի Լիւստրիոյ, որ էր պա­տուով ի Լուստրինոս... որ սիրեն զնա բոլորով սրտիւ յայսմ եւ առ յապա:

32. 142ա-3բ լբ. Բանք հոգեւորք սուրբ հարցն – Հարցին ոմանք ի հարցն ցսուրբն Աթանասիոս Աղէկ­սանդ­րու եպիսկոպոսին... զի լսէ Բանն Աստուծոյ, որ ասաց. «Մի՛ մնասցէ հոգի իմ ի դոսա վասն լինելոյ դոցա մարմին» [Ծնունդք, Զ. 3]:

33. 143բ-6ա լգ. Պատմութիւն եւ խաւսք վասն եր­կո­տասան միայնակեցացն – Ժողովեալ ի միասին միայնակեացք սուրբ լերինն... որպէս հաճոյք Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի երեւեսցուք, որում է ամենայն փառք... յաւիտենից. ամէն:

34. 146բ-53ա լդ. Վասն վարուց հոգետես հարցն – Իսկ ծեր ոմն էր, որ բնաւ ոչ ինչ գործէր... զի երա­նութեան այնմիկ արժանի լիցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր:

35. 153ա-4ա լե. [Վասն Թեփայիթեցոց ծերոցն. ցանկից] – Ասէր ոմն ի թեբայիթեցոց ծերոցն... այլ առաջնորդ ինձ ի յերկին, Հոգիդ լիցի Սուրբ եւ բարին:

36. 154ա-7ա լզ. Վասն քաղաքավարութեանց, որք զամենայն վարս ուղեցին առաքինութեամբ – Աղաւթէր երբեմն հայրն Անտոնիոս ի խցի իւրում... եւ ուր գտանի՝ առատապէս հեղու ըզհոգին Սուրբ ի վերայ նոցա. եւ ոչ արգելու ամենեւին:

37. 157ա-60ա լէ. Վասն սքանչելագործ հարցն նշա­նաց – Եւ միւս եւս եղբայր մերձ էր ի մեռանել... զի ոչ կորեաւ ջանք ծերոյն, եւ գնացին ի տուն իւրեանց:

38. 160ա-2բ լը. Վասն սիրելոյ զԱստուած եւ զընկերն – Ասաց հայրն Յոհաննէս կարճահասակն. Զոր աւրինակ ոչ կարելի է... քանզի եւ ինքն Աստուած սէր կոչեցաւ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ մի[շտ], յ[աւիտեանս. ամէն]:

39. 162բ-5բ լթ. Վասն անյիշաչարութեան, որ է նմանութիւն Աստուծոյ – Ասաց հայրն Անտոնիոս. Յորժամ ոք ծածկեսցէ... թողուլ զյանցանս առ քեզ պար­տին, որ քան զաւազ շատ է ծովին:

40. 165բ-73բ խ. Վասն բարիոք խոնարհութեան եւ որ նօքօք լուսաւորեալքն են – Ասաց հայրն Անտոն ցհայրն Պիմէն. Եթէ այս իցէ մեծ առաքինութիւն... խոնարհեցո՛յ զմիտս իմ ներքին, զի բարձրացայց շնոր­հաւք քոյին:

41. 173բ-6ա խա. Վասն հնազանդութեան հոգե­ւոր առաջնորդաց եւ վարդապետաց – Ասաց հայրն Անտոն. Եթէ հնազանդութիւն եւ պահք հնազանդեն զգազանս... աւրհնեցին զԱստուած՝ զտուօղն այնպիսի հնազանդութեան մարդկան:

42. 176ա-8բ Վասն աղքատայսիրութեան եւ ողոր­մա­ծութեան – Ասաց հայրն Ապոլոն վասն ընդունե­լու­թեան զեղբարսն... ընկալաւ Աստուած զողորմութիւնն վասն յուսոյ եւ հաւատոյ ազգականացն:

43. 178բ-9բ իբ. Վասն աղաւթից, թէ պարտ է յամենայն ժամ աղաւթել բոլոր սրտիւ – Իսկ վասն հաւրն Արսենի ասէին... ոչ եւս երեւէր, եւ զաւրացուցա­նո­ղին զսուրբսն փառք յաւիտեանս. ամէն:

44. 179բ-85բ իգ. Վասն աստուածային դատաս­տա­նաց եւ ընտրելոյ զբարին ի չարէն եւ ոչ ակնառութիւն ինչ առնել – Ասաց հայրն Անտոնիոս. Բազումք ճնշեցին զմարմինս... զբարկութիւնն հան­դար­տէ երգ սաղմոսաց եւ երկայնմտութիւն եւ ողոր­մութիւն:

45. 185բ-7բ խդ. Վասն ոչ դատելոյ եւ բամբա­սե­լոյ զեղբայրն – Պատահեաց երբեմն փորձութիւն եղբաւր ումեմն... զի որ ասաց, թէ Մի՛ շնայցես, նոյնն ասաց, թէ Մի՛ դատեր զոք:

46. 187բ-90բ խե. Վասն ոչ առնելոյ ինչ ի ցոյցս մարդկան – Լուաւ հայրն Անտոնիոս վասն մանուկ կրաւ­նաւորի ումեմն... եւ այնպէս Աստուած փառա­ւորես­ցի եւ զքեզ փառաւորեսցէ ի վերջին աւուրն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

47. 190բ-4բ խզ. Վասն անարիութեան եւ համ­բե­րութեան – Գային երբեմն եղբարք առ հայրն Ան­տոնիոս, եւ ասեն ցնա. Ասասցես մեզ, հա՛յր, բան ինչ... ոչ ոք էր ի ձեզ, որ դատէր ուղիղ եւ աշխատեալ էր ընդ իս եւ գնաց անտի:

48. 194բ-7ա խէ. Վասն անընչութեան: Գլուխ Է.երորդ – Հրաժարեալ եղբայր ոմն յաշխարհէ եւ զինչս իւր բաժանեաց... վնասի եւ ոչ ինչ աւգտի, յորմէ ազա­տեսցէ... որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

49. 197բ-203ա խը. Վասն պոռընկական խորհրդոց – Պատմէին հարքն զեղբաւրէ ումեմնէ, եթէ կալեալ զնա հեթանոսաց... տո՛ւր յաղթութիւն ծուլիս անձին գոնէ լրմամբ գործոց չարին:

50. 203բ-6բ խթ. Վասն զղջութեան եւ քաղցր ար­տասուաց – Ասաց Մարկոս ցհայրն Արսէնիոս. Ընդէ՞ր փախչիս ի մէնջ... եւ լռեա՛ ի դատելոյ զեղբայրն եւ կեցցես շնորհաւքն Աստուծոյ:

51. 207ա-9բ ծ. Վասն պահոց, թէ որպէ՞ս պահե­ցին սուրբ հարքն – Ասաց Բենիամին քահանայ սենե­կացն, թէ գնացաք երբեմն... եւ Աստուած զաւրացու­ցա­նէ զայնոսիկ, որ յուսացեալ են ի նա:

52. 210ա-3բ ծա. Յառաջաբանութիւն սուրբ գրոցն. ի Հարանց վարուցն – Այսոցիկ ամենայն առա­քի­նութեանց... ի վեր քան զկար բնութեան յափշտա­կեցին զնա:

53. 213բ-7ա ծբ. [Վասն հարցման Անտոնիոսի հաւր] – Եհարց հայրն Անտոնիոս եւ ասէ. Զի՞նչ պա­հե­ցից... Տէր իմաստնացուսցէ զքեզ. այս է յիմար լինելն վասն Տեառն:

Հետեւեալ միաւորները՝ 32, 33, 36, 39, 41, 44, 52, 53 հա­մա­պատասխանում են՝ ձեռ. 789, Ա. 25, 22, 21, 17, 15, 11, 1, 2 կէտերին:

Գ. 218ա-89բ [Ճառք եւ խրատք, կանոնականք, թուղթք]

1. 218ա-9բ ծգ. Պատճառք վասն առաջաւորաց պահոց – Յոլովք են բանք վասն այսր պահոց... իսկ պահողացն բարեխաւսէ առ Տէր, որում փառք եւ զաւրութիւն յաւիտեանս. ամէն:

2. 219բ-20բ ծդ. Յաղագս խոստովանութեան – Տասնուչորս գլուխք գրեմք վասն խոստովանութեան... եւ այնու արտաքոյ գտանին արքայութեանն, եւ դուք զգոյշ լերո՛ւք, ո՛վ եղբարք:

3. 220բ-1բ ծե. Վարդապետին Յոհանիսի ասա­ցեալ Ի շահ եւ իյաւգուտ պահողացն – Արար Աս­տուած զմարդն հոգի եւ մարմին... ընդ այս հինգ դուռնս զգոյշ լերո՛ւք անձանց:

4. 221բ-4ա ծզ.Խրատք եւ կանովնականք – Ի դամ­­բարանէ սրբոյ Լուսաւորչիս եւ ի վարդապետէ Մով­սիսէ [Երզնկացւոյ]... եւ ի ձեռն ապաշխարու­թեանն թողութենէ արժանացուսցեն ի փառս Աստու­ծոյ:

5. 224ա-6ա ծէ. Կանոնք յաղագս շնութեան – Քրիս­տոնէք մի՛ անկցին յախտ շնութեան... եւ տայ ի տէրն, զնոյն պատիժ կրէ՝ զգողին:

6. 226աբ ծը. Յաղագս երդման – Եւթներորդ բան եւ խրատ կանոնական. ո՛չ է պարտ քրիստոնէին երդ­նուլ... եւ դառն պատուհաս կրելոց են յարդար դատաս­տանէն Աստուծոյ:

7. 226բ-7ա ծթ. Յաղակս սուտ վըկայից – Իննե­րորդ կանոն գրեմք վասն այնոցիկ, որք անաստուա­ծաբար սուտ վկայութիւն տան... զի բնակեսցի ի ձեզ Հոգին Սուրբ:

8. 227ա-8ա կ. Յաղագս յիշոցնատուաց – Տասնե­րորդ կանոնք գրեմք վասն ահեղ եւ մեծ եւ դառն եւ զարհուրելի մեղացն... որ զարհուրին եւ դառնան յայն­պիսի չար եւ յիմար սովորութենէն:

9. 228բ-9բ կա.Յաղագս ատելութեան եւ սիրելոյ զմիմեանս – Տասնեւմիերորդ բան գրեմք վասն կանո­նա­կան, որ՝ Չէ պարտ որ քրիստոնէքն զիրար ատեն... եւ անիրաւ բանի համարս տալոց էք յաւուրն դատաս­տանի:

– 229բ Արդ, այս կանոնակ[ան] խրատ եւ պա­տուիրան, զոր գրեցաք յաստուածային գրոց հըրա­մանէ՝ հրաժարականք է, զոր ոչ է պարտ քրիստոնէին առնել կամ գործել, եւ այժմ գրենք զայն, զոր պարտ է առնել քրիստոնէին, եւ հարկ ի վերայ կայ, եւ աւրէնքն հրամայէ Աստուծոյ:

10. 229բ-31բ կբ. Թուղթ դաւանութեան ի մարդե­ղու­թիւնն Քրիստոսի – Ըստ կամաց աւրինակի, զոր ասացաքս ի միոյ անձնիշխանական կամաց աստուա­ծու­թեանն... ընկալաք զգիտութիւն հաւատոց, որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ Սուրբ Հոգին, որում փառք եւ զաւ­րութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

11. 231բ-6բ կգ. Թուղթ վասն կիւրակէի. գրեալ է մատամբ Աստուծոյ: Վասն սիրոյն Աստուծոյ ըն­կա­լարուք – Ես՝ պապս Հռոմայ քաղաքիս եկի ի տաճարս սուրբ... միաբան քահանայքդ հանդերձ ժողովրդեամբ աւրհնեցէ՛ք զԱստուած եւ ասացէ՛ք Ճ. (100) Տէր ողորմեա՛:

12. 236բ-9բ կդ. Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասո­րոյ ասացեալ Յաղագս ապաշխարութեան – Ար­տադրելոց դեղոց բժշկաց զցաւս մարմնոյ... եւ նովաւ ժառանգել զանանց բարութեանցն վայելչութիւնս ընդ Հաւր եւ ընդ Որդոյ եւ ընդ Սուրբ Հոգւոյն, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

13. 240ա-3բ կե. Վասն պահոց – Ազդոյ, աւգտա­կար եւ կարի կարեւոր են պահոց պնդութիւնք... եւ ցնծութեամբ առաջի ահաւոր եւ լուսաւոր բեմբի մեծին Աստուծոյ եւ ընդ նմին ժառանգելն զանանց բարու­թեանցն զվայելչութիւնս ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր... յաւիտենից. ամէն:

14. 243բ-53բ կզ. Խրատ վարուց նորին Վարդանա տիեզերալոյս վարդապետի – Ուղիղ դաւանութիւն հաւատոյ, որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Սուրբ Հոգին, ի վե­րայ հիման առաքելոց եւ մարգարէից... ամենայն ինչ նոր եղեւ ի Քրիստոս եւ ի Հոգի նորայ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ:

15. 254ա-7ա [Նորին Վարդան վարդապետի ա­սա­­ցեալ Յաղագս լեզուանութեան եւ անզգամու­թեան. ձեռ. 738, Ա. 6ա-7բ] – Յետ այսորիկ սանձեալ կապեցէ՛ք, որդեա՛կք իմ, որ էք դասք արանց... եւ զա­մե­նայն փորձանք եւ որոգայթք չարին յամենայն քրիստոնէից:

16. 257ա-66ա կէ. [Նորին Վարդանայ ասացեալԿանոնք յաղագս քահանայից. ձեռ. 84, 202բ-4բ] – Զի պարտ է քահանային զգոյշ լինել յամենայն յաշ­խար­հական խաբէութեանցս... զի գողն եւ գողակիցն ի միասին տանջին:

17. 258բ-66ա Խրատ վարուց առաքինութեան՝ [«Վար­դանայ». ձեռ. 582, 102ա]– Աստուած բարի է եւ լոյս ամենայն բարեաց պատճառ... եւ դարձուցանեն զմոլորեալն, բերան Աստուծոյ կոչին, ընդ որում Հաւր միանգամայն եւ միածնի Որդոյն եւ ազատիչ Սուրբ Հոգւոյն... յաւիտենից. ամէն:

18. 266ա-9բ կը. Պատմութիւն վասն անքուն որ­դանցն, թէ է ստոյգ եւ – Եւ արդ, եկայք այսաւր ժո­ղո­վե­ցարուք ի միասին... տացէ ձեզ հոգի սգաստու­թեան եւ իմաստութեան աւրհնել հանապ[ազ]. եւ յաւի­տեանս յաւիտենից. ամէն:

19. 269բ-75ա կթ. Պատմութիւն եւ բանք վասն դժո­խոցն, որ է ստոյգեւ – Եւ արդ, եկայք այսաւր դասք ամենայն մեղաւորաց եւ չարագործաց... զի ի մեր վերայ այդ եւեթ կայր, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

20. 275ա-7ա հ.Երանելոյն տեառն Եփրեմի ասա­ցեալ վասն աղքատաց մխիթա[րութեան] – Զոր պատ­մեցից կամ զոր խաւսեցայց եւ կամ զոր թողեալ արհամարհեցից... յանբաւ բարութեանց վայելջութիւնս վայելեսցուք... ամէն:

21. 277ա-9բ հա.Յոհաննու Ոսկիբերանի ասա­ցեալ վասն հանդերձեալ դատաստանին – Իմացա­րո՛ւք, եղբա՛րք, որ մեր ամենայն գնալոց է... պահեցին զպատուիրանս ի ձեռն շնորհի նորա, զի նորա է զաւրութիւն... ամէն:

22. 280ա-2բ հբ.Նորին Յոհաննու Ոսկիբերանոյ յաղագս ոչ սգալ զվախճանեալսն, մանաւանդ զտղայսն, որք անարատ առ Քրիստոս գնացին – Բեր այսուհետ եւ մանաւանդ քան զյառաջագունիցն փու­թով մտցուք ի ներքս... որչափ յամեմք ի մարմնի՝ աւտա­րանամք ի Տեառնէ. եւ Քրիստոսի փառք յաւի­տեանս. ամէն:

23. 282բ-5բ հգ.Ողորմութեամբ եւ հաւատովք սրբին մեղք. յԱռակացն Սօղո[մոնի] – Զամենայն արարածս զորս ստեղծ Աստուած բարի եւ աւկտակար, ասէ Գիրն... որպէս ուսոյց իմաստունն. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

24. 285բ-9բ հդ.Ի բան Աւրինացն, յԱռակացն Սօ­ղո­մոնի. Մի՛ շնար – Ո՛չ փոքր անիրաւութիւն է այս... պահպանութիւն յԱստուծոյ փրկչէն մերմէ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

25. 289բ [Ի հարանց վարուց] – Պատմեաց հայրն Դանիէլ, եթէ կայր ոմն քարահատ... մի՛ լիցի ինձ զայդ զմտաւ ածել:

Դ. 290ա-549բ [Վարքք եւ վկայաբանութիւնք]

1. հե. 290ա-5ա Վասն փոխման ամէնօրհնեալ կուսին Մարիամու Աստուածածնին – Պարտ եւ ար­ժան է գիտել զգրեալ սքանչելիսն... լի ամենեւին շնորհաւքն Աստուծոյ:

2. հզ. 295ա-8բ Պատմութիւն եւ յիշատակ վասն պատ­կերին Քրիստոսի, որ ի Դաստառակին – Աբ­գար արքայն Հայոց եւ Ասորոց լուաւ վասն Քրիս­տո­սի... յորն կարեցաւ պատկերըն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

3. հէ. 299աբ Պատմութիւն սրբոց Ատոմեանցն – Թագաւորն Պարսից, չար խրատով մոգուցն, յարոյց հալածանս ի վերայ քրիստոնէից... եւ եդին ի տեղին, որ կոչի ոչխարանց:

4. հը. 300ա-3բ Վկայաբանութիւն սրբոց Սուքիա­սանցն – Առաքեալքն Քրիստոսի սուրբն Թադէոս, յոր­ժամ եկն ի Հայս, աշակերտեաց... յանուն Բ. գլխաւո­րացն սուրբ Ոսկեանք եւ սուրբ Սուքիասանք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

5. հթ. 304ա-7բ Պատճառ եւ պատմութիւն վասն Յովհաննու Կարապետի գլխատմանն – Կարապետն Քրիստոսի սուրբն Յովհաննէս Մկրտիչն սրբութեամբ սնաւ յանապատի... բարձին աշակերտքն եւ եդին ի գե­րեզմանի:

6. ձ. 307բ-10բ Պատմութիւն գիւտ պատուական գաւտոյ սուրբ Աստուածածնին – Զամենասրբուհոյ կուսին Մարիամու Աստուածածնին զգաւտին գտին... եւ անյիշաչար կամաց քոց, մա՛յր շնորհաց եւ գթու­թեան:

7. 310ա [Գովեստ Աստուածածնի] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գթա՛ եւ յիս, որ դաւանողս եմ... վասն սակաւ գովես­տիս, որ երգեցի յԱստուածածնի տաւնիս:

8. ձա. 310բ-1բ Պատմութիւն վասն Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ՝ պաշտօնէին Մովսեսի – Յեսու որդին Նաւեայ աշակերտ էր Մովսեսի... եւ յաւելաւ առ ժո­ղո­վուրդ իւր:

9. ձբ. 311բ-2բ Վասն Դանիէլ մարգարէին – Դա­նիէլ մարգարէն էր ի ցեղէն Յուդայ... թաղեցաւ յայրին թագաւորականի փառաւորապէս ի փառս Քրիստոսի:

10. ձգ. 312բ-6ա Յիշատակ սուրբ ժողովոյն Նի­կիայ վասն Արիոսի – Արիոս երէց Աղեքսանդրացի երեւեցաւ հայհոյիչ Որդւոյն Աստուծոյ... տօնեմք զյիշա­տակ սուրբ հայրապետացն՝ զդաւանողացն Աստուծոյ Հոգւոյն:

11. ձդ. 316ա-8բ Վասն տաւնի ծնընդեան սուրբ կուսին Մարիամու – Յազգատոհմէն Իսրայեղի եւ ի ցեղէն Յուդայ էր Յովակիմ... գոչեսցուք ընդ հրեշտա­կա­պետին Գաբրիէլի. Ուրախ լե՛ր, բերկրեալդ, Տէր ընդ քեզ:

12. ձե. 318բ-21ա Յիշատակ սրբոյն Սահակա հայ­րապետին – Մեծ հայրապետն Իսահակ, որդի Մե­ծին Ներսեսի... սրբոյն Սահակայ ի փառս Քրիստոսի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս:

13. ձզ. 321ա-3ա Վասն նաւակատեաց Սուրբ խա­չի տաւնին եւ Յարութեանն եւ Գողգոթային – Յոր­ժամ շինեաց մեծն Կոստանդիանոս զՍուրբ Յա­րու­թեան եկեղեցին... ձայնակից լիցո՛ւք փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին. այժմ:

14. ձէ. 323բ-6բ Վասն Սուրբ խաչի տաւնին, որ ասի Խաչվերաց – Դշխոյն Հեղինէ՝ մայրն Կոստան­դիա­նոսի ինքնակալ կայսրին... փոխեցան ի կայեանս հրեշտակաց, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ:

15. ձը. 326բ-30ա Վասն մարգարէին Մովսիսի եւ Ահարոնի – Նախամարգարէն Մովսէս աստուածա­խաւսն, որ առաջին էր ամենայն մարգարէիցն... զի բե­րան ի բերան խաւսեցաւ ընդ Աստուծոյ:

16. ձթ. 330ա-3բ Նընջումն աւետարանչին Յով­հան­նու – Առաքեալ եւ աւետարանիչն Քրիստոսի եւ սիրելի աշակերտն... սիրելին ի փառս անպատում յաւիտենական կենացն:

17. ղ. 333բ-4բ Հանգիստ սրբոյն Գրիգորի Լու­սա­ւորչին – Սուրբ հայրապետն մեր Լուսաւորիչն Գրի­գոր... զի ինքն զնոյն կամեցաւ. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

18. 334աբ [Վասն Գրիգորի Տղայի Հայոց կա­թո­ղիկոսի՝ եղբորորդւոյ Ներսիսի Կլայեցւոյ] – Ի յաւուր յորում հանգեաւ ի Քրիստոս աստուածասէր եւ բա­րե­պաշտ կայսրն... եղեւ սկիզբն աւերման եւ խանգար­ման թագաւորութեանն Յունաց:

19. 334բ-5ա Յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեն յե­կեղեցին Զենոնոսի – Ի քաղաքն Տիբերո, որ է ի սահ­մանս... ելին անվնաս ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

20. ղա. 335ա-9բ Յիշատակ սրբոց երկոտասան վարդապետացն, որոց առաջին եւ գլուխ է Դիո­նի­սիոս Արիսպագացին – Սուրբն Դիոնեսիոս Արիսպա­գա­ցին ի ծնողաց իւրոց նըւիրեալ եղեւ յԱթէնս... Աթա­նաս եւ Կիւրեղ, Բարսեղ եւ Աստուածաբանն Գրիգոր:

– 339աբ Եւ արդ, գիտելի է, զի երկինք յերկրի սուրբ եկեղեցի է...

21. 339բ-43բ ղբ. Վկայաբանութիւն սրբոց Հռիփ­սի­մեանց կուսանացն – Սրբուհի կոյսն Հռիփսիմէ էր ի թագաւորական տոհմէ... արար երկրպագուս խաչին եւ խաչեցելոցն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

22. 343բ-6ա ղգ. Վկայաբանութիւն սրբոց կուսա­նացն Գայիանեանց – Յետ կատարման սրբոց Հռիփ­սի­մեանցն... արարին այնպէս ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս:

– 346ա-7ա Եւ արդ, զիա՞րդ գովեսցուք զայն, որ ի վեր են քան զգովութիւնս... եւ պսակեցան ի նմանէ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

23. 347ա-9ա ղդ.Վասն տաւնի յղութեանն Յով­հաննու Կարապետի – Քահանայն Զաքարիաս յաւուրս տաւնին քաւութեան... զթողութիւն մեղաց գտանել յաւուր աներեկի:

24. 349աբ ղե. Գիւտ նշխարաց սրբոյն Զաքա­րիա­յի՝ հաւրն Յովհաննու – Զաքարիաս էր յազգ քահա­նայիցն... ի բժշկութիւն ամենայն ցաւոց ի փառս Քրիս­տոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

25. 349բ-51ա ղզ. Պատմութիւն՝ յիշատակ սուրբ ժողովոյն Եփեստոսի – Հրամանաւ Փոքու արքային Թէոդորի... հաստատեցան ի հաւատս ամենասուրբ Եր­րորդութեանն, որում փառք յաւիտեան. ամէն:

26. 351ա-2ա ղէ. Պատմութիւն սուրբ աւետարան­չին Ղուկայ – Աւետարանիչն Քրիստոսի Ղուկաս ան­տիոքացի էր... եդեալ կայ ի Կոստանդինուպօլիս, ընդ այլ առաքելոցն. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

27. 352ա-4ա ղը. Վկայաբանութիւն սրբոյն Յակո­բայ առաքելոյն Տեառնեղբաւրն – Սուրբ առաքեալն Քրիստոսի Յակոբոս... եղբայր Տեառն ըստ մարմնոյ:

28. 354ա-7բ ղթ. Պատմութիւն նընջման եւ յարու­թեան սուրբ մանկանցն Եփեսոսի – Սոքա էին ի ժա­մանակս Դեկոսի ամբարիշտ արքային... զմեզ նորո­գես­ցէ յաւուր յարութեան մերոյ պայծառ դիմօք, բա­րեխօսութեամբ սրբոցս:

29. 357բ-63բ ճ. Սուրբ վարդապետաց ասացեալ Ներբողեան ի պատիւ ամենայն սրբոցն Աստուծոյ՝ հնոց եւ նորոց – Կաթուղիկէ եկեղեցի սուրբ ի յերկրի երկին հաստատեցաւ... որպէս զմայրսն Լիբանանու բա­զումք եղիցին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ:

30. 363բ-6բ ճա. Տաւնի սրբոց հրեշտակապե­տացն Գաբրիէլի եւ Միքայէլի, եւ ամենայն երկնային զօրացն – Յաւուրս անաստուածութեանն, յորում զկուռս ձեռագործս աստուած պաշտէին... վտանկից հոգւոց եւ մարմնոց ի փառս Քրիստոսի աստուծոյ մե­րոյ, որում վայել է:

31. 366բ-8բ ճբ. Պատճառք յաղագս երկնայնոց դասուցն, թէ ո՞րպիսիք են փառաբանութիւնք նոցա, եւ թէ ո՞յք են առաջինք եւ միջինք եւ վերջինք – Իս­կական էութիւնն եւ գերագոյն աստուածութիւնն՝ ամե­նասուրբ Երրորդութիւնն յառաջ քան զյաւի­տեանս... նւաճեն զհաւատացեալս ի փառաբանութիւն Աստուծոյ:

32. 368բ-70բ ճգ. Տեառն Ներսէսի ասացեալ Մաղ­թանք առ սուրբ հրեշտակապետսն Գաբրիէլ եւ Միքայէլ եւ առ ամենայն զաւրս երկնաւորացն. Օգնեա՛, Տէ՛ր – Արդ, պաղատիմք առ հոգեղէնսդ մեք՝ տկարքս եւ հողեղէնքս... երգել զփառս ընդ ձեզ յաւէտ միշտ յաւիտեան:

33. ճդ. 370բ-1ա ճդ. [Վասն թուոյ Ճ. (100) ոչխա­րաց. ցանկից] Ճ. տուն է ըստ թըւոյ հարիւր ոչխա­րաց առակին – Զանծին բարեաց ծնաւղբանիս... լի­նիք յերկնից նորայն բարիս:

34. 371ա-8ա ճե. Պատմութիւն սրբոյն Գրիգորի մեր Լուսաւորչին եւ չարչարանաց նորին – Յետ մա­հուանն Աղէքսանդրի Մակեդոնացւոյ, Արշակ քաջ յազ­գէն Պարթեւաց... զաջն թողեալ մեզ ի պահպանութիւն եւ ի պարծանս ազգիս հայոց:

35. 378ա-80բ Ներսէսի հայրապետին եւ Խադայ եպիսկոպոսին – Յերրորդ ամի թագաւորութեանն Ար­շա­կայ եկաց յաթոռ հայրապետութեանն... եւ ամե­նայնքն լւեալ տային փառս Աստուծոյ:

36. 380բ-1բ Յիշատակ ամենասրբուհոյ Աստուա­ծածնին, որ երից ամաց ի տաճարն բերին – Յետ հրա­շափառ յղութեանն Աննայի... մեղաւորաց յոյս, նե­ղելոց ապաւէն:

37. 383բ-7ա Գիւտ գրոյն հայոց ի Բալու – Սուրբ վարդապետն եւ սքանչելի այրն Աստուծոյ ճգնաւորն Մեսրաւպ... քաւին ի մեղաց եւ արդարանան շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ:

38. 387ա-90ա ճզ. Վկայաբանութիւն սրբոց հայ­րա­պետացն՝ որդւոց եւ թոռանց սուրբ Լուսաւորչին – Սոքա աթոռակալք էին սրբոյն Գրիգորի մերոյ Լու­սաւորչին... եւ կատարի տաւն սուրբ հայրապետացն ի Տրէի ԻԳ. (23), ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

39. 390ա-4բ ճէ. Յակոբայ Մծբնայ հայրապետին – Սուրբ հայրապետն Յակոբ հաւրաքեռ որդի էր սրբոյն Գրիգորի... եդին պատւով ընդ այլ սրբոցն, որ անդ կան. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

40. 394բ-6բ ճը. Հարցումն Լուսաւորչին մերոյ ընդ հրեշտակին Աստուծոյ – Ասէ սուրբն Գրիգոր ընդ հրեշ­­տակն. «Յորժամ առնուս զհոգի... սուրբն Գրիգոր եդ ծունր եւ գոհացաւ զԱստուծոյ:

41. 396բ-400ա ճթ. Դաւթի մարգարէին եւ Յակո­բայ Տեառնեղբաւրն – Յակովբոս առաքեալն՝ եղբայր Տեառն ըստ մարմնոյ... ամենայն հաւատացելոց հան­գիստ եւ ողորմութիւն եւ զերկնային արքայութիւնն:

42. 400ա-1ա ճժ. Յիշատակ սրբոյն Ստեփաննոսի Նախավկային – Նախավկայն Քրիստոսի սուրբն Ստե­փաննոս էր յՀԲ. (72) աշակերտացն Քրիստոսի... անդ կայր մեծաւ պատւով եւ բազում նշանս առնէ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւի­[տեանս]:

43. 401ա-4ա Առաքելոցն Պետրոսի եւ Պաւղոսի – Գլխաւոր եւ մեծ առաքեալն Քրիստոսի Պետրոս, ընդ նմին եւ Պաւղոս, քարոզեցին զԱւետարանն... առ Տէր դի­մեցաք, ապաւինեցաք, յԱստուծոյ միացաք:

44.404ա-7բ ճժա. Յոհաննու եւ Յակովբայ՝ որ­դոցն Որոտման եւ Զեբեդեայ – Սիրելի աշակերտքն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ սուրբն Յովհաննէս եւ Յակովբոս... եւ արքայութեան նորա արժանի լիցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր:

45. 408ա-10ա ճժբ. Յիշատակ սուրբ հօրն Յո­վան­նէս Գառնեցւոյն – Մինչդեռ էր սուրբ վարդապետն Յովաննէս ի վանս սուրբ հաւրն Թաթլոյ... ի բարւոք ծերութեան հանգեաւ խաղաղութեամբ ի Քրիստոս:

46. 410ա-1ա ճժգ. Յիշատակ վարուց Բարսղի Կե­սարացւոյն սուրբ հայրապետին. ամէն – Այս մեծ եւ սքանչելի այրս Աստուծոյ Բարսեղ... մկրտեցաւ ամե­նայն ընդանեաւքն իւրովք եւ ազգականօք:

–ա. 411ա-2ա Վասն սատակման Յուլիանոսի – Ընդ այն ժամանակս ելեալ Յուլիանոս... զկէսն արար ա­նօթս եկեղեցւոյն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

–բ. 412աբ Վասն սարկաւագին, որ զքշոցն ունէր – Սովորութիւն էր սրբոյն Բասիլիոսի... կոչեցաւ զարդ անապատի ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

–գ. 412բ-4ա Վասն մոլորեալ երիտասարդին – Այր ոմն յիշխանաց քաղաքին կամեցաւ տալ... եսպան հրամանաւ սուրբ հայրապետին Բասիլիոսի:

–դ. 414աբ Վասն սրբոյն Եփրեմի – Սուրբ հայրն Եփրեմ Խորին Ասորին էր յՈւրհայոյ... գնաց սուրբն Եփրեմ յանապատն իւր՝ փառաւորելով զՔրիստոս:

–ե. 414բ-5բ Վասն եկեղեցւոյն, որ ի Նիկիայ – Ընդ աւուրսն այնոսիկ ժողովեցան... առին դարձեալ զեկեղեցին ուղ[ղ]ափառքն եւ դեռեւս ունին մինչեւ ցայսաւր:

–զ. 415բ-6ա Վասն մեղաւոր կնոջն – Կին մի զըղ­ջա­ցաւ ընդ չարագործս իւր... հիացեալ ընդ սքան­չե­լիսն եւ ետուն փառս Աստուծոյ:

–է. 416աբ Վասն Անաստասայ քահանային – Գնաց սուրբ հայրապետն Բասիլիոս ի տուն... եւ ուրա­խացեալ փառս ետուն Աստուծոյ:

–ը. 416բ-7ա Վասն հրեայ բըժըշկին – Հրեայ ոմն ճարտար բժիշկ... հասեալ ի բարւոք ծերութեան՝ հան­գեաւ ի Քրիստոս եւ փոխեցաւ յանանց կեանսն:

47. 417բ-20ա ճժդ. Յիշատակ վարուց սրբոյն Ստեփաննոսի ամենամաքուր եւ հոգիընկալ սուրբ վարդապետին, տէր Յուսկայ որդոյն – Էր նա ի գաւառէն Տոսբայ, ի գեղջէն Արտամետոյ... բարի եւ առաքինի վարուք ի հաճոյս կամացն Աստուծոյ:

48. 420բ-1ա ճժե. Նաւակատեաց ճրագալուց է Ծննդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Նախաճառութիւնք մարգարէիցն, որ գուշակե­ցին զգալուստն Քրիստոսի... ուսեալ զայս յառաքելոցն սրբոց եւ վարդապետացն մերոց:

49. 421ա-2ա ճժզ. Պատճառ ճրագալուցի Ծննդեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Խորհուրդ աւուր Ճրագալուցիս յոյժ գեղեցիկ է... առաքեալքն լուսաւորելով զտիեզերս ի փառս Քրիս­տոսի Աստուծոյ մերոյ:

– 421բ ստ. լս. գրչից «Ո՛վ եղբայր, յորժամ ի սրբոց պատմութեանց կամ ի տերունական տաւնից ըն­թեռ|422ա|նուս, նա դու ի խրատական բանիցն ի հետ ընթերցի՛ր ի Սարգիս գրոցն, ի Հարանց վարուցն եւ յայլ ընդիր ճառիցն՝ զոր կամիս»:

50. 422ա-4ա ճժէ. Քաղոց ի ԻԹ., եւ Յունուարի Զ. Տաւն է Ծնընդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աս­տուծոյ մերոյ – Յետ ելանելոյն Ադամայ ի դրախտէն ի Ր. եւ Ճ. եւ ՂԸ. (5198) ամին, ի թագաւորութեանն Հռո­մայեցոյց Աւգոստոս կայսեր Խ. եւ Գ. (43) ամին... վկայեալ ի Հաւրէ եւ ի Հոգւոյն Սրբոյ եւ ի Մկրտչէն Յովաննու:

51. 424աբ Յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեւ ի Գե­տարգել Սուրբ Նշանէն ձեռամբ Պետրոսի կա­թո­ղի­կոսին – Յամին ՆՀԳ. (1024) թւականիս հայոց, առաջի մեծ կայսրեն Վասլի... էարկ յաւրհնեալ ջրոյն ի վերայ գլխոյ թագաւորին:

52. 424բ-7ա Պատճառ առաջին աւուր Ծնընդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Այսաւր տաւն Ծնընդեան եւ Յայտնութեան Տեառն մե­րոյ Յիսուսի Քրիստոսի, կատարի ի վեցն յունուարի... հեզ եւ քաղցր յաչս ուղղափառ դաւանողաց, ամենեւին լցեալ շնորհօքն Աստուծոյ:

53. 427ա-8բ ճժը. Երկրորդ աւուրն յիշատակ սրբոյն Յովաննու Կարապետին եւ Ստեփանոսի Նա­խավկային Քրիստոսի – Սուրբ Կարապետն Յով­հան­նէս Մկրտիչն մկրտեաց զփրկիչն... որ եցոյց նմա զսքանչելի տեսիլս զայս:

54. 428բ-30ա ճժթ. Պատճառ երկրորդ աւուր Ծնըն­դեան եւ Յայտնութեանն Տեառն մերոյ եւ փրկչին Յիսուսիյ Քրիստոսի – Անտանաւր յերկրոր­դումն աւուր արարչութեանն եղեւ հաստատութիւնդ... եւ զերկրորդն սուրբն Ստեփաննոս Նախավկայն:

55. 430ա-1բ ճի. Պատճառ չորրորդ աւուր Ծնըն­դեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մե­րոյ – Արդ, ի չորրորդումն աւուր արարչութեանն լոյսն աննիւթ... մարդիկք կենաց վիճակեցան ի փառս Քրիս­տոսի մարդացելոյն վասն մեր:

– 430ա ստ. լս. «Այս չորս աւուրն է, դու շրջէ՛ եւ զերրորդ աւուրն կարդայ»:

56. 431բ-4բ ճիա. Պատճառ երրորդ աւուր Ծննդեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Որպէս յերկրորդումն աւուրն արար Աստուած զհաստատութիւնն... նոյն ամենակարող զաւրու­թեամբդ եւ զմեզ յարդարութիւն փոխեա՛ ի մեղաց:

57. 434բ-5բ ճիբ. Պատճառ Ե.երորդ աւուր Ծննդեան եւ Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի – Արդ, ի յաւուրն հինգերորդի արարչութեանն... մտաւո­րաց դիւրաւ գտանել ի շարականացն:

58. 435բ-6ա ճիգ. Պատճառ Զ.երորդ աւուր Ծննդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Անդ, վեցերորդ աւուր արարչութեանն Աստու­ծոյ... փոխարկելով ի յանմահութիւնն վերըստին ա­րար­­­չագործութեամբ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

59. 436ա-7ա Յայսմ աւուր յիշատակ սրբոյն Ղա­զա­րոսի՝ սիրելոյն Յիսուսի Քրիստոսի – Զոր չորե­քաւրեայ յարոյց ի մեռելոց, յաւրինակ բնութեանս... ե­դին յեկեղեցին իւր ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

60. 437ա-9ա ճիդ. Պատճառ Է.երորդ աւուր Ծն[ն]դեան եւ Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի – Որպէս վեց աւուրցն իւրաքանչիւրոցն միոյ-միոյ պատիւ արար... որ է հանգստեանն Աստու­ծոյ, աւրհնութեան եւ սրբութեան ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն:

61. 439աբ ճիե. Պատճառ Ը. Ծնընդեան եւ Թլփա­տու­թեանց Տեառն մերոյն Յիսուսի [Քրիստոսի] – Խորհուրդ Ը.երորդ աւուր տաւնախմբութեանս ի Յա­րութիւնն կատարի... ի կռոցն, ի դժոխոց եւ յամենայն վտանկէ:

62. 440ա-1ա ճիզ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Եր­մո­ղայոսի եւ Ստրատոնիկոսի – Սոքա էին յամս անօրէն արքային Լիկիանոսի. սուրբն Երմողայոս սար­կաւագ էր... յորոց բազում նշանք լինին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ:

63. 441բ-4բ ճիէ. Ծնընդեանն Յովհաննու Կարա­պե­­տին եւ ծնողաց նորին – Սուրբ կարապետն եւ մկրտիչն Քրիստոսի Յովհաննէս... արքայութեանն ար­ժա­­­նաւորեցից ի փառս Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ:

64. 444բ-6բ ճիը. Վարք եւ յիշատակ Յոհանու կա­մա­ւոր աղքատին – Սուրբն Յոհաննէս որդի էր մե­ծա­տան իշխանի... ի Պորիոյ քաղաքին ի Զիկիլիոյ դա­տաւորէն վասն անուանն Քրիստոսի Աստուծոյն մերոյ:

65. 446բ-9բ ճիթ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Սարգ­սի եւ որդոյ նորա՝ Մարտիրոսի – Մեծ վկայն Քրիս­տոսի սուրբն Սարգիս... գերեալս եւ ի բանդեալս եւ ի ցաւագնեալսն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

66. 449բ-52ա ճլ. [Վ]արք եւ յիշատակ մեծ ճգնա­ւորին Պարսումայ – Սուրբն Պարսամ՝, որ թարքմանի Որդի պահոց... բարի վարուք կեցեալ հանգեաւ ի Քրիս­տոս ի Շբաթի Ա. եւ Արաց ի ԻԵ.:

67. 452ա-5ա ճլա. Քառասնաւրեայ գալստեանն Քրիստոսի ի տաճարն – Իբրեւ լցան աւուրք սրբու­թեան նոցա... թէ նա է Աստուած յաւիտենական:

68. 455բ-8բ ճլբ. Վկայաբանութիւն սրբոց Ղեւոն­դեանց քահանայիցն – Զկնի մեծ պատերազմին եւ նահատակութեան սրբոց Վարդանանցն... կատարեցան սուրբ հայրապետքն մեր սուրբ Ղեւոնդեանքն ի Հրո­տից ի ԻԵ.:

69. 458բ-63ա ճլգ. Նահատակութիւն սրբոյն Վար­դանայ զաւրավարին եւ որոց ընդ նմա – Ի բառնալ թագաւորութեանն Հայոց, յետ վախճանի սրբոյն Սա­հակայ Պարթեւի... գունով անապականք էին, սպի­տակ եւ անուշահոտ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

70. 463ա-6ա ճլդ. Յիշատակ սուրբ հայրա­պե­տացն Գրիգորիսեանց եւ Պետրոսեանցն – Սուրբ հայ­րապետն Գրիգորիս որդի էր Մագիստրոսի՝ որդոյ Վասակայ... յետոյ փոխեցան ի Հռոմկլայն:

71. 466ա-9բ ճլե. Յիշատակ Սուրբ Խաչին Վարա­գայ – Կինն Կղաւդիայ կայսերն Հռոմայ... եւ զնոյն աւան­դեցին ամ յամէ տաւնել ի փառս Քրիստոսի Աս­տուծոյ մերոյ:

72. 469բ-70բ ճլզ. Պատմութիւն Ներսեսի Կլայե­ցոյն – Շնորհազարդն եւ հոգեղին տէր Ներսէս յաջոր­դեաց զաթոռն հայրապետական... բանիբուն եւ բնա­կան, նման հաւրեղբաւրն իւրոյ տէր Ներսեսի:

73. 471աբ Յիշատակ սրբոյն Ներսեսի Լամբ­րաւ­նա­ցոյն, որ էր որդի մեծի իշխանին Աւշնոյ՝ տեառն Լաւմբրաօնի եւ այլ գաւառաց – Եւ էր Աւշնին իշխան փեսայ զաւրավարին... ի ԶՃ. եւ ի ԽԶ. (1197) թըւին՝ յուլիսի ԺԷ. եղեւ վախճան սրբոյն Ներսէսի:

74. 471բ-3ա Յիշատակ սրբոյն Գրիգորի Նարեկա­ցոյն – Սուրբ հայրն մեր եւ երանաշնորհ վարդապետն սուրբն Գրիգոր... որ կառուցեալ յանուն սրբոյն Սանդխտոյ:

75. 473ա-4բ ճլէ. Վկայաբանութիւն սրբոց Քա­ռաս­­նիցն որք ի Ս[եբաստիայ կատարեցան] – Սուրբ եւ փառաւորեալ Խ. (40) վկայիցս անուանքն են այսո­քիկ՝ Դոմետիանոս... շինեցին ի վերայ սուրբ քառաս­նիցն վայելուջ եկեղեցի ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մե­րոյ:

76. 475ա-6ա ճլը. Յիշատակ տեսլեանն Մուղրոյն, որ ի Զանկիան քաղաքի – Ասէ սուրբ վարդապետն մեր Յովաննէս Գառնեցին... կեցեալ պարկեշտ եւ բարի վարուք հանգեան ի Քրիստոս:

77. 476ա-8բ ճլթ. Յիշատակ Դանիէլի եւ երից ման­­կանցն – Սուրբ Երեք մանկունքն որդիք էին ար­քային Իսրայէղի Յովակիմայ... ի նոցանէ լինի բժշկու­թիւնդ, զոր տեսանես ի փառս Քրիստոսի եւ սրբոց նո­րա:

78. 478բ-80ա ճխ. Վարք երանելոյն Ալէքսիանոսի – Ալեքսիանոս մարդն Աստուծոյ որդի էր միամաւր առն պատրկի... երգովք հոգեւորօք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

79. 480բ-3ա ճխա. Վասն Յարութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Կանխագոյն Մարիամ Մագդաղենա­ցին եկն եհաս ի գերեզմանն Քրիստոսի... եւ ընդ ամե­նայն սուրբս փառաւորեսցեն զյարուցեալն Յիսուս Քրիս­տոս:

80. 483բ-5բ ճխբ. Ըստ կարգի աւուր Յարութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ՝ այսաւր մեռելոց է Բ.շաբթի – Եւ արդ, գիտելի է, զի յորժամ էջ խաչեալն Աստուած Յիսուս Քրիստոս Տէրն մեր ի դժոխսն... ննջեցելոցն լիցի արժանանալ մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս, շնորհօք եւ մարդասիրութեամբն Տեառն մերոյ եւ փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի:

81. 485բ-7բ ճխգ. Վկայաբանութիւն ամենիմաստ կուսին Կատարինեայ – Այս իմաստասէր եւ հանճա­րեղ կինս Կատարինէ էր ի քաղաքէն Աղէքսանդրու... եւ ստոյգ գրեցի զպատմութիւնս նորա:

82. 488ա-91ա ճխդ. Ապրիէլի Է. Տաւն է Աւետեաց Աստուածածնին – Ամենասրբուհի Աստուածածինն Մարիամ, աւրհնեալն ի կանայս, ծնեալ եղեւ աւե­տեաւք... զի եկեսցէ մայր Տեառն իմոյ առ իս:

83. 491աբ Յայսմ աւուր յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեն յԵրուսաղէմ ի ԶՃ. եւ ՀԲ. (1223) թուին հայոց – Կայր վարդապետ մի յԵրուսաղէմ Պաւղոս անուն... առ ծնեալն ի քէն բարեխօսեա՛ եւ աղաչեա վասն ստա­ցաւղի...

84. 491բ-5ա (Ա-Ք) 491բ-2ա Աստուածածին կոյս Մարիամ, ուրախ լեր, բերկրեա՛լդ, Տէր ընդ քեզ... քա­ղաք Աստուծոյ ուրախացեալ ի գնացից գետոց Հոգոյն Սրբոյ:

85. 492ա-4ա ճխե. Յիշատակ տեսլեանն Յովհան­նէս վարդապետին Գառնեցոյն – Պատմէ մեզ բարե­տե­սիլ ճգնաւորն՝ սուրբ վարդապետն Գառնեցին... որ ոչ արար անտես զաղաչանս իմ:

86. 494ա-8ա ճխզ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Գէոր­գեայ – Յառաջամարտիկ մարտիրոսն Քրիստոսի եւ քաջամարտիկ նահատակն... մեք հաւաստի հաւա­տացաք եւ հաւա[տա]մք:

87. 498ա-502ա ճխէ. Վկայաբանութիւն Գաւհար­մե­լէքին – Արդ, ի յարկանել զհուրս իրոյ իւրոյ... որդն նոցա ոչ մեռանի եւ հուրն ոչ շիջանի:

88. 501աբ Դարձեալ համառաւտեցից զպատմու­թիւն միւսում կնոջ աւեր աղջկան, որ ի Բերկրին տաճկացաւ... եւ այս եղեւ յամի ՊԽ. (1291) թըւա­կանին:

89. 502ա-5ա ճխը. Վկայաբանութիւն սուրբ կու­սին Երինեայ – Սրբուհի եւ կոյս վկայն Քրիստոսի Երի­նի դուստր էր միամաւր թագաւորին Միգիդեայ քա­ղա­քին... կատարեցաւ սրբուհին Երինի յԱհեկի ի ԻԸ. (28):

90. 505ա-7բ ճխթ. Յիշատակ Յոբայ Արդ[ա]րոյն – Հայրն համբերութեան Յոբ երանելին էր ի թոռանցն Եսաւայ... քաղցրացոյց որպէս զիւր բանս առակացն:

91. 507բ-9բ ճծ. Վասն երեւման Սուրբ Խաչին ի սուրբ քաղաքն յԵրուսաղէմ – Ի ժամանակս Կոստան­դեայ արքային՝ որդոյ Մեծին Կոստանդիանոսի... դու բարեխաւս անբարբառելի տօնողաց եւ երկրպագւաց խաչիդ Քրիստոսի:

92. 509բ-10բ ճծա. Գիւտ Սրբոյ Խաչին ի ձեռն դշխո­յին Հեղինեայ – Մեծ դշխոյն Հեղինէ՝ մայրն Մեծին Կոստանդիանոսի, յորժամ հաւատացին... վա­րես­ցեն զթագաւորութիւնն երկար կենաւք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

93. 510բ-1ա Յիշատակ սքանչելեաց ինչ, որ եղեւ վասն ուղղափառ հաւատոց – Ի Պամփիւլա բազմու­թիւն արանց... ամենայն դարձան յուղղափառութիւն:

94. 511ա Պատմեմ եւ այլ սքանչելիս եղեալ Գ. ամօք յառաջ քան զժողովն Քաղկեդոնի... եւ այլ ժողովն որ լինի չէր ընդունելի:

95. 511ա-4բ ճծբ. Սրբոյն Յակոբայ Սրճոյ եպիս­կոպոսի ասացեալ ի թերահաւատութիւն Թումայի առաքելոյն – Յորժամ յարեաւ հովիւն քաջ ի մեռելոց... արժանի արասցէ զամենայն հաւատացեալսն անուան իւրոյ եւ փառաց արդարոցն հաղորդս արասցէ. ամէն:

96. 514բ-20ա ճծդ. (ճծգ.).Մեծին Եւսեբեայ պատ­մագրի ասացեալ ի Համբարձումն Քրիստոսի Աս­տու­ծոյ – Վայելուջ է մեզ ճառել եւ սակաւ ինչ վասն համբառնալոյն Տեառն մերոյ... համբարձաւ յերկինս փառօք առ Հայր եւ Սուրբ Հո<ո>գին:

97. 520ա-3ա ճծդ. Կատարումն սրբոցառաքելոցն Պետրոսի եւ Պաւղոսի – Մեծ առաքեալն Քրիստոսի սուրբն Պետրոս՝ վէմն հաւատոյ եւ հիմն եկեղեցոյ, ելեալ յԵրուսաղեմէ... ոչ գրեաց զվկայական մահն Պօ­ղոսի ի պրակս առաքելոցն:

98. 523բ-6ա ճծե. Առաքելոցն երկոտասանից – Սուրբ առաքելոցն ԲԺ.անիցն անուանքն եւ կոչմունքն յայտնի են... մեր հաղորդութիւնն իցէ ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ իւրում Յիսուսի Քրիստոսի:

99. 526ա-8ա ճծզ. Հրաշալի եւ փառաւորեալ մեծի այլակերպութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Աւանդա­պահք խորհրդոցն Քրիստոսի, որոց հաւատա­ցաւ կարգ եւ կրաւնք եկեղեցւոյ... որ գայ Խ. (40) աւուրբք յառաջ, քան զտաւն Սուրբ Խաչին:

100. 528բ-49բ ճծէ. Պատմութիւն Յովասափայ՝ թագաւորին եւ Բարաղամու – Արդ, ի մարդ եղանիլ Բանին Աստուծոյ, ընտրեաց Բժ.ան աշակերտս եւ առա­քեաց յաշխարհս անուանեաց... Եւ եհաս աշխարհն հնդկաց Թումայի առաքելոյն... հրաշս առնէ Աստուած աղաւթիւք նոցա աշխարհին Հնդկաց:

549բ [Յիշատակարան թարգմանողի] – Զոր եւ ես Ասատ, մեղաւոր ծառայս Աստուծոյ, բազում աշ­խատութեամբ եւ ջանիւ փոքր ի շատէ ծայրաքաղ արա­րեալ թարքմանեցի զայս ի հայ բարբառ՝ ձեռամբ իշ­խանի միոյ պատուաւորի: Վասն որոյ ի ձեռն նոցին ճգնութեան եւ հաճոյական վարուց փառաւորի ամենա­սուրբ Երրորդութիւն՝ Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ Հոգին այժմ եւ միշտ եւ յաւի[տեան]:

Ե. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, 1594, 1723 թթ., բոլոր­գիր, նոտրգիր

1. 4ա-7ա [Ցանկ (1594 թ., տե՛ս յիշ. յետ., 552ա)] – Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արա­րեալ է մեկնութիւնս... ՃԾԷ. Վասն Յովասափու եւ Բարղամու:

2. 1բ-3բ [Քարոզ (1723 թ., տե՛ս յիշ. յետ, 2)] – Լսելով լուիջիք, ո՛վ ժողովուրդք, որ հրամայէ Քրիստոս ի քաղցրաբարբառ վարդապետութեանն իւրում... մտանել դուռն նեղ, որ տանի ի կեանս յաւիտենականս, որ է աւրհնեալ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

217ա (1100 թ.) Զնորոգաւղ եւ զթարքմանիչ սուրբ պատմութեանս զտէր Գրիգոր Հայոց կաթուղիկոս (տեղ թողած) յիշեսջիք ի Քրիստոս: Եւ թարքմանեցաւ ի թուականութեանս հայոց ՇԾԹ. (1110) ամի, յաշխար­հին Եգիպտացւոց, ի փառս ամենասուրբ Երրորդու­թեանն:

371ա (1162 թ.) Ասացաւ եւ գրեցաւ ճառս ի տէր Ներսիսէ եպիսկոպոսէ՝ յեղբաւրէ տեառն Գրիգորիսի Հայոց կաթուղիկոսի: ի խնդրոյ նորին, ի ԶՃ. եւ ԺԱ. (1162) թըւականին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

28ա Եւ զի փառաւորեալն Աստուած ողորմի ստա­ցողի գրոցս՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին եւ որդոց նոցին եւ ամենայն արեան մերձաւորացն եւ կարդացո­ղացն եւ լաւ պահողաց գրոցս. ամէն (նման՝ 31բ, 124բ, 239բ, 269բ, 275ա, 277, 312բ, 318բ, 333բ, 335ա, 339բ, 349բ, 354ա, 357բ, 371ա, 378ա, 383բ, 387ա, 390ա, 396բ, 410ա, 420ա, 431բ, 437ա, 441ա, 474բ):

35բ Յիշեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, զամենայն հաւա­տա­ցեալսն ի քեզ եւ ողորմեա՛ ամենեցուն, մանաւանդ ստացողի գրոցս՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին եւ որ­դոցն՝ գծողի Կարապետին, Յովանիսին եւ Գրիգո­րին եւ կարդացողացդ եւ լսողացն. ամէն (նման՝ 41ա, 80ա, 91բ, 97ա, 115ա, 128բ, 236բ, 266ա, 295ա, 307բ, 323ա, 347ա, 363բ, 394բ, 422ա, 444բ, 463ա, 485բ):

41ա Փառք Հաւր անծնին եւ Որդւոյն միածնի՝ ծնեալ ի Հաւրէ յառաջ քան զյաւիտեանս, եւ Հոգւոյն Սրբոյ՝ ելողի ի Հօրէ անճառապէս եւ անքննաբար, երիս անձ­նաւորութեանն եւ մի աստուածութեանն, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Ես՝ Կարա­պետ անարժանս յարժանաւորաց դասուց սրբազան կրօ­նաւորաց եւ վերջացեալս յամենայն գործոց բա­րեաց, եւ թիւրեալ ի տեսակս ամենայն մեղաց հոգւոյ եւ մարմ­նոյ, յաջ եւ յահեակ խոտորելով, ոչ ինչ ունելով մասն ի բարեաց գործոց, վասն որոյ զարհուրեալ ի յահէ տանջանացն, որպէս հրամայէ փրկիչն մեր Քրիստոս, անդարձ եւ անապաշխար մեղաւորացն. եթէ՝ Կապեցէ՛ք զոտս եւ զձեռս դորա եւ հանէ՛ք ի խաւարն արտաքին, անդեղ իցի |41բ| լալ եւ կրճել ատամանց եւ թէ՝ Երթա՛յք յինէն, անիծեա՛լք, ի հուրն յաւիտենական, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ կամարարաց նորա: Վասն որոյ զարհուրեալ դողայի յերկիւղէ աննե­րելի տանջանացն: Եւ իմ արարեալ զսուրբ գիրքս զայս ի փրկութիւն հոգոյ իմոյ եւ ծնաւղաց իմոց՝ Յոհանիսի եւ Եղիսաբեթի եւ եղբարցն՝ Յովանիսի եւ Գրիգորի, կանանց նոցա՝ Ալամշայի եւ Դովլաթի, ուստերացն եւ դստերացն՝ հանգուցելոցն ի Քրիստոս եւ կենդանեացն ի մարմնի եւ ամենայն երախտաւորացն մերոց, սիրե­լեացն եւ բարեկամացն, ատելեաց եւ թշնամեացն եւ որք յանձնեցին յիշատակել յաղօթս, կարդացաւղացն եւ լսողացդ այլ եւ լաւ պահողաց գրոցս շորով, թէ շապկով կամ ըստ ժամանակին կապել տալով, եւ պատւական քահանայիցդ, որք հանապազ ընթեռնուք ի խրատ եւ ի զգուշութիւն, ի փրկութիւն հոգւոց աստուածասէր ժողովրդեան՝ արանց եւ կանանց եւ ամենայն հաւատացեալ քրիստոնէից: Զոր եւ հայցեմք յամենառատ եւ յողորմած մարդասիրէն Աստուծոյ, բարեխօսութեամբ ամենայն սրբոց երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, զի ողորմութիւն եւ փրկութիւն, ներումն եւ թողութիւն մեղաց շնորհեսցէ ամենայն յանցանաց նոցա, որք յիշատակեցան ի սուրբ գիրքս, եւ գրէ զանուանս նոցա ի դպրութիւն կենացն. ամէն: Զի հաստատուն եւ ճիշտ, որ այսպէս է, որ այլոց խնդրէ զթո­ղութիւն յանցանաց եւ իւր մեղացն լինի թողու­թիւն: Վասն որոյ մի՛ յապաղեսցուք անդադար աղօ­թիւք հաշտեցուցանել զԱստուած ի վերայ միմեանց, որպէս ասէ առաքեալն. Աղօթս արարէ՛ք ի վերայ ընկե­րաց ձերոց: Նմանապէս եւ դուք հաստատուն հաւատով եւ |42ա| բոլորով սրտիւ եւ արտասուալից պաղա­տանօք ասասցուք. Քրիստոս Աստուած վասն անճառ խոնարհութեան քո եւ չարչարանաց Խաչին, որ վասն մեր մեղաւորացս, եւ վասն աստուածային մարմ­նոյ եւ արեան քո, որ ի ժամ սոսկալի եւ հաշտարար պա­տարագին բաշխես ի քաւութիւն եւ ի թողութիւն մեղաց մերոց եւ ամենայն աշխարհի, եւ վասն սիրոյ եւ բարեխաւսութեան սուրբ Աստուածածնին՝ անարատ ծնօղի քո եւ միշտ կուսի եւ ամենայն սրբոց քոց, որպէս վասն միոյ բանի ողորմեցար աւազակին եւ բացեր նմա զդուռն դրախտին, եւ որպէս թողեր զմեղս կնոջն պոռնկի՝ վասն զղջման եւ արտասւաց նորա, նոյնպէս ողորմեա՛ եւ թո՛ղ զյանցանս ստացողաց սուրբ գրոցս՝ Կարապետ գծողին եւ զծնաւղացն նորին՝ զՅոհանի­սին եւ զԵղիսաբեթին, եղբարցն՝ Գրիգորին եւ Յովա­նի­սին եւ ամենայն արեան մերձաւորացն՝ կենդա­նեացն եւ հանգուցելոցն. ամէն: Եւ սովաւ ջնջեա՛ զձե­ռա­գիր յանցանաց նոցա եւ գրեա՛ ի գիրն կենաց եւ զհաւատով ընթերցողք սորա, եւ զլսողքն եւ զսրտա­ցաւաբար յիշողսն մեր, եւ ազատեա՛ զամենեսեան յաններելի տանջանաց գեհենոյն եւ արժանաւորեա՛ հասանել մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս: Վասն որոյ բերկրալից սրտիւ եւ աւրհնաբանող ձայնիւ եւ անլռելի երգով բարեբանեսցեն զքեզ բերանք մեր, Քրիստո՛ս Աստուած մեր: Եւ քեզ ընդ Հօր եւ ընդ Սուրբ Հոգոյդ վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

47բ Քաղցր եւ ողորմած Աստուած, ողորմեա՛ ամե­նայն հաւատացելոց եւ առաւել ստացողի գրոցս՝ Կա­րապետ կրաւնաւորին եւ ծնողաց իւրոց՝ Յոհա­նի­սին եւ Եղիսաբեթին, եղբարցն՝ Յովանիսին եւ Գրի­գորին, Դովլաթին եւ Ալամշին, կարդացօղացն եւ լսո­ղացն եւ լաւ պահողացն. ամէն (նման 54բ, 65բ, 120բ):

58բ Քրիստոս Աստուա՛ծ, ողորմեա՛ քաղցրութեամբ ամենայն հաւատացելոց, մանաւանդ ստացողի սուրբ գրոցս՝ Կարապետ գրողին, հօրն՝ Յոհանիսին, մօրն՝ Եղիսաբեթին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց իւրոց, կարդացողաց եւ լսողացդ. ամէն (նման՝ 51բ, 62ա, 68բ, 73ա, 75բ, 77ա, 79բ, 85ա, 124բ, 243բ, 321ա, 424բ, 427ա):

136ա (Մկրտիչ ստացողի անուամբ) Յորմէ Քրիս­տոս եւ զմեզ փրկեսցէ ի յաւիտենից տանջանացն եւ պար­գեւեսցէ մեզ զերկնից արքայութիւնն ի Քրիստոս Յի­սուս ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտե­նից. ամէն: Մանաւանդ զըստացող գրոցս՝ զՄկրտիչ սրբասէր քահանայն եւ զհայրն՝ զՎարդան քահանայն, եւ զկենակիցն իւր՝ զՈսկի, եւ զամենայն արեան մեր­ձա­ւորսն իւրոց, եւ կարդացաւղացդ եւ լսաւղացդ. ամէն:

139բ Որ ողորմի ստացողի սուրբ մատենիս Մկրտիչ հեզահոգի քահանայի եւ կնոջն՝ Ոսկոյ եւ ամենայն արեան մերձաւորաց իւրոց. ամէն (նման 142ա, 146ա, 153ա, 165բ, 173բ, 176ա, 194բ, 197ա, 206բ, 209բ, 213բ, 224ա, 226բ):

157ա Որով եւ սուրբ ճգնաւորացս կամարարաց եւ կատարողաց աստուածային աւրինացն մասնակից եւ հաղորդս արասցէ Քրիստոս զՄկրտիչ քահանայն եւ զՈսկի եւ զամենայն արեան մերձաւորս իւրեանց. ամէն:

162բ Որք ի բոլոր սրտէ անձին / մաքուր սիրով զքեզ սիրեցին/ եւ վասն եղբաւր զանձինս եդին՝ / ըստ քոյոյ նոր պատուիրանին, / զիմ, որ կապեալ է թշնա­մին / սիրով մեղաց զմիտս եւ զմարմին, / արձակեսցես հայցմամբ նոցին / եւ կապեսցես սիրով քոյին, / այս­պէս եւ զՄկրտիչ քահանային / եւ զամուսնոյ կնոջ նո­րին՝ / Ոսկի անուն բարի տիկին, / եւ զգըծող Կարա­պե­տին՝ սուտանուն կրաւնաւորին, / եւ որք ասեն յաւժար կամաւք / ստացողի գրոցս զԱստուած ողոր­մին, / ընդ նոսին առցեն մասն եւ բաժին / յաստուա­ծային սուրբ սեղանին. ամէն:

179բ Որ եւ նոցին մաքուր աղաւթիւքն ողորմի մարդասէրն Աստուած ստացողի գրոցս եւ թողցէ զյանցանս իւր, եւ գրէ զանուն նորա՝ զՄկրտիչ քահա­նային ի գիրն կենացն յաւիտենից. ամէն եւ գրողին:

190բ Այլ եւ զՄկրտիչ քահանային / եւ զՈսկոյ կնոջ նորին, / հոգիք նոցին արժանասցին / ճգնաւորաց դա­սուց գնդին, / որք յաղթեցին հոգոյ ախտին, / հպար­տութեան Բելիարին, / աղաչանաւք Աստուածածնին՝ / անապակ քո ծնողին, / յաջակողմեանըն քում դասին, / զի ընդ նոսին պսակեսցին / յարքայութիւն քո երկնա­յին / եւ ստորանկելոցն կայանին, / հրեշտակաց մա­քուր դասին: / Զի եւ գրոցս գրողի՝ / անարժան Կարա­­­պետի, / ընդ նոսին մասն լիցի / կարդացաւղացդ եւ լսաւղին. ամէն:

Ծնթ. Ստացող Մկրտիչ քահանային վերաբերող յիշատա­կա­րանները 100-217 թերթերում են:

217ա Ո՛վ եղբայրասէր եւ պատւական ընթերցողք եւ կամացն Աստուծոյ կատարողք, աղաչեմ զձեզ ի խնդրել զթողութիւն մեղաց գըծողին՝ Կարապետ քա­հանայի, եւ ծնաւղաց նորին. ամէն: Նոյնպէս եւ ձեզ եղի. ամէն (նման՝ 381բ, 470բ):

(ցանկից յետոյ գրչից). «Ո՛վ եղբարք, եթէ կամիք զՆերսէս հայրապետին փոխն կարդալու՝ ՃԵ. (105) գի՛տ եւ կարդա՛յ, եւ սուրբ Աստուածածնին, որ երից ամաց ի տաճարն եկալ (ՃԵ. տե՛ս Դ., 100):

228ա Աստուած ողորմի ստացողի գրոցս եւ իւրեանց ծնողացն. ամէն (նման 219բ, 255ա, 326բ, 343բ, 351ա, 476ա):

303բ Որոց աղաւթիւքն ողոր|304ա|մի Քրիստոս Աս­տուած Կարապետ գծողին եւ ծընօղաց նմին՝ Յոհա­նիսին եւ Եղիսաբեթին եւ ամենայն մերձաւորացն, կար­դացողացն եւ լսողացն. ամէն (նման 310բ, 316ա, 401ա, 417ա, 434բ, 452ա, 458բ, 469բ, 471բ, 487բ, 494ա, 498ա, 507բ, 514բ):

334ա Որ ողորմի գծողին:

404ա Բարեխաւսութեամբ սոցա, Քրիստո՛ս Աս­տուած, ողորմեա՛ ամենայն հաւատացելոց, եւս առաւել ստացողի գրոցս (այսչափ. նման՝ 407բ):

439ա Որ ողորմի ստացողի գրոցս Կարապետ կրաւնաւորին եւ ծնողաց իւրոց Յոհանիսին եւ Եղի­սաբեթին, եղբարցն՝ Գրիգորին եւ Յովանիսին, եւ կնոջն՝ Ալամշային, Գրիգորի կնոջն՝ Դովլաթին. ամէն (նման՝ 492ա, 505ա, 509բ, 526ա, 549բ):

446բ Որ ողորմի ստացողի տառիս (այսչափ):

449բ Որ ողորմի ստաց[ող]ի գրոցս Կարապետ քահանային (այսչափ):

455ա Որ ողորմի (այսչափ):

523ա Սոցին աղօթիւք ող[ո]րմեա՛, Քրիստո՛ս Աս­տուած, երախտաւորաց գրոցս, գծողին եւ ծնողաց նորին եւ ամենայն հաւատացելոց, կարդացողացն եւ լսողացն. ամէն, այլ եւ լաւ պահողին, շորով, շապկով:

549բ (Գրչի) Փա՜ռք քեզ, Հա՛յր եւ Որդի՛ եւ Սուրբ Հոգի՛, եռաչափ եւ զուգակշիռ, հարթ եւ հաւասար հա­մապսակ, սուրբ եւ համագոյ Երրորդութիւն, անբաժա­նելի, անեղ, անիմանալի, եւ անհասանելի բնութիւն, անսկիզբն եւ անվախճան թագաւորութիւն, անփոփո­խելի տէրութիւն, միահեծան իշխանութիւն, որ ան­բաւա­գութ շնորհաւք ո|550ա|ղորմութեան քո ետուր զօրութիւն յամենայնի տկար եւ սարտուցեալ անձին մեղսամած, փցուն Կարապետ գրչի եւ անպիտան ծա­ռայի քո: Եւ անճառ ներողութեամբք քով բազմա­պա­տիկ չարեաց իմոց համբերելով, երկայնամտեալ հա­սուցեր զիս ի վերջին գիրս: Քե՛զ անլռելի աւրհնութիւն, մշտընջենաւոր սրբաբանութեամբ բարեբանութիւն, անդադար գոհութեամբ գովութիւն, անհատ փառաբա­նու­թիւն, անյաղթելի մեծ վայելչութեամբ զաւրութիւն, բարձրագոյն իշխանութիւն, յաւէժական պատիւ եւ անհանգիստ երկրպագութիւն վեհագոյն գիտութեամբ իմաստութեանդ, յառաջ քան զամենայն, յաւիտեանս, այժմ եւ յանսպառ յաւիտենին. ամէն:

Գրեցաւ սուրբ գիրքս ձեռամբ յոգնամեղ եւ անար­հեստ գրչի՝ Կարապետ սուտանուն կրաւնաւորի՝ դա­տա­պարտեալ եւ անարժան ծառայի ծառայիցն Աստու­ծոյ: Եւ իմ գրելով զայս ի հզաւր եւ ի լուսաւոր բանից, ի գեղեցիկ եւ ի յանուշահոտ ծաղկանց եւ ի զանազան բանից սրբոց վարդապետաց եւ ի տաւնից տէրու­նականաց եւ ի սրբոց պատմութեանց ի մի հաւաքեալ, որ կեանս տա կամայորդոր լսաւղացն, զոր տկար անձամբ իմով շարագրեալ եղեւ ի դուռն հրաշափառ եւ ի գերահռչակ Սուրբ ԿաթուղիկէԷ. եկեղեցեացս եւ ընդ հովանեաւ Սուրբ Նշանիս Վարագայ եւ երկոտասան սիւն լուսոյ վերնայարկ անապատին, ի թուականիս մերոյ յՋ. եւ ԻԹ. (1480), ի կաթողիկոսութեանն |550բ| տեառն Սարգսի եւ յառաջնորդութեան սուրբ ուխտիս տէր Առաքել հէրապետի, եւ յաշխարհակալութեան նե­տողական ազգին, ի դառն եւ ի վշտաբեր ժամանակիս:

Եւ արդ, աղաչեմ զամենեսեան՝ զհամաւրէն որդիսդ լուսոյ, որք լուսաւորիք աստուածային գիտութեամբ սորա՝ ընթեռնլով եւ լսելով, յիշեցէ՛ք ի սուրբ եւ յերկ­նաբացիկ յաղաւթս ձեր զստացող սուրբ գրոցս՝ զՅո­հանէս եւ զԵղիսաբեթ, Աստուած ողորմի ասելով նո­ցա: Եվ վասն սիրոյն Քրիստոսի եւ յուսոյ ար­քայու­թեանն թողութիւն մեղաց խնդրեցէ՛ք յԱստուծոյ Կա­րապետ քահանային եւ Յոհանիսին եւ Եղիսա­բեթին՝ ծնողաց նորին, եւ եղբարցն՝ Յովանիսին եւ Գրի­գո­րին, եւ կանանց՝ Դովլաթին եւ Ալամշային, եւ ուս­տե­րաց եւ դստերաց նոցա՝ կենդանեացն եւ հան­գու­ցե­լոցն. ամէն:

Եւ ասասջիք, եթէ՝ Քրիստո՛ս, Որդի՛ Աստուծոյ, ի միւսանգամ եւ յահաւոր գալստեանն քո բարեխաւսու­թեամբ սուրբ Աստուածածնի՝ անարատ մօր քո եւ կուսի, եւ կենսատու սուրբ խաչի քո՝ անբարբառ բարե­խաւսին, եւ ամենայն սրբոց՝ երկնաւորաց եւ երկ­րաւո­րաց, ողորմեա՛ ամենայն հաւատեցելոց քոց, ջնջեա՛ զձե­ռագիր յանցանաց նոցա եւ տո՛ւր լսել նոցա զձայն երանաւետ բարբառոյ քո, եթէ՝ Եկա՛յք, աւրհնեա՛լք Հաւր իմոյ, ժառառանգեցէ՛ք զկեանսն յաւիտենական. ամէն:

Այլ եւ զսիրելի եղբարսդ մեր՝ զպատուական քահա­նայսդ եւ զհաւատարիմ ժողովուրդստ՝ զայր եւ զկին, զըն­թերցողսն եւ զլսաւղսն եւ խնամով պահողաց գրոցս՝ շապկով, շորով կապել տալով, Քրիստոս Որդին Աստուծոյ ի յահեղ աւուր մեծի դատաստանին թողցէ զյանցանս նոցա՝ զկամաւորն եւ զակամայն, եւ կարգէ յաջմէ իւրմէ, ընդ ճշմարիտ արդարոցն. ամէն:

|551ա|[Դ]արձեալ կրկին անգամ յերես անկեալ աղաչեմ զձեր գթողական եւ սրբամիտ եղբայրութիւնդ, զի սղխալանացն եւ խոշորութեան գրիս անպարսաւ լինել, եւ խընդրել յամենառատ պարգեւողէն զթողու­թիւն յանցանաց վերագրեալ մեղուցելոց անձանց մե­րոց՝ գծող Կարապետին եւ ամենայն արեան մերձաւո­րացն. ամէն:

Դարձեալ յիշեցէ՛ք յաղաւթս եւ ի մաղթանս ձեր զառաջնորդ սուրբ ուխտիս Վարագայ զտէր Յովանէս երջանիկ եւ զհեզահոգի արհքեպիսկոպոսն մեր, եւ զտէր Առաքել հէրապետն՝ հոգաբարձու եւ սպասաւոր վանացս, եւ զայլ սիրելի եւ խնամածու եղբարքս մեր, զսրբազան դասս քահանայից կրաւնաւորական ան­ձանց՝ զՍուքիասն, զՍտեփանոսն, զԱտոմն, զԿարա­պետն, զՍահակն, զԹումէն, զՄարտիրոսն, զԳրի­գորն, զեկեղեցպան Մաղաքիայն, զՄկրտիչն, զՆեր­սէսն, զԽաչատուրն, զՄովսէսն, զՄարգարէն, զՅովա­նէսն եւ զըսպասաւոր եւ զաշխատաւոր տնտես Խալի­ֆայն, այլ եւ զամենեսեան առհասարակ՝ զմեծ եւ զփոքր, որ գրեցան եւ որք մնացին: Ձայնի աղաչանաց ձերոց քահանայից եւ ժողովրդոց, բարեխաւսութեամբ ամենայն սրբոց, եւ մեր դուն ինչ պաղատանաց եւ սուրբ Աստուածածնի միջնորդութեամբն, եւ հաշտա­րար աղաչանացն ջընջէ Քրիստոս Աստուած զձեռագիր յանցանաց սոցա եւ ճիշտ կրօնաւորացն, եւ քսանու­չորս երիցանց դասակից արասցէ եւ փառաց եւ պսա­կացն նոցա արժանի արասցէ. ամէն:

Այլ եւ ես՝ Կարապետ գըծող տառիս, թեպէտ եւ ողոր­մութեամբ Տեառն սկսա եւ շնորհիւ նորին կատա­րե­ցի, բայց կամակցութեամբ եղբարցս եղեւ, զի ի մարմնաւոր աշխատութեանց խնամարկէին զմեզ. հա­տուսցէ նոցա Տէր |551բ| Աստուած զվարձս բարեաց երախտեաց նոցա եւ ազատեսցէ յամենայն սղխալա­նաց եւ ի պատրանաց սատանայի եւ յաւիտենական տան­ջանացն. ամէն:

Եւ դարձեալ աղաչեմ զամենեսեան վասն սիրոյն Քրիս­տոսի յիշել յաղաւթս ձեր զամենայն երախտա­ւորսն իմ առ Աստուած՝ զՆերսէս րաբունապետ, որ ժամանեալ է աստ ի զրաւել մատենիս, եւ զՅովանէս՝ առաջնորդ վերին անապատին եւ զԳրիգոր սպասաւոր բանի, եւ զՅովսէփ կրաւնաւոր, եւ զՇահկանց Ստե­փանոս՝ զհանգուցեալն ի Քրիստոս, որ ձեռնտու էր եւ ի ներսքագոյն անապատ[ին] հատուսցէ նմա Տէր Աստուած զվարձս իւր, այլ եւ զԿարապետ քահանայ՝ կազմող գրոցս եւ զհոգեւոր եւ զմարմնաւոր երախ­տաւորսն մեր՝ եթէ՛ արք եւ կա՛մ կանայք, եւ զվար­պետն իմ՝ զԳրիգոր Բերկրեցին, եւ զհարազատ եղ­բայրն իւր՝ զՄկրտիչ, որ է քաջ հռետոր եւ տեղետին, եւ զանարժան գծողիկս, եւ Աստուած զձեզ յիշէ ի միւսան­գամ գալստեանն եւ ընդ մեզ տացէ ձայն երանական բարբա[ռոյն]. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 552ա (1594 թ., բոլորգիր) Փա՜ռք համագոյ եւ միասնական սուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ [յաւիտեանս. ամէն]: Արդ, յիշեցէ՛ք զվերջին կազմողս՝ զանարժանս, մեղաւք լցեալս՝ զՊաւղոս երէցն, որ է ի Սեբաստիոյ, ի գեղջէն Ղանղալիոյ գիւղաքաղաքէն: Ես՝ մեղաւորս կազմեցի զսուրբ գիրքս թվին ՌԽԳ. (1594), ի դուռն Սուրբ Գէորգայ, որ Քալշաւտ կոչի: Յիշեցէ՛ք ի սուրբ աղաւթս ձեր զանարժան կազմողս եւ զծնաւղս իմ, եւ որ յիշէ, ինքն յիշեալ եղիցի ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

|552բ| Դարձեալ յիշեցէ՛ք զվերջին ստացող գրոցս զպարոն Ասլանն, որ ստացաւ ի հալալ վաստակոցն եւ ետ զսուրբ գիրքս վերստին կազմել եւ նորոգել՝ յիշա­տակ (լս-ում յաւելում՝ «ի դուռն Սուրբ Հրեշտա­կա­պետաց») իւր եւ ծնաւղացն՝ Միրաքին, եւ մաւրն՝ Ուլու­խաթունին, եւ եղբաւրն՝ Թաւղթամիշին, եւ քըւերն՝ Սաֆար Պիքային, եւ որդոյն՝ խոճա Միրաքին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց, որ հանգուցեալ են առ Քրիստոս, եւ կենդանեացն Աստուած առողջութիւն շնորհեսցէ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

Դարձեալ յիշեցէ՛ք զտէր Անտոն քահանայն եւ զԽաչերես սարկաւագն, որ որդորեցին եւ տուին կապել, |553ա| եւ եդ զսայ յիշատակ ի Հրեշտակա­պետու եկեղեցին՝ յիշատակ<ակ> իւրեն եւ իւր ծնաւ­ղացն: Ոչ ոք ունի իշխանութիւն ծախելոյ կամ գրաւ դնելոյ, եթէ ոք ունի իշխանութիւն ծախելոյ կամ գրաւ դնելոյ, եթէ ոք անտքնի եւ ծախէ, զպատիժն Կայենին առցէ եւ մասն Յուդայի եւ խաչհանողացն առցէ, եւ խնամով ընթերցաւղքն արհնիք յԱստուծոյ, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց, կարդացողաց եւ լսաւղաց եւ որ զԱմէն ասէ: Հա՛յր մեր որ (շրնկ-ը՝ գրչափոխութեամբ) յաւելում՝ յերկինս, սուրբ եղիցի անուն քո, եկեսցէ արքայութիւն քո, եղիցէին կամք քո ւորպէս երկինս եւ երկրի, զհաց մեր հանապազորդ տո՛ւր մեզ այսօր, թո՛ղ մեզ զպարտիս մեր, որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանացն, եւ մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն, այլ փրկեայ զ[մեզ]:

2. 8ա (1723 թ., նոտրգիր) Եւ ես՝ տէր Մինասըս ձեռ­նադրեցայ քահանայութեան, էր Ավետիք պարըն­տէրէն, էր թվական ժամանակիս ՌՃՀԲ.ին (1723), Աստուած հաստատ պահեսցէ Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցին՝ ժողովրդովն ամենայն, օր մը քէշ խօսքերն չի լսեցի, շնորհակալ եմ մանտր եւ մեծէ:

3. 554բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես՝ հեքիմ Պարսամի որդի մահտեսի Խազարըսքրեցի, Աստուած ողորմի մեզ: Այս Սարգիս գիրըս սուրբ եկեղեցին հիշատակ դնողաց հոքուն. ամէն: Օրհնեալ Տէր մեր եվ փրկիչ Յի­սուս Քրիստոս, ավիտեանըս ավիտենից. ամէն: Սուրբ Հայր մեր, որ յերկինս է, սուրբ եղիցի այս գիրքըս մեկ ծարէն մինջեվ վերջըն կարթայցից, Աստուած ողորմի միոյ գիրքին տիրոջըն հոքուն:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «434, 2711, ՋԻԹ. 1480»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 554բ՝ «Քրիստոսի ծառայ տէր Մա­նուէլ»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա, 2ա, 520ա, 551բ, 553բ՝ անկապա­կից զանազան տառեր, 7ա «Ով եղբ», 8ա՝ «Ես: Ես տէր Մի­­նաս», 9ա՝ «երանելոյն», 28ա «դարձեալ», 31բ՝ «որ»:

ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 99բ, 100ա՝ վեցծայրանի աստղեր:


2712

ԽՈՐՀՐԴԱՏԵՏՐ

[ՆՈՐ ՋՈՒՂԱ*]

ԺԷ. դար


ԹԵՐԹ՝ 27. չգրուած՝ 1ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-Դ. խառն (Ա 8, Բ, Գ 6, Դ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. մահիկ, տա­կը հինգթեւեան աստղ, տակը թա՞գ, 2. գծային խաչ, վերին թեւն աւարտւում է երեքնուկով, կողային թեւերից մէկը՝ D-ով: ՄԵԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 28,5x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (18x12): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 22: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն հէնքով եւ բաց շագանակագոյն պուտերով արհեստական կաշի (փեղկե­րին բրոնզով բուսական զարդաշրջանակներ), միջուկը՝ ստուա­րա­թուղթ, աստառը՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագ՝ ներքեւում «GR» եւ թագապսակ բոլորակ, մէջը՝ սայլականման անուաւոր աթոռին նստած կին՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ երեքնուկ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунокՆմուշ 5ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Պատարագ՝ 1բ. բնագրի մէջ – Աղօթք ի ծածուկ՝ 10ա, Պատարագ՝ 13բ (քահանան խորանի առ­ջեւ, գինու վեր պարզած գաւաթով), 22բ (քահանան՝ գինով գա­ւա­թը ձեռքին), Խորհրդաւոր ընթրիք (Քրիստոս եւ աշակերտ իւր)՝ 16բ, Երկնակամար լուսատուներով եւ աջն Աստուծոյ՝ 18ա: Լու­սանցային – Վանական՝ ձեռքին քշոց՝ 10ա, 13բ, 16ա, Սուրբ Հոգի՝ 11բ: Կիսախորան՝ 2ա: Լուսանցազարդ՝ բուսա­կան, թռչուն, գրադաշտը բազմագոյն շրջանակով, սիւների վե­րին մասը կամարազարդ, կամարների վերին մասերում ծաղ­կա­շղթայ: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, շագանակագոյն, մանուշակագոյն, ոսկի:

Ծնթ. Լուսանցներում այլ ձեռքով պատկերուած քշոցով վա­նական­ներ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, թ. 13՝ հիմքից առանձնացած, թ. 10-2, 14ի մեծ մասը հիմքից պոկուած, թ. 1-8՝ ստ. լս.ն յետագայում նորոգուած-լրացուած, բոլոր թերթե­րին ցեցի անցքեր, զանազան բծեր:

* Գրչութեան վայրը՝ ըստ նկարազարդման:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1բ-27բ [Խորհրդատետր]

Տե՛ս ձեռ. 2385, 69ա-156բ: 1. ա/2ա-3բ: բ/3բ-4բ: գ/4բ-7բ: դ/7բ-8ա (չիք՝ Խաչայկնքէ երիցս ի վերայ նուիրանացն...): 2. ա/8բ: բ/8բ-9բ: գ/9բ-11ա: դ/11ա: ե/11ա-2բ: զ/12բ-3ա: 3. ա/13ա-5ա: բ/15ա-22բ: գ/22բ-3բ: դ/23բ-6բ: 4. ա/26բ: բ/26բ-7ա: գ/27աբ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

27բ Տէ՛ր Յիսուս Քրիստոս Աստուած, ողորմեա՛ ինձ եւ մատակարարի գործարանիս /// (2 տող, գուցէ նաեւ գրչի անունը ջնջած) եւ փծուն գրչի. եւ Քրիստոսի փա՜ռք, յաւիտեանս. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

27բ (1797 թ., նոտրգիր) Նշան սիրոյ հոգեւորի

Առընձայի սիրով սրտի

Աշակերտին Յակոբ պետին

Տեառն Վրդանէս վարդապետի

Աստուածատրէ որդւոյ Ավաքի,

Ի ԿալկաթայնՀնդկաց նստէ,

Ի թվի ՌՄԽԶ. (1797),

ԻԲ. (22) հոգտեմբերի

[Ազարիա]յի 182, Թիրայ ԻԲ. (22):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմիմէջքի պիտակին՝ «1. Խորհրդա­տետր», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Խորհրդատետր, երկծալ, երկէջ, գրեալ ի թղթի, շուրջա­նա­կի զարդարեալ ծաղկէ նկարուք եւ պատկերօք, բո­լո­րագիր, ունի զհամառօտ յիշատակարան ի վերջն, սա­կայն անուն գրչին եղծեալ», Պհպ. Աա՝ «440, 2712, ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:



 

2713

ԿԱՆՈՆԳԻՐՔ ՀԱՅՈՑ (Մասն)

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 28. չգրուած՝ 1ա-3ա, 4ա-6ա, 9բ-13ա, 18ա-26բ, 27բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ չունի. կազմուած է հիմքերն ի մի կարուած առանձին թերթերից: ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսա­դրոշմ­ներով՝ 1. «KFMN 1788», «KFMN 1789», 2. Պատուան­դա­նի վրայ սիւն, որի վերին կողմերում հնգաթեւ եւ վեցթեւ աստ­ղիկներ, պատուանդանի ներքեւում «1789», 3. փայտէ ցան­կա­պատ՝ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հան­դեր­ձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սուրը ձեռքին, առիւծի գլխա­վերեւում՝ «PRO PATRIA», 4. «JAMWSIA 79»: ՄԵԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 31,3x18,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (տաբեր՝ 25-29,5x14-17): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 14ա, 17բ): ՏՈՂ՝ 30-37: ԿԱԶՄ՝ բաց վար­դա­գոյն մոմլաթ, մէջքը՝ սեւ կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տա­ռը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ+ԳԴ՝ Ա. եւ Դ. յետագայի չգրուած դեղնաւուն թուղթ, մասն կազմաս­տա­ռի, Բ. եւ Գ.՝ նախկին կազմի, մի կողմը կանաչ ծաղկաթուղթ, միւս կողմը՝ լուսագծերով սպիտակ թուղթ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը եւ Ա., Դ. պահպանակները յե­տա­գայի՝ Ի. դարի, բոլոր թերթերը եւ Պհպ. Բ-ն խոնաւութեան հետ­քերով, թ. 3ի պատռուածքը նորոգուած:

Новый рисунок

Նմուշ 14ա

Новый рисунок

Նմուշ 17բ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 6բ-9ա, 13բ-7ա [Կանոնգիրք Հայոց. մասն]

1. 6բ-9ա Կանոնք եւ սահմանք, զոր ետին աշա­կերտքն Քրիստոսի ի սուրբ եկեղեցիս, յետ վերանա­ոյ Տեառն, ժողովեալք ի վերնատունն – Ա. Կարգեցին սուրբ առաքեալքն եւ ետին հաստադութեամբ, եթէ յաղօթս յորժամ կան... ԺԹ. Կարգեցին սուրբ առա­քեալքն (այսչափ):

2. 13բ-4բ Կանօն Յօհաննու Մանդակունօյ Հայոց կաթողիկոսի – Զմեծ եւ զանբաւ զբարէրար եւ զմար­դա­սէր Տեառնէն պարտիմ[ք] գոհանալ... զայնպիսին սատանայ ի մարմնոյ սա[տ]ակումն, զի հոգին ապրես­ցի այուր (=յաւուր) Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի:

3. 14բ-6ա Կանոնք երկրորդ Նիկիականք, զոր եդին ՅԺԸ. եպիսկոպոսքն, կրկնաբանելօվ կառճ ի կառճոյ – Ոչ է պարտ զկռճատեալսն եւ ներքինիս արարեալս զինքեանս ի վիճակ քահանայութեան յա­ռաջ ածել... իսկ կատարիչք սահմանի կանօնացս օրհ­նեալ եղէցի:

4. 16ա-7ա Սահմանք եւ կանօնք, զոր ետին աշա­կեր[տ]ք Քրիստոսի եկեղէցոյ սրբոյ, յետ վերանալոյ Տեառն – Վարդապետութիւն առաքելոցն զկընի յետ վերանալոյն Քրիստոսի... եւ արդար, եւ ճշմարիտ ուսմանն եւ հաւատարիմ մարդասիրութեան նոցայ:

Տե՛ս Կանոնագիրք Հայոց, հտ. Ա., Բ., Երեւան, 1964, 1971, Կանոնք Ա., ԻԱ., ԼԴ.:

Բ. [Ցուցակ գրեանց] – Մէկ Ոսկանայ Աստուա­ծա­շունչ... երկու հատ Պատ[մութիւն]:

Գ. 17բ (Այլ ձեռքով) Վայրի անասնոց չորքոտա­նեաց եւ այլոց նմանեաց նոցա [մասն բառգրոց] – Բհմօվդ՝ է անճոռնի չորքոտանի գազան... Բորենի՝ է գազան ինչ... եւ ըմբռնեալ ըսպանանեն:

ԳՐՉՈՒԹԵԱՆԸ ՆԱԽՈՐԴԱԾ ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

1. Պահպանակ Բբ. Զորութիւնն գրոյս այս է, որ եղեւ Աղքիրման, թւին ՌՄԽԴ. (1795), յամսեանն մայիսի մուտն:

2. Պահպանակ Բբ. Տիրացու Յակոբ, նորայշէն Աստուածա տէր խանէն /// (2 բառ ջնջած-անընթեռ­նելի), 1796, օգոստոսի 15ին:

Ծնթ. Այս պահպանակ թերթի վրայի յիշատակարանները գրուել են բուն ձեռագրի գրչութիւնից առաջ:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ Բբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «ընդ. թ. 43, Հմր 4 Կանոնագիրք, գրեալ ի կապոյտ թղթի, ի տեղիս-տեղիս եւ տառասխալ: Անուն գրչին եւ թուա­կանն անյայտ», 1ա՝ «448, 2713», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «1244, 1795», 2ա՝ «2713»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝Պահպանակ՝ Բբ «Վարպետից մէկ ըրուպ­­լէ Հ. (70) կապէք արա», «Ո, վարպետի, մայիսի մուտն», «Աստուծոյ (5 անգամ), զ, Ոչ ոք ելցէ», 3ա՝ «ա­ղայ մկէ մելիք» (ջնջած), 27ա՝ «Մանուկին վերայ ու­նի»:


2714

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼԵԱՆ, ԿՐԹՈՒԹԻՒՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆԱԿԱՆ

[ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ]

ԺԸ. դար


ԳՐԻՉ՝ «ոմանք մանկունք»*, Յովհաննէս սարկաւագ, Սար­գիս դպիր (4ա-16բ, 297ա-331ա):

* Բացի Սարգիս դպրից, միւս գրիչների գրած էջերի սահ­ման­ներն անզանազանելի են:

ԹԵՐԹ՝ 335-1 (տե՛ս Պահպանակ. գրչի էջակալում՝ 4-653, որ է՝ 6բ-331ա). չգրուած՝ 1ա-3ա, 4բ-5բ, 23բ, 82բ, 331բ-5բ: ՊՐԱԿ՝ 4+Ա-ԻԸx12 (ԻԳ 11, ԻԸ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմով՝ «CCC»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,9x21,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (23.5-24x15-15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա, 40ա, 109ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ կարմիր կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աս­տառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ թ. 1՝ չգրուած թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «CCC»:

Новый рисунокՆմուշ 11ա

Новый рисунок

Նմուշ 40ա

Новый рисунок

Նմուշ 109ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (6ա), մարդադէմ (6ա): Գոյներ՝ կարմիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ քեր­ծուած եւ գունաթափ, Ա. փեղկին սեւ թանաքի բծեր, թ. 279-80ի միջեւ չգրուած 1 թերթ կտրած-հանած, կազմաստառները, թ. 1-4ի, 245-6ի, 317-20ի, 325-35ի ստորին լս-ները խոնաւութեան հետքերով, թ. 23՝ դեղին հետքերով, թ. 1-6ի, 16ի գրադաշտը թա­նա­քի թթուայնութեան հետեւանքով գունափոխուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

4ա-331ա [Յակոբայ վարդապետի Նալեան] Կրթու­թիւն աստուածաբանական զԽորհրդոցն եկե­ղեցւոյ

Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ [Նա­խադրութիւն] – Ո՛չ միայն Քրիստոս մինչ էր ի յաշ­խար­հի... իսկ հեռի պատճառքն՝ յաւիտենական կեանքն, զորոց ի տեղիս իւրեանց ասելիք են:

1. 6ա-23ա [Յաղագս խորհրդոց ի հասարակի. ձեռ. 6595, 5ա]

ա. 6ա-7ա Գլուխ առաջներորդ. Յաղագս սահ­մա­նի խորհրդոց – Առ այս նախ գիտելի է, թէ սահմանն է բան կարճառօտ... զի ծածկեցեալք են նիւթովք:

բ. 7ա-9ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս՝ թէ քանի՞ք են խորհուրդք եկեղեցւոյ, ո՞յր պատճառաւ եդան – Յայտնի ճշմարտութիւն է եւ ընդհանուր... զզաւակս ի պաշտօնն Աստուծոյ այն լինի պսակիւն:

գ. 9աբ Գլուխ երրորդ. Արդեօ՞ք թէ խորհուրդքն իցեն հաւասար պատւովք – Յայտ է, զի պատարագն գե­րազանց է... գերազանցի նշանակելով զմիաւո­րու­թիւնն Քրիստոսի:

դ. 10ա Գլուխ չորրորդ. Արդեօ՞ք խորհուրդքն կա­յանան յիրէ եւ ի բանէ, որպէս ի նիւթոյ եւ ի տեսակէ – Նիւթով իմանալի է այն, յորմէ առնուն խորհուրդքն... անուան արտաբերութեան սրբոյ Երրորդութեան մի-մի ընկղմել, զորոց ի տեղիս իւրեանց տեսցի:

ե. 10բ Գլուխ հինգերորդ. Թէ արդեօ՞ք ամենայն խորհրդոց նիւթն եւ բանքն պարտին յատկանալ եւ բացորոշել – Ասելի է, թէ որովհետեւ իւրաքանչիւր խոր­­հուրդք... վասն իւրաքանչիւրացն յատկապէս, աստէն այսքան:

զ. 11ա-2բ Գլուխ վեցերորդ. Արդեօ՞ք հարկաւորք իցեն խորհուրդքն – ԶՀարկաւորութիւնն երկու կերպիւ իմանան... զոր չարչարանօք ստացան:

է. 13ա-23ա Գլուխ եօթներորդ. Յաղագս՝ թէ ո՞վ իցէ հեղինակն խորհրդոց (Ա-Թ. խնդիրք) – Հեղի­նա­կաւ իմանամք զնորապէս կացուցօղն... այլ զար­ժա­նա­պէս մերձեցեալսն միայն, յորս վերայաւելուն շնորհս եւ աճեցուցանեն:

2. 24ա-69բ Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ մկրտութեան

ա. 24ա-39ա [Խնդիր առաջին. Յաղագս նոցա, որք խնդրեն առ մկրտութիւնն. ցանկից] (Ա-Ը. պրակք) – Զյորմէ խնդրին չորք իրք, նախ, զնոցունց որք խնդրին... եւ որ ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ, որպէս մերոյ:

բ. 39բ-43ա Խնդիր երկրորդ. Յաղագս սպա­սա­ւո­րի մկրտութեան – Սպասաւորաւք իմանամք զանձն մկրտօղ... զայն ի ճշմարտութիւն փոխարկեաց յատկա­պէս լուսաւորելովն իւրով զնա:

գ. 43բ-53բ Խնդիր երրորդ. Յաղագս ընդունողաց այսօրիկ խորհըրդոյ (Ա-Ժ. պրակք) – Զկնի խօսելոյ զսպասաւորացն մկրտութեան այժմ խօսելի է զըն­դու­նո­ղացն... զջերմեռանդութիւնն, զոր չունէր յառաջ, ոչ կարիցէ ստանալ յետոյ:

դ. 54ա-65ա Խնդիր չորրորդ. Յաղագս ներգոր­ծու­թեան մկրտութեան, զորմէ խնդրին պըրակըք տասն (Ա-Ժ. պրակք) – Նախ, թէ մկրտութեամբ բառնին ամե­նայն մեղք... եւ վասն այսորիկ ոչ է մեռեալ ի կեղ­ծա­ւո­րում, որ թարց սիրոյ մկրտի:

ե. 65բ-9բ Խնդիր հինգերորդ. Յաղագս նախա­պատ­րաստութեանց ոմանց, որ նախ քան զմկրտու­թիւնն (Ա-Դ պրակք) – Նախ. մի՞թէ նորահաւատից կանխելի իցէ կրթութիւն... Որքան առ մանկունսն յայտնի է... իբր երկրորդական գործիք եւ որպէս սպասաւորք քահանայից. ամէն: Վերջ սրբոյ խորհրդոյ մկրտութեան:

3. 70ա-82ա Գլուխ երրորդ. Յաղագս խորհրդոց դրոշմին, շուրջ զորով խնդրին երկոտասան (Ա-ԺԲ. պրակք)Նախ. մի՞թէ դրոշմն իցէ խորհուրդ... Դրոշմն է խորհուրդ հաստատութեան... որ զմկրտեալն եւ զդրոշ­մեալն ասէ արժանի հաղորդութեան:

4. 83ա-183բ Գլուխ Դ. Յաղագս խորհրդոյն պա­տա­րագին ի յութ խնդիր բաժանեալ

– 83ա [Ցանկ խնդրոց] – Նախ. զնոյնոյ պատա­րագէ հաղորդութեան... Ը.երորդ. զարարողութենէն:

ա. 83ա-90ա [Խնդիր առաջին. Յաղագս պա­տա­րա­գէ հաղորդութեան. ցանկից] Վասն առաջնոյն խնդրելիք են վեցք պրակք (Ա-Զ. պրակք) – Նախ, թէ արդեօք հաղորդութիւնն իցէ խորհուրդ... հաղորդու­թիւնն է ճշմարիտ եւ գերազանց... եւ ոչ յուդայանման արտաքս ելանել ի մատնել զՔրիստոս:

բ. 90բ-9ա Խնդիր երկրորդ. Յաղագս նիւթոյ հա­ղոր­դութեան, զորմէ խնդրին պրակք չորս (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. մի՞թէ նիւթն այսորիկ խորհրդոյ իցէ... նիւթն է, յորմէ լինի իր ինչ... զի թէ խառնի ջուր, կատարի խորհուրդն որպէս խմորուն հացիւն:

գ. 99բ-110ա Խնդիր Գ. Յաղագս դարձման հացին եւ գինւոյն ի մարմին եւ յարիւն Քրիստոսի, եւ զմնա­ցելոց պատահմանց տե՛ս ի տեղի իւր, ի չորս պրակս բաժանեալ (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. մարմին եւ արիւնն Քրիստոսի յայսմիկ խորհրդեան իցեն... Քրիստոս մինչ եկն ի յաշխարհ... վասն այնորիկ ոչ դառնայ մարմինն Քրիստոսի ի հաց:

դ. 110բ-8բ Խնդիր չորրորդ, որ է աւելումըն. Յա­ղագս կերպին, որով Քրիստոս է հաղորդութեան, ի վեց պրակ բաժանեալ (Ա-Զ. պրակք) – Նախ. թէ բոլոր Քրիստոս իցէ՞ ի ներքոյ այսորիկ... ճաշակէ զառնելն ի կուսէն եւ ո՛չ միայն զպատահմունսն:

ե. 119ա-23ա Խնդիր Ե.երորդ. Յաղագս մնացելոց պատահմանց յայսմիկ խորհրդոջ. ի յեօթն պրակս բաժանեալ (Ա-Է. պրակք) – Նախ. մի՞թէ մնան պա­տահ­մունք յայսմիկ խորհրդոջ թարց ենթակայի... Պատահմամբ իմանամք զգոյն... զմասն մարմնոյն պատատեալ հացիւ եւ կամ եդեալ ի չամչի:

զ. 123բ-30ա Խնդիր չորրորդ (=վեցերորդ). Յա­ղագս տեսակի կամ ձեւոյ բանի հաղորդութեան. ի յերեք պրակ բաժանեալ (Ա-Գ. պրակք) – Նախ, թէ յո՞րն իցէ տեսակ այսորիկ խորհրդոյ... զայսմանէ խօ­սես­ցուք, յորժամ ասիցեմք զկերպէ ճաշակման:

է. 130բ-8ա Խնդիր Ե.երորդ (=եօթերորդ). Յա­ղագս ներգործութեանց հաղորդութեան. ի յեօթն պրակս բաժանեալ (Ա-Է. պրակք) – Նախ. թէ այս խորհուրդս տայ զշնորհս... Մինչ այլ խորհուրդքն իբրեւ գործիք... եւ ոչ ի կողմանէ քահանային, ուստի ոչ է նման օրինակ:

ը. 138բ-52բ Խնդիր վեցերորդ (=ութերորդ). Յա­ղագս ճաշակման այսորիկ խորհրդոյ, նախ ի հա­սարակի, երկրորդ յատկապէս, թէ որպէ՞ս Քրիստոս ի կիր էառ զայս խորհուրդս, վասն առաջնոյն խնդրին պրակք երկոտասան (Ա-ԺԲ. պրակք) – Նախ, թէ իցեն Բ. կերպ... Խորհրդականապէս ճաշակումն է, երբ առ­նա­նի մարմին... տե՛ս զլուծմունս առարկութեանց այս­պի­սեաց ի նոր գրքոջ մերում, զոր Վահան ճշմար­տու­թեան կոչեցաք:

թ. 153ա-8ա Խնդիր Զ.երորդ (=իններորդ), որ է յաւելումն. Յաղագս կերպին, թէ որպէ՞ս Քրիստոս ի կիր արկ զայս խորհուրդըս. ի չորս պրակս բա­ժա­նեալ (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. արդեօ՞ք Քրիստոս եկեր եւ էարբ ի մարմնոյ... մինչ Քրիստոս ճշմարիտ օրինա­դիրն զամենայն... թէեւ ներգործութեամբ մահկանացու էր եւ կըրէր ըզկիրսն կամաւոր ընդ Շնորհալւոյն:

ժ. 158բ-70բ Խնդիր եօթներորդ (=տասներորդ). Զսպա­սաւորէ այսորիկ խորհրդոյ. ի տասն պրակս բաժանեալ (Ա-Ժ. պրակք) – Նախ, թէ յատուկ է քահա­նա­յից զայս խորհուրդս սրբագործել... մինչ քահա­նա­յութիւնն ներտպէ զկնիք... եւ այլոց ի ժամու զկերակուր, ուրեմն ոչ կարէ ամենեւին հրաժարել:

ժա. 171ա-83բ Խնդիր ութներորդ (=մետասանե­րորդ). Յաղագս արարողութեան խորհրդոյ, ի վեց պրակս բաժանեալ – Նախ, թէ արդեօք ի հռչակման այսօրիկ խորհրդոյ... խոհեմութիւն եպիսկոպոսին տնօրինեսցէ: Վերջ խորհրդոյ պատարագին:

5. 184ա-331ա Գլուխ հինգ. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան

– 184աբ [Նախադրութիւն] – Անուամբ ապաշխա­րու­թեան իմանամք... ամենայն գնացքն մոլորութիւնք են:

– 184բ [Ցանկ] – Ուրեմն եւ մեզ զի մի՛ նոյն կիրք պատահեսցին, արժան համարիմք սկսանիլ ի սահ­մանէ, բաժանելով ի խնդիրս ոմանս եւ զնոյն խնդիրս ըստորաբաժանելով ի պրակս – Արդ, նախ խնդիր՝ թէ զինչ իցէ ապաշխարութիւնն... եւ յետոյ իբրեւ զառա­քի­նութիւն:

ա. 184բ-203բ [Գլուխ առաջին. Զի՞նչ իցէ ապաշ­խա­րութիւնն. ցանկից], իսկ ընդ որում խորհուրդ բաժանեմք ի պրակս տասն – Նախ, թէ ապաշխա­րու­թիւնն զի՞նչ իցէ... Ապաշխարութիւնն, ընդ որում խոր­հուրդ եկեղեցւոյ սահմանի... թէեւ յետ տկարութեանն յօժարապէս կամի բժշկել:

բ. 204ա-12բ Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան, ընդ որում է առաքինութիւն, որ ի վեց պրակս բաժանեալ – Նախ, թէ ապաշխարութիւնն իցէ առաքինութիւն... ապաշխարութիւնն է գերբ­նա­կան առաքինութիւն... որպէս գործք ապաշխարողին երբեմն առաջանան ըստ ժամանակի:

գ. 213ա-44ա Գլուխ երրորդ. Յաղագս ներգոր­ծու­թեան ապաշխարութեան, որ առ թողութիւն մահա­ցուաց մեղաց ի վեց պրակս բաժանեալ – Արդ, զկնի խօսելոյ զապաշխարութենէ... Ոչ երբէք լինէր խոր­հուրդ ինչ կատարեալ... որ անմահ կենաց արժանի արասցէ Քրիստոս Յիսուս, որ ընդ Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ օրհ­նեալ ի յաւիտեանս. ամէն: Կատարումն երրորդի մա­սին, հետեւի մասն չորրորդ (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Դ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Դ., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Ե.՝ Ա-Դ.):

դ. 244ա-31ա [Մասն չորրորդ]. Յաղագս մա­սանցն ապաշխարութեան հասարակօրէն

I. 244ա-64բ [Գլուխ առաջին. Յաղագս զղջման] – Եւ նախ զզղջմանէ յերիս գլուխս բաժանեալ... եւ երբ արդիւնքն պակասին, Աստուած ընդունի զբարի կամքն ի տեղի արդեանց (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Ե.՝ Ա-Գ.):

II. 265ա-309ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խոս­տո­վա­նութեան եւ նորին հարկաւորութեան ի վեց խնդիրս բաժանեալ – Խնդիր Ա. Յաղագս հարկաւո­րու­­թեան խոստովանութեան... եւ զգինին հեղուլ ոչ յայտ­­նելով զանձն խառնողին (խնդիր Ա-Զ. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Է., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Ե., խնդիր Ե.՝ Ա-Ե., խնդիր Զ.՝ Ա-Է.):

III. 309բ-31ա Գլուխ Դ. Յաղագս բաւարարու­թեան, թէ զինչ իցէ ի հինգ խնդիրս բաժանեալ – Նախ թէ զինչ իցէ բաւարարութիւնն... մինչ տապալիչն էր շինուածոյ եկեղեցւոյն Քրիստոսի (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Բ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Ե., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Ե.՝ Ա-Գ.): Աւարտ առաջնոյն հատորի սրբոյ գըրքոյս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

331ա Գրչութեամբ ոմանց մանկանց հանդերձ մերովք աշխատութեամբք ի փառս Եռանձնեայ Միոյն, ի մանկատան սրբոյն Յակովբայ Մծբնայ հայրապետի մերոյս պաշտպանի,երկասէր աշխատութեամբ սար­կաւագ Յովհաննու՝ իմոյ հեզանձն վարժապետի, եւ եւս իսկ յոյժ անպիտան Սարգիս իբր դպրիս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

3բ (1823 թ., շղագիր) Ղուկաս վարդապետին է, որ ստացեալ եղեւ յԻզմիր, 1823, հոկ[տեմբերի] 12:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Կրթութիւն աս­տուա­ծաբանական», 1ա՝ «465, 2714», 1ա՝ ամրա­ցուած թերթիկին՝ «Համար 1. Կրթութիւն աստուա­ծա­բանական զխորհրդոց եկեղեցւոյ, քառածալ, մեծադիր, նօտր գրչութեամբ ուրումն Սարգիս դպրի, թիւ, տեղին՝ անյայտ: Ծանօթութիւն Այս գիրք թուի լինել հեղինա­կու­թեամբ եւ երկասիրութեամբ սարկաւագ ուրումն, որ եւ վարժապետ կոչէ արտագրեալ Սարգիս դպիրն: Վրթա­նէս վարդապետ», «ԺԸ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս»:


2715

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 379 (գրչի էջակալում՝ Ա-ԽԷ., որ է՝ 1ա-24ա). չգրուած՝ 10բ, 63ա-9բ, 142բ-57բ, 172բ-3բ, 218ա-26բ, 252բ-66բ, 365ա-8բ: ՊՐԱԿ՝ 1-38x10 (8, 11, 13, 15, 23, 26՝ 8. 10, 12, 14, 25, 33՝ 12. 16՝ 9. 27, 38՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշ­մով՝ 1. թագապսակ զինանշան, մէջը բերդ՝ վրան թագակիր ար­ծիւ, որից ցած՝ «BEN TO PICARDO 8» կամ 1. «GIOR MAG­NA­NI», 2. «AL MASSO», 3. «GERVINO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26x16-16.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 20ա): ՏՈՂ՝ 37: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կա­շի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Զ+Է-ԺԴ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով (ձեռագրի նոյն թուղթը):

Новый рисунокՆմուշ 20ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ գու­նա­թափուած եւ քերծուած, մէջքին ցեցի անցքեր, ստորին եզրի կաշին մօտ 0.5 սմ լայնութեամբ թափուած, 1 թերթ սոսնձած-կպած Ա. փեղկի կազմաստառին. թ. 86-114, 132-8, 201-17, 297-8ի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գունա­փո­խուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-3ա Երանելոյն Յոհաննու Մանդակունւոյ սրբոյ հայրապետի ասացեալ Վասն չբամբասելոյ եւ չդատելոյ զեղբարս, զքահանայս եւ զվարդապետս – Մթերք սգոյ եւ աղջամուղջ տրտմութեան դիզեալ ի վե­րայ իմ... որ հանէ ի բարութիւնս, ի վայելուչ արքա­յու­թիւնն երկնից, ընդ որս եւ մեզ լիցի վայելել... եւ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

2. 3ա-4բ Վասն աղօթից եւ խոստովանութեան – Արդ, շնորհ արտասուաց նշանակէ սիրելոյ զՔրիստոս... եւ որ տանջանացն մատնեսցեն, տանջեսցին յաւի­տեանս յաւիտենից եւ անըմբերելի եւ անճողոպրելի:

3. 4բ-5բ Սուրբ հարանցն ուղղափառաց հաստա­տեալ է ի պատճառս նաւակատեաց խորհրդոյն յա­ղագս անհասիցն – Թէ հերձուածօղ կամ այլազգ քրիստոնեայ հարցանիցէ զիս... ապա երեւի մեզ յա­րու­ցեալն եւ ստուգէ զյարութիւնն իւր, ընդ որում Հօր... այժմ եւ յապայն. ամէն:

4. 6ա Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանին ասա­ցեալ Ի մեկնութիւն առակաւոր բանին Աւետա­րանին, որ ասէ. «Այր մի իջանէր յԵրուսաղէմէ յԵրիքով, եւ անկաւ ի ձեռս աւազակաց» [Ղուկ., Ժ. 30] – Այր զԱդամ ասէ... եւ եկեղեցի եւ դը /// (այսչափ):

5. 6ա-8բ Արիստակէս վարդապետի ասացեալ Ի նոր Կիրակին – Նոր է տօնս եւ չքնաղ, որք ի սմա են խորհուրդք... յիշեսցուք զՊետրոսէ ասացեալն. «Ոչ թէ արծաթեղինօք կամ ոսկեղինօք փրկեցաք» եւ այլն, որում վայել է... ամէն:

6. 8բ-10ա Երանելոյն Եւսեբի եպիսկոպոսի, ի խնդրոյ Աղէքսանդրոյ, Վասն աւուրն կիւրակէի պա­տուելոյ – Յետ արձակելոյ յեկեղեցւոյն յաւուրն կիրա­կէի... այս օր է, զոր արար Տէր, եւ նմա փառք յաւի­տեանս. ամէն:

7. 11ա-3ա Սրբոյ հօրն Նեղոսի Խրատ պիտանիք – Լաւ է յստակ խորհրդով ննջել... որք յամենայն ժամ կարօտ են արդարութեան եւ հեզութեան Քրիստոոսի Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

8. 13աբ Նորին Նեղոսի սուրբ հօրն ասացեալ Ի պա­տուէր առ մանկունս – Պարտ է մանկանց ճգնել եւ կրթել... եւ նոցա բարեացն ժառանգակից լինել ի Քրիս­տոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

9. 13բ-4ա Նորին սրբոյ հօրն Նեղոսի ասացեալ Խրատ առ վերակացուսն – Նաւավար տգէտ պատ­րաստ է ի կորուստ... զխոստումն Աստուծոյ առ հան­դեր­ձեալսն ի Քրիստոս ՏԷր մեր, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

10. 14աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն որկ­րա­մոլութեան – Սկիզբն պտղաբերութեան ծաղիկ... եւ ոչ խրխնջէ շարժեալ արձակմամբ ախտիցն ցան­կու­թեանց:

11. 15աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Յաղագս պոռնկական խորհրդոց – Զգաստութիւն ծնանի զժուժ­կալութիւնն... զի մի՛ այրեսցիս յանշէջն հուր ի տեսիլ ամենայն մսեղեաց:

12. 15բ-6ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Յաղագս սնափառութեան – Սնափառութիւնն է ախտ անբնա­կան... եւ զքեզ փառաւորեսցէ ի վերջին աւուրն. ամէն:

13. 16ա-7ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի վասն հպար­տութեան եւ ամբարտա[ւա]նութեան – Հպար­տութիւնն է ախտ զայրացեալ եւ ուռուցեալ փքով... նոցին եւ գործ եւ բան երեւելի եւ աներեւոյթք շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ Տեառն մերոյ, որու[մ փառք յաւիտեանս]:

14. 17ա-8ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն աղօթից, թէ զիա՞րդ արթուն եւ պատրաստ պարտ է լինել – Աղօթք խօսք են մտաց առ Աստուած... եւ թէ ոչ երբեք իցես առեալ շնորհս աղօթից սաղմոսեր­գու­թեան, հպատակեա՛ եւ առցես:

15. 18ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն ձանձ­րու­թեան – Ձանձրութիւն է լքումն անձին... եւ մի՛ թողուր ի մտաց զհրաժարումն յաշխարհէս:

16. 18աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն տրտմու­թեան, որ խափանիչ է աղօթից – Տրտմութիւն է տխրութիւն անձին... իսկ որ քամահէ զցանկութիւն աշխարհիս, ոչ թախանձի ի խորհրդոց շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ... իշխանութիւն եւ պատիւ. ամէն:

17. 18բ-9ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն ար­ծաթսիրութեան – Արմատ ամենայն չարեաց արծաթ­սի­րութիւն... եւ ոչինչ օգտի, յորմէ ազատեսցէ զմեզ ամենաբաւական կարօղն ամենայնի՝ Տէրն եւ փրկիչն Յիսուս Քրիստոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

18. 19ա Նշանք սիրոյն են այսոցիկք – Զի զսի­րե­լին յօժարութեամբ սիրէ եւ լսէ սիրելոյն... զի որք ի գործս մահուչափ մեղաց են, ոչ ունին սէր կատարեալ:

18. 19բ Ի թղթոյն Մովսէսի միայնակեցի՝ Առ կրօ­նա­ւորս – Երկիւղն Աստուծոյ մերժէ զամենայն չա­րա­խօսութիւն... կարէ ապրել յորոգայթից թշնամւոյն՝ շնորհօքն Քրիստոսի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

19. 19բ-20ա Յայլուստք խրատ հոգեշահք – Պա­հեա՛ զսիրտ քո եւ զաչս... զի ապրեցուսցէ զպտուղս իւր յարքայութիւնն երկնից ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք:

20. 20աբ Եղիշէի վարդապետի ասացեալ Վասն հաղորդութեան – Զոր աներեւոյթսն ասէ... առանց բա­րեխօսի առաքեն զհետ հօրն իւրեանց սատանայի ի դժոխս:

21. 21ա-30բ Յաղագս տօնի Սրբոյ Խաչին՝ Ի Սա­ղոմօնէ. «Դարձեալ եթէ ոք ի նաւ ելեալ ընդ ամեհի»[Իմաստ. ԺԴ. 1] – Առակախօսն իմաստուն խրատ զգօնութեան... ելեալք կամէին իմանալ զօգուտն եւ ուս­տի՞ է այս յայտ ի զանազան /// (շար. թափուած):

22. 31ա-8բ Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ ի Մեծի ուրբաթու, իխորհուրդ խաչելութեանն Քրիստոսի – ԶԲանին Աստուծոյ խորհուրդ փրկագործ տնօրէնու­թեանն... զի ընդ նմա ի յերկնաւոր բարիսն վայելես­ցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

23. 39ա-41ա Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ աս­տուա­ծաբան վարդապետի ասացեալ Վասն մկրտու­թեան քրիստոնէից – Արդ, գիտելի է, զի քրիստո­նէու­թեանս սկիզբն... եւ զաւուրս պահոց սուրբ պահեսցեն, զի ողորմութեանն Աստուծոյ արժանի եղիցին ի Քրիս­տո­սէ Աստուծոյ մերոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

24. 41ա-2բ Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ բանի­բուն վարդապետի ասացեալ Վասն աղօթից յաւուր կիւրակէի – Արդ, պարտ է քրիստոնէին յաւուրն Գ. անգամ... ողորմ աղքատի, որբոց եւ այրի, խնամք տա­նելի վասն Քրիստոսի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

25. 42բ-4բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Յայրի կինն եւ ի մեռեալ որդին – Բե՛ր, այսուհետեւ, սիրելի՛... ի մի բերան փառաւոր առնէին զԱստուած՝ զկենդանարարն Քրիստոս, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

26. 44բ-6բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանին ասացեալ յԱւետիս ամէնօրհնեալ կուսին Մարիամու – Օրհնեալ է Աստուած, որ զծածկեալ խորհուրդն... սնանէր Որդին Աստուծոյ յարգանդի դստերն Դաւթի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

27. 46բ-8բ Ի մեծի եւ ի հրաշափառ Ծ[ն]ընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ ի բանից պատմութեանց սրբոյն Յակոբայ եղբօր Տեառն – Եւ առեալ Յովսէփ զՄարիամ կոյսն... ծնաւ ծնեալն Տէրն մեր Յիսուս Քրիս­տոս ի Բէդղէհէմ ի սուրբ կուսէն Մարիամայ, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ՛՛:

28. 48բ-51ա Երանելոյն Եփրեմի Խուրին Ասորոյ ասացեալՆերբողեան յԱւետիս եւ ի Ծընունդն Քրիս­տոսի – Սքանչելի է Ծնունդ քո, Որդի՛ Աստուծոյ... եւ ուսաւ ի հրեշտակէն զկատարեալ ստուգութիւնն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

29. 51բ-4ա Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորոյ ասացեալ յԱւետիս Կուսին եւ ի Ծնունդն Քրիստոսի – Առանց հարցման լռեալ է պատասխանին... սնանէր նա յարգանդ կուսին, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւի­տե­նից. ամէն:

30. 54ա-5բ Երանելւոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ յԱւետիս սուրբ Աստուածածնին, ի հրեշ­տա­կապետն Գաբրիէլ – Դարձեալ խնդութեան աւե­տիք... որպէս ընկալայց զարարիչն սորա, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

31. 55բ-8ա Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ Բան ահեղ եւ զարմանալի՝ ի տօնի Յայտ­նութեան եւ Մկրտութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Որք պայծառացաք առաջին տօնիւն... ո՛չ բաւեմ դիմանալ ճառագայթիցդ լուսոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

32. 58ա-61ա Նորին աբբայ Եփրեմի ասացեալ Ի Մկրտութիւնն Քրիստոսի եւ յընդդիմանալ Մկրտչին – Իբրեւ ետես Յովհաննէս զՅիսուս, եկեալ առ նա... եւ ընտրելոց հաւատացաք յամենասուրբ Երրորդութիւնն՝ ի Հայր եւ յՈրդի եւ յամենասուրբ Հոգին, որոց փառք, պատիւ մատուս[ցուք]:

33. 61ա-2բ Անթիպատրոսի Բոստրացւոյ ասա­ցեալ Ի Ծնունդն Քրիստոսի եւ ի Մկրտութիւնն – Հրա­­­շափառ է տօնախմբութիւնս... Աստուած եւ մարդ կատարեալ, ի մի յերկուց բնութեանց եւ ի Տէր մի Քրիստոս:

34. 70ա-3ա Ի մեծի աւուր Տեառնընդառաջին՝ երա­նելոյն Բարսղի եպիսկոպոսին Կեսար Կապա­դով­կացւոյ, Ի գալստեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ի մեկնութենէ Աւետարանին որ ըստ Ղու­կասու – Զամենայն տօնախմբութիւնս Աստուծոյ... յամե­նայնի գոհանալ, զի կարասցուք հասանիլ ի Քրիս­տոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

35. 73բ-4ա Երանելւոյն Յովհաննու Ոսկեբերանի Կոստանդնուպօլսի եպիսկոպոսի ի Մատթէոսի Աւե­տարանին մեկնութենէ – Ժողովեալ, ասէ, Հերովդէս զամենայն զքահանայապէտսն... զի եթէ կամեցեալ էին ճշմարտութեամբ նայել ընդ իրսն, ոչ սակաւ շահ ինչ պտղոյ ժողովէին:

36. 74ա Սրբոյն Կիւրղի Երուսաղէմի հայրապետի ասացեալ – Անարատ եւ առանց աղտեղութեան... եւ որ անդէն առ նմին կինն Աննա:

37. 74աբ Երանելւոյն Գրիգորի Աստուածաբանին ասացեալ – Աստուած մարդ լինի եւ որ նստի յեր­կինս... յիւր տունն երթեալ օտարաբար, զի զօտարն փառաւորեսցէ:

38. 74բ-6ա Երանելւոյն Կիւրղի եպիսկոպոսի Աղէք­­սանդրի ի Մեկնութենէ Աւետարանին որ ըստ Ղուկասու. «Իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նորա...» [Ղուկ., Բ. 22-3] – Ո՛վ մեծ եւ սքանչելի տնօրենու­թեանն, ո՛վ խորք մեծութեան եւ մարդասիրութեան Աս­տու­ծոյ... բնութեանս աղքատութեամբն, զի փառաւո­րես­ցուք զնա որպէս փրկիչ եւ զԱստուած եւ Տէր եւ զպարարեցուցիչ, ընդ որում Աստուծոյ... յաւիտեանս. ամէն:

39. 76ա Երանելւոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ եպիս­կո­պոսի յԵրգս երգոց Մեկնութենէ – Եկեսցես ի հովա­նա­ւոր վիմին... ընկալաւ զպաղատանս հարսինն, զի իրա­ւա­ցի լեալ սուրբ փեսային:

40. 76բ-7ա Երանելւոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի յԵսայայ մարգարէին մեկնութենէ. «Տէր, ո՞ հաւա­տաց ի լուր մեր, եւ բազուկ Տեառն ո՞ւմ յայտնեցաւ» [Յովհ., ԺԲ. 38] – Զի եւ զարգացաւ առաջի նորա որ­պէս զարմատ... որք եղեն լսօղք եւ կատարիչք հրա­մա­նաց նորա, որ յայտնեցաւ լոյս հեթանոսաց եւ փառք Իսրայէլի:

41. 77ա Սրբոյն Կիւրղի Աղէքսանդրի եպիսկո­պո­սի ի Մեկնութենէ մարգարէին Զաքարիայի – Յաւուր յայնմիկ ասէ Տէր ամենակալ. «Կոչեսցէ իւրաքանչիւր... քանզի սաստկապէս իբրեւ սրով սպանեալ լինէր:

42. 77բ-80բ Սրբոյն աբբա Եփրեմի ասացեալ Ի գա­լուստ Աստուածորդուոյն քառասնօրեայ ի տա­ճարն – Որ անսկիզբն ես յԷութեան... եւ նոքա ուրա­խա­ցեալ փառս ետուն Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւի­տեանս:

43. 80բ-2ա Պատճառք Առաջաւորի պահոցն, ասա­ցեալ ուղղափառ վարդապետաց, վկայութեամբ Սուրբ Գրոց – Յոլովք են բանք վասն Առաջաւորացն պահոցն... որով կարիցեն հասանել մասին ժառան­գութեան սրբոցն ի լոյս, որ է օրհնեալ յաւիտեանս:

44. 82ա-4ա Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Վասն պահոց եւ պարկեշտութեան – Արդ, եթէ կամից[ի]ս գիտել, թէ որպիսի զարդք են... պահքն եւ աղօթքն կանգնեցին եւ հաստատեցին, որով եւ զմեզ կեցուսցէ ողորմութեամբն իւր Քրիստոս Աստուածն մեր, որ է օրհ[նեալ]:

45. 84բ-6ա Նորին Յոհաննու Ոսկեբերանի ասա­ցեալ Վասն քարոզութեանն Յօնանու ի քաղաքն Նի­նուէ – Տեսէ՛ք զԱստուծոյ զօրութիւնն... եւ Ղազար ի փառս եւ ի հանգիստ արքայութեանն, որոյ եւ զմեզ ար­ժանիս արասցէ Քրիստոս Աստուածն, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ ընդ Սրբոյն Հոգւոյն:

46. 86ա-8ա Պատճառ Առաջաւորաց պահոցս՝ ասա­ցեալ սուրբ եւ ուղղափառ վարդապետաց – Արդ, ասի պահք Առաջաւորաց... ընդ ամենայն սուրբս նորա փառաւորել զՔրիստոս Աստուած, Հարբ եւ ամե­նա­սուրբ Հոգւով. ամէն:

47. 88ա-9բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Վասն ննջեցելոց եւ մխիթարութեան սգա­ւո­րաց – Քրիստոս էառ, երկրպագեսցուք, ստեղ­ծիչն վերստին ստեղծանէ... ապաւինելով ի մարդա­սի­րութիւնն Աստուծոյ, արժանի լիցուք գտանել ի նմանէ ողորմութիւն, փառք, յաւի[տեանս]:

48. 89բ-90բ Կանոն չորեքշաբաթի կարդա՛յ – Առա­ջին ընթերցուածն յԵլից սկիզբն յայտնէ... յորում նուիրեմ քեզ զհաճելին պատարագ, որ եւ զաղաչանս մեր ընկալցի ըստ մեծի ողորմութեան իւրում. ամէն:

49. 90բ-2ա Վասն մահուան եւ յարութեան մարդ­կան, ասացեալ ումեմն վարդապետի – Վա՜յ եւ եղուկ անմտութեան մարդկան...ի տարտարոսն ներքին, որ­պէս ասէ Եսայի, թէ՝ Հուրն ոչ շիջանի, եւ որդն ոչ մե­ռանի, յորմէ փրկեսցէ զմեզ Քրիստոս Աստուածն ամե­նայնի:

49. 92ա-4ա Յոհաննու Ոսկեբերանին ասացեալ Վասն տղայոց վախճանելոց ի Քրիստոս – Այսմիկ հոգ տանել կարեւոր է... ինքեանք տացեն պատաս­խա­նի յօր գալստեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մեր, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ ընդ Սրբոյ Հոգ[ւոյն]:

50. 94ա-5բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Ի մխիթարութիւն սգաւորաց – Բե՛ր առ իս զմիտս քո, եղբա՛յր... յիշեա՛ զՅոբայն, որ ասէ. «Տէր ետ եւ Տէր էառ» (Յոբ, Ա. 22), եղիցի անուն Տեառն օրհնեալ:

51. 95բ-7բ Բուն բարեկենդան կիւրակին՝ սրբոյն Բարսղի Կեսարացւոյ ասացեալ Վասն պահոց – Փողեցէ՛ք ի նոր ամսեանս փողովք... մեղաց արբեցու­թիւն է հոգւոյ, յորոց պահեսցէ զմեզ Քրիստոսն Որդին Աստուծոյ, որում փառք:

52. 97բ-9բ Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ՝ Վասն պահոց եւ ողորմութեան աղքատաց – Ի շաւիղս փառաց քոց ընթանան... կնքեալ պահեսցին ի ներքոյ մատանւոյն Աստուծոյ:

53. 99բ Նորին աբբայ Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ Վասն պահոց եւ ողորմութեան – Ոսկի որ­չափ ի տան իցէ, ահ եւ երկիւղ է... դու խոտան առնես (թերի):

54. 100ա-2բ Յոհաննու Սիւնեաց եպիսկոպոսի ի բան մարգարէին Եզեկիէլի, որ ասէ. «Եւ ասէ ցիս Տէր. «Այս դուռս փակեալ կացցէ... եւ եղիցի փակեալ» [Եզկլ. ԽԴ. 2] – Աստուածային արարչագործ Բանիւն... բացեալ եղիցի ամենայն աշխարհի եւ եկեղեցւոյ սրբոյ ողորմութեան եւ գթութեան դուռն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

55. 102բ-6ա [Վարդանայ ի Մկրտութիւն Տեառն. ձեռ. 2178, 358ա-9բ]. Հանդերձեալ մեր զբանս վասն մկրտութեան Տեառն առնել. պարտ է նախ փոքր ինչ վասն սորին խորհրդոյ իմաստասիրել – Գիտելի է, զի երեք եղանակ մկրտութեան... զոր եւ նոյն մարգարէ ասէ. «Եւ ցանեցից ի վերայ ձեր ջուր սուրբ, եւ սրբես­ջիք ի պղձութենէ կռուոցն ձերոց» [Եզկլ. ԼԶ. 25]:

56. 106ա-11բ [Քարոզ ի բանն].Զի որպէս փայ­լակն, որ ելանէ յարեւելից եւ երեւի մինչեւ յարեւ­մուտս արեւու, այնպէս եղիցի եւ գալուստն (Մտթ. ԻԴ. 27) – Աստուածայնոց արանց առաքելոց եւ մար­գա­րէից... ակն կալցուք երանելի յուսոյն եւ յայտ­նու­թեան փառաց մեծին Աստուծոյ եւ փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

57. 111բ-7ա Ի բանն որ ասէ. Հայեա՛ց յանձն քո, գուցէ լինիցի բան ծածուկ ի սրտի քում անօրէնու­թեան (Բ. Օրնց. ԺԵ. 9)– Գութ արարչական խնամոցն Աստուծոյ... երգել զերգս յաղթական ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:

58. 117ա-21ա Յաղագս Համբարձմանն Քրիս­տո­սի – Արդ, իբրեւ ուսան վերինքն, թէ սա է Բանն Աս­տուած... եւ հանդիպիլ արքայութեան նորա, զի նմա վայել է... յաւիտենից. ամէն:

59. 121ա-5բ Ի բանն որ ասէ. Մահ մարդոյ հան­գիստ իւր – Աստուածային անմահ գանձուցն հազա­րա­պետ... ընթանան ամպովք ընդ առաջ Տեառն յօդս, եւ այնպէս յամենայն ժամ ընդ Տեառն:

60. 125բ-9բ Դարձեալ ասեմ ձեզ՝ Թէ երկու ի ձէնջ միաբանեսցին ի վերայ երկրի [Մտթ. ԺԸ. 19]– Արդ, ճշմարտիւ գիտեմք, զի նախ առաքելոցն... օրհնութիւն հանդերձ գոհութեամբ ամենատեառն մատուսցուք անզրաւ յաւիտենիւ:

61. 129բ-33բ Զխորհուրդս արքայի ծածկել բարւոք է, իսկ զգործս Աստուծոյ յայտնել փառօք [Տվբթ, ԺԲ. 11] – Եթէ ոք ի մարդկային բնութեան... որպէս զի տես­ցեն զգործս ձեր բարիս եւ փառաւորեսցեն զՀայր ձեր, որ յերկինս է:

62. 133բ-142ա Յոհաննու վարդապետի Եկեղեաց գա­ւառի՝ յԵզնկայ քաղաքէ, ասացուած յաւուր Ծննդեան եւ Մկրտութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մե­րոյ եւ ի խորհուրդ միւաւորութեան տօնից ի սրբոցն բանից ժողովեալ ի մի յարմարութիւն – Յաղագս Աստուծոյ եւ աստուածային իրագործու­թեանց... այս է աստուածութիւն նորա ի մարդկութիւնն:

63. 158ա-66բ Քարոզ Մեծի ուրբաթուն սգոյ՝ ի բանն առաքելոյն Պօղոսի, որ ասէ, եթէ՝ Տէր Յիսուս ի գիշերին, յորում մատնիւր, էառ հաց գոհացաւ... ուտիցէ՛ք զհացս, եւ այլն [Ա. Կորնթ., ԺԱ. 23, 26] – Կանխաճառութիւնք մարգարէիցն, որ վասն կամա­ւոր... եւ յարութեանն Քրիստոսի արժանացան, որ եւ օրհնութիւն, գոհութիւն, փառք, պատիւ եւ երկրպա­գու­թիւն փրկողին մերոյ... յաւիտենից. ամէն:

64. 166բ-72ա Եւ տեսեալ զժողովուրդսն ել ի լեառն եւ իբրեւ նստաւ անդ մատեան առ նա [Մտթ. Ե. 1-12] – ՅԱստուծոյ շնորհիւն ձրից պարգեւեալ է... կամ զրկին եւ գոհութեամբ տանին, երանելի լիցին:

65. 174աբ Ներսիսի Շնորհալւոյ ասացեալ Յա­ղագս նախահարցն – Նախահարք ասին Աբրահամ... փառաւորեցին զՔրիստոսի մարդանալն վասն մերոյ փրկութեան, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

66. 174բ-5բ Վասն սրբոց մարգարէից – Քրիստոս ասաց. Ամենայն մարգարէք... տալոց է Հայր զիւր միածինն վասն Աբրահամու եւ զաւակաց նորա. եւ նմա փառք ընդ որդւոյ իւրում եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս:

67. 175բ-7ա Վասն սրբոց առաքելոցն – Մարգա­րէն սքանչացաւ եւ ասէ... դատել զԲԺ.ան ազգն Իսրա­յէլի, զի եւ մեզ ողորմեսցի բարեգութն յայնմ աւուր... յաւիտենից. ամէն:

68. 177ա-8ա Սուրբ հայրապետացն ի բանն, եթէ Դո՛ւք էք աղ երկրի [Մտթ. Ե. 13] – Աղն կրկին ունի զբնա­ւորական օգտութիւն... զի բազումք վասն բարի լինելոյն փառաւորեսցեն զԱստուած եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

69. 178աբ Նախերգան Ծննդոց – Այսօր ժողովեալ հաւատացեալքս ցնծութեամբ տօնեսցուք... եւ տեսցուք զբանն, զոր ասէ մեզ:

70. 178բ-9բ Աստուածային նախերգան – Ամե­նայն տօնախմբութիւնք վկայից հրաշալիք... ոչ զօ­րէնսն կրելով, այլ զօրէնսդիրն յըղացեալ:

71. 179բ-80ա Նախերգան Յարութեան – Յարեաւ այսօր ի մեռելոց... ի լուսանալ կիւրակէին ըստ սրբոց աւետարանչացն հաւատոյ:

72. 180աբ Նախերգան է – Օրէնքն եւ մար­գա­րէականքն եւ աւետարանականքն քարոզեցին... ոչ պա­կասութեամբ, այլ լիութեամբ, ոչ երկոյութիւն, այլ միութիւն:

73. 180բ Նախերգան Աւետարանի – Յայտնապէս վերաձայնութիւն սրբոց լուսաւոր հարց... զհնազանդութեանն զբազմահատ հասկս ցուցանել ըստ իմում կարի:

74. 180բ-1ա Նախերգան – Աստուածարեալ եւ սրբա­զան աստուածաբանքն... անցանել զվարագոյրն եւ ի սրբութիւն սրբութեանցն յառել:

75. 181աբ Գրիգորի Սքանչելագործի Յարութեան նախերգան – Լուսաւորեա՛, Երուսաղէ՛մ, զի հասեալ ի լոյս քո... եւ ուրախացան այսօր երկինք եւ երկիր:

76. 181բ-2բ Նախերգան Ծնընդեան – Առաջին ծնունդ Բանին Աստուծոյ... պատմէ յողդյողդ մտաց աս­տուածարեալ աւետարանիչն:

77. 182բ-4ա Նախերգան Ծնընդեան աւետարա­նացն ի Մարութայ – Որպէս յաստեղս արեգակն... եւ վերագրեաց յորդեգրութիւն Հօրն երկնաւորի:

78. 184աբ Նախերգան Ներսէսի – Բանն Աստուած ծնեալն յԱստուծոյ Հօրէն... եւ այլք փառք ի բարձունս Աստուծոյ եւ յերկիր խաղաղութիւն գոչէին:

79. 184բ-5ա Մարութայի ի մկրտութիւն Տեառն – Քանզի պարտ եւ արժան համարիմ հաստատուն հիմն դնել... որ ասէ յաւուրսն յայնոսիկ գայ Յոհաննէս:

80. 185աբ Նախերգան – Պէտք կարօտութեան է եւ կարեաց... եւ ի տենչանս բաղձանաց հայեցեալ զան­կա­րութիւն մոռացոյց եւ սկսայց այսպէս:

81. 185բ-6ա Նախերգան է – Բնութիւն է բաղձալ բարւոյն... զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ:

82. 186աբ Եփրեմի ասացեալ Ի սուրբ տօնն ողո­գոմեան. Նախերգան – Ի տօնս տօնից լի ընտրողու­թեամբ... որ արժանի եղաք ժամանել ի պատիւ աւուրս:

83. 186բ Նախերգան հասարակաց[Սահմանաց իմաստասիրութեան՝ Դաւիթ Անյաղթ] – Որք միան­գամ իմաստութեան տենչան բանի... իմաստութեանն դադարեցուցին եւ զաշխատութիւնն հանգուցին:

84. 186բ-8ա Նախերգան է – ՅԱստուածուստ իս­կու­թիւն է բարետրապէս զեղմանց... այսոքիկ ինձ ասա­ցան, զի ամենայնն յաղագս մեր. եւ փրկիչն մեր Աստուած եւ Որդին Աստուծոյ:

85. 188աբ Նախերգան – Տէրն մեր եւ արարիչն ամե­նեցուն Յիսուս Քրիստոսյորժամ առաքէր զաշա­կերտսն... ի նոյն միտս յարի առաջի եդեալս ի մէնջ բան իմաստից, զոր ասէ:

86. 188բ Նախերգան – Բանին փեսայացեալ անա­րատ հարսին... զոր այսպիսի քաղցր եւ ախորժ վար­դա­պետութեամբ բարբառի ասելով:

87. 188բ Նախերգան – Որպէս տունկ մի բազ­մոստեան... ակն ունիմք ողորմութեամբ նորա շահել ի բանիցս իւրոց:

88. 188բ Նախերգան – Սիրոյ զօրութիւն զարե­գական ունի ճառագայթս... աղաչեմ զձեզ, եղբաղք, գտութեամբն Աստուծոյ:

89. 188բ-9ա Նախերգան – Բնութիւն է լուսոյ խնդալն... յասելն զիմաստութիւն խօսեմք ընդ կա­տարեալս:

90. 189ա Նախերգան – Ի լուսոյ կազմեալ է բնու­թիւն անմահիցն... որ անծառայական եւ ազատ բար­բառով ասէ՝ Լո՛ւր- երկի՛նք:

91. 189ա Նախերգան – Ի ճշմարիտն Աստուած միակն բնութիւն... այգի եղեւ սիրեցելոյն:

92. 189ա Նախերգան – Ծագումն անճառելի լու­սոյն եւ Բան ծոցածին... բանիւս ի փայլումն սրբա­հայեաց աչաց ձերոց, զբանն եդեալ առաջի, որ ասէ:

93. 189աբ Նախերգան – Ախորժ է օր եւ յետ ամ­պոյ... տեսանէ դողութեամբ եւ սերոբէից պաշտե­ցեալ. «Եւ եղեւ յամին, յորում մեռաւ Ոզիա արքայ» [Եսյի, Զ. 1]:

94. 189բ Նախերգան – Միոյն Տեառն եւ Աստուծոյ ոչ է հաւասարութիւն... եւ աւետարանութեամբ ի Հոգ­ւոյն Սրբոյ, որպէս եւ ասէ. «Ել ի վերայ լերինդ բար­ձու» [Եսյի, Խ. 9]:

95. 189բ Նախերգան – Արեգակն ոչ է կարօտ գո­վօղի եւ քարոզի... իբր մատամբ ցուցանէ ասելով. «Երանի աղքատաց» [Մտթ. Ե. 3, Ղկ. Զ. 20]:

96. 189բ-90բ Նախերգան – Շնորհիւ խնամոցն Աստուծոյ... զառաջիկայէս բուռն հարցուք:

97. 190բ-1բ Նախերգան – Բարերար է Աստուած եւ յոյժ մարդասէր... ըստ այսմ եւ զայլ տեսեալ սրբոցն իրս:

98. 191բ-3բ Պատճառք Վարդավառին – Մեծ է պա­­տիւ աւուրս եւ վերագոյն... փարատեսցուք յան­ձանց զխիղճ, զի եւ խոստացելոց բարութեանցն հաս­ցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:

99. 193բ-4բ Քարոզ Վարդավառին նախերգաբար – Երեւի արեգակն ի ծագելն իւրում... սպիտակութիւնն անմեղութեանն եւ հոտն հոգւոյն, զոր փչեաց յառա­քեալսն, ըստ այնմ՝ «Եղբօրորդին իմ կարմիր է եւ սպի­տակ՝ ընտրեալ ի բիւրուց» [Երգ Ե. 10]:

100. 195ա-201ա Քարոզ Մեծի հինգշաբաթոյն, ի բանն. Զի ես ընկալայ ի Տեառնէ, զոր եւ ձեզ աւան­դեցի [Ա. Կրնթ., ԺԱ. 23] – Գերագոյն շնորհաց վիճա­կեալն... արդ, այսոքիկ բաւականասցին մեզ ի տեսու­թիւն բանիս. եւ Քրիստոսի մարդասիրութիւնն փառք յաիւտեանս:

101. 201ա-17բ Տեառն Ներսեսի Կլայեցւոյ Հայոց կաթուղիկոսի արարեալ Մեկնութիւն բանիցն Դաւթի փիլիսոփայի, ի բանն որ ասէ. Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աստուած մեր, գոչ[է] մարգարէն

201ա-2ա [Յառաջաբան] – Սկիզբն բարեպաշ­տու­թեան Հայաստանեայց ունիմք... եւ կամ Քրիստոսի ասել՝ նմանապէս է օծելոյն Աստուծոյ:

202ա-17բ [Մեկնութիւն]. Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աս­տուած մեր, մարգարէն ձայնէ – Ասեն ոմանք, թէ եդ ի մտի չառնուլ վկայութիւն յայլոց... փրկական խաչս ըստ նմանութեան կարթի բոլորապէս կորզեալ զբնու­թիւնս արժանա/// (շար. չիք):

102. 227ա-38ա Ի խորհուրդ Մեծի ուրբաթունկա­մա­ւոր փրկութենագործ չարչարանաց եւ մահու Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի. ի բանն Եսայեայ, որ ասէ. Տէր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ: Տեսութիւն սուրբ հօրն եւ մեծ հռետորին Գրիգորի Սկեւռացւոյ, զոր արարեալ ի խնդրոյ բարեպաշտ իշխանին Կոս­տան­դեայ տեառն Լամբրոնի – Աստուածային խորհրդոցն հազարապետ զարմանալին Պօղոս... փոխանորդելով կեանս ընդ ամենայն սուրբս զպատրաստեալն նոցա ի սկզբանէ աշխարհի զկեանսն ժառանգեսցէ. եւ նմա փառք յաւի[տեանս]:

103. 238ա-45ա Երանելոյն Թէոփիլոսի ասացեալ ի սոսկալի թաղում Որդւոյն Աստուծոյ, Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի Նիկոդիմոս եւ Յովսէփ եւ ի գերեզմանն Աստուածընկալ, զոր ասացեալ զկնի իւրոյ վարդապետի Յոհաննու Ոսկեբերանին – Այսօր նոր երկինք, այսօր նոր երկիր... այլ արժանաւորապէս հաղորդել եւ երկնից արքայութեանն արժանի լինել շնորհօք փրկչին մերոյ եւ Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի, որ հաճեցաւ այսօր ի գերեզման իջանել. եւ նմա ընդ Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

104. 245ա-8բ Ի բանն մարգարէին Ամբակումայ. Տէր զլուր քո լուայ եւ երկեայ [Ամբկմ. Գ. 2] – Զոր օրի­­նակ մշակ ոք հմուտ երկրագործութեան արհես­տիւն... գործքն ապա որքան զարհուրելի. եւ այսոքիկ յետոյ:

105. 248բ-51ա Ի տէր Առաքել Սիւնեաց եպիսկո­պո­սէ արարեալ Վասն քանանացի կնոջն – Եւ արդ, պարտ է գիտել, թէ ով հրաւիրեաց... արպէս քանա­նա­ցի կինս օրինակ մեզ եւ Քրիստոսի՝ յուսոյն մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

106. 251ա-2ա Այլ ինձ քաւ լիցի պարծել, բայց միայն ի Խաչ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, զի որով ինձ աշխարհ ի խաչ ելեալ է, եւ ես աշխարհի.Գաղ., 6 [14] – Զայս գրեաց առաքեալն իբրու թէ ասէր... վասն գործեցելոց եւ զանցել արարեցելոց, բայց միշտ առնանի վատապէս:

107. 267ա-8բ /// (սկ. թերի) նորա, յոչ գոյիցս եղեալքս ամենայն Դ. հաւատք ի յարութիւն մեռելոց, եր­րորդ հաւատք ի հատուցումն յաւիտենական... ի կա­րեաց ժամու ի հաշտութիւն Աստուծոյ եւ յապրուստ մեզ ի բարկութենէն, որ գալոցն է, յորմէ զերծուսցէ զհաւատացեալս անուան իւրոյ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում վայել է փառք:

108. 268բ-71բ Նորին Վարդանայ սրբոյ վարդա­պետի արարեալ Մեկնութիւն ի բանն որ ասէ. Հա՛յր մեր, որ յերկինս, սուրբ եղիցի անուն քո – Յէսս եղա­նակաց, զոր արար Աստուած... փառաւորեա՛ յաւի­տեան յիս եւ ջնջեա՛ զձեռագիր պարտուց մերոց ի Քրիս­տոս յահեղ հրապարակին:

109. 271բ-6ա Նորին Վարդանայ սրբոյ վարդա­պե­տի ասացեալ ի խորհուրդ, Զ. աւուր արար­չու­թեանն – Անդրանիկ օրս միաշաբաթուս... տանջանաց նոցա պսակացն արժանաւոր եղիցին, որ բարեաց եւ փառաց զձեզ արժանի արասցէ Քրիստոս Աստուածն մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

110. 276ա-8ա Վարդան վարդապետի ասացեալ Յաղագս հոգեշահ բանից հոգւոյ եւ մարմնոյ – Աստուածութիւնն անհասանելի եւ անքննելի ուսուցեն մեզ... կոչին ընդ նոսա ի Քրիստոսէ եւ ընդ աջմէ դասին Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

111. 278ա-9ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ Յաղագս զրկանացն, որ զրկեն զորբս եւ զայ­րիս – Դարձեալ պատրաստք եղերուք եւ զգաստք... նոցին խոստացելոց բարեացն արժանաւո­րես­ցէ զամենեսեան Քրիստոս Աստուածն մեր, որում փառք յաւիտեանս:

112. 279ա Նորին դարձեալ վասն ողորմութեան – Պատմեց առաջնորդ ի սուրբ հայրապետացն... եւ բա­րութեամբ լցցէ անձն քո ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:

113. 279ա-80ա Յաղագս բնութեանն, զոր հրա­մա­յեցեք – Արտաքին իմաստասէրքն այսպէս ասա­ցին... այլ ինձ եւ քեզ եւ ճշմարտութեանն անբաժանելի է. եւ նմա օրհնութիւն յաւիտեանս:

114. 280ա-2ա Այլ ոճ վիճելոյ ընդ քաղկեդոնիկսն – Հարց. թէ Մարիամ զոր բնութիւն ծնաւ... որ զսուրբն հաւասար գայ եւ ի մի տէրութիւն հաւաքի, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

115. 282ա-4բ Թուղթ սրբոյ վարդապետին Վար­դա­նայ, գրեալ առ թագաւորն Հայոց Հեթում, յորժամ եկն ի պապէն Հռոմայ ի պատճառս դաւանութեան համաձայնելոյն թուղթք, որ ունէր յինքեան հնգե­տասան գլուխս բանից... գրեաց սուրբ վարդապետն Վարդան վասն հնգետասան խնդրուածոցն կարճա­ռօ­տիւք զայս – Սուրբ թագաւոր, զայս մարդիկ առ մեզ... թէ որպէս խոստովանին Հայք եւ այս բաւական լիցի:

116. 284բ Նորին Վարդանայ վարդապետի ասա­ցեալ Վասն հպարտութեան եւ ոխակալութեան – Յետ այսորիկ փախերուք ի հպարտութենէ... նա հերձի եւ պատառի ընդ այն:

117. 285ա Նորին դարձեալ վասն սիրոյ ասացեալ – Յետ այսորիկ զսէրն կալարուք... եւ ի միտ առնո­ղացն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

118. 285բ-6ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ է Վասն կախարդաց, թէ որպէս պատրեն զմարդիկք – Յետ այսորիկ փախերուք ի կախարդու­թենէ... անգայթագղելի մնասցուք ի վերայ հիման հաւա­տոյս մերոյ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

119. 286աբ Նորին Վարդան վարդապետի ասա­ցեալ Յաղագս լեզուանութեան եւ անզգամութեան – Յետ այսորիկ սանձել կապեցէ՛ք... որ թքանէ ի խաչ կամ յեկեղեցի կամ ի քահանայ:

120. 286բ Նորին Վասն հպարտութեան – Ահա գիտակք եղերուք, որդեա՛կք իմ, որ մեծ կորուստ... եւ ընդ անասունն, յորմէ փրկեսցէ Քրիստոս զձեզ եւ զամե­նայն հաւատացեալս անուան իւրոյ. ամէն:

121. 286բ-7ա Նորին խրատ Վասն քահանայից եւ ժողովրդոց – Դարձեալ գիտացիք զայս, զի նոր Յու­դայքն... եւ կլանէ զմեզ որպէս զԿորխ եւ զԴադան իւրովքն ամենեքումբք:

122. 287աբ Խրատ վասն եպիսկոպոսաց – Արդ, պարտ է, որ եպիսկոպոսն իւր վիճակին... եւ առաջի սրբոյն Գրիգորի մեք անպարտ եմք յարենէ նոցա. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

123. 288ա-9ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ Վասն յիշոցաց խրատ – Դարձեալ յայլ օրէնքս պատուիրանաց... եւ աղատիչ Սուրբ Հոգւոյն յամե­նայն արարածոց յերկնաւորաց եւ երկրկաւորաց այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս. ամէն:

124. 289ա-92ա Այլ խրատ վասն առաքինութեան – Աստուած բարի է եւ լոյս եւ ամենայն բարեաց պատ­ճառ... փոխեն ի գաւառէ գաւառ, յաշխարհէ աշխարհ, Քրիստոս Աստուած տացէ զթողութիւն մեղաց իւրոց եւ ծնողացն նորա ի հանդերձեալն կեանսն. ամէն:

125. 292ա-4ա Պատմութիւն վասն անքուն որ­դանցն եւ խոտորութեանց նոցա եւ չարութեան, թէ ինչ է կամ ուստի իցէ ծնունդք նոցա, արարեալ նորին Վարդանայ սուրբ վարդապետի – Եւ արդ, եկայք ժո­ղովեցարուք եւ ի միտ առէ՛ք... եւ ջնջեսցէ զձեռագիր յանձանց ձերոց եւ ննջեցելոց ձերոց. ամէն:

126. 294ա-7ա Նորին Վարդանայ պատմութիւն Վասն դժոխոց, թէ այս եւս ստոյգ է եւ չէ լոգ սպառ­նալիք, կարողացո՛ զմեզ ի բանս <ի բանս> քո – Եվ արդ, եկայք այսօր ամենայն դասք չարագործաց... վասն հաւատոյ ուղղութեան, գիտութեան եւ աստուա­ծու­թեանն եւ սուրբ Երրորդութեանն, որում փառք... յաւիտենից. ամէն:

127. 297բ-8ա Խրատք վասն հոգեւորացն աւուր յորժամ քակի աստուածաշէն տաճարն հոգւոցն, որ մարմինն եւ բաժանի ի միմեանց – Արդ, պարտ է ամենայն մարդոյ զայս մտածել... զի մերձեալ է գա­լուստն Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

128. 298ա-301ա Նորին իմաստութիւն Սողոմօնի եւ շինութիւն տաճարին եւ այլ խրատ հոգեշահ բա­նից՝ սկսեալ յիմաստութիւն մտաց – Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Դաւիթ եւ ասէ. «Յարուցից, թագաւոր, զորդին քո զՍողովմօն, եւ յաւուրս նորա խաղաղացուցից զկեանս նորա... Աստուածային իմաստութեամբ լցեալ առակա­խօսն Սողոմօն ի բազում մասունս բաժանէ... ամրա­ծա­ծուկ աջովն իւրով պատսպարեսցէ զձեզ յամենայն փորձութենէ:

– 298ա Գրչից՝ «Ի թիւ հեղինակիս ՊԾԸ. (1409), գրեալ ի Պօնտոս: Բայց ըստ կարգի ճառիցն աստանօր եդեալ կայր զզղջումն, որոյ մակագիրն էր յանուն Վարդանայ վարդապետի, որպէս քանի մի ի հին ձեռացագիրս տեսեալ եմք, այլ աստ զկնի զղջմանն ի մակագիր սկսեալ ճառին նորին Մեսրովբայ վարդա­պետի յիշէ, իսկ այլ օրինակ մի ի պատմութենէն Վար­դանայ վարդապետի էր եդեալ. եւ մեք զվերոյի­շեալ հեղինակին հետեւելով՝ Մեսրովբայ դնեմք. այսպէս»:

129. 301ա-2բ Նորին դարձեալ վասն ողորմու­թեան, որ առնեն աղքատին եւ տնանկին յաղագս Աս­տուծոյ – Դասք առաքելոց եւ մարգարէիցն ի Հոգւոյն Սրբոյ ընկալան... առնուս զփոխարէնն աստ եւ ի հանդերձեալն, զոր խոստացաւ անսուտ բերանովն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

130. 302բ-6ա Նորին Վասն դարձեալ մահուն եւ աւուրն դատաստանին եւ հատուցման գործոց բարեաց եւ չարեաց – Եւ արդ, պարտ է յիշել զօր մահուանն... զմարմինն մեր նորոգեսցէ անարատ եւ անախտ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

131. 306աբ Պատճառք վասն այնորիկ, որ զեկե­ղե­ցին փակեն – Քանզի եւ այլ պատճառք վասն այնո­րիկ փակեն զդրունս եկեղեցւոյն... եւ տօնօղաց, որք ունկն դնեն սրտի մտօք եւ ի միտ պահեն:

132. 306բ-9բ Դարձեալ վասն պահոց, աղօթից եւ ճգնութեանց ի մարմին ունել – Ի հարիւր եւ ի տաս­նեւհինգ սաղմոսէն զարթուցանէ զմեզ... արժանա­ւո­րապէս արասցէ զմեզ զամենեսեան մարդասէրն Աս­տուած, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

133. 309բ-10ա Նորին դարձեալ վասն սիրոյ եւ խնամելոյ զմիմեանս ի կամս Աստուծոյ. կարողացո՛, ՏԷ՛ր, զհոգիս – Դարձեալ լուարո՛ւք զսիրոյ զօրու­թիւն... անկցի ի փառաց եւ ի պատւոյ, զոր յօրն յահէ եղեալ եւ լինելոց է. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

134. 310ա-1բ Նորին դարձեալ խրատ ոգեշահ ամե­նայն քրիստոնէից եւ առաքինութեան վարուց, զոր պարտ է առնել – Բարերար է Աստուած եւ ամե­նայն բարեաց առաջնորդ... եթէ զչարն, նա հանդի­պես­ցի զձեզ, յորմէ Տէր Աստուած փրկեսցէ զամենե­սեանսդ:

135. 311բ-20բ Մեկնութիւն ի Յոհաննէ Վասն արարչագործութեան՝ Ի սկզբանէ էր Բանն եւ Բանն էր առ Աստուած եւ Աստուած էր Բանն [Յովհ., Ա. 1] – Անեղ եւ անսկիզբն եւ ոչ եղեալ յումեքէ... խրատելով քրիստոսաւանդ սուրբ Աւետարանաւն եւ փառք, յաւիտեանս. ամէն:

136. 320բ-8ա Խրատ [առ] ուղղափառ հաւատա­ցեալսն – Ընկա՛լ նուաստ Կիրակոս եւ Յոհաննէս վար­դապետ զնամակ հրամանի... յորում աւուր պա­տուես՝ բարի է, միայն սիրով ի փառս Աստուծոյ լիցի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

137. 328ա-35բ Երանելոյն Աբբայ Եփրեմի ներբո­ղեան ասացեալ Ի Ծնունդն Քրիստոսի Աստուծոյ – Սքանչելի է Ծնունդ քո, Որդի՛ Աստուծոյ, եւ դժուարին է բերանոյ իմոյ խօսել... եւ քեզ անդադար օրհնութիւն եւ Սրբոյ Հոգւոյն երկրպագութիւն այժմ եւ միշտ եւ յա­ւի­տեանս յաւիտենից. ամէն:

138. 335բ-47բ Երանելոյն Յոհաննու Որոտնեցւոյն Տեսութիւն ի վերայ բանին, որ ասէ. Ծնաւ ձեզ այսօր փրկիչ, որ է օծեալ Տէր ի քաղաքի Դաւթի [Ղկ., Բ. 11] – Որ յօրինիչն էր օրինակին... ժամանեալ ձեզ ի բար­ւոք աւարտն եւ ի փառս հանդերձեալ կենացն:

139. 347բ-52ա Նորին Յոհանու Որոտնեցւոյ ասա­ցեալ ի բան առաքելոյն, որ ասէ. Մարդով եղեւ մահ եւ մարդով յարութիւն մեռելոց [Ա. Կրնթ., ԺԵ. 21] – Ասէ ոմն ի սրբազանիցն դասուց, թէ անկա­րօտն... եւ անդ արկանէ զմեղուցեալ մարմինքն հան­դերձ հոգ­ւովն, որ եւ զմեզ փրկեսցէ ի յաւիտենից հրոյն եւ ար­ժա­նիս արասցէ արքայութեան իւրում, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

140. 352ա-64բ Նորին երիցս երանեալ եւ եռա­մեծի, բազմերջանիկ եւ տիեզերալոյս մեծ հռետորի եւ անյաղթ փիլիսոփայի Հայոց Մեծաց Յոհաննու Որոտնեցւոյ արարեալ մեկնութիւն բանին, որ ասէ մարգարէն. Ո՞ ստեղծ առանձին զսիրտս նոցա [Սղմս. ԼԲ. 15] – Ներգործական իմն անխափան բնաւո­րեալ են միտք... եւ այս յաղագս հոգւոյ այսքան բաւական լիցի եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

141. 369աբ Յաղագս թուելոյ զերկնային խնդու­թիւնսն – Համառօտաբար թուեսցուք զերկնային խնդու­թիւնն... առ յերջանիկ վախճան առանց վախ­ճանի, զոր եւ մեզ եւ ննջեցելոցն մերոց շնորհեսցէ սկիզբն եւ վախճանն ամենայնի, որ է օրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

142. 369բ-70բ Խրատ հոգեւոր ասացեալ վասն կրօնաւորաց – Աղաչիմ զձեզ, որդեա՛կք իմ ի Տէր... եւ ուրախութեամբ հանդիպիս Քրիստոսի, որում փառք:

143. 370բ-2ա Երանելոյն Եփրեմի Բան առ կրո­նա­ւորսն վասն վարուց առաքինութեան եւ ահեղ դա­տաստանին – Սիրելի՛ք, իսկ ով ոք լացցէ... յերկ­նա­ւորաց երկրպագիս, որ է այժմու եւ յաւիտեանս յաւի­տենից. ամէն:

144. 372ա-5բ Նորին Եփրեմի Խորին Ասորւոյ տիե­­զերաց վարդապետի ասացեալ Վասն անօրէն ուրացողաց եւ պիղծ յիշոցնատուացն, եւ վասն լու­ծանելոյ զուրբաթն եւ զչորեքշաբաթին – Ո՛վ եղբարք իմ սիրելիք եւ քրիստոսասէր ժողովուրդք, լուարո՛ւք... այլ զՔրիստոս փառաւորեսցուք այժմ եւ հանապազ, զի նմա վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:

145. 375բ-7ա Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ է Մեկնութիւն վասն բանին Աստուծոյ, որ աղքատա­ցաւ վասն մերոյ օրինակի եւ ուխտակիրեղեւ հողեղինացս – Վասն զի անհասն ի հրեշտակաց... զոր խոստացաւ անսուտ եւ ամենակալն Աստուած Յիսուս Քրիստոս մեր, որում փառք յաւիտեանս:

146. 377ա-9ա Երանելոյն Յոհաննու Մանդա­կունւոյ ասացեալ Վասն ընդունելի եւ անընդունելի ողորմութեան եւ պատարագաց – Բազում գաղտնա­ձիգ նետիւք... եւ թողութիւն մեղաց արասցէ ձեզ լսո­ղաց եւ ընթերցողաց. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

147. 379աբ Երանելոյն Հիպողիտայ եպիսկոպոսի Վասն կատարածի աշխարհի եւ վասն Նեռինն եւ յերկրորդ գալուստն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիս­տո­սի, ասացեալ բան մարգարէական – Քանզի երանելի մարգարէքն աչք մեր եղեն... եւ կործանումն եկեղե­ցեաց եւ ընդ ամենայն տեղի լինիցի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

1.298ա Տե՛ս 124րդ միաւորի ծանօթագրութիւնը:

2. 178ա Օրինակս ՉԿԶ.ին (1317) էր գրեալ:

3. 106ա Զանապատացեալ ոգիս ի գործոց բարեաց՝ զՅակոբ աշակերտ բանի, զոր առեալ ի բազմաբաշխ Հոգւոյն, զշնորհքն հարկելի, զջուր արբենի, որ տնկէ ի դրախտն իմանալի եւ պատուաստէ յորթն պտղալի, զոր իմ կորուսեալ գործովք աղտեղի, աղաչեմք յիշել արժանի յընթեռնլոյն ժամանակի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

301ա Եվ ննջեցելոցն մերոց մեղաց եւ յանցանացն թողութիւն եւ մեզ՝ մեղաւորացս ողորմութիւն ի Քրիս­տոսէ Աստուծոյ մերոյ, տրուպ Յովակիմ գրչիս եւ մեղ­սամած կրօնաւորիս:

335բ Որդի՛ անծնին, որ ծնար ի կուսէն, վասն թո­ղութեան մեղաց մարդկան թո՛ղ եւ զյանցանս բարե­խօ­սութեամբ մօր քո կուսի եւ սրբոյն Եփրեմի, գաղա­փա­րողի ճառիս Յովակիմ լոկ անուն սեւաւորիս, հօր իմոյ՝ տէր Յարութիւն քահանայի եւ այլ համայն ազգակա­նացն իմոց:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պահպանակ Զա (ԺԹ. դ.) Երկու հարիւր դայեկանի առի զայս Ճառընտիրս, ի վայելումն մեղապարտիս. Յովհաննէս վարդապետ Գրիգորեան, ի Ռուսճուք:

1ա (ԺԹ. դ.՝ 1874 թ. յետոյ) Ն[ուաստ] Յովհաննէս ծ[այրագոյն] վարդապետ Գրիգորեան, ի Ռուսճունք, Պուլկարիայ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «3. Ճառընտիր», Պհպ. Աա՝ «484, 2715», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս», «Հմր 3 Ճառընտիր. երկծալ, գրեալ ի թղթի, շե­ղագիր գրչութեամբ, առ ի չգոյէ յիշատակարանի տեղն, թիւն եւ անուն գրչին անյայտ», 1ա՝ «Ճառընտիր մեծ»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա (շագանակագոյն թանաքով բոլո­րակ)՝ «ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԳՐ[ԻԳՈՐԵԱՆ] ԱՐԾՐՈՒՆԻ, 1867»,1ա, 70ա (կապոյտ թանաքով բոլորակ)՝ «ՅԻ­ՍՈՒ­ՍԻ ՔՐԻՍ­­ՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ ԳՐԻ­ԳՈ­ՐԵԱն, 1874»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. կազմաստառին սոսնձուած թերթի Բ. երեսին՝ «2 օր զայն առի», Աբ՝ «200 գայն առի», 149ա՝ «Սեւերիանոսի ի Հուրն»:


2716

ՊՕՂՈՍ ՎՐԴ. ԱՆԴՐԻԱՆԱՊՕԼՍԵՑԻ, ՀԱՄԱՌՕՏՈՒՄՆ ԿՈՒՌՆԵԼԻՈՍԻ ՄԵԿՆՈՒԹԵԱՆ ՀՆԳԱՄԱՏԵՆԻ

ԶՄԻՒՌՆԻԱ

ՌՄԾԶ. – 1807


ԳՐԻՉ՝ Ազարիա Տէր-Գրիգորեան: ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստեփաննոս վրդ. (արքեպս.) Տփխիսեցի:

ԹԵՐԹ՝ 333 (գրչի էջակալում՝ 1-651, որ է 2ա-227ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 6ա, 327բ-33բ: ՊՐԱԿ՝ 1-28x12 (13՝ 11, 28՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ շրջան, մէջը թագա­պսակ «GR», աջ եւ ձախ կողմերում արմաւենու ճիւղեր կամ փայ­­տէ ցանկապատ՝ մուտքով, որի տակ IAS, ներսում տղա­մարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սու­րը ձեռքին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA» եւ JHO­NIG&ZOONEN, կամ բուսական ոճաւորմամբ պա­տուան­դան, վերը պտուղներով ծառ, իսկ մէջը՝ 4Л, որի կողքը «VAN­DER LEY»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x19,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (23x14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 73ա): ՏՈՂ՝ 33: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ բաց շա­գանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուաթուղթ, աս­տա­ռը՝ կա­պոյտ հէնքով ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կար­միր: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազ­մաս­տառի:

Новый рисунок

Նմուշ 73ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդարուն շրջանակ՝ 2ա (մէջը խո­րագիրը), 6բ* («Մովսէս րենախօս՝ գրիչ հոգեշարժ, / Էից սկզբանց՝ պատմիչ գերավարժ»): Ճակատազարդ՝ 3ա (մէջը՝ «Օգնեա՛ Աստուած»), 7ա, 99ա, 100ա, 177ա, 179ա, 223ա, 224ա, 271ա, 272ա: Վերջնազարդ՝ 5բ (բուսազարդերի մէջ գետ­նին նստած թեւատարած աղաւնի), 98բ, 134բ, 137բ, 170ա, 173ա, 178բ, 184բ, 193բ, 206բ, 223բ (գծային զարդանախշեր), 270բ (բուսական ոճաւորում՝ կենտրոնում խաչ), 327ա (բու­սա­զարդերի մէջ հաւալուսն, 3 ձագով՝ «Հաւալուսն յարուցանէ զձագս իւր»): Զարդագիր՝ հրեշտակագիր, թռչնագիր, կենդա­նագիր: Գոյներ՝ կարմիր, դեղին, սեւ:

* 6բ զարդաշրջանակի մէջ թերեւս պէտք է նկարուէր Մով­սէս մարգարէն, բայց շրջանակը մնացել է դատարկ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, եզ­րե­րը եւ անկիւնները մաշուած, լուսանցակողերը գունաթափ, սեւա­­­ցած. 27րդ եւ 28րդ պրակները (թ. 312-33) հիմքից փոքր-ինչ թուլացած, թ. 3-50ի, 258-327ի գրադաշտը թանաքի թթուայնու­թեան հետեւանքով գունափոխուած, թ. 13, 333՝ լս-ներին փոք­րիկ պատռուածքներ, թ. 17-8ի միջեւ հիմքից անջատ վարդագոյն էջանշան-ժապաւէն, 165-6ի միջեւ՝ կանաչ, 279-80ի միջեւ՝ կապոյտ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա-227ա [Մեկնութիւն Հնգամատեանին]

[Տիտղ.] Գիրք մեկնութեան հինգ գրոցն Մով­սէսի, արարեալ Կուռնէլիոսի Ալափիտեայ, եւ ի լաթինականէն թարգմանեալ ի հայ բարբառ, ի ձեռն Ղուկասու վարդապետի Խարբերդացւոյ: Եւ հա­մա­ռօ­տեալ ի Պօղոս վարդապետէ Անդրեանուպօլսեցւոյ, ի միաբանութենէ սրբոյն Սաղիմայ, առ ի դիւրին մտա­ռութիւն ընթերցողաց: Իսկ այժմ ընդօրինակեալ ի մահտեսի Ազարիայէ Տէր-Գրիգորեան, ի վայելումն տեառն Ստեփաննոս աստուածիմաստ վարդապետի Տփխիսեցւոյ: Յամի Տեառն 1807, ի փետրվարի 1, ի Զմիւռին քաղաք:

3ա-5բ Յառաջաբանութիւն – Մովսէս ի պատմել զօրէնսն Աստուծոյ Իսրայէլի, ազգ մեծ եւ հզօր կոչէ զնոսա... եւ նոցա զկերակուր առ նշանադրեաց եւ զմարդն ի վերայ այլոց իբր տէր կացոյց:

Ա. 7ա-98բ [Մեկնութիւն Ծննդոց]Սկսանի օժան­դակութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ, որ սկիզբն է եւ վախճան:

Ծնթ. Ծննդոց եւ յաջորդ չորս գրքերի գլուխներից իւրա­քանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից տուեալ գլխի համառօտ շարադրանքը:

ա. 7ա-33ա [Գլուխ Առաջին] – [Բան]. Ի սկզբանէ արար Աստուած [Ծնդ., Ա. 1. Մեկնութ.] Ի սկզբանէ ա­սե­­լովն՝ իմանի Որդւով... գործք ձեռաց նորա պատմէ հաստատութիւն. Սաղմ. 18. 1: Վախճան վեցօրեայ ա­րար­չութեանն Աստուծոյ: Կատարեցաւ գիրքն Վե­ցօրէի:

բ.33ա-42ա Գլուխ Երկրորդ: Առագրումն հանգստու­­թեան Աստուծոյ ի շաբաթոջ եւ ի շաբաթու սրբացուցումն... չորրորդ, համար 28, կացուցումն ամուսնութեան ի յԱդամ եւ յԵւայ – [Բան]. Կատա­րեցան երկինք եւ երկիր... [Մեկնութ.] Արդէն մինչ ի վեցերորդում աւուր... կարեր մեղանչել՝ Նե­րալ­պէս (՞), դարձեալ մոլորիլ եւ պատրիլ՝ այսպէս Սկօթոսն:

գ.42ա-9ա Գլուխ Երրորդ: Օձն փորձէ զԵւայ. նա մեղանչէ ընդ Ադամայ, ուստի 8 համարն կշտամբին յԱստուծոյ... 23 համարն՝ մերժին ի դրախտէն, եւ առաջի նորա դնի պահապան քրովբէ բոցեղէն սրով – [Բան]. Զի՞ է զի ասաց Աստուած... [Մեկնութ.] Վար­քապէս Օգոստինոս ասէ... եւ ոչ այս թողանիլ կամ արգելանիլ կերպիւ իւիք կարէ:

դ.49ա-52ա Գլուխ Չորրորդ – [Բան]. Ադամ ծնաւ զԿայէն եւ այլն: [Մեկնութ.] Ադամ ոչ ծանեաւ զԵւա ի դրախտի... առ Ենովսիւ եւս կայր կռապաշտութիւն, եւ ոմանք, թէ ոչ եւ այլն:

ե.52աբ Գլուխ Հինգերորդ: Բաղհիւսի ազգաբա­նու­թիւնն Ադամայ, Սեթաւ մինչեւ առ Նոյ... եւ կա­յանա ազգատոհմութիւնն Քրիստոսի ի Նոյէ առ Ադամ, զորմէ Ղուկաս 3. 35 – [Բան]. Կոչեաց զանուն նորա Ադամ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հող ի հողոյ... մե­ռան նախ քան զջրհեղեղն, զի ոչ յիշէ Սուրբ Գիրն:

զ. 53աբ Գլուխ Վեցերորդ: Աստ աւարտի առաջին դարն աշխարհի, համար 2 – [Բան]. Տեսեալ որդւոցն Աստուծոյ... զդստերս մարդկան եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ որդւոցն Սեթայ, զի որդիք... զի հնազանդ էին Նոյի կենդանիքն, թէեւ իցեն գազանաբարոյք:

է. 53բ-5ա Գլուխ Եօթներորդ: Նոյ ընդ կենդա­նեացն մտանէ ի տապան. Երկրորդ, 17 համար – Ջրհեղեղն պաշարէ զերկիրն հարիւր յիսուն աւուր... եր­րորդ՝ հոգայր զամենայն պիտոյս, որոց էին ի տա­պա­նի:

ը. 55աբ Գլուխ Ութներորդ: Նուազի սակաւ առ սա­կաւ, եւ ապա եզերի ջրհեղեղն... խոստանայ այ­նու­հետեւ ոչ լինելոյ ջրհեղեղ – [Բան]. Յիշեաց Աս­տուած զՆոյ: [Մեկնութ.] Աստի, ասի Աստուած, մխի­թարել զՆոյ... պատարագ մատուցանէին Աստու­ծոյ, եթէ շինէր հնարէր:

թ. 56ա-7ա Գլուխ Իններորդ: Աստուած յայսմիկ գլխոջ մարդոյն ջրհեղեղաւ իբրեւ վերանորոգելոյ եւ վերաստեղծելոյ զառաջին բարիսն... անիծանէ զՔամ եւ օրհնէ զՍէմ եւ զՅաբէթ – [Բան]. Եւ ահ եւ երկիւղ ձեր եղիցի: [Մեկնութ.] Աստէն կերպիւ իմն իշխա­նու­թիւն տուի... 58 ամ ի կենդանութեան Նոյի ընդ նմա եկաց:

ժ. 57ա Գլուխ Տասներորդ: Թուաբանութիւն որդ­ւոց Նոյի – Վիճակ Յաբեթայ յանկ եղեւ Եւրոպիա, Քամա՝ յԱփրիկայ, Սեմայ՝ Ասիա:

ժա. 57ա Գլուխ Մետասաներորդ – Շինումն աշ­տա­րակի եղեւ, ասի, հարիւր եօթանասուն ամի ի ջրհե­ղեղէն, եւ շինողաց գլուխն էր Նեմրիւթ:

ժբ.57ա-8ա Գլուխ Երկոտասաներորդ: Աբրահամ միանգամ կոչեցաւ յԱստուծոյ, մինչ էր ի քաղաքն Քաղ­դէացոց, որ է Ուռ... զի Տեառնէ երկիր լի իւրով, եւ այլն – [Բան]. Արարից յազգ մեծ: [Մեկնութ.] Ո՞հ թէ որքան բարեաց հանդիպի... խորհրդապէս զաւե­տեաց երկինն, այսինքն՝ արքայութիւնն հաւատացելոց:

ժգ.58ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Աբրահամ ի Ղովտայ զինքն բաժանէ... զոր ի 14 համար նմա Աս­տուած ցուցանէ եւ խոստանայ – [Բան]. Եւ էին մե­ղաւորք...առաջի Տեառն: [Մեկնութ.] Մեղք սոդոմացոց էին սոքա... դարձեալ երկրայինք տգէտք, խոտելիք, կոխելիք, անպիտանք եւ այլն, որպէս եղեւն իսկ:

ժդ.58բ-9բ Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Բաբիլօ­նա­ցիք ի պատերազմին յաղթեն... եւ չորս թագաւորք են չորս տարերք մարմնոյ, եւ այլն – [Բան]. Աղբիւրն դատաստանի: [Մեկնութ.] Քանզի աստ դատեաց Աս­տուած... բարձրացուցանէր զձեռս իւր իբր թէ զԱս­տուած խնդրէր, եւ այլն:

ժե. 61բ-2բ Գլուխ հինգետասաներորդ: Աստուած խօսեցաւ Աբրահամու բազմացումն սերման իբրեւ աստեղս երկնից... ի Քանան ածելոց զինքենէ խոս­տա­նայ – [Բան]. Վարձ քո մեծ յոյժ: [Մեկնութ.] Աբ­րահամ զերկրաւորս արհամարհելով... եւ սիւնն, որ ի բանակին լուսաւորէր:

ժզ. 61բ-2բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Ագար Աբ­րա­հա­մու յղանայ, աստուստ հպարտանայ... որ դառ­նա­լով 15 համար, ծնանի Հագար– [Բան]. Մո՛ւտ առ աղախինն իմ: [Մեկնութ.] Նախ տե՛ս աստ զհաւատն... Յօ­հաննէս Մկրտիչ, Ղուկ. 1. 60, Յիսուս, Մատթոսի 1. 21:

ժէ. 62բ-3բ Գլուխ Եօթնեւտասներորդ: Աստուած դնէ դաշն ընդ Աբրահամու եւ նշան դաշին կացու­ցա­նէ զթլփատութիւնն... Աբրահամ զինքն եւ զիւրա­յինսն թլփատէ – [Բան]. Երեւեցաւ Տէր: [Մեկնութ.] Այսինքն, հրեշտակ փոխան Աստուծոյ... զի եւ Քրիստոս եղեւ ուրախութիւն եւ ծաղր աշխարհի:

ժը. 63բ-5ա Գլուխ Ութեւտասներորդ: Աբրահամ զերիս հրեշտակս ի հիւր եւ ի խրախճան ընկալաւ... ուստի վասն սոդոմացոց աղօթէ Աբրահամ եւ հար­ցանէ – [Բան]. Երեւցեաւ Տէր: [Մեկնութ.] Ի տեսակս արանց երիս... գիտէր, թէ Աստուած զարդարն ոչ կորուսանէ:

ժթ.65բ-6բ Գլուխ իննեւտասներորդ: Ղովտ ընկա­լաւ զհրեշտակսն ի հիւրութիւն, զորս սոդոմացիքն խնդրեն ի գարշելի պղծութիւն... իսկ դստերքն ի հօ­րէն յղացան եւ ծնան զՄովաբ եւ զԱմօն – [Բան]. Յե­րե­կոյին: [Մեկնութ.] Առ նշանապէս Աբրահամու զլոյս... Յօհաննէս գլխատի ի Հերովդէ եւ այլն:

ի.66բ-7ա Գլուխ Քսաներորդ: ՅԱբրահամու ի Գե­րերայ յափշտակեցաւ կինն ի թագաւորէն... եւ ապա, 17 համար, Աբրահամ աղօթէ վասն նորա բժշկու­թեան – [Բան]. Եւ չուեաց անտի Աբրահամ: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ ի Մամբրէէ... յիշեաց Աստուած Աբրա­համ եւ էհան արձակեաց զՂովտ ի միջոյ. եւ այլն:

իա. 67ա-8ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Ծնանի Իսա­հակ, թփատի եւ ի յստեանց հատանի... Երրորդ, 22 համար, Աբրահամ եդ ուխտ սիրոյ ընդ Աբի­մե­լիքայ – [Բան]. Ծաղր արար զիս ՏԷր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ խնդութիւն արար... նաեւ զջուրն կենաց զՔրիստոս եկեալ ի յաշխարհ:

իբ. 68ա-9բ Գլուխ Քսաներկուերորդ: Աբրահամ յԱս­տուծոյ հրամայել զենուլ զՈրդին, հնազան­դե­ցաւ... Երրորդ, 20 համար, շարագրի ազգատոհմն Նա­քով­րայ եւ Հռեբեկայ, որ եղելոց էր կին Իսա­հա­կայ – [Բան]. Փորձեաց Աստուած զԱբրահամ: [Մեկ­նութ.] Առարկելով նմա զնիւթ... Աստուած տայ մեզ անվախճանելի կեանս յարքայութեան իւրում եւ այլն:

իգ.69բ Գլուխ Քսանեւերեքերորդ – Մեռանի Սա­ռա, գնէ Աբրահամ զագարակ ընդ կրկին այրին Եփրո­նայ... զի ուսանիցիմք, թէ մի միայն գերեզման ունիմք մեզ պիտոյ եւ զմահ մտածել եւ այլն:

իդ.69բ-71բ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Երդմնե­ցոյց Աբրահամ զծառայն իւր, զի Իսահակ խնդրիցէր զկին ի Խառանու... եւ զածեալն էառ Իսահակ – [Բան]. Դի՛ր զձեռն քո... [Մեկնութ.] Ըստ գրոյն ասէ, թէ այսու արարողութեամբ... որ յարատեւէ ի սէր Քրիս­տոսի մինչ ի վերջն, նա փրկի եւ վայելէ զՔրիստոս:

իե.71բ-3ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Աբրահամ ընկալնու զվեց զաւակս ի Քետուրայ եւ մեռանի... Չորրոդ, 29 համարն, Եսաւ վասն ոսպնաթանին վա­ճառէ զանդրանկութիւնն Յակոբայ – [Բան]. Եւ պա­կա­սեալ Աբրահամ մեռաւ: [Մեկնութ.] Ոչ ի հիւան­դու­թենէ... որ սակս դուզնաքեայ հեշտութեան մատնել ջա­նան զհոգիս իւրեանց ի ծառայութիւն տիւաց Աստու­ծոյ:

իզ. 73ա-4ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Իսահակ աստ վերստին կացուցանի ժառանգ խոստմանցն հա­ւա­տոյ... եւ զայս անուն հասարակ թագաւորաց անուն էր, որպէս փարաւօն անունն յԵգիպտոս – [Բան]. Խաղայր ընդ Հռեբեկայ: [Մեկնութ.] Կարծեն թէ էր այս ամուսնութիւն... այսինքն Եսաւ եւ կին նորա, քանզի այլազգի էր:

իէ. 74ա-5բ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Յակօբ յեղ­բօրէ խաբէութեամբ խլեաց զօրհնութիւն հօրն, նմա սպառնայ զմահ Եսաւ... որով ասացեալ էր 25 գլուխն, 23 համարն, թէ մեծն ծառայեսցէ կրտսերոյն, որք եւ զնա ոչ ինչ մարդկային խորհուրդք կարեն խափանել – [Բան]. Վատեցան աչք նորա: [Մեկնութ.] Տե՛ս Իսահակայ երկար համբերութիւնն... դարձաւ յեր­կինս երկու բանակօք, մին՝ ի հրէից եւ մին՝ ի հեթա­նոսաց:

իը. 75բ-7ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Յակոբ փախ­չելով Յեսուայ, գնաց ի Միջագետս եւ ի ճա­նա­պարհի ննջելով ետես զԱստուած յեցեալ ի սանդ­խոջ... Յայտ է, թէ այս ամենայնքն պատահեցան յա­մի հասակի Յակոբայ 77, որպէս ցուցաւ 27 գլուխն սկզբան – [Բան]. Եւ եդ ընդ սնարս: [Մեկնութ.] Ուսի՛ր աստ Յակոբայ անփափկութիւնն... եւ զայս ամե­նայն դիւրին յարմարել շնորհաց եւ առաքինութեանց:

իթ. 77ա Գլուխ Քսանեւիններորդ: Յակոբ եկն ի Խա­ռան՝ առ Լաբան... երրորդ, 32 համար, Լիա ծնաւ զՌուբէն, զՍիմօն, զՂեւի եւ զՅուդայ – [Բան]. Համ­բու­րեաց: [Մեկնութ.] Այս է բարեկամութեան... երկո­տա­սան նահապետք են օրինակ երկոտասան առաքե­լոց:

լ.77աբ Գլուխ երեսներորդ: Եօթն այլ զաւակք ծնանին Յակոբայ, ուստի ինքն 25 համարն խորհի զհայրենոյն... յորում զնենգաւոր աներն, համար 37, արդար նենգութեամբ կեղեւման գաւազանացն պատրէ եւ այսպէս զինքն ճոխացուցանէ – [Բան]. Եգիտ խնծոր մանրագորաց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ լոշ­թակ, որոյ արմատն է նման մարդոյ կերպարանաց... որով զարարմունս մեր ըստ նոցա համազոգեմք:

լա. 77բ-8ա Գլուխ երեսնեւմիերորդ: Փախչի գաղտ Յակոբ բոլոր ընտանեաւն ի Խառանու ի Քա­նան... եւ ապա 44 համար, ընդ Յակոբայ դաշինս կռէ ի Գաղաադ – [Բան]. Փոխեաց զվարձս իմ... [Մեկ­­նութ.] Այսինքն՝ բազում անգամ խաբեաց... այսինքն՝ առ որ յուսամք վասն նորա համբերեմ:

լբ. 78աբ Գլուխ երեսներկուերորդ: Յակոբ ետես զերկու ճակատս հրեշտակաց ինքեան յԱստուծոյ... Երկ­րորդ, համար 24, ընդ հրեշտակին գօտեմար­տե­լով յաղթեաց եւ կոչեցաւ զԻսրայէլ – [Բան]. Հրեշ­տակք Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Յակոբ ետես երկու ճա­կատս հրեշտակաց... եւ ոչ ուտեն քրիստոնեայք զմարմ­­նաւոր իմացումն Սուրբ Գրոց:

լգ.78բ-9ա Գլուխ երեսներեքերորդ: Յակոբ իւրով խոնարհութեամբն եւպարգեւօք յաղթէ եւ հաշ­տե­ցուցանէ ընդ ինքեան զեղբայրն Եսաւ... եւ Աստուծոյ՝ ազատողին իւրոյ կանգնեաց զսեղան – [Բան]. Եօթ­նից: [Մեկնութ.] Տե՛ս թէ Յակոբ որքան խոնար­հու­թեամբ... այսինքն՝ գնով:

լդ. 79ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Դինայ յափշ­տա­­կի եւ ապականի ի Սիւքեմայ, եւ 13 համար որ­դիքն Յակոբայ ընդ նմա առնեն զնենգաւոր դաշն... այս է չորրորդ փորձութիւնն եւ խաչն Յակո­բայ – [Բան]. Ել Դինա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ել ի զբօ­սանս... ոչ է պատշաճ կուսանաց ոչ ելանել ի դուրս եւ այլն:

լե. 79աբ Գլուխ Երեսնեւհինգերորդ: Յակոբ զ[ը]ն­տանին իւր ի կռոց մաքրէ, զսեղան Աստուծոյ շինէ... Երկրորդ, համար 24, մեռանի Իսահակ – [Բան]. Ի բաց արէ՛ք զԱստուածսդ: [Մեկնութ.] Զի Ռաքել գողա­ցաւ զկուռս... ի ծնանիլն Քրիստոսի վերջացաւ սինա­կո­­կայն:

լզ.79բ Գլուխ Երեսնեւվեցերորդ: Առագրին յայս­միկ գրգոջ յետնորդքն, եւ 15 համար, դուքս, եւ 31 հա­մար, թագաւորք ծնան Եսաւայ... Աստուած ի նո­ցունց ի տեղի եղբարց ունիլ կամեցաւ, Երկրորդ Օրի­նաց 25. 7 – [Բան]. Յոբաբ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Յոբ, որ է Եսաւայ թոռն... հինգ ամ, մեռաւ:

լէ.79բ-80բ Գլուխ Երեսնեւեօթներորդ: Յօվսէփ պատմէ զիւր երազն, նախանձին նմա եղբարքն եւ նմա հնարեն զմահն... եւ նոքա զնա ի յԵգիպտոս վաճառեն Պետափրեայ – [Բան]. Զպատմուճան ծաղ­կեայ: [Մեկնութ.] Թէպէտ եղբարքն Յօվսեփայ... երթալ գոնէ անդ տեսանիցէ զսիրելին իւր զՅօվսէփ:

լը. 80բ-1ա Գլուխ Երեսնեւութներորդ: Յուդայ ծնաւ Զէր եւ Օնան, զորս Աստուած սակս հոսման եւ յետ դարձուցման ի գործս ամուսնութեան, սպան... Թամար խաբէութեամբ Յուդայ յղացաւ եւ ծնաւ զՓա­րէզ եւ զԱրայ – [Բան]. Հեղոյր զսերմն յերկիր:... [Մեկ­նութ.] Էր Եւնան զսերմն իւրեանց... զի Զարայիւ զհեթանոսն, որ հաւատացին Քրիստոսի եւ Փարեսիւ զհարանցն իմանան:

լթ.81ա-2ա Գլուխ Երեսնեւիններորդ: Յօվսեփու ողջախոհութիւնն փորձի ի տիկնոջէ... եւ վասն այսորիկ բարուրանօք տիկնոջ ի բանտ արգելանի – [Բան]. Մեղանչիցեմ առաջի Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Ասի, թէ երեք է... եւ Քրիստոս նախանձու Հերովդիսի ածի Եգիպտոս:

խ.82ա Գլուխ Քառասներորդ: Յօվսէփ տակա­ռա­պետին եւ մատակարարին զերազն եւ զմեկնութիւնն ցուցանէ դիպուածով... եւ Քրիստոս, զկնի երից աւուրց չարչարանաց եւ մահու փառաւորապէս յարեաւ:

խա. 82ա-3բ Գլուխ Քառասնեւմիերորդ: Յօվսէփ զերազն 7 կովուց եւ խալամոց փարաւօնի մեկնէ զպա­­րարտութիւն եօթնից եւ զսովու ապառնւոյ... եւ 46 համար, իւրով նախատեսութեամբ յԵգիպտոսէ մերժէ զեօթն ամաց սովն – [Բան]. Զկնի երկուց ամաց: [Մեկնութ.] Օգոստինոս Յօվսէփ պատժեցաւ... վասն այսորիկ ասկեղէն եզան գլուխ ձուլեալ պաշ­տեցին զնա:

խբ.83բ-5բ Գլուխ Քառասներկուերորդ: Յօվսէփ զեղբարս իւր ի յԵգիպտոս ցորենոյ աղագաւ եկեալք, ծա­նեաւ... այնու պայմանաւ զի առ ինքն ածիցէին զԲենիամին – [Բան]. Գոյ վաճառ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կերակուր ցորեան... այս եղեւ ութներորդ խաղ Յակոբայ:

խգ. 85բ-6բ Գլուխ Քառասնեւերեքերորդ: Եղբարք երկրորդ ընդ Բենիամենին գնան յԵգիպտոս առ ի գնել զցորեան... համար 27, Յովսէփ քաղցրութեամբ զնոսա ընկալաւ – [Բան]. Խօսեցաւ ընդ նմա Յուդայ: [Մեկնութ.] Յուդայ էր ի մէջ եղբարց մտօք... ոչ ներէր անկարգ արբեցութեան եւ այլն:

խդ.86բ-7ա Գլուխ Քառասնեւչորսերորդ: Զսկիհն իւր գաղտաբար ի քսակոջ Բենիամենի դնիլ հրամայէ Յօվսէփ... վասն նորա Յուդայ, համար 18, զինքն ի ծառայութիւն տայ – [Բան]. Զսկիհն իմ արծաթի... [Մեկնութ.] Զայս վասն այսորիկ արար Յօվսէփ... մեռանի հայրն ի տրտմութեննէ կամ մեռեալ համարի:

խե. 87բ-8ա Գլուխ Քառասնեւհինգերորդ: Յովսէփ զինքն եղբարցն յայտնեաց եւ զնա, համար 17, ըն­ծայիւք առ հայրն առաքեաց... նա, 26 համար, յա­ռաւել խնդութեամբ հազիւ զինքն ընբռնեաց – [Բան]. Ես եմ Յօվսէփ:... [Մեկնութ.] Այս յանկար­ծա­կան ձայնս... կամ դարձեալ ո՛չ հաւատայր, մինչեւ ետես զայլսն:

խզ.88աբ Գլուխ Քառասնեւվեցերորդ: Յակոբ բո­լոր իւր տոհմիւ, որ աստ համահաշուի, գնաց յԵգիպ­տոս... Երկրորդ, համար 29, ի դէմ ելանէ եւ ընդունի զնա Յօվսէփ – [Բան]. Մի՛ երկնչիր իջանել... [Մեկ­նութ.] Կարէր Յակոբ երկնչել... եւ ուսանիցին զաւելոր­դա­պաշտութինս եգիպտացւոց:

խէ.88բ-9բ Գլուխ Քառասնեւեօթներորդ: Յօվսէփ զհայրն եւ զեղբարսն յանդիման փարաւօնի կացու­ցանէ... Երրորդ, համար 27, Յակոբ մեռանելով երդմնացուցանէ զՅովսէփ, զի զինքն թաղիցէ ի Քա­նան – [Բան]. Օրհնեաց Յակոբ զփարաւօն: [Մեկ­նութ.] Ողջունելով եւ զաջողին դրելով... ներքոյ կա­ցոյց ինքեան զԲելլայ, որ երկրպագեաց Յօվսեփայ:

խը.89բ-91ա Գլուխ Քառասնեւութներորդ: Յակոբ զԵփրեմ եւ զՄանասէ ինքեան յորդիս որդեգրէ... Եւ 22 համար, որոշէ զմի մասն Յօվսէփայ – [Բան]. Եւ զօրացաւ Իսրայէլ: [Մեկնութ.] Թէ յղացեալ խնդու­թե­նէ... որք են զէնք հոգւոյ եւ այլն:

խթ.91ա-7ա Գլուխ Քառասնեւիններորդ: Յակոբ մեռանելոց կոչեաց զորդիսն, օրհնէ. եւ մարգա­րէա­նայ, թէ զինչ չար եւ բարի յետնորդացն գալոց են... Եւ Քրիստոս, Յօհաննու 14 եւ 15 – [Բան]. Ի վախ­ճանի աւուրց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յապառնի ժամա­նակս... զմակագիրն եւ զգովութիւնն Յակոբայ տե՛ս Իմաս­տութեան 10. 10 եւ Էկլեստիկայ 44. 25:

ծ.97ա Գլուխ Յիսներրորդ: Յօվսէփ ընդ եղբարց եւ ընդ եգիպտացւոց ելաց զմեռեալ հայրն... երրորդ, համար 22, մեռանի եւ ցանկայ թաղիլ ի Քանան – [Բան]. Դիազարդաց պատել... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հրա­մայեաց, զի պալասանիւք... եւ այսու յոյս ետ յետ­նորդաց գնալոյ ի Քանան եւ այլն:

97բ-8բ Շար գլխոց: Եւ պատմութիւն բոլորի Ծննդոց նշմարի աստէն – Յառաջնում ամի յաշխարհի, վեցերորդում աւուր... մեռաւ յամի հասակի իւրոյ հարիւր տասն: Վերջ Գրոցն Ծննդոց:

Բ. 99ա-176բ Գիրք Ելից (=Մեկնութիւն Ելից գրոց):

99աբ [Յառաջաբանութիւն] – Գիրք այս ի մա­նա­ւանդական առարկութենէ գործոյ, նախ ի յունաց՝ ապա ի լատինացւոց կոչեցաւ Ելից... յԵլիցն օրինակեալ է եւ բացայայտեալ:

Ծնթ. Ելից գրքի 40 գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկ­նու­թեան խորագրին կից կայ տուեալ գլխի համառօտ շարադրան­քը:

ա.100ա-1բ Սկիզբն Ելից: Նոր փարաւօն ոչ գի­տելով զՅօսէփ եւ երկնչելով յեփրայեցւոց այնպէս աճեալք... բայց նոքա ոչ արարին զգործն (երրորդ, համար 22), հրամայելով զնոսա ընկղմել. Գլուխ Առաջին – [Բան]. Ըստ համօրինի տանց... [Մեկնութ.] Որդւովք եւ թոռամբ, սերնդոց իւրոց եւ կահիւք... տուն յատկացեալք բազմութեամբ զաւակաց եւ ընտանեաց եւ ընչից ամենայն:

բ. 102ա-6բ Գլուխ Երկրորդ: Մովսէս ծնանի, ար­տադրի եւ առնանի ի դստերէ փարաւօնի... ի նմանէ ծնաւ զԳերսամ եւ զԵղիազար – [Բան]. Եւ էր անդ ոմն յազգէն Ղեւեայ: [Մեկնութ.] Այս էր Ամրամ, որդին Կա­հաթու... եթէ ոչ ի հեզս եւ ի խոնարհս եւ ի համ­բե­րօղսն եւ այլն:

գ. 106բ-12ա Գլուխ Երրորդ: Մովսէս արածելով զխաշինս Յոթորայ, կոչի ի Տեառնէ... հարցանէ զա­նուն Աստուծոյ, որ ասաց՝ Ես եմ, որ էն – [Բան]. Արածէր զխաշինս Յոթորայ: [Մեկնութ.] Ի քառասուն ամ յորս եկաց ի Մովսէս... իբրեւ յանիրաւ ժառանգո­ղաց ի կիր առումն մեր սեփականելի են:

դ.112ա-5բ Գլուխ Չորրորդ: Մովսէս ընկալաւ յԱս­­տուծոյ առաքման իւրոյ զերիս նշանս, յեռակի դարձման... Ահարօն ազդմամբն Աստուծոյ ի դէմ գնայ եղբօրն Մովսէսի – [Բան]. Եթէ ոչ հաւատայցեն: [Մեկնութ.] Քանզի բազումք էին խ[ս]տապարանոցք յեբրայեցւոց... Մովսէս առնէր իւրով հրամանաւն, եւ Ահարօն՝ հրամանաւն Մօվսէսի:

ե. 116աբ Գլուխ Հինգերորդ: Մօվսէս ընդ եղբօրն առաքմամբն Աստուծոյ գնայ առաջի փարաւօնի... եւ ապա Մովսէս դիմէ առ Աստուած – [Բան]. Մտին Մովսէս եւ Ահարօն... [Մեկնութ.] Տե՛ս աստ Մովսէսի հնազանդութիւնն Աստուծոյ... այլ այսու ոճիւ զաղօթս սաստիկս առաքէ եւ այլն:

զ. 116բ-7ա Գլուխ Վեցերորդ: Աստուած քաջալերէ զՄովսէս եւ նմա յայտնէ զիւր անունն Եէհօվայ... եւ Ղեւեայ մինչեւ առ Մովսէս եւ Ահարօն – [Բան]. Անուն իմ Տէր... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ թէպէտ ես Աս­տուած... որ պարզապէս քարոզէ զԱստուած եւ զՔրիս­տոս:

է. 117ա-20բ Գլուխ Եօթներորդ: Առաքէ Տէր զՄով­սէս առ փարաւօն եւ նմա տայ զնշան, զի արասցէ... աստի խստացուցանէ զինքն փարաւօն՝ չարձակել զեբրայեցիս – [Բան]. Եւ ասաց Տէր. Մովսէս: [Մեկ­նութ.] Պատասխանէ աստ Աստուած... յայտ է, թէ եբ­րա­յեցիքն ազատք էին ի հարուածոցս:

ը. 120բ-1բ Գլուխ Ութներորդ: Առագրի 2 հա­րուածն Եգիպտոսի գորտանց... որ եւ զկնի իւրա­քան­չիւրոցն խստացաւ փարաւօն– [Բան]. Գորտիւ: [Մեկ­նութ.] Արդարապէս պատիժն ջրային գորտիւ... եւ գարշին յայնց եւ ոչ գործեն իսկ եւ այլն:

թ.121բ-2ա Գլուխ Իններորդ: Առագրի հինգերորդ հարուածն՝ ժանտամահու եւ վեցերորդն՝ կեղից... փա­րաւօն եփրայեցւոց արձակման զյոյս տայ, բայց յետոյ ոչ թողու – [Բան]. Ձեռն Տեառն եղիցի... [Մեկ­նութ.] Ոչ Մովսէսիւ եւ Ահարօնիւ... որ եւս բարկա­նա­լով մեղմէ զբարկութիւնն գթութեամբ:

ժ. 122ա-3ա Գլուխ Տասներորդ: Առագրի ութե­րորդ հարուածն Եգիպտոսի, որ եղեւ մորեխաց... յստիպելն Մովսիսի զինքն վերստին խստացուցանէ եւ զմահ Մովսէսի սպառնայ – [Բան]. Եկեսցեն նշանքս իմ ի վերայ նոցա: [Մեկնութ.] Ոչ իբրու առնե­լոյ զնիւթ տանջանաց... հարուածոց անդրանկաց մեզ ելանել ստիպես եւ այլն. գլուխ 12. 31 համար:

ժա. 123աբ Գլուխ Մետասաներորդ: Նախ ասէ եւ գրէ զվերջին հարուածն Եգիպտոսի, այսինքն՝ զկո­տո­րումն անդրանկաց... զկնի կոտորմանցն անդ­րան­կաց եղեւ որպէս յայտ է. 12. 35, եւ յայսմիկ գլխոջ՝ 1 եւ 2 համարն – [Բան]. Եւ ասաց Տէր ցՄով­սէս: [Մեկնութ.] Ասաց զայս Տէր Մովսիսի... մեծագոյն ըղձիւ ցանկայ զամենայն Քրիստոս կորոյս եւ այլն:

ժբ.123բ-30բ Գլուխ Երկոտասաներորդ: Առագրի աստ նախ արարողութիւնն զենլոյ եւ ուտելոյ զգառն զատկական... Վեցերորդ՝ ընդունակ անձանց առ ի ուտել զգառն. համար 43 – [Բան]. Եւ խօսեցաւ Տէր... [Մեկնութ.] Ի նոյն ամսում առաջնում... այսպէս ի սրբոյն Գրիգորի պետայ եւ այլք. խնդիր 50:

ժգ.131ա-4ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Հրամայէ Աստուած ինքեան մատուցանիլ անդրանիկքն մարդ­կանց եւ անասնոց... առագրի սիւնն հրոյ եւ ամպոյ, որ էր առաջնորդ ճանապարհին – [Բան]. Սրբեա՛ ինձ զամենայն անդրանիկ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ բաժանեա՛ ի հասարակ սովորութենէ... նովաւ ուղղեն զգնացս իւրեանց:

ժդ.134աբ Գլուխ Տասնեւչորսերորդ: Փարաւօն ընդ իւրայնոցն հետամուտ լինի եբրայեցւոցն... եգիպ­տացիքն ծածկին ջրով եւ ընկղմին – [Բան]. Մոլորեալ են յերկրին: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ժողո­վուրդն բնակեսցի անդ... աստղն մոգուց գուշակեաց զծնունդն Քրիստոսի եւ այլն:

ժե. 135ա-6ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Մովսէս եւ եբրայեցիքն երգեն զյաղթութիւնն Աստուծոյ, զնոյն առնէ Մարիամ ընդ իգաց... եղեւ վեցերորդ բնա­կա­րան յանապատին նոցա – [Բան]. Յայնժամ երգեաց Մովսէս: [Մեկնութ.] Քանզի մինչ տեսին... այլ միշտ ի վերնագոյնս նկրտի եւ այլն:

ժզ.136ա-7բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Ի պակա­սիլն կերակրոյն՝ սովեալ եբրայեցիքն տրտնջեցին... ետ նոցա մանանայ քառասուն ամ – [Բան]. Յա­նա­պատն ի Սին: [Մեկնութ.] Այս է ութներորդ բնակու­թիւն եբրայեցւոց... այսպէս չուեն արժանապէս ճաշա­կօղքն յերկնից արքայութիւնն եւ այլն:

ժէ. 138աբ Գլուխ Տասնեւեօթներորդ: Ի ծարաւոյ տրտնջայ ժողովուրդն, ուստի Մովսէս հրամանաւն Աստուծոյ զվէմն հարեալ ի Հռափիտիմ... կոտորեաց զնա Յեսու յաղօթելն Մովսէսի – [Բան]. Բանիւ Տեառն: [Մեկնութ.] Ոչ ձայնիւ կամ ցուցմամբ... իբր շնորհակալութիւն զԱստուծոյ եւ ի պատիւ եւ ի գո­վու­թիւն նորա:

ժը. 138բ Գլուխ Տասնեւութներորդ: Յոթոր՝ աներ Մովսէսի, զՍեփօրայ կինն ընդ որդւոց առ նա էած... եւ զդատաւորս՝ ի դատել զփոքրագոյնսն – [Բան]. Յետ թողլոյն զնա: [Մեկնութ.] Քանզի մինչ Մովսէս առա­­­քեցաւ... հեթանոսաց իմաստագոյն ելոց էր, քան զհրէականն:

ժթ.138բ-40ա Գլուխ Տասնեւիններորդ: Եբրայե­ցիքն գան ի Սին, ելանէ Մովսէս ի լեառն... զեբ­րա­յեցիս իւրով երկիւղիւ եւ կրօնիւ զահի հարցէ – [Բան]. Առի զձեզ իբրեւ ի վերայ թեւոյ արծուեաց: [Մեկ­­նութ.] Զի որպէս արծիւքն... էջ Հոգին Սուրբ հրեղէն լեզուօք սաստիկ հողմով յաւուր Պէնտէկոս­տէին եւ այլն:

ի. 140ա-2ա Գլուխ Քսաներորդ: Հրեշտակն ի Սի­նայէ բոլոր ժողովրդեանն աղաղակէ... հրամայի ի նմանէ առնել սեղան ի հողոյ կամ յանտաշ քարէ – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր: [Մեկնութ.] Մինչեւ ցարդ շփո­թեալ ձայնիւ... պղծութեամբ ելանիցէին, ուրեմն ի կռա­պաշտութենէ զգուշացուցանէ:

իա. 142ա-4ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Մովսէս ի Սի­նայ յԱստուծոյ ընկալաւ զդատողական պա­տուիրան շուրջ զծառայիւք եւ զաղախնեօք... հե­տեւեալսն առնէ զարարողականսն, որզան զշինումն տապանակին եւ զայլս, որք պատկանին առ նա եւ խորանին – [Բան]. Այս իրաւուք են, զոր դիցես... [Մեկնութ.] Զդատաստանսն կոչէ զդատողական պա­տուիրանսն... կամ մեղապարտէ թարգմանին, զի ոչ խրատեաց զաշակերտն եւ այլն:

իբ. 144աբ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Սկսի սահ­մանել զդատողական օրէնն, զգողութեան, 1 համար, զպահեստէ՝ 7 համար... զտասանորդէ եւ զնա­խաարմ­տէ՝ 29 համար – [Բան]. Հինգ արջառ ընդ արջառոյն: [Մեկնութ.] Ընդէ՞ր հինգ ընդ արջառոյն... այսինքն՝ զդատաւորս եւ զմեծատունս:

իգ. 144բ-6ա Գլուխ Քսանեւերեքերորդ: Ս<ս>կսի առնել զդատողական օրէն, մանաւանդ զանձանց եւ զ[ը]նկալմանէ ընծայից... եթէ հնազանդիցին օրի­նաց իւրոց եւ պատուիրանաց – [Բան]. Մի՛ ողոր­մես­ցիս տնանկին... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զդատաստանն մի՛ թիւրիցես... եւ կուռք է ախտ իւր, որոյ վասն պատ­ժի յԱստուծոյ եւ այլն:

իդ.146ա-50բ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Մօվսէս զօրէնս Տեառն բերէ առ ժողովուրդն, զնոսա ընդունի եւ զինքն նոցա պարաւանդէ ժողովուրդն... ելանէ նա եւ մնայ ի քառասուն աւուրս – [Բան]. Եւ լցէ առ Տէր: [Մեկնութ.] Արդէն ելեալ էր Մովսէս ի Սինայ... այսինքն՝ յամենայն ազգս ի ժամանակի Աւետարանին հռչակելիք:

իե.150բ-6ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Հրամայէ Աստուած եղանիլ տապանակն եւ քաւչարանն... գրի կերպն խորանին, ընդ իւրոց անօթոց եւ իւր կահքն – [Բան]. Կապուտակ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կապուտակ այսր, որ ի հնումն... զի Քրիստոս է ամենեցունց մեզ օրինակ, եւ վարք նորին մեզ խրատ անձայն. եւ այլն:

իզ. 156ա-9ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Նախագրի շէնն խորանին, այսինքն՝ նախ չորս նորին ծած­կոյթն... արդեն զշարադրութիւնն քննեսցուք եւ մեկ­նեսցուք – [Բան]. Արդ, զխորանն այսպէս արասցես... [Մեկնութ.] Տապանակն առ այս եղեւ... եւ կանխեաց մեզ Քրիստոս խաչիւն, եւ մուծանէ զմեզ. եւ այլն:

իէ.159ա-62ա Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Առագրի սեղանն ողջակիզաց ընդ իւրոց անոթոցն կասկա­րայից եւ նեցկաց... երրորդ՝ 20 համար. առագրի իւղն ճրագաց եւ վառումն նոցին – [Բան]. Արասցես եւ զսեղան յանփուտ փայտից: [Մեկնութ.] Գիտելի է, թէ կրկին էր սեղանն... եւ ճրագսն ի գիշերի վառէին եւ ի տունջեան մարէին:

իը. 162ա-8ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Առագրին հանդերձք քահանայապետին եւ, 4 համար, փոքր քահանայից, նախ զվակասն... Վեցերորդ՝ անդրա­վարտիկ, համար 42 – [Բան]. ԶԱհարօն զեղբայր քո: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ սրբագործեսցես զնա քահանայ... ուրեմն զգաստասցին քահանայքն ներկայիս եւ այլն:

իթ.168ա-9բ Գլուխ Քսանեւիններորդ: Հրամայէ Աստուած Մովսէսի, զի զԱհարօն եւ զորդիս նորա ձեռնադրիցէր քահանայ այսու արարողութեամբ... նախագրէ զզոհն գառին, թէ՛ յառաւօտու եւ թէ՛ յերեկոյի հանապազ սքանչելի – [Բան]. Արկցես ի գլուխ նորա: [Մեկնութ.] Այս իւղս նշանակէր օծման մեռօնի... ի հոտ անուշից է յունկն Աստուծոյ եւ այլն:

լ. 169բ-70ա Գլուխ Երեսներորդ: Առագրի սեղանն խնկոց, երկրորդ, 12 համար, հրամայի ժողովրդեան իւրաքանչիւր հատուցանել զխունկ... առագրի բա­ղադրութիւնն խնկոց, որ ծխելի էր ի սեղանում խնկոց – [Բան]. Արասցես սեղան խնկակալ խնկոց: [Մեկ­նութ.] Յայսմիկ սեղանոջ ոչ զոհք... այսպէս խունկս եւ հոտս մի՛ արասցէ ոք յայլ իրս:

լա. 170բ Գլուխ երեսնեւմիերորդ: Բեսէլիէլ, զՈւրիայն եւ զԵղիաբ առ նշանադրին յԱստուծոյ ճար­տարապետք խորանին... Աստուած Մովսիսի տայ զերկուս քարեղէն տախտակս – [Բան]. Յա­նուանէ կոչեալ իմ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զնոսա ընտ­րեցի ի գործ խորանին... յորս գրեալք են պա­տուիրանքն Աստուծոյ, 1 Կորնթացւոց, 3, 3 եւ հետեւեալն:

լբ. 170բ-2ա Գլուխ երեսներկուերորդ: Եբրայեցիքն ի բացակայութեան Մովսիսի զորթն ոսկեղէն ձու­լեցին եւ երկրպագին... կամ թո՛ղ նոցա, կամ ջնջեա՛ զիս ի գրոյն քո – [Բան]. Արի՛, արա՛ մեզ Աստուածս: [Մեկնութ.] Տե՛ս աստ զապերախտութիւնն ժո­ղովրդեան... այս է վրեժխնդրութիւնն, զոր սպառնայ աստ ի նա անցեալ համարն:

լգ. 172ա-3ա Գլուխ երեսնեւերեքերորդ: Սպառնայ թերեւս Աստուած ժողովրդեան, նա ողբայ ապա Մովսէս աղօթելով... բայց զերեսս տեսանել ոչ կարես – [Բան]. Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յորժամ արդէն երկրորդ անգամ ել ի լեառն Սինայ Մովսէս... այս է վճիռ այլոց ամենայնից հարց, զորս յիշէ Մուլինոսն:

լդ. 173բ-5ա Գլուխ երեսնեւչորսերորդ: Մովսէս պատրաստելով զտախտակսն, դարձաւ առ լեառն... աստուստ Մովսէս զքօղէ զերեսսն եւ այսպէս խօսի ընդ ժողովրդեան – [Բան]. Առ վաղիւն: [Մեկնութ.] Մովսէս էջ ի լեռնէն... զի յայնժամ դառնայ ի հաւատն Քրիստոսի եւ այլն:

լե. 175աբ Գլուխ երեսնեւհինգերորդ: Առբերէ Մով­­սէս ժողովրդեան զպատուիրանսն Աստուծոյ շա­բաթու... առ նշանադրին արհեստաւորք խորանին Բե­սելիէլ եւ Եղիաբ – [Բան]. Շաբաթ սուրբ է: [Մեկ­նութ.] Ուսի՛ր աստ, թէ որքան է հոգն եւ կրօնն շա­բա­թու... եւ ոչ ուսուցանէին այլոց ներհակին Աստուծոյ եւ այլն:

լզ. 175բ Գլուխ երեսնեւվեցերորդ – Առաւել քան զբաւականն բերին եբրայեցիքն զնիւթ խորանին... զոր Տէր հրամայեաց ի 25 գլուխն:

լէ. 175բ Գլուխ երեսնեւեօթներորդ – Շինի տապա­նակն քաւիչ քրօբէն, երկրորդ սեղանն, 10 համար... համար 25 սեղանն խնկոց եւ սակս, որոյ շինի խունկ:

լը. 175բ-6ա Գլուխ երեսնեւութներորդ: Շինի սե­ղանն ողջակիզաց եւ, 8 համար, պղնձեղէն ծովն ի հայելեաց կանանց... եւ ապա թուին տաղանդ ոսկւոյ եւ այլ նիւթոյ՝ ի շինումն խորանին նուիրեալք եւ ծխեալք – [Բան]. Եւ հայելեաց կանանց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ շուրջանակի աւազանն... եթէ ի քակելն եւ եթէ ի կանգնեցուցանելն:

լթ.176ա Գլուխ երեսնեւիններորդ: Շինին քահա­նա­յական հանդերձքն եւ լրանայ բոլոր շէնն խորա­նին իւր կահիւքն եւ կարասիւքն – [Բան]. Եւ օրհնեաց զնոսա Մովսէս: [Մեկնութ.] Այսինքն, Մովսէս զորդիսն Իսրայէլի օրհնեաց... մինչ նմա հնազանդեցաւ, որպէս Սիրաք 11 գլուխ 24 եւ 38, 28 եւ այլն:

խ.176աբ Գլուխ Քառասներորդ: Մովսէս կանգնէ զխորանն եւ զնա ամենայն մասամբք եւ ամենայն ան­դամօք յարմարապէս տրամադրէ: Երկրորդ՝ 32 հա­մար. ամպն փառաց Տեառն ծածկէ զխորանն եւ այնուհետեւ ի նմա բազմի – [Բան]. Կանգնեսցես զխորանն: [Մեկնութ.] Այլաբանօրէն, խորանն կա­ռու­ցաւ... ընդէ՞ր սիրէք զունայնութիւն, ի բաց կալով յաւի­տենականութենէն, որում արասցէ արժանի մար­դասէրն Աստուած: Վախճան գրոցն Ելից:

Գ. 177ա-222բ Գիրք Ղեւտացւոց (=Մեկնութիւն Ղեւ­տացւոց):

– 177ա-8բ [Առաջաբանութիւն] – Ասի այս Գիրս եբրայեցւոց՝ Վայիերա, այսինքն՝ եւ կոչեաց ի սկզբանէ իւրմէ... գրեաց թէ խորհրդապէս եւ թէ գրականապէս Պետրոս Սեռռանոս կանօնիկոսն Քօմբլութէնսիոյ:

Ծնթ. Ղեւտացւոց գրքի ամէն գլխի մեկնութեան խորագրին կից կայ նոյն գլխի բովանդակութեան համառօտ շարադրանքը:

ա.179ա-80բ Սկիզբն Ղեւտացւոց: Գլուխ Առա­ջին: Առագրէ Աստուած Մովսիսի զարարողութիւնն եռա­­պատիկ ողջակիզի... եւ զպատարագէ վասն մե­ղաց ի չորրորդ եւ ի հինգերրորդ եւ ի վեցերորդ գլուխսն – [Բան]. Խօսեա՛ց դու ընդ որդիսդ Իսրայէլի: [Մեկնութ.] Ամենից եւս ղեւտացւոց գիտելի է... այլ իբր ջախ­ջա­խեալ, այսինքն՝ խոնարհաբար եւ մեղմա­բար եւ այլն:

բ. 180բ-3բ Գլուխ Երկրորդ: Առագրի երկրորդ տե­սակն զոհի, այսինքն՝ նուիրի... երրորդ հասկից, հա­մար 14 – [Բան]. Անձն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մարդն, գիտելի է, թէ Սուրբ Գիրն մինչ... յայնժամ միայն ժա­ռան­գես, մինչ ոչ յումմեքէ ստիպիս եւ մղիս:

գ. 184աբ Գլուխ Երրորդ: Առագրի աստ երրորդ տե­սակն զոհին, այսինքն՝ խաղաղական պատա­րա­գին... եւ ապա զամենայն ճարպ եւ զարիւն պահան­ջէ Աստուած – [Բան]. Զոհ փրկութեան: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ խաղաղութեան կամ հանգստու­թեան կամ յաջողութեան... առադրիւր նուէր կնդրկի, աղի, իւղոյ, գինւոյ եւ ալեր. եւ այս չափով իւիք:

դ.185ա-8բ Գլուխ Չորրորդ: Առագրի չորրորդ տե­սակն պատարագաց, այսինքն՝ զոհն վասն մեղաց... որ է այծն կամ ոչխարն, 32 համար – [Բան]. Անձն մեղիցէ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ տգիտութեամբ իւիք կամ յակամայ... աղբիւրն արտասուաց է մկրտութիւն, որով մաքրեալ լինի յամենայն մեղաց:

ե. 188բ-9բ Գլուխ Հինգերորդ: Յայսմիկ գլխոջ եւ յսկզբան հետեւելոյն տեսակացուցանին ոմանք... ի մոլորութենէ եւ ի գիտութեննէ գործեալ – [Բան]. Եթէ մեղիցէ անձն: [Մեկնութ.] Այնու կերպիւ որովհետեւ պատահումն եւ օրէնն... եթէ տարցցի եւ ճանաչիցէ եւ թողցէ զկնի ինքեանն զողորմութիւն:

զ. 189բ-90ա Գլուխ Վեցերորդ: Առագրի պատա­րագն վասն մեղաց անիրաւութեան յընկերն... 25 համար, արարողութիւնն պատարագի վասն մեղաց – [Բան]. Զհինգերորդ մասն... [Մեկնութ.] Զայս հրա­մայի յաւելուլ մեղաւորն... այրելի էր արտաքոյ բա­նակին, որպէս հրամայեաց Աստուած, 4 գլուխ 12 եւ 24 համար, զոր եբրայեցւոց 13. 11:

է. 190ա-1ա Գլուխ Եօթներորդ: Առագրի օրէնն եւ արարողութիւնն զոհին վասն յանցանաց... ի խա­ղա­ղական զոհէ երբուծն եւ զերին աջոյ, եւ առ նշա­նադրէ զոհէ քահանային – [Բան]. Այս եւ օրէնս պա­տարագի... [Մեկնութ.] Ծանր է աստ դժուարու­թիւնն... որ կերիցէ զմիսն Աստուծոյ նուիրեալ, կորիցէ եւ պատժիցի:

ը. 191ա-2ա Գլուխ Ութներորդ: Ահարոն ձեռ­նա­դրի ի Մովսիսէ քահանայապետ, եւ որդիքն Ահարօնի՝ քահանայք... զի արարողութիւնն ձեռնադրութեան Ահա­րօնի եւ քահանայից, որ անդ նախագրի, աստ եղեալ եւ լրացեալ պատմի – [Բան]. Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի: [Մեկնութ.] Ճշմարտանման է, թէ այսո­քիկ ամենեքեան... յորս կրթէին քահանայքն ի պաշ­տումն Աստուծոյ սրբապէս:

թ.192ա-3բ Գլուխ Իններորդ: Ահարօն հռչակէ զնա­խարմտիս, ուստի նախ, 8 համար, մատուցանէ զզուարակն վասն մեղաց իւրոց... 23 համար, օրհնէ զժողովուրդն, եւ հուր յերկնից իջանէ. եւ այլն – [Բան]. Յաւուրն եօթներորդի: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի սրբագործութենէ Ահարօնի... տեսանեցաւ պայծառ լուսով եւ պայծառ հրեշտակօք շրջապատիլ:

ժ. 194ա-6ա Գլուխ Տասներորդ: Նաթափ եւ Աբիութ օտար հրով խնկելով յԱստուծոյ՝ հրով լափե­ցան եւ մեռան... Երկրորդ, 12 համար, զմնացորդս զո­հից հրամայեաց ուտել ի քահանայից – [Բան]. Եւ առեալ Նաթանայ եւ Աբտիու... [Մեկնութ.] Եբրայեցե­րէն՝ եւ առին զբուրվառ... զի ի ժամ պատարագի կամ աղօթից պարտին ստանալ պարզ միտք եւ մաքուր:

ժա. 196ա-8ա Գլուխ Մետասաներորդ: Սահմանէ Աստուած զօրէնս զսուրբ կենդանեաց... չորրորդ, 29 համար, ամենայն սողունքն պիղծք են, եւ զշօշա­փօղս մեռելոտւոյ, նոցա պղծեալ սահմանեաց – [Բան]. Այսոքիկ են կենդանիքն... [Մեկնութ.] Զորս ճահ է ուտել... եւ ամենայն պղծութիւն բարձաւ յերե­կոյսն աշխարհի, այսինքն՝ ի վերջին հասակն աշխար­հին:

ժբ. 198ա Գլուխ Երկոտասաներորդ: Նախագրի մաքրութիւնն եւ զ[ը]նծայումն առնել ի քառասուն օրէ լրացեալ ծննդեանն, եթէ արու, եւ ութսուն օր, եթէ զէգ ծնանիցի... եթէ աղքատ իցէ, մատուսցէ զերկու ձագս աղաւնեաց կամ երկուս տատրակս – [Բան]. Պիղծ լինիցի եօթն օր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յայսմիկ աւուրս ոչ մտցէ... եւ ելանեմք ի քառասուն աւուր յարութեան Տեառն:

ժգ. 198ա-9բ Գլուխ Երեքտասաներորդ. Առագրին նշանք եւ եօթն տեսակք բորոտութեան... որ զնոսա քաւեալ ի սրբազանս կացուցանէր ըստ արարո­ղու­թեան, զոր Աստուած նախագրեաց ի 14 գլուխն – [Բան]. Եկեսցէ առ Ահարօն քահանայ: [Մեկնութ.] Զի քահանային է ենթադրելի... եւ մերձաւորք իմ ընդդէմ մերձաւորացն եբրայացերէն հանդէպ հարուածոց իմոց:

ժդ. 199բ-202ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Առա­գրի արարողութիւնն քաւութեան, որով օրինակապէս քաւելի է բորոտն... եւ զմնացեալն ի յիւղոյն հեղոյր ի վերայ ծայրի ունկան աջոյ եւ ի վերայ բթից ձեռաց եւ ոտից աջոյ, եւ ի վերայ գլխոյ քաւելոյն – [Բան]. Եւ առցեն ի սրբեցելոյն... [Մեկնութ.] Եբրայեցերէն է հօ­րօդ, այսինքն՝ սուրբ... եւ եթէ այնք եւս ապականին, բոլոր ժողովքն հատանելի է:

ժե.202ա-3ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Առագրի անմաքրութիւնն եւ մաքրութիւնն, նախ սերմնակա­թին... չորրորդ, համար 25, տեռատեսին – [Բան]. Առն որոյ լինիցի ծորումն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մշտա­կայ խօթութեամբ կօնօռհէի... ունիմք զկրկին ունկս եւ զմի լեզուս, զի բազում լսիցեմք եւ զսակաւս խօսիցիմք:

ժզ. 203ա-6բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Առագրի արարողութիւնն պահելի ի տօնի քիբաւռիմ, այս­ինքն՝ քաւութեան արարողութիւնն... եւ այսպէս կա­տարէր զարարաւղութիւնն տօնի քաւութեան – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... [Մեկնութ.] Զի իս­կոյն ի մահուանէ... զի մի ելցես արտաքս ի խորանէ սրբոց եւ մի՛ տրտմեսցի վասն Քրիստոս փրկիչն եւ այլն:

ժէ.207ա Գլուխ Եօթեւտասաներորդ: Հրամայէ Աս­տուած, զի հրէայքն ոչ դիւին, այլ ինքեան միայն զոհիցեն... Երկրորդ, 10 համար, զուտումն արեան եւ մեռելոտոյ – [Բան]. Որ սպանանիցէ առջար... [Մեկ­նութ.] Այս ոչ վասն հասարակաց ուտելեաց մսոց... այսինքն՝ մեղուցեալն ապաշխարութեամբ եւ զղջմամբ մաքրի եւ այլն:

ժը.207աբ Գլուխ Ութնեւտասաներորդ: Աստ գրին աստիճանք ամուսնութեան, զոր չէ օրէն ընդ արե­նակցաց առնել եւ արգելու զսոդոմականն եւ այլն – [Բան]. Զառականս կնոջ եղբօր քո... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զնա մի՛ գիտիցես... զի քանանացիքն էին պղծագործք եւ այլն:

ժթ.207բ-8բ Գլուխ Իննեւտասաներորդ: Սահ­մա­նի խառնապէս ոմանք բարոյական եւ արարողական պատուիրանք, մասն ինչ յառաջ ասացեալ եւ մասն ինչ՝ նոր... եւ ոչ հատանելոյ զմարմին – [Բան]. Սա­տա­­կեսցին անձինք: [Մեկնութ.] Վճռովն դատաւորին, եթէ իրն յայտնիցի... զի առ այս ծնեալ եմ եւ այլն:

ի.208բ Գլուխ Քսաներորդ: Առագրին պատիժքն մա­հու, այսինքն՝ քարկոծումն կռապաշտից, հարցա­նո­­­ղաց, մոգուց, անիծանողաց ի ծնօղսն... այսոքիկ են օրէնք դատողականք – [Բան]. Յեկելոցն պանդխտու­­թեանցն: [Մեկնութ.] Որք ի հեթանոսաց եկեալ զհաւատս հրէից... զի ոչ ստասցի զաւակ յանօրէնութեան:

իա. 208բ-10ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Սահմա­նադրէ Աստուած, զի քահանայքն հարազատից էին ի սգալոյ եւ ի կոծելոյ... երրորդ, զի քահանայքն մի ունիցին զբիծ, այսինքն՝ զարատ մարմնոյ, համար 17 – [Բան]. Մի՛ պղծեսցին յոգիս... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զգուշասցի քահանայն... ի քրիստոնէից զմար­­մին Տեառն մատուցանողաց եւ ունողաց:

իբ.210ա-1բ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Առագրի, զի պիղծքն եւ այլազգիքն ի յուտելոյ զոհիցն հրա­ժարիցին: Երկրորդ, 18 համար, առագրին արատքն, զորս զոհքն ունիլ պարտին – [Բան]. Ասասցես ցնոսա յազգս ձեր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ պատուիրեա՛, զի այս օրէնս պահիցի... ուր ցնծացեալ ասացից, նմա յերկինս առակեցայց, զոր ի յերկրի բոլոր զօրութեամբ սիրեցի:

իգ. 211բ-7ա Գլուխ Քսան[եւ]երեքերորդ: Նախա­գրէ Աստուած զտօնս եբրայեցոց նախ զշաբաթն, համար 3... եօթներորդ, բերց կամ ժողովմանց համար երեսնեւվեց – [Բան]. Այնք իցեն իմ տօնք: [Մեկնութ.] Տօն, յորս յամենայն գործոց հանգստանալի է... ելին առ կանաչութիւնն յաւիտենականի հայրենւոյ եւ երկնային դրախտին:

իդ.217աբ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Նախագրի ձէթն, զի ի ճրագսն աշտանակին վառեսցի... երկ­րորդ, 10 համար, հայհոյիչն հրամանաւն Աստուծոյ քարկոծի – [Բան]. ճրագունս: [Մեկնութ.] Վարքապէս ճրագք են առաքեալքն... լեզու նորա յորդանց կրծեցաւ եւ այլն:

իե.217բ-22ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Առագրի եօթներորդ ամն թողութեան եւ, 8 համար, յիսուն ամն յոբելեան, յորում ամենեքեան դառնային առ իւրաքանչիւր ժառանգութիւնս իւրեանց, ծառայք հրէից ազատէին – [Բան]. Եթէ մտանիցէ՛ք յերկիրն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ իւրաքանչիւր ցեղ... զոր քեզ գնով բարեգործութեանց մթերեցեր միայն ի հայրենւոյ աքսորիս:

իզ. 222աբ Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Աստուած խոստանայ քսանեւութն օրհնութիւնս հրէից, եթէ զօ­րէնս նորա պահեն: Երկրորդ, համար 14, այնքան եւ զբազում անէծս սպառնայ, եթէ զնոսա ոչ պահեն – [Բան]. Զերկինս երկաթի եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զերկինս իբր երկաթ... զմոլութիւնն ոչ հա­տեալ եւ կարի խիստ:

իէ. 222բ Գլուխ քսանեւեօթներորդ: Աստ սահմա­նի օրէնն ուխտից եւ տասանորդաց – [Բան]. Ուխ­տես­ցէ ուխտ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ ոք կամաւ զինքենէ ասիցէ... եւ կարգաւորէ ցպով եւ այլն: Վերջ գրոցն Ղեւտացւոց: Փառք Տեառն Աստուծոյ՝ ամենա­կալի սրբոյ Երրորդութեանն. ամէն:

Դ. 223ա-70բ Գիրք Թուոց (=Մեկնութիւն Թուոց):

223աբ Առաջարկութիւն – Գիրքս այս եբրայե­ցե­րէն յսկզբէ իւրոյ ասի՝ Վայիէդապպէռ, այսինքն՝ եւ խօսեցաւ. յունարէն՝ Առիթմուս... որ եղեւ յամէ ջրհե­ղե­ղին եօթն հարիւր իննսունեւութն, մինչեւ առ ամն ութն հարիւր երեսնեւեօթն:

Ծնթ. Թուոց գրքի 36 գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկնու­թեան խորագրին կից կայ նոյն գլխի բովանդակութեան համա­ռօտութիւնը:

ա. 224ա-225ա Սկիզբն Թուոց: Գլուխ Առաջին: Ուրեմն թիւն որդւոցն Իսրայէլի ի քսան ամէ ի վեր յիւրա­քանչիւր ցեղ ընդհանուրքն գտանեցան 63550 – [Բան]. Առէ՛ք զհամար ամենայն ժողովրդեան: [Մեկ­նութ.] Գիտելի է, թէ երիցս ի յանապատին թուեցաւ ժողովուրդն... եւ վասն այսորիկ է օրինակ ընդհան­րու­թեան, զայսմանէ զբազումս ասացից, 2 գլուխ, 2 համար, 3 խնդիր:

բ.225աբ Գլուխ երկրորդ – Տրամադրին բանակքն երկոտասան ցեղիցն Իսրայէլի, շուրջ զխորանաւն ի չորս ծագս աշխարհի... մերձ ի մուտ խորանին, այսինքն՝ յերկինս:

գ.225բ Գլուխ Երրորդ: Գրի աստ յորում զղեւտա­ցիս ի տեղի այնքան անդրանկացն Իսրայէլի ի պաշ­տօն իւր Աստուած պահանջէ – [Բան]. Յամսօ­րէից ի վեր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի միոյ ամսոյ... որոց ի տեղի յԱստուծոյ կացուցանին ղեւտացիքն:

դ.225բ-6ա Գլուխ Չորրորդ – Թուին Ղեւտացիքն երեսներորդ ամէ 8580, որք կրեցին զանօթս տապա­նակին մինչ շարժեցին բանակքն... Գահաթ, Գերսամ եւ Մերարի էին որդիք Ղեւեայ:

ե.226ա Գլուխ Հինգերորդ: Հրամայէ Աստուած պղծոց մերժիլ ի բանակաց... զշնութենէ կասկածեալ, ջրովն անիծիւք փորձեն զնոսա – [Բան]. Եւ իւղ մի՛ արկցէ: [Մեկնութ.] Զի իւղն օրինակ է ողորմութեան... այսինքն՝ յղանայցէ եւ ծնցի զաւակ:

զ.226ա-7ա Գլուխ Վեցերորդ: Առագրի ուխտն սրբագործութիւնն եւ արարչութիւնն Նազօրեցւոյ... քա­հանայքն օրհնիցեն զժողովուրդն – [Բան]. Ուխտս ուխտեսցէ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ որք այսու ուխտիւ զինքն բաժանէ յայլոց... եւ ընդ քեզ քաղցրասցի եւ չքաւեսցէ. եւ այլն:

է.227աբ Գլուխ Եօթներորդ: Իշխանք երկոտասան ցեղից մատուցանեն տապանակին նորապէս կանգ­նեցելոյ զպարգեւս իւրեանց... եւ զանօթս ի պէտս տապանակին. համար 12 – [Բան]. Եւ եղեւ յաւուր յորում... [Մեկնութ.] Ոչ ինքնամբ, այլ՝ Բեսելիէլիւ... եւ թէ հետեւեալ այլոց չորից իշխանացն եղեն զոհսն:

ը. 227բ-8ա Գլուխ Ութներորդ: Առագրէ Աստուած աշտանակին եւ ճրագաց զետեղումն: Երկրորդ հա­մար, 6: Տայ զարարողութիւնն ձեռնադրեաց Ղեւ­տաց­ւոց – [Բան]. Ջուր սրբութեան: [Մեկնութ.] Որ խառ­­նեալ է մօխրօք... պարգեւք կամ ընծայք ժո­ղովրդեան էին իբրեւ զոհ:

թ. 228աբ Գլուխ Իններորդ: Հրամայէ Աստուած եբրայեցւոց հռչակել ի Սինայ զԶատիկն, որ կարգաւ երկրորդ... ամպն, որ էր առաջնորդ ճանապարհին եւ հանգստութեան – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր ընդ Մով­սի­սի... [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է վերստին... յայսմիկ տաճարում եդեալ, այսինքն՝ յեկեղեցւոջ օգտակար եւ վայելուչ է:

ժ. 228բ-31ա Գլուխ Տասներորդ: Հրամայէ Աս­տուած եղանիլ երկուց փողոց, եւ նոցին կիրա­ռումն... տապանակն կանխէ բանակէն աղաչանօք Մով­սիսի – [Բան]. Արա՛ քեզ զերկու փողս... [Մեկ­նութ.] Զի նոքօք կոչիցես զժողովուրդն... ընդդէմ աշ­խար­հի կառաւարչացն խաւարաց եւ ընդդէմ չարու­թեանց երկնայնոց. Եփեսացիս, 6, 12:

ժա. 231ա-2ա Գլուխ Մետասաներորդ: Յայսմիկ գլխոջ տրտնջայ ժողովուրդն, եթէ յաշխատանաց երեքօրեայ ճանապարհին... զոր ցանկային յԵգիպ­տոս դառնալ եւ ուտել զմիս եւ այլն – [Բան]. Առից ի Հոգւոյդ: [Մեկնութ.] Այն շնորհ կամ հանճար... որ է չորեքտասան բնակարան եբրայեցւոց:

ժբ.232ա-7ա Գլուխ երկոտասաներորդ: Մարիամ սակս բամբասանաց ընդ Մովսիսի բորոտութեամբ հարկանի... զկնի եօթն աւուրցն բժշկի եւ կոչի – [Բան]. Խօսեցան Մարիամ եւ Ահարօն... [Մեկնութ.] Խնդրիցես, թէ ով իցէ այս եթովպացիս... նաեւ զար­մա­նալի մխիթարութեամբ եւ նոր օրհնութեամբն Աստու­ծոյ զնա ճոխացոյց:

ժգ. 237ա-9բ Գլուխ Երեքտասաներորդ: Մովսէս առաքեաց զերկոտասան լրտեսս ի Քանան... ընդու­նայն ընդդիմանալն Քաղեբայ – [Բան]. Եւ չուեաց ժողովուրդն ի յԱսերովդայ [Թիւք, ԺԳ. 1. Մեկնութ.] Ուր եղեւ չորեքտասաներորդ բնակարան եբրայեցւոց... եւ այսպէս յԵգիպտոս դառնալ ցանկացան:

ժդ.239բ-42ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Ի պատ­­մութենէ լրտեսաց տրտնջան եբրայեցիքն... եբ­րա­յեցիքն ընդդէմ հրամանի Տեառն ելանելովք ի լեառն, կոտորեն ի քանանացւոց – [Բան]. Յանա­պատի աստ իսկ մեռանէաք: [Մեկնութ.] Ցանկան յա­նա­պատի մեռանիլ... քանզի հրամայեալ էր Տեառն, զի դառնային Կարմիր ծովուն:

ժե. 242ա-3ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Կացու­ցանի չափ իմն նուիրանաց իւրաքանչիւր զոհից... զի եբրայեցիքն կրիցեն զքղանցս, որք նոցա միշտ ուսուցանեն զօրէնս Աստուծոյ – [Բան]. Զի արասցեն իւրեանց ծոպս: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զքղանցս թելիւ կարել... օտար իրաց ցանկութեանցն սիրով եւ մեղօքն զձեզ պղծիցէք:

ժզ. 243ա-7ա Գլուխ Վեշտասաներորդ: Կորխ, Դա­դան, Աբիրօն եւ Գոն ապստամբին ընդդէմ Մով­սի­սի... եւ սաստկանալն հրոյն Ահարօն աղօթիւք իւրով արգելու – [Բան]. Ահա եւ Կորխ՝ որդին ի Սա­հառայ... [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է, թէ Կորխ հօ­րեղ­բօրորդի Մովսիսի... որդւոցն Կորխայ առագրեաց, որպէս յայտ է Սաղմոս 41, 43, 84, 86, 1 Մնացորդաց 26 գլուխ, 1 համար:

ժէ.247ա-9ա Գլուխ Եօթնեւտասաներորդ: Մովսէս զերկոտասան գաւազանս էառ յերկոտասան ցեղիցն Իսրայէլի... եւ հաստատի քահանայութիւնն – [Բան]. Խօսեաց առ որդիսն Իսրայէլի... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ցե­ղէ իւրեանց... եւ վաղ ուրեմն ի գերեզմանի թաղե­ցաք:

ժը.249բ-50ա Գլուխ Ութեւտասաներորդ: Ի տեղի ժառանգական վիճակի, կերակրոյ եւ թոշակի Աս­տուած քահանայից առնշանադրէ զզոհս... տայցեն զտասանորդս քահանայից – [Բան]. Ուխտ աղի է: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ զայսոսիկ ձեզ զձիրս եւ զպար­գեւս տամ... եւ զնոսա պատուեալ, մեծարեալ եւ այլն:

ժթ.250ա-1բ Գլուխ Իննեւտասաներորդ: Գրի՝ ջուր սրսկման ի մոխրոց այրեալ կարմիր երնջոյ եւ խառնեալ – [Բան]. Այս է կրօն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ արարողութիւն կամ արարողական օրէնք... յորս էր հրեայ, զի նովաւ մաքրիցէին:

ի.251բ-5ա Գլուխ Քսաներորդ: Մեռանի Մա­րիամ: Երկրորդ, 3 համար, սակս ծարաւու տրտնջոյ ժողովրդեան... ի լեառն Հօռ մեռանի Ահարօն – [Բան]. Եւ եկին որդիքն Իսրայէլի... [Մեկնութ.] Այս անապատս Սին այլ է ի Սինայէ... առնելոյ զյիշատակ երե­սուն աւուրս զաղաչանս եւ զողորմութիւնս:

իա. 255ա-6ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Եբրայե­ցիքն զիջանին Արադայ արքային, երկրորդ 4 համար, տրտնջայ ժողովուրդն... եբրայեցիքն պատերազմեն զԵհո­նայ եւ օկթափրաց – [Բան]. Նզովեցից զնա: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ Իսրայէլ ուխտեաց... եհար Սա­ւուղ զհազարս, եւ Դաւիթ՝ զբիւրս, որով գովէին զԴաւիթ, 18:

իբ.256աբ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Բազ­(=ղ)ակ կոչէ զԲաղաամ զի անիծանիցէ զեբ­րա[յ]ե­ցիս... 22 համար, ի հրեշտակէն յանդիմանի – [Բան]. Ըղձութիւնք ի ձեռս նոցա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ար­ծաթ կամ ոսկի... ոչ արդարանան, այլ նոյն չար են եւ այլն:

իգ. 256բ-7բ Գլուխ Քսանեւերեքերորդ: Բաղաամ անիծանելոց եբրայեցիս, բաց ի մտաց օրհնեաց զնո­սա... եւ զմահ խաչին յօրհնութիւն եւ ի փառս դարձոյց – [Բան]. Թերեւս յայտնեսցի ինձ Աստուած: [Մեկնութ.] Կեղծէ աստ Բաղաամ, զի կամի ըստ սո­վո­րութեանն հարցանել... եւ զքաղաքս բնակութիւնս նոցա ինքն գրաւի:

իդ. 257բ-260ա Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Բա­ղաամ երրորդ եւ չորրորդ անգամ օրհնեաց զԻս­րա­յէլ... դարձեալ զԱմաղեկայ, զՆինացւոց, զթագաւո­րու­թենէ Հռօմայեցւոց եւ զկործանմանէ նոցին – [Բան]. Եւ եղեւ Հոգի Աստուծոյ ի վերայ նորա: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ ոգի մարգարէութեան կամ գերբ­նա­կան լոյս ներհեղեալ... բայց հետոյ ինքեանք եւս կորնչին. եւ այլն:

իե. 260ա-1ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Պոռնկա­նան եբրայեցիքն ընդ մադիանացւոց... եւ վասն այ­սո­րիկ Աստուած նմա զքահանայութիւն ի մշտնջե­նաւորս առնշանադրէ – [Բան]. Եւ բանակեցաւ Իս­րայէլ ի Սատտիմ. [Մեկնութ.] Այս է 42 եւ վերջին բնա­կարան եբրայեցւոց... եւ յետնորդք նորա եղիցին քա­հանայ զկնի Եղիազարու քահանային:

իզ. 261ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Եբրայեցիքն մտանելոց ի սուրբ երկիրն թուին ի քսան ամաց եւ ի վեր յիւրաքանչիւր ցեղս, զի նոցա երկիրն բաժանիցի – [Բան]. Եւ որդիքն Կորխայ... [Մեկնութ.] Քանզի որ­դիք Կորխայ ոչ հաւանեցան... զի Աստուած պահեաց զնոսա:

իէ. 261աբ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Վասն դստե­­­րացն Սալպասդայ Աստուած տայ զօրէնս... եւ ինքեան ի դքսութեան ժողովրդեան կացուցանել զՅեսու – [Բան]. Յաւելցիս առ ժողովուրդ քո: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ մեռցիս եւ գնասցես... այլ արժա­նա­ւոր, հանճարեղ եւ առաքինի եւ այլն:

իը.261բ Գլուխ Քսանեւութներորդ: Նախագրէ Աստուած զկացուցեալ զոհս ի տօնի մատուցանելի... եւ ապա մշտնջենաւոր ողջակէզն կոչի մշտակայ պա­տարագն գառին, եւ հանապազորդական – [Բան]. Եւ յամսամուտ մատուսջիք... [Մեկնութ.] Պատճառն է, զի Աստուծոյ... յամենայն ժամ եւ այլն:

իթ.261բ Գլուխ Քսանեւիններորդ– Հրամայէ Աստուած, զի ի տօնի փողոց մատուցանիցեն զերինջ մի, զխոյն մի... նախ գրէ զզոհս ի տօնի Տաղաւա­րա­հարաց յեօթն օր մատուցանելիք:

լ. 262ա Գլուխ Երեսուն– Սահմանէ Աստուած, զի հայրն դստեր, այրն կնոջ զի՞նչ եւ իցէ զուխտն ցրել<ել> կարիցէ... այլ պարտ է կատարել, ապա թէ ոչ մեղս ընկալնու եւ այլն:

լա. 262ա-3ա Գլուխ Երեսնեւմիերորդ: Հրամա­նաւն Աստուծոյ կոտորին մադիանացիքն ամենայն արուքն... Աստուծոյ ընծայիցէին այնու, զի ոչ ոք եբրայեցւոց անկաւ ի պատերազմին – [Բան]. Եւ զսպասն սրբութեան: [Մեկնութ.] Ուսցին աստ տանիլ ի պատերազմ... որպէս յայտ է առաջին գիրն մակա­բայեցւոց ի պատերազմէն մակաբայեցւոց ընդդէմ պայծառ Անտիոքոսի:

լբ. 263ա Գլուխ Երեսնեւերկուերորդ– Ռուբե­նեանք եւ Գադեանք առատացեալք խաշամբք, խնդրեն ի վիճակ դրիլ ինքեանց զերկիրն Գաղաադ... այլ մնան աշխարհի հեշտութեան եւ այլն:

լգ. 263բ-7բ Գլուխ Երեսներեքերորդ: Համա­հա­շուին քառասներկու բնակարանքն եբրայեցւոց յա­նա­պատին... մի՛ կամիցէին դառնալ ի խոտորնակ – [Բան]. Ի դիս արար վրէժխնդրութիւն Տէր: [Մեկնութ.] Զի ի նոյնում գիշերի... լաւապէս կաղն ընթանայ ի ճանապարհ, քան սուրհանդակն առանց ճանապարհի եւ այլն:

լդ. 267բ-8ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Առագրին սահմանք Աւետեաց երկրին, այսինքն՝ որոյ յարեւելից եզերելի է Մեռեալ ծովէն... զայս երկիրս բաժանիցեն ի վիճակ – [Բան]. Իջանիցէն սահմանք մինչեւ ցՅոր­դա­նան: [Մեկնութ.] Յորդանան էր սահման յարեւելից սրբոյ երկրին... եւ ետես զոգին իջանել ի ձեւ աղաւնոյ ի վերայ Քրիստոսի. Մատթէոս, 3:

լե.268ա-9բ Գլուխ Երեսնեւհինգերորդ: Հրամայէ Աստուած Ղեւտացւոց տրիլ 48 քաղաք առ ի բնակիլ ընդ արուաձնաց... որ պատուի էր, թէ ինչ իցէ առնելի եւ այլն – [Բան]. Որդւոցն Իսրայէլի եկին... [Մեկ­նութ.] Աստ եկն իմանամք զայնս... զԱստուած ար­հա­մարհելով եւ զինքե(=ն) երդուելով զտաճար անդ էր սպանանիւր. եւ այլն:

լզ.270աբ Գլուխ Երեսնեւվեցերորդ – Պատճառաւ դստերացն Սալպաադու դնի օրէնք, զի ինքեանք եւ այլք իւրաքանչիւրք մտանիցեն ի ժառանգութիւն հօր եւ ամուսնանայցեն ընդ ցեղակցաց իւրեանց... երանի թէ ինքեանց նախատեսանիցէին զերանեալ յաւիտենա­կանութիւնն. եւ այլն:

– 270բ Վախճան Գրոցն Թուոց. Փա՜ռք եւ գոհու­թիւն Տեռան ամենակալի, որ է ամենից սրբոց ցան­կալի, հրեշտակաց պաշտելի, եւ դիւաց առարկայ երկիւղալի:

Ե. 271ա-327ա [Մեկնութիւնքն Երկրորդ Օրինաց]

271աբ Յառաջաբանութիւն Երկրորդ Օրինաց եւ առարկութեան – Երկրորդ գիրքն օրինաց, այսինքն՝ Հինգ գիրքն Մօվսէսի... զկնի մարգարէութեան Բաա­ղա­մու եւ այլն ի մետասաներորդ ամսոջ քառասներորդ ամի յառաջնում աւուրն ամսոյ:

Ծնթ. Երկրորդումն Օրինաց գրքի 34 գլուխներից իւրա­քանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից կայ տուեալ գլխի բո­վանդակութեան համառօտ շարադրանքը:

ա. 272ա Գիրք Երկրորդ օրինաց: Գլուխ Առաջին: Յայսոսիկ երիս վերաընթեռնու եւ կրկնէ Մովսէս զճա­նապարհին զդիպուածսն... եւ առ պանդխտու­թիւնն քառասուն ամաց դատապարտեցան եւ պատժեցան – [Բան]. Յայնկոյս Յորդանանու: [Մեկ­նութ.] Մովսէս ոչ է ընդ Յորդանանու... շրջելով յանա­պատին, ցանգ ի նա մերձենան:

բ. 272աբ Գլուխ Երկրորդ: Կրկնէ զանցումն եբ­րայեցւոց առ սահմանօքն... եւ ապա զպատերազմ եւ զյաղթութիւնն զՍեհոնայ, 24 համար – [Բան]. Եւ կերի­ջիք: [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է, թէ եբրայե­ցիքն... սակս արդեանցն Իսահակայ եւ Աբրահամու հաւ պապից նոցա:

գ.272բ Գլուխ Երրորդ – Կրկնէ Մովսէս զյաղթու­թիւնն 0կայ եւ թէ որպէս նորին նմանապէս եւ Սեհո­նայ, զսահմանն... Ապա 23 համար, աղօթէ, զի ինքեան տրիցի մտանել ի Քանան, բայց Աստուած նմա լռեաց:

դ.272բ-274բ Գլուխ Չորրորդ: Յայսմիկ գլխոջ եւ ի հետեւեալն մինչ առ 12, Մովսէս կրկնելով զտաս­նա­բանեան եւ զոմանս օրէնս... սակս պատահական եւ յակամայ մարդասպանից – [Բան]. Մի՛ յաւելուցուք ինչ ի բանն. եւ այլն. [Մեկնութ.] Զայսմնէ հերետի­կոսքն խստապէս եւ յանդգնաբար մակաբերին... Մե­ռեալ ծովն կամ լիճն Ասբալթիթեայ, որ է Սոդոմայ:

ե. 274բ-83ա Գլուխ Հինգերորդ: Մովսէս կրկնէ ժողովրդեանն, եւ յիշէ զտասնաբանեան... ուստի Մով­սէս միայն ի լեառն ել առ Աստուած – [Բան]. Աս­տուած նախանձոտ: [Մեկնութ.] Աստուծոյ նախան­ձա­ւո­րութիւն տրի... աստուստ Սուրբ Գիրն տայ նմա զաջ եւ զահեակ:

զ.283բ-90ա Գլուխ Վեցերորդ: Մովսէս յիշէ եւ յի­շատակէ զպատասխանն սիրելոյ զԱստուած ի բոլոր սրտէ... եթէ զայս առնէին երկրի պարար­տու­թիւնն եւ զյաջողութիւնն վայելեալք լինէին – [Բան]. Սիրեսցէս զՏէր Աստուած քո... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մի է Աս­տուած մեր... կամ կետ յամենայն կեանս իմ, յորում զբա­րերարութենէ քումմէ ոչ զմայլիցիմ:

է. 290ա Գլուխ Եօթներորդ: Հրամայէ եբրայեցւոց, զի զքանանացիս եւ զկուռս նոցա ջնջեցին... զորս հա­լածել պարտ է յանձնէ, որոց մտանել կամին յեր­կինս. եւ այլն – [Բան]. Օրհնեսցէ զծնունդս... [Մեկ­նութ.] Աստի առ նշանադրեա՛, թէ յայտներ գոլ ամուլ... հասարակ յօրհնութենէն զրկիւր, որպէս հաւաքի Յով­սեայ 9. 14, Ծննդոց 20. 18, Ղուկաս 1. 16:

ը. 290ա-2ա Գլուխ Ութներորդ: Ընթանայ Մովսէս, այսինքն՝ հետեւի յորդորել զեբրայեցիս՝ առ ի պահել զօրէնսն Աստուծոյ... լարելով նոցա զկործանումն, եթէ թողցեն զԱստուած – [Բան]. Չարչարեաց զքեզ: [Մեկնութ.] Վասն զի ի յանապատին եբրայեցիքն... եթէ ի նմանէ Աստուած զիւր կառավարութիւնն բացա­քարշիցէ:

թ. 292ա Գլուխ Իններորդ – Մովսէս յիշէ եբրայեց­ւոց զտրտունջս եւ զմեղս... զի խոնարհեցուցանիցեն զինքեանս, եւ այնուհետեւ ի նմանէ զգուշանայցէին:

ժ. 292ա-3բ Գլուխ Տասներորդ: Տեւէ Մովսէս յիշել եբրայեցւոց զօրէնն եւ զերկիւղն Աստուծոյ... երկ­րորդ՝ Աստուած մեր, է Աստուած աստուծոց եւ Տէր տերանց – [Բան]. Այլ՝ երկնչիլ ի Տեառնէ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ այսքանիցս քեզ, ո՛վ Իսրայէլ... եւ հրեշտակաց ձայնիւ գովել կարող լինէի:

ժա. 293բ-4ա Գլուխ Մետասաներորդ: Տեւէ ի քա­րո­զութեան իւրում Մովսէս՝ նախ զարհուրա­ցու­ցա­նելով զեբրայեցիս... երրորդ ի 20 համար, յառաջա­ցու­ցանելով նոցա զօրհնութիւնս եւ զանէծս – [Բան]. Ոռոգանեն ոտիւք: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ յԵգիպ­տոս ոչ է անձրեւ... յերկրին կենդանեաց, որ ընտրելոց խոստացեալ է յերկինս:

ժբ. 294աբ Գլուխ Երկոտասաներորդ: Մինչեւ ցաստ Մովսէս զեբրայեցիս առ 0րէնն Աստուծոյ ընդ­հանրապէս յորդորեաց... միայն յարենէ հրաժարի­ցէին – [Բան]. Ի ներքոյ վարսաւոր ծառոց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ տերեւախիտ զարդարեալ... զի մինչ Տեառն մատուցանի, սրբի:

ժգ. 294բ-5ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Հրամայէ Աստուած զսուտ մարգարէն եւ զբարեկամն, որ զպաշ­­տումն օտար Աստուծոյ, սպանանել եւ քար­կո­ծել... եւ ամենայն կահ եւ կարասի նորա ընդ քաղա­քին այրիլ – [Բան]. Փորձէ զձեզ Տէր Աստուած: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ փորձիլ թոյլ տայ... ո՛վ բարձրութիւն հարստութեանցն, իմաստութեանցն եւ գիտութեանցն Աստուծոյ:

ժդ. 295ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Յիշէ Մով­սէս զօրէնն սուրբ եւ պիղծ կենդանեացն... հրա­մա­յեաց զերկրորդ եւ զերրորդ տրիլ, ի համար 28 – [Բան]. Մի՛ հարկանիցէ՛ք զճակատ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մի՛ սգայք... զի հոգի ննջեցելոյն վերահան­գիցէ եւ ածիցի ի դրախտն:

ժե. 295ա-6բ Գլուխ Հնգետասաներորդ: Կրկնի 0րէնն եօթներորդ ամի թողութեան, զի այսինքն ի նմին՝ հրէից թողանիցին պարտքն... եթէ ոչ իցեն պա­կասաւորք կամ արատաւորք – [Բան]. Պարգեւելով պարգեւեսցես նմա եւն: [Մեկնութ.] Բարոյականապէս առ նշանադրեա՛... իբր կնտեալ ի բրդից ցուցանիցէ:

ժզ. 296բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Յիշէ զտօնն Զատկին եւ Բաղարջաց եւ, ի 10 համար, զտօնն Պեն­տէ­կոստէին... ի 18 համարն, հրամայէ յամենայն քա­ղաքի կացուցանել դատաւորս – [Բան]. Ամսոյն նախկնոյ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի Նիսան, այսինքն՝ ի մարտի:

ժէ.296բ-7ա Գլուխ Եօթնեւտասներորդ: Հրամայէ Աստուած սպանանիլ կռապաշտից եւ օրինական փաստն տարակուսական տանիլ առ քահանայսն... եւ ընթերցցի միշտ զգիրս Երկրորդ Օրինաց, եւ մի՛ հպար­տասցի ի վերայ ժողովրդեան – [Բան]. Մի՛ յա­ճա­խիցէ իւր երիվարս եւ այլն: [Մեկնութ.] Քանզի բազ­մացուցանելով ելանէ ի պատերազմ... միայն յԱս­տուած յապաւինի, որ զնա կարէ յամենայնէ փրկել. եւ այլն:

ժը. 297ա-8ա Գլուխ Ութնեւտասաներորդ: Սահ­մա­նէ, զի քահանայքն եւ ղեւտացիքն զոչինչ բաժին ունիցին ի Քանան... երկրորդ, ի համար 10, արգելու հարցանել վհկաց եւ կախարդաց, այլ մարգարէին, որոյ ի 18 համար, հրամայէ լսել– [Բան]. Մարգարէ յեղբարց քոց... [Մեկնութ.] Իբրու կրկին է մեկնութիւնն աստ գրական... այսինքն է՝ առնել զպատուիրանս Աստու­ծոյ, այսինքն՝ լնուլ զկամն Հօր:

ժթ. 298ա Գլուխ Իննեւտասներորդ: Հրամայէ Մով­սէս առ նշանադրիլ երեք ապաստանից ի յեցումն յակամայ մարդասպանից... զի որով ստութեամբ վկայէ, նովին չարաչար պատժի եւ տանջի. եւ այլն – [Բան]. Հարկանել զփայտ եւ այլն: [Մեկնութ.] Վարքա­պէս ասէ սուրբն Գրիգոր... պարտաւոր գործեալ մար­դասպանութեան ոչ պարաւանդի:

ի. 298բ Գլուխ Քսաներորդ: Հրամայէ Աստուած ի պատերազմէն առաքիլ ի տուն նոր շինողքն, այգի տնկողքն, փեսայքն եւ երկչոտքն... զի մի՛ պտղաբեր ծառքն քաղաքին ի թշնամեաց հատանիցին, այլ անպտուղքն հատանիցին – [Բան]. Գնասցէ եւ դարձցի ի տուն իւր... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ նոր տուն շինողքն... զանպտուղսն կտրեա՛ եւ արա՛ պատ­նիշ ի պահպանութիւն. եւ այլն:

իա.298բ-300ա Գլուխ Քսանե[ւ]միերորդ: Հրա­մայէ Աստուած քաւիլ գաղտնի մարդասպանին զեն­մամբ երնջոյ եւ վկայութեամբ դատաւորին զան­մե­ղութեան նորին... զի անիծեալ է, որ կախի ի փայտէ – [Բան]. Եւ չափեսցեն շուրջ զվիրաւորաւն: [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ համահաշուին, թէ որքա՞ն մղոնօք... այլ զի անէծսն մարդոյ ինքն ի յանձն էառ. եւ այլն:

իբ. 300ա-1բ Գլուխ Քսաներկուերորդ: Վե­րախնդրէ Մովսէս զոմանս օրէնս ողորմութեան եւս կիրառնելի ի յանասունսն... եւ զկոյսն ածել եւ միշտ պահել. եւ այլն – [Բան]. Գուցէ տեսեալ զարջառ եւ զոչխար... [Մեկնութ.] Ո՞րզան հրէայ, որ է քո ազգին... զէշն ընդ երիվարի ընկերակցեմ, այս ունձի (՞), այն աքացւոյ կարօտի:

իգ. 301բ-2ա Գլուխ Քսաներեքերորդ: Ներքինին, ամօնացին եւ մովաբացին ի յաւիտեան յեկեղեցւոյն Աստուծոյ մերժիցէին... հինգերորդ, ի 21 համար, զուխտն առանց յամեցման հրամայէ հատուցանել – [Բան]. Մի՛ մտցէ մալեալն եւ կրճատեալն... [Մեկ­նութ.] Այսինքն՝ ներքինի ի ժողովն... եւ մի՛ տեառն իւրում մատներ, զի միգուցէ բարկացեալ չարչարիցէ:

իդ. 302աբ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Թուլատրի գիր ապահարզանի: Երկրորդ 16 համար, զանազան օրէնք շուրջ զգրաւօք եւ զօգնութեամբ աղքատաց սահմանեն – [Բան]. Մի՛ գրաւեսցես զվերին եւ զներքին... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ զպարտապանն քո ըմբռնիցես... այլ բարեխառն յոյս ընդ երկիւղին Աստուծոյ միասցի. եւ այլն:

իե. 302բ Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Նախ՝ սահ­մանէ Աստուած, զի դատաւորքն արդարապէս դա­տես­ցեն... երրորդ ի համար 13, զի ունիցին զարդար կշիռ, նա եւ զանուն Ամաղեկայ ջնջեսցեն – [Բան]. Եղբայր առն իւրոյ... [Մեկնութ.] Եղբայր մեռեալ եղ­բօր... եւ յանուն նորա կոչեսցի քրիստոնեայ եւ այլն:

իզ. 302բ-5ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Հրամայի եբրայեցւոց զնախարմտիս պտղոց մատուցանել Աս­տու­ծոյ հրապարակական դաւանութեամբ... որ զնո­սա ամենայնից ազգաց գերազանցեց ծառայել եւ հնա­զանդիլ – [Բան]. ԶԱսորիս եթող հայր իմ. եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Յակոբ զԼաբան աներն իւր... վասն այսորիկ ես նոցա զթոշակս հատուցանեմ:

իէ. 305աբ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Նախագրի արարողութիւնն օրհնութեան ի լեառն Գարիզին եւ անիծանայ գնալոյ ի լեառն Գեբաղ – [Բան]. Եւ գրեսցես եւ. այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի վերայ քա­րանցն... եւ միւսն անէնծ ի դատաւորէն Քրիստոսէ Աս­տուծոյ եւ այլն:

իը. 305բ-6ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Խոստա­նայ Աստուած զբազում բարիս եբրայեցւոց, եթէ զիւր օրէնն պահիցեն, ապա զբազում խոստանայ, եթէ ոչ պահիցեն – [Բան]. Զանձրեւ քո փոշի: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ չորութիւն լինի... այլ ատեցեր, վասն այնորիկ անիծեալ ես. եւ այլն:

իթ. 306ա Գլուխ Քսանեւիններորդ: Տեւէ Մովսէս զեբրայեցի ստիպել առ օրէնն Աստուծոյ, մասն ինչ բարերարութեամբ եւ խոստմամբ եւ մասն ինչ սպառ­նալեօք – [Բան]. Թող զայն ուխտն: [Մեկնութ.] Աստուած եդ զուխտ ի Սինա... զոր ինչ կամէր եւ ի մէնջ խնդրէր, մեզ յայտնեաց եւ այլն:

լ. 306աբ Գլուխ Երեսներրորդ: Տեւէ քարոզել Մով­սէս, ուստի նախ խոստանայ նոցա զդարձումն ի գե­րութենէ, եթէ դառնայցեն առ օրէնն Աստուծոյ... առ այս կոչէ զերկին եւ զերկիր – [Բան]. Եթէ լուիցես ձայ­նի Տեառն Աստուծոյ քո: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ կա­միս, զի Աստուած լուիցէ... զի ոչ երբեք եկաց. եւ այլն:

լա. 307ա Գլուխ Երեսնեւմիերորդ – Մովսէս զօրա­ցու­ցանէ զժողովուրդն եւ զՅեսու, զի երթիցեն ի Քա­նան... հետեւեսցին Աստուծոյ հարքն բարիք եւ առաջ­նորդք սուրբք:

լբ. 307ա-16բ Գլուխ Երեսներկուերորդ: Այս գլուխս է չքնողական երգն Մովսէսի, արդ է մեռա­նե­լոց, զի Մովսէս ներշնչութեամբ Աստուծոյ նախա­տե­սա­նելով՝ թէ եբրայեցիքն զկնի մահուան իւրոյ յԱս­տու­ծոյ հեռանալոցք էին... միայն Աստուծոյ պաշտ­ման լինիլն ջրհեղեղին, բաժանման լեզուաց եւ երկրից ընտրութեան ժողովրդեան Իսրայէլի, բարե­րա­րութեանց նմա յԱստուծոյ յանապատին, յարու­թեան մեռելոց եւ այլն – [Բան]. Լուարո՛ւք երկինք... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ դուք երկին եւ երկիր... Նաբաս էր գլուխ կամ գագաթ լերին Աբարիմայ:

լգ. 316բ-24ա Գլուխ երեսներեքերորդ: Մովսէս մե­ռանելոց՝ օրհնեաց զԻսրայէլ եւ զիւրաքանչիւր ցեղսն եւ նոցա զապառնիսն նախագուշակեաց – [Բան]. Եւ ասէ Տէր ի Սինայէ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Տէր ի Սի­նայէ եկն առ մեզ... եւ յաղթես թշնամեաց քոց. եւ այլն:

լդ.324ա-7ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Մովսէս, ի Նեբուոյ տեսանելով զՔանան, մեռանի, թաղի եւ կո­ծի: Յեսու նմա յաջորդէ, բայց ոչ ոք մարգարէ նման Մովսիսի զկնի նորա յաջորդեցաւ – [Բան]. Մինչեւ ցծովն վերջին: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչեւ առ արեւմտեան ծովն... երանի որք բնակին ի տան քո, Տէ՛ր, ի լերինս յաւիտենից, յաւիտեանս յաւիտենից գովեսցեն զքեզ:

327ա Վախճան Մեկնութեան հինգ գրոցն Մով­սեսի եւ բովանդակ մատենիս, ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, եւ ի պատիւ ամենօրհնեալ սուրբ Աստուածածնին՝ որոյ անդառնալի բարեխօսու­թեանն եւ մայրենի խնամակալութեան յանձնեալ եմ միշտ զանձն, ընդ որում գոհաբան կարգեալ միշտ Երրեակ անձնաւորութեան ի զօրութեան միում եւ ի կարողութեան եւ յիշխանութեան հաւասարապէս սերտելոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 2ա Տե՛ս տիտղոսաթերթ:

2. 327ա (ստացողի) Կենդանատու ամենեցուն Յի­սուս Քրիստո՛ս, եւ զիս, մաղթեմ, յարո՛ նախ ի տղմոյ մեղաց, եւ ապա՝ ի կեանսդ յաւիտենից անկշիռ ողոր­մու­թեամբդ եւ մաքուր հայցմամբ մօր քում կենաց ամենօրհնեալ սուրբ կուսին Մարիամու եւ սրբոց քոց, զիս՝ ստացօղ գրոյս զՍտեփաննոս լոկ եպիսկոպոս անարժան, որ եմ տեղապահութեանն:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ղուկաս վար­դա­պե­տի Խարբ[երդցւոյ] Մեկնութիւն Հինգ Գրոց Մով­սի­սի Կուռնելիոսի», Պհպ. Աա՝ «521, 2716», «1807, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Պհպ. Աբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Մեկնութիւն հինգ գրոցն Մով­սէ­սի ի Կուռնելիոսէ Ալափիտեայ եւ ի լատինականէն յեղեալ ի հայ բարբառ հայր Ղուկասու վարդապետի Խարբերդւոյ. քառածալ, մեծադիր եւ ընտիր նօտրա­գիր, գրեալ ի թղթի ի մահտեսի Ազարիայէ Տէր-Գրի­գորեան յամի Տեառն 1807 ի Զմիւռնիայ: Չունի զյիշա­տակարան», «Ի վայելումն Ստեփաննոս արքեպիսկո­պոսի», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Պահպանակ Աա՝ «աբգդեզէըթժիլխծկհձղճմ», 2ա «/// զօրութեամբ Նորա ընկէց ի ծով թա­գա­ւոր զամենայն յաւուրս» (եզրահատումից վնա­սուած), 190բ՝ «ամենայն առաքինութեամբ հասցէ գիրս ԻԲ. (22) ի Բարելի քաղաք»:


2717

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(Բաղկացած է չորս տարբեր ձեռագրերից)


ԹԵՐԹ՝ 64: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթն ու կաշին մաշուած, մէջքին ցեցի անցքեր:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԿԱԶՄՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Պհպ. Աբ Այսոքիկ տետրակք ըստ յարմարութեան նիւթոցն եւ դրիցն հաւաքեալ ի թղթոցն հանգուցեալ Ղուկաս արքեպիսկոպոսի, ետու կազմել ի մի գիրք, զի մի՛ հետզհետէ կորիցէ թերթատեալ եւ արտաքոյ ցու­ցա­կին մնալով, ի 15 հոկտեմ[բեր] 1864, ի Սուրբ Էջ­միածին. Վրթանէս անուամբ եւեթ վարդապետ:


ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.

 

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 12 (թ. 1-12, գրչի էջակալում՝ 3-22, որ է՝ 2ա-11բ). չգրուած՝ 1բ, 5աբ: ՊՐԱԿ՝Աx12: ՆԻՒԹ՝կապոյտթուղթ, լուսա­գծե­րովեւլուսադրոշմներով՝ «KEKOCH, 1808» եւփայտէցան­կա­պատ, ներսումտղամարդ՝զինուորականհանդերձովեւգա­ւա­զանով, եւթագակիրառիւծ՝սուրըձեռքին, դրսում՝ «MM»: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,3x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (21.5x14): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 33:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդարուն շրջանակ (մէջը՝ Խո­րա­գիրը)՝ 1ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր (6ա): Գոյներ՝ կա­պոյտ, դեղին, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. զանազան բծեր, 1ա, 12բ՝ թանաքաբծեր, վերջից թերի. կազմութեան ժամանակ Ա. պրակահամարով առա­ջին թերթը դրուել է վերջում եւ թերթակալուել՝ թ. 12, թ. 7-10ի եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-11բ Գիրք Մեկնութեան Հինգ գրոցն Մովսէսի, ի Կուռնելիոսէ (=Պօղոս վրդ. Ադրեանապօլսեցի, Հա­մա­ռօտումն Կուռնելիոսի Մեկնութեան Հնգամա­տենի):

Տե՛ս ձեռ. 2716, 3ա-227ա: Յռջբ./2ա-4բ: Ա. ա/6ա-11բ (վեր­ջը թափուած՝...Եւ մեկնեաց լոյսն ի խաւարէ... Եւ այսպէս որ ինչ առնանիւր ///): բ-ծ/չիք: Բ-Դ/չիք:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 12ա՝ «Յաբգննոյ, նանաին մարտի գն նախ­նար, զողորմութիւն նախ խնդրեմք նախ նա­խանպս Այս տետրս, որն, Մանուէլ (քառիցս), Ղուկաս (երիցս), Յովհան, Հասանին, Նաբուգոդոնոսոր, մա­նա­ւան­դականութիւն... բարկարմաբար գրեմք ահա եւ խո­նաւ ցանեմք վաղվաղակի, զի եթէ ոչ զգուշանայցես ի յայդպիսի անպատեհ իրողութեանց, զոր ոչ արժան հա­մա­րիմք քոյդ անուն զկնի ըստ ամենայնի անպա­տուամբ տանջանս ունես կրել յանձն քում, ընդ միշտ խայտառակութեամբ, զայն ինչ գրութիւն մի՛ խոտան համարեցեալ իբր» (նաեւ շրջանակ եւ գծեր), 12բ՝ զանազան գծեր:

ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.

 

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 29 (թ. 13-41). ՊՐԱԿ՝Բ-Դx10 (Դ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ. լու­սա­գծերովեւլուսադրոշմով՝թագապսակոճաւորզինանշան, մէ­ջըթեքժապաւէն, ներքեւում՝ «AP»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,3x20,8: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝միասիւն (24x15.5-16): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 13ա): ՏՈՂ՝ 32:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 13ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից եւ վերջից թերի, թերթերին զանա­զան բծեր, դեղնաւուն հետքեր, 22բ, 32ա, 35բ, 36ա, 39բ՝ թանա­քա­բծեր, թ. 21՝ կիսով չափ հիմքից անջատ. պրակները սխալ կա­րուած, կարդալ՝ թ. 32-41, 22-31, 17-21, 13-16, թ. 21ը՝ 21բա:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

13ա-41բ [Պետրոս Կ. Պօլսեցի, Լուծմունք Մեկնա­կանք Շարական կոչեցեալ գրքոյն]

Տե՛ս ձեռ. 624, 2բ-121բ: ա/36ա-9բ (սկ. թափուած՝ /// [Բան]. Որ բարձրացոյց զանկեալ բնութիւնս... [Լուծմունք].Նախ­­կին ծնողքն ի մէջ փառականացող դրախտին...): բ/32ա-6ա (սկ. թափուած՝ /// Մովսէսի Խորենացոյն եւ Ֆիզանդի գրգոյն, նոյն Մեծի Ներսէսի սրբոյն... Բան. Լրումն աշխարհի եւ ճառագայթ իմանալի...): գ/39բ-41բ, 22ա-29ա: դ/29ա-31բ, 17ա-8բ: ե/18բ-20ա: զ/20աբ, 21բ: է/21բա, 13աբ: ը/14ա-6ա: թ/16աբ (վերջը թափուած՝ «յաղագս անհաւատութեան Պտղո­մեայ զոմանս տեղիս նսեմացուցին///»): ժ-ժը/չիք:

ՁԵՌԱԳԻՐ Գ.

 

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 10 (թ. 42-51). չգրուած՝ 42ա: ՊՐԱԿ՝ 1x10: ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (19.5x15): ԳԻՐ՝շղագիր (նմուշ՝ 44ա): ՏՈՂ՝ 24:

Новый рисунок

Նմուշ 44ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (43ա):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. խոնաւութեան դեղնաւուն հետքեր, 43ա՝ թանաքաբծեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրա­դաշ­տը գունափոխուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

– 43ա Շնորհատու բարեաց Էից համայնից՝ Հոգի Սուրբ Աստուած, բղխումն հայրենի, անհաս, ան­քննին, լե՛ր եւ ինձ՝ հիքոյս, սատար առատաբաշխ, ան­նուազ քով շնորհիւդ... եւ ինձ առիթ միանգամայն փրկութեան, աղաչեմ, ժտեմ:

1. 43ա-9բ [Աղերս առ սուրբ Երրորդութիւն]

ա. 43ա-5ա [Գլուխ Ա]. Առ պաշտելի ամենասուրբ Երրորդութիւն միասնական աղերսաբանութիւնք ի խորոց սրտէ – Անհետազօտելի, անզննելի, անհաս, համակ խորհրդոց նրբից... ի սրբահոյլ վերինն Սիովնի զհամագոյ, միշտ օրհնաբանեալ զամենասուրբ Երրոր­դութեանդ՝ զՀայր եւ զՈրդի... յաւիտենից. ամէն:

 45ա Երգ մաղթանաց – Սուրբ Երրորդութի՛ւն, անմահ աղօթիւք սրբոց քոց կարդամ առ քեզ... կենդա­նա­րար Սուրբ Հոգի:

բ. 45ա-7ա Գլուխ Բ. Աղերսաբանութիւնք առ բա­րե­րար փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – Ամենակար արարօղ, ամենայնի եւ բնաւից բարեաց լրացեալ կա­տա­րելութիւն... պաշտօն ծնրամած երկրպագութեամբ ձօնեսցի յանսահման ժամանակս. ամէն:

 47ա Երգ մաղթանաց – Ողորմեաց ինձ Քրիստոս... եւ լո՛ւր ինձ՝ բազմամեղիս:

գ. 47ա-8բ Գլուխ Գ. Աղերսաբանութիւնք առ նոյն բարերար փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – Եւ արդ, ստոյգ եւ անվրէպ գիտութիւն, անհաս իմաստութիւն... ի միութիւն սերտեալ սուրբ աստուածութեանդ յաւի­տեանս. ամէն:

 48բ Երգ մաղթանաց – Լո՛ւր, Տէ՛ր, ձայնիս ող­բալւոյս... եւ լո՛ւր ինձ՝ բազմամեղիս:

դ. 48բ-9բ Գլուխ Դ. Աղերսաբանութիւնք առ նոյն բարեգործ փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – (այլ ձեռքով)՝ Օրհնեալ գերասքանչ մեծութիւն, գովեալ ի[ն]ք­նազօր կարօղութիւն... հաւատարմին քո եւ սի­րե­լոյ՝ յոգներախտ հօրն մերոյ՝ Լուսաւորչին սրբոյ (48բ՝ բնագիրը թանաքագծերով ջնջած):

2. 50ա-1ա [Քարոզ տարեմտի] – Նորոյս Սիովնի նոր ժողովո՛ւրդ, եկա՛յք միաբան նոր զօրհնութիւնս մա­տուսցուք... ահա այս էր խորհուրդն, որ ի նմա:

3. 51բ Այլ տաղ Մամիկոնէից – Նոր թափանցիկ սուսեր հատու, երկբերան խայթոց մահու... թեւա­կո­խեա՛յ օգնել մեզ քաջ զօրաւար Մամիկոնեան Գայլ Վահան:

4.ա. 49բ (Այլ ձեռքով) ա. Փառք քեզ, Տէ՛ր, փա­ռաց թագաւոր – Քրիստոս Աստուա՛ծ, Էդ անսահմա՛ն, որ մարդացար վասն մարդկան, / Գահիս մեծի տեղոյդ իջ­ման ընծայեցայ բնիկ միաբան: / Յոր զարգացայ, քան զիս արժան՝ ամբառնալով եօթն աստիճան / Վարդա­պետս անուամբ Ստեփան, որ ի բարեաց զուրկ եւ խոտան, / Ամբառնալով եօթն աստիճան, որ ի բա­րեաց զուրկ եւ խոտան կամ խոպան:

բ.[Աղօթք] – Արդ, ո՛վ փրկիչ, Տէր միշտ գթած... լերուք հայցեմ հոգոյս նպաստ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

42բ (49բ էջի գրիչը՝ Ստեփաննոս) Սրտից թարգման կաս ի յորգման,

Զշուղդ ծագման տո՛ւր ինձ թարգման,

Ստեփաննոսիս սոսկ անուան,

Որ ի բանից գործեմ համայն,

Սատարութեան քում գեղազան,

Շնորհաց սպասեմ առ իս զեղման,

Սրբազնասուրբ զկար մի անճառ,

Հե՛ղ յանարժանս, Տէ՛ր գերափառ,

Սեւափարատ օդոյն պայծառ,

Հանգոյն լիցի միտքս յոր ի վառ:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 42ա՝ «Մաքուր եւ սուրբ արեանց գիրքն», 42բ՝ «լեզու շաղակրատ. եթէ լաւ իցէ, արկից ի գործ ապա ոչ, ոչ ձեր, լեզու շաղակրատ եթէ լաւ իցէ ար­կից ի գործ ապա թէ ոչ, զաւուրս, զշուղդ: Սուրբ Եր­րորդութիւն, անմահ աղօթիւք սրբոց քոց կարդամ առ քեզ, լո՛ւր ձայնի իմում, սրբեա՛ զանձն իմ եւ տաճա­րացդ սուրբ, սուրբ Երրորդութի՛ւն, կենդանարար, սրբահոգի» (վերջին նախադասութիւնը ջնջած), 51բ «1. ծաղկօք, 2. Դու լուսենեակ: 3 Թմբուկ քնար: 4. Գոհար անկիւտ, 5. Կրթեալ եղբարց»:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 42բ՝ տերեւ կապոյտով, թռչնագիր՝ մանուշակագոյն:

ՁԵՌԱԳԻՐ Դ.

ՕՐԹԱԳԻՒՂ

ՌՅԶ. – 1857

ԳՐԻՉ՝ Մատթէոս արքեպս.:

ԹԵՐԹ՝ 14 (թ. 52-64). չգրուած՝ 54աբ, 62բ-4բ: ՊՐԱԿ՝ 1x14: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 25x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (21x17): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 53ա): ՏՈՂ՝ 24:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 53ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ-տեղ թանաքի բծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

52ա-62ա Քննութիւն Դաշանց թղթոյն, գրեաց Մատ­թէոս արքեպս., նախկին պատրիարգ Կ. Պօլսոյ, Յօրթագիւղ, 1857:

– 52բ Հարցջիր դու ցհարս քո, եւ պատմեսցեն քեզ, ցծէրս, քո, եւ ասասցեն քեզ. Բ. Օրինաց, ԼԲ.:

ա. 53աբ Յառաջաբան – Արդարեւ, ով որ կուզէ ու կբաղձայ ազգային պատմութիւն մը, ստուգութիւն քննելու եւ իմանալու... յաւէտ անձնանուէր աղօթարար առ Տէր Յիսուս Քրիստոս՝ Մատթէոս արքեպս., նախ­կին պատրիարգ Կ. Պօլսոյ:

բ. 55ա-61բ Հաստատութիւն – Այս Դաշանց թուղ­թը անժխտելի երդմամբ հաստատեցին իրենց մէջ Կոս­տան­դիանոս կայսրն Հոռոմոց եւ Տրդատ թագաւորն մեր... որոց տացէ Տէր հոգի ճշմարտութեան, ի փառս պաշտելի անուան իւրոյ:

գ. 61բ-2ա Վերջաբանութիւն – Ապա կնքենք այստեղ փոքր ի շատէ խորհրդածութիւնիս Դաշանց թղթոյն... երանի ազգի, որոյ Տէր Աստուած օգնական է նմա: Սաղմ. ԼԲ. 10:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «524, 2717», Ա. կազմաստառին ամ­րացուած թերթիկին՝ «Մեկնութիւն հինգ գրոցն Մով­սիսի ի Կուռնելիոսէ, քառածալ, նօտրագիր, գրեալ ի կապոյտ թղթի, թիւն, տեղին եւ անուն գրողին անյայտ, զի է հատուած ինչ յառաջին գլխոյ մեկնու­թեան, հանդերձ առաջաբանութեամբն: Ունի ա. Հա­տուած մի շարականի լուծման՝ յանյայտ հեղինակէ, հարթ շարագրութեամբ ու նօտր գրչութեամբ, գործ հատընտիր, բայց պակաս է ընդ մեծի մասին: Բ. Բանք զղջման աղօթից, յանյայտ հեղինակէ, հատուած մի, որոյ գլխակարգութեանց սկսուածքին վերստին սրտա­յին գոչմամբ աղաղակ աղօթից եւ թէ խօսք մաղթանաց ընդ Աստուծոյ, ի խորոց սրտէ (ի սմանէ հատուած մի կայ ի փոքրիկ քարոզգրի, որ յանուն Տիրատուր վարդապետի, ընդ համարով): Գ. Քննութիւն Դաշանց թղթոյն ի Մատթէոս արքեպիսկոպոսէ՝ նախկին պատ­րիարգէն Կ. Պօլսոյ, որ այժմ է կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, գրեալ ի թղթի ի թիւ փրկչ. 1857, յՕրթագիւղ Կ. Պօլսոյ», 1ա՝ «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:


2718

ՊԵՏՐՈՍ ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ-ԲԵՐԹՈՒՄԵԱՆ, ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ

ԶՄԻՒՌՆԻԱ

ՌՄԿԶ.-ՌՄԿԹ. – 1817-1820


ԳՐԻՉ՝ Յովհան քհնյ. Միրզայեան Վանանդեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Փիլիպպոս արքեպս. Զմիւռնոյ:

ԹԵՐԹ՝ 240+1 (կրկն.՝ թ. 90, էջակալուած՝ 1-152, որ է՝ 2ա-77բ, 1-283=92ա-233ա). չգրուած՝ 1բ, 78ա-91բ, 92բ, 233բ-240բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Թx10 (Ա 9, Ե 8, Թ 13)+Ա-ԺԵx10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լու­սա­գծե­րով եւ լուսադրոշմներով՝ «Pine, Thomas. 1812» եւ թագա­պսա­կ բոլորակ, մէջը՝ ջրի ալիքների վրայ, սայլականման անուաւոր աթոռի նստած կին՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ երեք­նուկ, 91բ էջը վարդագոյն հէնքի վրայ սեւ քառակուսիներ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 29,8x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (22x13.7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 36-37: ԿԱԶՄ՝ մուգ եւ բաց շերտերով դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին՝ ոսկեգոյն զար­դա­շրջանակ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. (սկ.)՝ թուղթ լուսա­գծե­րով եւ «Pine, Thomas. 1812» լուսադրոշմով:

Новый рисунок

Նմուշ 3ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – տիտղոսաթերթի՞ համար գծուած երկգիծ ուղղանկիւն շրջանակ՝ 1ա, 92ա (մէջը՝ խորագիրը): Ճա­կատազարդ՝ 2ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր: 232բ, 233ա՝ գծա­­յին վերջնազարդ-զարդապատկերներ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, փոքրիկ քեր­ծուածքներով եւ ցեցի անցքերով, լուսանցակողերին թանա­քա­բծեր, 122 եւ 219 թերթերի պատռուածքները նորոգուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-74բ [Պետրոս արքեպս. Աղամալեան-Բեր­դու­մեան], Մեկնութիւն Ծննդոց

1. 2ա-12բ Գլուխ Ա. – [Բան]. Ի սկզբանէ արար Աս­տուած... Մեկնութիւն. Ի սկզբանէ այսինքն՝ նախ եւ առաջ... զերկիրն կենդանեաց, ասէ, լցուցանել:

2. 12բ-6ա Գլուխ Բ. – [Բան]. Եւ կատարեցան եր­կինք եւ երկիր... [Մեկնութ.] Երկնից զարդք հրեշտակք են... անկանել երեսացն է յամօթոյն ի վայր հայել:

3. 16ա-20ա Գլուխ Գ. – [Բան]. Եւ օձն էր իմաս­տա­գոյն: [Մեկնութ.] Յայլ թարգմանութիւնս՝ խաբիս դնի... արածեա՛ զոչխարս իմ:

4. 20ա-3բ Գլուխ Դ. – [Բան]. Ստացայ մարդ Աս­տու­ծով: [Մեկնութ.] Ի թարգմանութեան արաբացւոց... իբրեւ զխարիսխ հաստատուն ունիցիմք:

5. 23բ-4ա Գլուխ Ե. – [Բան]. Այս է գիր արարածոց մարդկան: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ այս է իսկական պատ­մու­թիւն... ի ժամանակի բարկութեան եղեւ վերա­հաշ­տութիւն:

6. 24ա-6ա Գլուխ Զ. – [Բան]. Տեսեալ Որդւոցն Աստուծոյ... [Մեկնութ.] Որդւովքն Աստուծոյ իմանան սրբազան մեկնիչքն... ըստ նմանութեան մրրկի գայցէ:

7. 26աբ Գլուխ Է. – [Բան]. Ի սրբոցն եօթն... [Մեկ­նութ.] Որոշումն սրբոց եւ անսրբոց... ստեղծօղն զիջաւ ի բարկութենէն:

8. 26բ-8ա Գլուխ Ը. – [Բան]. Եւ յիշեաց Աստուած զՆոյ... [Մեկնութ.] Յետ հարիւր եւ յիսուն աւուր... ծնա­նի ապականութիւն կենաց մարդկան:

9. 28ա-30բ Գլուխ Թ. – [Բան]. Եւ օրհնեալ Տէր Աստուած զՆոյ... [Մեկնութ.] Որպէս զԱդամ ի հողոյ... այսինքն՝ ի Պաղեստին, որպէս յայտ է ի թագաւո­րու­թեանն, որ ի Կիւլիկիա:

10. 30բ-1ա Գլուխ Ժ. – [Բան]. Որդիք Յաբեթի: [Մեկնութ.] Սեմ գոլով անդրանիկ... ի լեառն Սոփերայ, որ կարծի գոլ յա (չշարունակուած):

11. 31ա-2ա Գլուխ ԺԱ. – [Բան]. Եւ էր ամենայն եր­կիր լեզու մի... [Մեկնութ.] Զոր օրինակ եթէ բաց ի հայոց... մերձ Եդեսիոյ, որ այժմ ասի Հառան:

12. 32ա-3ա Գլուխ ԺԲ. – [Բան]. Եւ ասէ Աստուած զԱբրահամ... [Մեկնութ.] Պատճառն, թէ վասն էր հանէ յազգէն... ոչ լինէին ձեռնամուխ:

13. 33աբ Գլուխ ԺԳ. – [Բան]. Եւ ել Աբրահամ... [Մեկնութ.] Այս անապատ է ի մէջ Եգիպտոսի... կաղնի բարձր եւ կաղնի Մամբրէի նոյն են:

14. 33բ-4բ Գլուխ ԺԴ. – [Բան]. Աստ յիշէ զպա­տե­րազմն: [Մեկնութ.] Որ եղեւ ի թագաւորութեան Ամա­րեա­ղայ... որպէս ագահք են հարստութեանց ըստ Սենեքայ:

15. 34բ-6ա Գլուխ ԺԵ. – [Բան]. Մի՛ երկնչիր Աբ­րամ... [Մեկնութ.] Եբրայեցոց՝ ես վահան եղէց քեզ... յարեւմուտս եղեր ի յԵգիպտոս, յարեւելս՝ յԵւփրատ:

16. 36աբ Գլուխ ԺԶ. – [Բան]. Մո՛ւտ առ աղջիկդ: [Մեկնութ]. Սառա յերից պատճառաց ստիպեցաւ... դու ես Աստուած, որ հայեցար յիս:

17. 36բ-8ա Գլուխ ԺԷ. – [Բան]. Հաճո յ լե՛ր առաջի իմ... [Մեկնութ.] Յայլ թարգմանութեան՝ շրջեայ առաջի իմո... յօրինակ սմին թլփատեալ եմուտ:

18. 38ա-9ա Գլուխ ԺԸ. – [Բան]. Եւ երեւեցաւ Աս­տուած... [Մեկնութ.] Մամբրէ էր անուն Փեբրոնի... եւ զայն եւս չկորոյս ընդ նոսա:

19. 39ա-41բ Գլուխ ԺԹ. – [Բան]. Եկին երկու հրեշ­­տակք... [Մեկնութ.] Ընդ երեկս գան առ ի փոր­ձել... պատմել զյանցանս Ղովտայ ի մոռացօնս ձգէ:

20. 41բ-2բ Գլուխ Ի. – [Բան]. Աբրահամ բնակեցաւ ընդ Գադէս... [Մեկնութ.] Սուր թարգմանի պարիսպ... այլ առ ժամանակ մի, մինչեւ զղջասցի:

21. 42բ-4ա Գլուխ ԻԱ. – [Բան]. Եւ կոչեաց զանուն նորա Իսահակ: [Մեկնութ.] Արապի, զահիքա, ծիծա­ղե­ցաւ... ուր պանդխտեցաւ Աբրահամ զաւուրս բազումս:

22. 44ա-6ա Գլուխ ԻԲ. – [Բան]. Եւ փորձեաց Աս­տուած զԱբրահամ: [Մեկնութ.] Երեք են փորձիչք... եթէ օտարացեալք իցեմք ի գործոց ու ի հաւատոց նորա:

23. 46աբ Գլուխ ԻԳ. – [Բան]. Մեռաւ, Սարրա... [Մեկ­նութ.] Իսահակ 34 ամաց էր... զոր ստացաւ Աբրահամ:

24. 46բ-8ա Գլուխ ԻԴ. – [Բան]. Դի՛ր զձեռն քո... [Մեկնութ.] Այս է ի ներքոյ ծննդականս անդամոյս... հաւատոյ մօր իւրոյ եւ մխիթարեցաւ:

25. 48ա-9ա Գլուխ ԻԵ. – [Բան]. Ի Քետուրայ ծնաւ որդիս: [Մեկնութ.] Աբրահամ գոլով ծեր, ծնանի... այս­քան խոտելի գնով վաճառեալ:

26. 49ա-50ա Գլուխ ԻԶ. – [Բան]. Եւ եղեւ սով յերկ­րին: [Մեկնութ.] Սովն է սաստիկ պատուհաս... որոց գլխաւորքն են սուրբ աւազանն մկրտութեան եւ հաղորդութիւնն:

27. 50ա-2ա Գլուխ ԻԷ. – [Բան]. Եւ եղեւ իբրեւ ծե­րա­ցաւ... [Մեկնութ.] Ի ծերս առ մարդկան ջերմութիւն նուազի... եւ մոռացուցանէ զսաստկութիւն ցաւոցն:

28. 52ա-3ա Գլուխ ԻԸ. – [Բան]. Գնաց Եսաւ առ Իս­մայէլ... [Մեկնութ.] Բարւոք ասացաւ, թէ ազգն թուրքաց են խառն յԻսմայելէ... վասն որոյ Աստուած եւս ետ, զոր խոստացաւ:

29. 53աբ Գլուխ ԻԹ. – [Բան]. Ահա ջրհոր մի ի դաշտի անդ... [Մեկնութ.] Այլաբանօրէն, ջրհորս այս է սրբաշունչ... վասն որոյ ասէ. «Գոհացայց զՏեառնէ»:

30. 54աբ Գլուխ Լ. – [Բան]. Իբրեւ ետես Ռաքէլ, թէ ոչ ծնաւ: [Մեկնութ.] Ռաքէլ նախանձու քեռն ծննդկա­նի... զի մկրտութիւնն եւ դրոշմն տպաւորեն զկնիք:

31. 54բ-5բ Գլուխ ԼԱ. – [Բան]. Եւ հայր քո ընդ­հա­րաւ ընդ իս... [Մեկնութ.] Ի տարին երկիցս ծնանէին... Յակոբ ընդ Լաբանու ուխտ եդին:

32. 55բ-6բ Գլուխ ԼԲ. – [Բան]. Բանակ Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Ի մեկնիչն Լաբանու՝ հրեշտակք ընդ առաջ ելին Յակոբայ... ի պատիւ Յակոբայ եւ ի յիշատակ հրա­շալի մարտին:

33. 56բ-7ա Գլուխ ԼԳ. – [Բան]. Առաքել եւ զՅով­սէփ: [Մեկնութ.] Զսոսա, քանզի յոյժ սիրէր... պարտին մատուցանել զնուէր, եւ շնորհակալ լինիլ զԱստուծոյ:

34. 57աբ Գլուխ ԼԴ. – [Բան]. Եւ ել Դինա: [Մեկ­նութ.] Եւա ելեալ ի զննին ծառոյ դրախտին... քան զհրդեհումն ցանկութեան ջանա՛ զժամանակդ հարսա­նեօք կապել:

35. 57բ-8բ Գլուխ ԼԵ. – [Բան]. Եւ ասէ Աստուած ցՅակոբ... [Մեկնութ.] Աստուած բնականաբար խնդրէ պաշտիլ... զի Սուրբ Հոգին ի ժողովրդեանց ժողովի, իսկ պիղծն պղծոց:

36. 58բ-9ա Գլուխ ԼԶ. – [Բան]. Եւ ծնաւ համբաւ չար զՅովսեփայ – Թէ զի՞նչ իցէ այս չար համբաւ... Եսաւ ծնաւ զՌագուէլ, սա զԱրեհ, այս զՅովբ:

37. 59ա-60բ Գլուխ ԼԷ. – [Բան]. Եւ բերէին զհամ­բաւ չար զՅովսեփայ: [Մեկնութ.] Թէ զի՞նչ իցէ այս չար համբաւ... եւ մեծաւ սգով ապաշաւել զամենայն ա­ւուրս:

38. 60բ-1ա Գլուխ ԼԸ. – [Բան]. Չոգաւ Յուդա առ Իրաս ոմն ոտողոմացի... [Մեկնութ.] Իրաս՝ այսինքն արթուն... աստուստ եւ փարիսեցիք, որ է բաժանական:

39. 61ա-2բ Գլուխ ԼԹ. – [Բան]. Եւ զՅովսէփ իջու­ցին յԵգիպտոս. [Մեկնութ.] Յովսէփ իջանելով յԵգիպ­տոս... մինչեւ եբեր նմա եւ գաւազան թագաւորութեան:

40. 62բ-3բ Գլուխ Խ. – [Բան]. Եմուտ առ նոսա Յովսէփ... [Մեկնութ.] Խռովութիւն եւ ամբոխումն պա­տա­հի յերազոց... բայց ժողովուրդ իմ մոռացաւ զիս զաւուրս անթիւս:

41. 63բ-4ա Գլուխ ԽԱ. – [Բան]. Եւ եղեւ յետ եր­կուց ամաց... [Մեկնութ.] Այս է, մինչ եկն եհաս առ յԱս­տուծոյ կարգեալ... յոսկոյ գլուխ եզին ձուլեցին յանապատին պաշտել զնա:

Ծնթ. 64ա սկզբում եւ վերջում դրուած կէտագծերով առանձնացուած՝ «Ցայս վայր հասուցեալ զմեկնութիւնն իւր՝ աս­­­տուածաշնորհ, բանիբուն այրն պանծալի Պետրոս արքե­պիս­կոպոսն Բերթումեան լռեալ էր, այնուհետեւ չգիտեմ յինչ պատճառէ, զորոյ զթերին ի համառօտեալ մեկնութեանն Կուռ­նե­լիոսի լրացուցաք, զոր թարգմանեալ է Ղուկաս վարդապետն Խարբերդցի»:

42. 64բ-6ա Գլուխ ԽԲ. – [Բան]. Գոյ վաճառ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կերակուր, ցորեան կամ հաց... եւ ճշմարտիւ յետն բերել ունի զԲենիամին:

43. 66աբ Գլուխ ԽԳ. – [Բան]. Խաւսեցաւ Յուդա ընդ նմա: [Մեկնութ.] Յուդա ի մէջ եղբարցն մտօք, խո­հե­մութեամբ, ճոռոմաբանութեամբ եւ հեղինակու­թեամբ գերազանց էր... չներէր անկարգ արբեցութեան. եւ այլն:

44. 66բ-7ա Գլուխ ԽԴ. – [Բան]. Զսկիհն իմ արծա­թի դիջիք յաման կրտսերոյն... [Մեկնութ.] Զայս արար Յովսէփ ի փորձել զբարս եղբարցն... հայր ի տրտմու­թեան կամ մեռեալ համարի:

45. 67աբ Գլուխ ԽԵ. – [Բան]. Ես եմ Յովսէփ: [Մեկ­նութ.] Այս ձայն շանթահար արար զեղբարսն... կամ դարձեալ ոչ հաւատայր, մինչեւ ետես զսայլսն:

46. 67բ Գլուխ ԽԶ. – [Բան]. Մի՛ երկնչիր իջանել յԵգիպտոս: [Մեկնութ.] Կարէր Յակոբ երկնչիլ ի ճանա­պարհէն Եգիպտոսի... եւ ուսեալ զաւելորդապաշտու­թիւն կրթեսցին ի մոլութիւնս նոցա:

47. 67բ-8բ Գլուխ ԽԷ. – [Բան]. Օրհնեաց Յակոբ զփարաւօն: [Մեկնութ.] Ողջունելով եւ զյաջողութիւն խնդրելով վասն փարաւօնի... Ռաքել ներքոյ կացոյց ինքեան զԲալլա, որ երկիր եպագ Յովսեփայ:

48. 68բ-9բ Գլուխ ԽԸ. – [Բան]. Եւ զօրացաւ Իսրա­յէլ: [Մեկնութ.] Թէ ի յղացեալ խնդութենէ գալստեան սիրելի որդւոյ... իմանան աղօթք եւ աղաչանք, որք են զէն հոգւոյ եւ այլն:

49. 69բ-73բ Գլուխ ԽԹ. – [Բան]. Ի վախճանի աւուրց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յապառնի ժամանակս... զմակագրութիւն եւ զգովութիւն Յակոբայ տե՛ս յԻմաս­տութիւն Ժ. 10 եւ յԵկլաստիկիայ ԽԴ. 25:

50. 73բ Գլուխ Ծ. – [Բան]. Դիազարդաց պատել զհայր իւր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հրամայեաց պատել պա­լասանիւք... որով յոյս կար յետնորդաց գնալ անդ­րէն ի Քանան. եւ այլն:

– 73բ-4բ Շար գլխոց եւ ժամանակագրական պատմութիւն բոլոր Ծննդոցն գրոց նշմարի աստէն – Ադամ եւ Եւա ստեղծան յառաջին ամի յաշխարհի... եւ մեռաւ ի հասակի 110 ամաց:

Բ. 75ա-7բ Արձանական վարուց տեառն տեառն Փիլիպպոսի աստուածազարդ արքեպիսկոպոսի, հա­նեալ ի վկայականէ իւրմէ, եւ յայլ ականատես գործոց անտի իւրոց [1755-1821] – Զյիշատակ արանց բարեհամբաւից գերագով իմն հռչակել յաս­տուա­ծային գրոցն հրամայեալ, առիթս խրախուսանաց տայ ամենեցուն յօժարափոյթ տենչմամբ փարիլ զնո­վաւ... որում հրեշտակիւ խաղաղութեան Տէր ինքն լիցի առաջնորդ՝ անվնաս հասուցանել ի Սուրբ Մայր Աթոռն. ամէն:

Գ. 92ա-233ա Գիրք Մեկնութեան գրոցն Յովբայ, Երգոց երգոյն, Յայտնութեան Յովհաննու եւ Ծննդոց, արարեալ տեառն Պետրոսի գերիմաստ արքեպիս­կո­պոսի Աղամալեան Նախիջեւանեցւոյ, միաբանի Սրբոյ Մայր Աթոռոյն ամենայն Հայոց կաթուղիկէ գահին Էջ­միածնի, աւարտեալ յամի Տեառն 1776, ի սկզբանն յունիսի: Իսկ այժմ նորոգ ընդօրինակեալ ի նորուն իսկ ձեռագրէ՝ ի վայելս նորին իսկ բարձրագահ Աթոռոյ ծայրագոյն նուիրակի՝ երջանկազարդ տեառն տեառն Փիլիպպոսի արքեպիսկոպոսի Զմիւռնոյս մեծի, ի տէր Յովհան վարժապետ քահանայէ Միրզայեան Վանան­դեցւոյ, յամի Տեառն 1817, ի նոյեմբեր Ա., ի դպրատան Զմիւռնոյ:

Տե՛ս ձեռ. 1174, 6ա-89բ:ա/93ա-6ա: բ/96ա-8բ: գ/98բ-101ա: դ/101ա-4ա: ե/104ա-7ա: զ/107ա-10ա: է/110ա-3բ: ը/113բ-5բ: թ/115բ-20ա: ժ/120ա-2բ: ժա/122բ-5բ: ժբ/125բ-8ա: ժգ/128ա-31բ: ժդ/131բ-4ա: ժե/134ա-7բ: ժզ/137բ-40ա: ժէ/140բ-2ա: ժը/142ա-4ա: ժթ/144ա-6բ: ի/146բ-9բ: իա/149բ-53ա: իբ/153ա-6ա: իգ/156ա-8ա: իդ/158ա-61ա: իե/161աբ: իզ/161բ-4ա: իէ/164ա-6ա: իը/166ա-72բ: իթ/172բ-6ա: լ/176ա-9բ: լա/179բ-86ա: լբ/186ա-8ա: լգ/188բ-92ա: լդ/192ա-6բ: լե/196բ-8բ: լզ/198բ-203բ: լէ/203բ-8բ: լը/208բ-16բ: լթ/216բ-20ա: խ/220ա-4բ: խա/224բ-30բ: խբ/230բ-32բ: [Յիշատա­կա­րան հեղինակի]/233ա:

Դ. Ներդիր

90գ (շղագիր, ԺԹ. դ., 13.7x8.5 չափսի թերթիկի վրայ) Ուրախացի՛ր, աստղ ծովային,

Եւ երկնային սուրբ եթերին,

Ուղղիչ մարդկան ճանապարհին,

Որք ի ծովու մեղաց ծփին,

Նաւահանգիստ տանես յերկին,

Ուրախ լե՛ր, Մարիամ, Մայր Աստուծոյ՝

Ամէնօրհնեալ սուրբ Կոյս, ամէներանեալ սուրբ Կոյս, երկնամբարձ սուրբ կոյս,

Եւ օգնեա՛ ինձ՝ անարժան ծառայիս քո ի յունայն կեանս իմ. այժմ եւ յապայ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

74բ Յիշատակարան. Փա՜ռք Եռանձնեայ տէրու­թեան եւ միոյ աստուածութեան՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգ­ւոյն Սրբոյ՝ անլռին գոհութեամբ եւ ծնրադրական երկրպագութեամբ, այժմ եւ միշտ եւ անսպառ յաւի­տե­նիս, որոյ բարեխնամ մարդասիրութեամբ ի պսակ բո­լո­րեցաւ գրութիւն Մեկնութեանցն Յովբայ եւ Ծննդոցն գրոց, զոր հատընտիր համառօտ բանիւք արարեալ է բանիբուն առն պանծալւոյ տեառն Պետրոսի աստուա­ծաբան արքեպիսկոպոսի Բերդումեանցն Աղամա­լեանն Նախիջեւանեցւոյ, ի միաբանութենէ գերագահ Մայր Աթոռոյն ամենայն Հայոց Սրբոյ Էջմիածնի, ի լուսաւորութիւն մանկանց սրբոյ եկեղեցւոյ: Որոյ քաղց­րութեան սիրատարփ բաղձիւ կաթոգին լեալ նորին Սրբոյ Մայր Աթոռոյն ծայրագոյն նուիրակն, բարեկարգ վերատեսուչն մեծի Զմիւռնոյս Փիլիպպոս աստուա­ծա­րեալ սրբազան արքեպիսկոպոս՝ բազմախնամ ծնողն իմ ըստ հոգւոյ, ետ ինձ ընդօրինակել բնագիր ձեռագրէ հեղինակին, զոր եւ իմ հնազանդութեամբ կատարեալ, ի յանկ հասուցի յամի Տեառն 1820, ի մար­տի 2, ի հայրապետութեան աստուածապատիւ տեառն տեառն Եփրեմայ սրբազնակատար կաթուղիկոսի ամե­նայն Հայոց, ի քաղցրախնամ տեսչութեան տէրունի վի­ճակիս նորին իսկ վերոյգրեալ ծնողին իմոյ հոգեւորի, եւ մատուցի նորուն սրբութեան: Վասն որոյ խնդիր է աստանօր յերախտագէտ ընթերցողացդ կամ յառ յա­պայս վայելողաց՝ յաստուածահաճոյ մաղթանս յիշա­տա­կել զհեղինակն մատենիս՝ զՊետրոս արքեպիս­կո­պոսն Բերդումեան, եւ յորոյ ի վայելս ընդօրինակեցաւ՝ զբազմապայծառ Փիլիպպոս սրբազան արքեպիսկո­պոս, ընդ համօրէն կենդանեաց իւրեանց եւ ննջեցելոց՝ առ ամենայն բարութեանցն պարգեւատուն. հուսկ եւ զիմս նուաստութիւն՝ զՄիրզայեանն տէր Յովհան Վա­նանդեցի վարժապետ քահանայս Զմիւռնոյս՝ զմատա­կա­րարս գրչութեան, ողջ լեալ ի շնորհս Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ամէն:

Աստանօր արժան համարիմ զյիշատակաց արժանի վարուցն պատմութիւն՝ զսակաւագոյնս ի բազմաց բա­րե­մասնութեան գործոցն նորին ինքեան հոգեւոր ծնո­ղին իմոյ՝ տեառն տեառն Փիլիպպոսի երջանկաշուք արքեպիսկոպոսի, հաւաքեալ ի բազմակնիք վկայակա­նէ նորին սրբութեան, կարգել աստանօր, զի հետա­գա­յիցն մնասցէ արձան յիշատակի եւ նիւթ բարեջա­նու­թեան, որպէս զի սովին եւ իմս նուաստութիւն դուզնա­քեայ բանիւս պաշտօնատար գտայց սրբազան նորին հայրութեան, ըստ բազմապատիկ շնորհաց, որ առ իս:

Վասն զի պարտական է հօր՝ որդի հատուցանել զվարձ ծնողի, եւ անդրադարձ փոխարինի բազում եր­կանցն պատշաճի, որպէս եւ գրէ հոգեհրահանգ Որ­փէոսն հայոց՝ սուրբն Ներսէս Շնորհալի, ի սկզբան վի­պա­սանութեան իւրոցն նախնեաց:

Տե՛ս տիտղ.՝ 92ա

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «525, 2718», «1820, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Մեկնութիւն Ծննդոց եւ Յովբայ, Պետրոս եպիսկոպոսի Բերդու­մեան 1», 2բ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Մեկ­նութիւն Ծննդոց եւ Յովբայ գրոցն, արարեալ Պետ­րոս եպիսկոպոսի Բերդումեանց Աղամալեան՝ միա­բանի Սրբոյ Էջմիածնի, քառածալ, մեծադիր, գրեալ ի թղթի, ընտիր ու անսխալ նոտրգրութեամբ, Միրզայի տեառն տէր Յովհաննու քահանայի Վանանդեցւոյ, յամի Տեառն 1820, ի Զմիւռնեայ՝ ի վայելս նուիրակ Փի­լիպպոս եպիսկոպոսի: Ունի ի վերջն գրոցն Ծննդոց յիշատակարան գրչին եւ արձանական պատմութեան վարուց տեառն Փիլիպպոս եպիսկոպոսի, հանեալ ի վկայարանաց իւրմէ եւ յայլ ականատես գործոց իւրոց. շարադրեալ նորին Յովհաննու եպիսկոպոսի Վանան­դեց­ւոյ, ի 1820 ամի Տեառն»:


2719

ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ, ԱՐԻՍՏԱԿԷՍ, ԵՓՐԵՄ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ԱՒԵՏԱՐԱՆԻՆ ՄԱՏԹԷԻ

 

ՌՃԼԲ. 1683


ԹԵՐԹ՝ 158. չգրուած՝ 1ա-5բ, 142բ-58բ: ՊՐԱԿ՝ 1-21x8 (1՝ 5, 2, 10, 16՝ 6, 18, 21՝ 7, 20՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմով՝ «RGMR», թագի մէջ կացինն ուսին արջ, թ. 142՝ անընկալելի պատկեր, մէջը նշմարելի է թագ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x18,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (25x14.5), միասիւն՝ 6ա, 8ա (26x15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 124ա): ՏՈՂ՝ 38-40: ԿԱԶՄ՝ շա­գա­նակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ. լու­սան­ցակողերը՝ դեղին:

Новый рисунок

Նմուշ 124ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 8ա: Լուսան­ցա­զարդ՝ բուսական (8ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր: Վիշապ՝ 6բ («Սադայէլ մեծ վիշապն է, Է. փոքր օձերն դեւքն են, ջուղ ծառեր՝ անիծեալ դստերքն» եւ այլ մակագրութիւններ: Գոյներ՝ կարմիր, սեւ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԸ. դարում. կազմի կաշին մա­շուած, ցեցի անցքերով, Բ. փեղկի վերին մասը մէջքից ան­ջատ, մէջքի ստորին եզրի կաշին թափուած, Ա. փեղկի աստառը կիսով չափ պատռուած. գրեթէ բոլոր թերթերի վերին մասը խո­նա­ւութեան հետքերով, ստորին եզրերը սեւացած, թ. 1-4՝ ցեցի անցքերով, թ. 32, 142՝ հիմքն ու եզրերն ամրացուած, թ. 62-3՝ ստ. եզրերը դեպի վեր ծալած, թ. 82-3՝ ստ. եզրը պատռուած, 6բ, 119բ՝ թանաքաբիծ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 7ա-142ա Ժողովումն Մեկնութեան սրբոյ Աւե­տա­­րանին, որ ըստ Մա[տ]թէոսի, ի բանից իմաս­տուն վարդապետաց եկեղեցւոյ, կարգեալ եւ յօրի­նեալ դիւրահաս ընթերցողաց

Տե՛ս ձեռ. 1253, 15ա-353ա: Ընծայական/8ա-10բ: ա/10բ-57բ: բ/57բ-89բ: գ/89բ-115բ: դ/115բ-42ա (շար. չիք.՝ Տեսա­նե՞ս զի ամենեւին եղծեալ էին, գրեսջիր եթէ զպի///):

Ունի՝

ա. 7աբ Նախադրութիւն Մա[տ]թէոսի Աւետա­րանին – Ա. Վասն մոգուցն... Մաթէոս, Մարկոս, Ղու­կաս, Յոհանէս: Փա՜ռք սուրբ Երրորդութեան. ամէն:

7բ գրչից՝ «Ո՛վ պատուական եղբայր, ամէն եղծեալ էր, չկարացի գրել տեղիս տեղիս, գիր մնաց, չէ կատարեալ բան, մի՛ նեղանար»:

15բ (ստ. լս.) Ո՛վ պատուական հարք եւ եղբարք, ընթերցօղք այսմ տառիս, նիստ ընդ աջմէ իմէ, թէպէտ ես՝ գրօղս, կարի ծանձաղամիտ էի, բայց /// (եզ­րա­հատումից վնասուած) |16ա| զի ահա երկէչիւ սղալեցայ ես՝ տաղտուկ տարտամիտս, մինչեւ այն տեղն. եւ թէ օրինակն բնաւին խարեալ եւ խախտած էր, եւ սորա թերին սկզբումն գիտ անձամբ /// (եզրա­հա­տումից վնասուած):

Ի լուսանցս գրչից բնագրային լրացումներ:

Բ. 6ա [Վասն անուանակոչութեանց ի Գիրս Սուրբս] – Կամիցին հաստատուն առնել /// գտանի յաղ­­թութիւն, քանզի զմանկութեան անուն /// կուսու­թիւն անուանել ըստ ասելոյն յօրհնութիւնսն երիտա­սարդ եւ կուսանք... ես ընդ ձեզ եմ մինչեւ ի կատարած աշխարհի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

6ա Ոհ այսքան սղալեցեր,

Եւ ի շաւղէն յետս դարձիր,

Եւ լի ամօթով աստ ծրեցի,

Խրամատեալ օրինակն որոնեցի,

Եւ զիս նկուն վրիպեալ գտի,

Ենթադրեալ զերես հանուրց եդի,

Մի քամահել թէպետ ես գրեցի.

Գրեցաւ թուին ՌՃԼԲ. (1683), սեպտեմբերի ամսոյ, ԺԷ.ն (17):

6բ (նկարի տակ) Ըզմեղուցեալ անձն իմ մոլոր

Խափեաց վիշապն կամակոր,

Էարկ եւ զիս ի չար ցնոր,

Եմ ամօթով ես ի գլուխ ի խոր,

Զքեզ աղաչեմ, Տէ՛ր դատաւոր,

Յոյս յարութեանդ սիրո

Ազատեա՛ զիս այս վիշապէն, որ եմ գործեալ մասունքն բո/// (շար. չիք):

30ա Վա՜յ բծաւորիս:

35ա Գրիչս եղու՜կ-եղու՜կ:

142ա Պատուակա՛ն ընթերցողք, զի զօրինակն հնո­տի էր եւ ցրցեալ, թէրի մնաց զմեկնութեան սուրբ տա­ռիս, անշշունջ արարէ՛ք զմեզ աղաչեմ:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «546, 2719», «ԺԸ., Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս», 2բ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1. Մեկ­նութիւն սրբոյ աւետար[անի] [Մատ]թէոսի Ներսիսի Շնորհալւոյ, նոտրագիր, երկծալ, երկէջ, [ո]չ զթիւն եւ ոչ զանուն գրչին եւ ոչ յիշատակարան, վերջն թերի», 4բ՝ «Մեկնութիւն Աւետ[արանի] Մատթէոսի Ներսիսի Շնորհալւոյ (թերատ)», 142բ «Շամքրեանց»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 18բ-9ա, 50բ զանազան տառեր, 49բ՝ «ւււմիիգւեւււ եթէ զոր եեեեւ մի մի, եղբօրն այլ չարին ես՝ Թադէոս, գրեցի»:


2720

ՅՈՎՍԷՓ ՓԼԱԲԻՈՍ, ՀՆՈՒԹԻՒՆՔ ՀՐԷԻՑ

 

ԺԸ. դար


ԹԵՐԹ՝ 311 (էջակալուած՝ 1-611). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 5բ, 7ա, 300աբ, 309բ-11բ: ՊՐԱԿ՝ 2+Ա-ԻԶx12 (Զ 11, ԻԵ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ եռամահիկ, թագա­պսակ բոլորակ, մէջը՝ անուաւոր մարտակառքի վրայ զինուոր՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ անընկալելի պատկեր, «WKing»: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,8x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x13.3), երկսիւն (301ա-9ա, 23x13.3): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 43: ԿԱԶՄ՝ տպարանային դրոշմազարդ (Ա. փեղկին՝ երկրաչափական եւ բու­սական շրջանակների կենտրոնում, Խաչելութիւն, Բ. փեղկին՝ նոյնպէս երկրաչափական եւ բուսական շրջանակների կենտրո­նում, Մարիամ Աստուածածինը՝ մանուկ Յիսուսը գրկին, մէջքին դրոշմուած՝ «ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՅՈՎՍԷՊՈՍԻ, ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՏՈՐ») մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լու­սանցակողերը՝ բրոնզ, ճնշումով արուած զարդագոտիով:

Новый рисунокՆմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Արարչագործութիւն (Ադամ եւ արարածք ի դրախտի)՝ 7բ: Ճակատազարդ՝ 8ա: Զարդա­գիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կա­նաչ, դեղին, ոսկի, վարդագոյն, երկնագոյն, շագանակագոյն, սպիտակ, սեւ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, թանաքի թթուայ­նութեան հետեւանքով գրադաշտը գունափոխուած, 7ա էջին՝ մանրանկարի դարձերեսին, կարմիր մետաքս փակցուած, թ. 140-1ի եւ 260-1ի միջեւ հիմքից անջատ էջանիշ-ժապաւէններ (առաջինը կանաչ, երկրորդը՝ վարդագոյն):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա-309ա [Յովսէփ Փլաբիոս, Հնութիւնք հրէից]

3ա [Տիտղ.] Գիրք Մատենի հնագոյն պատմու­թեանց, շարադրեալ եւ արարեալ ի Յովսեպոսէ Փլա­փիանոսէ եբրայեցւոց քահանայէ Երուսաղէմացւոյ, յամենիմաստ պատմչէ: Իսկ թարգմանութեամբ ի լոյս ածեալ յիտաղացւոց բարբառոյ ի հայ լեզու ի Կոս­տանդնուպօլսեցւոյ Տայի-Սիմոնեան Աթանաս վար­դա­­­պետէ եւ եպիսկոպոսէ, ի փառս մեծին Աստուծոյ եւ ի պարծանս ազգի իւրոյ Արշակունւոյ: Ի խնդրոյ ազ­նուազարմ եւ բարեբարոյ քրիստոսասէր պարօն (տեղը բաց՝ յետագայում լրացնելու համար): Սկսեալ եղեւ թարգմանութիւն սոյն մատենիս յամի փրկչին 1760, յապ­րիլ ամսոյն 22, եւ աւարտեցաւ յամի փրկչին 1761, ի մայիսի 16: Ի հայրապետութեան տեառն Յա­կո­բայ կաթողիկոսի Շամախեցւոյ: Յաւուրս պատ­րիարգութեան մեծի Պօլսոյ տեառն Յակոբայ աս­տուա­ծաբան վարդապետի եւ արհիապատիւ եպիսկո­պոսի:

– 4ա-5ա Բան առ բարեմիտ ընթերցօղսդ – Բա­զում են վկայք, բազում են գրիչք, բազում են, որք ապացուցաբար մեզ առաջարկեն, եւ ի գիրս իսկ իւրեանց արձանացուցանեն զհեղինակի այսմիկ մեծի գործոյս՝ զՅովսեպոսի Փլափիանոսի... եւ վայելելով ի բերկրութիւն անձին քո՝ յիշեսցես եւ զտառապեալ թարգ­մանս սորա զԿոստանդնուպօլսեցի զՏայի Սիմօ­նեան զԱթանաս վարդապետս եւ զթարմատար եպիս­կո­պոսս:

– 6աբ Հրահանգ իմաստասիրաց, ոտանաւորիւ ասացեալ – Սոփեստ բանից Սենեքայի, / Մատո՛ սի­րով՝ զականջ սըրտի, / Լո՛ւր հանճարեղ նորին բանի, / Զի կատարեալ կեանք քո լիցի... Զի շնորհեաց զայս մեծ բարին, / Լինել ի մէջ հայոց ազգի, / Որով եւ իսկ հըրա­հանգի, / Եւ նմա փառս՝ վերառաքի:

ա. 8ա-21բ Պատմութիւն Յովսեպոսի Փլափիա­նո­սի՝ առն մեծի գիտնականի եւհմտագունի Հնոյն Կտակարանաց եւ բանիբուն վիպասանի, մինչեւ ի կայսերութիւնն Ներոնի: Գիրք Առաջին, որ պարու­նա­կէ զժամանակս երեք հազար ութ հարիւր երեսուն եւ երեք ամաց: Յաղագս ստեղծման աշխարհի եւ Ադա­մայ եւ Եւայի եւ անհնազանդութեան նոցին, եւ յա­ղագս արտաքսման նոցա յադինական դրախտէն. գլուխ նախորդ – Ի սկզբանէ արար Աստուած զերկին եւ զերկիր: Սակայն երկիրն ոչ էր յայտ... եկաց զամս ՃՁԵ. (135), մեռաւ զարդարեալ ամենայն առաքինու­թեամբ: Վախճան առաջին գրքոյն (Ա-ԺԸ. գլուխք):

բ. 22ա-35ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի՝ առն մեծի գիտնականի եւ վիպասանի հնագունից ազգին եբ­րա­յեցւոց գիրք երկրորդ: Յաղագս բաժանման Յա­կոբու յԵսաւայ, եւ թէ զիա՞րդ Եսաւ ասացաւ Եդօմ, եւ յաղագս մեծութեանն Յակոբու: Գլուխ նախորդ – Եւ յետ մահուան նահապետին Իսահակայ՝ որդիք նորա բաժանեցին զբնակութիւնսն... եւ մատուցանել ի խա­ղա­ղութեան զընծայս եւ զպատարագս: Վախճան երկ­րորդ գրքոյն (Ա-ԺԴ. գլուխք):

Ծնթ. Միանման խորագրերը ամբողջութեամբ բերելն այսուհետեւ անիմաստ ենք համարում:

գ. 35բ-48ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք եր­րորդ: Թէ զիա՛րդ Մովսէս հանեալ զժողովուրդ իւր յԵգիպտոսէ՝ ածէ ի լեառն Սինայ: Գլուխ նախորդ – Հրէայքն թէպէտ ազատեցան ի ծառայութենէ անտի եգիպ­տացւոց... այլ խորհիցի իւրաքանչիւր ոք զայս­մա­նէ որպէս եւ կամի: Վախճան երրորդ գրքոյն (Ա-ԺԸ. գլուխք):

դ. 48ա-61ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գլուխ (գիրք) չորրորդ: Թէ զիա՞րդ եբրայեցիք ապերջանկա­բար պատերազմեցան ընդ քանանացիս. գլուխ նա­խորդ – Եւ եբրայեցիքն վշտացեալ էին ի դժնդա­կու­թենէ ճանապարհացն անապատի... յայնժամ զօրու­թիւնն օրինաց յայտնի լինէր: Բաւականասցի ցուցա­նելս այսու կերպիւ զվախճանն Մովսիսի: Վախճան չոր­րորդ գրքոյն (Ա-Զ. գլուխք):

ե. 61բ-76ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք հինգերորդ: Թէ զիա՞րդ Յեսու կործանէ զԵրիքով եւ պահէ միայն զՌախաբ, սպանանէ զԱքար, եւ թէ զիա՛րդ կախէ զփայտէ զԳայեայ թագաւորն: Գլուխ նախորդ (Ա-ԺԶ գլուխք) – Եւ յետ մահուանն Մովսիսի՝ Յեսու կատարեալ զամենայն ինչ ըստ օրինաց... բայց յայնժամ դարձաւ քահանայութիւնն վերստին առ որդիսն Եղիազարու: Վախճան հինգերորդ գրքոյն:

զ. 76բ-94ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք վե­ցե­րորդ. Թէ զիա՛րդ պատուհասակուծք եղեն փղշտա­ցիքն, զի առին զտապանակն Տեառն: Գլուխ նա­խորդ – Եւ առեալ փղշտացւոց զտապանակն ի թշնա­մեաց (որպէս ասեմս), տարան զնա ի քաղաքն Ազով­տոս... եւ յետ մահուան նորա զայլ երկուս, եւ կացեալ այսպէս՝ մեռաւ: Վախճան վեցերորդ գրքոյն (Ա-ԺԴ. գլուխք):

է. 94բ-112բ Յովսեփոոսի Փլափիանոսի... Գիրք եօթներրորդ: Թէ զիա՞րդ Դաւիթ օծաւ թագաւոր՝ նախ ի վերայ միոյ ցեղի, թողեալ զայլ իշխանութիւնսն որդոցն Սաւուղայ: Եւ յաղագս Յովաբայ պատերազ­մին, որ ընդ Աբեններայ եւ Յեբուսթէի: Եւ թէ զիա՞րդ Յովաբ սպան զԱբեննէր կեղծաւորութեամբ: Գլուխ նախորդ – Եւ ի դադարիլ պատերազմի եւ յաղթեալ Դաւիթ Ամաղեկացւոյ՝ դարձաւ եւ եկն ի Սիկելակ... ոչ ումէք յայտնի լինիլ կարէին, բայց բաւականապէս խօսեցաք զայսմանէ: Վախճան եօթներորդ գրքոյն (Ա-ԺԶ. գլուխք):

ը. 113ա-131բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք ութ­ներորդ: Թէ զիա՞րդ Սողոմոն պատժէ զհակա­ռակսն. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԵ) – ԶԴաւթի արքային զքաջութիւնն եւ զմեծամեծ արգասաւոր բարեաց զհե­ղի­նակութիւնն... եւ թագաւորեաց Ոքոզիա որդի նորա փոխանակ նորա: Վախճան ութներորդ գրքոյն:

թ. 132ա-43ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք իններորդ: Յաղագս աստուածպաշտութեանն Յով­սա­­­­փա­տայ, եւ յաղագս յաղթութեանն, որ ընդ Մո­վա­բացւոց. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԵ.) – Եւ դարձաւ Յով­սափատ արքայն Երուսաղէմի ի պատերազմէ ան­տի... այլ յայնժամ կոչին անդրափոխեալք եւ օտարա­կանք: Զայսմանէ յայլուր խօսեսցուք առաւել պատ­շա­ճաբար:

ժ. 143բ-54բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք տասներորդ: Յաղագս պատերազմի Սենեքերիմայ ընդ Երուսաղէմի: Եւ յաղագս հայհոյութեանն Ռափ­սակայ. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԴ.) – Յամին չորեքտա­սա­ներրորդի արքայութեանն Եզեկիայ ի վերայ երկուց ազգացն... բայց եթէ ոք կամիցի հետեւիլ այլոց կար­ծեաց, այնպիսին դատապարտեսցի: Վախճան տասնե­րորդ գրքոյն:

154բ [Ցանկ ԺԱ.-Ի. գլխոցն] Յովսեպոսի Փլա­փիա­նոսի... – Յաղագս դարձմանն հրէից ի յԵրու­սա­ղէմ... Յաղագս տարաձայնութեանն ի մէջ հրէից եւ Փղա­տելփայ եւ յաղագս քահանայական պատմուճա­նին:

ժա. 155ա-67բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք մետասաներորդ: Յաղագս դառնալոյն հրէից յԵրու­սա­ղէմ, հրամանաւն արքային Կիւրոսի, եւ յաղագս շինման տաճարին. Գլուխ նախորդ – Յամսն յառա­ջինս թագաւորութեանն Կիւրոսի՝ արքային Պարսից... նստաւ յաթոռ քահանայապետութեանն, եւ այնպի­սա­բար կային յԵրուսաղէմ: Վախճան մետասաներորդ գրքոյն (Ա-Գ., Ե-Ը. գլուխք):

ժբ. 167բ-82բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք երկոտասաներորդ: Պատմութիւնն այսմիկ երկոտա­սա­ներորդ գրքոյն մինչեւ ի վեցերորդ գլուխն ոչ է յԱստուածաշնչէն: Յաղագս որպիսութեանն հրէից՝ յետ մահուանն Աղէքսանդրի արքային. գլուխ նա­խորդ (Ա-ԺԸ. գլուխք) – Աղէքսանդր Մակեդոնացին յետ ընկճելոյն զՊարսից թագաւորութիւնն... եւ կա­ցեալ զամս երիս քահանայապետ, մեռաւ այնպիսաբար՝ որպէս եւ ցուցաք: Վախճան երկոտասաներորդ գրքոյն:

ժգ. 183ա-99ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք երեքտասաներորդ: Յաղագս պատերազմացն Յօնա­թանու ընդ Բագիդայ, յետ մահուանն Յուդայի. գլուխ նախորդ (Ա-ԻԲ. գլուխք) – Ի վեր անդր ասացաք, թէ զիա՛րդ ազգն Հրէից, որ գրաւեալ էր ի ծառայութիւն Մակեդոնացւոց... եւ յանդորութեան պահեաց զհրէայսն: Այսպիսի եղեւ վախճանն թագուհոյն Աղէք­սանդրուհւոյ: Վախճան երեքտասաներորդ գրքոյն:

ժդ. 199ա-217ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք չորեքտասաներորդ: Յաղագս թագաւորութեանն Երիս­­տաբուղոսի, եւ թէ զիա՞րդ Հիւրկանոս զըրկե­ցաւ: Գլուխ նախորդ – Զմահուանէ թագուհւոյն Աղէք­սանդրիայ խօսեցաք ի վեր անդր... եւ մեք գտաք զայս գոլ վախճան ազգին ասամոնեցոց: Վախճան չորեքտա­սաներորդ գրքոյն (Ա-ԺԸ., Ի-ԻԶ. գլուխք):

ժե. 217ա-31բ Յովսեպոսի Փլապիանոսի... Գիրք հնգետասաներորդ: Յաղագս ագահութեանն Հերով­դէի եւ յաղագս մահուանն Անտիգոնոսի գլուխ նա­խորդ (Ա-ԺԴ.) – Ի վեր անդր ասացաք, թէ զիա՞րդ Սոսիոս եւ Հերովդէս առին զԵրուսաղէմ... արդ, այս­պիսի շինուածով կատարեցաւ տաճարն: Վերջ հնգե­տա­սաներորդ գրքոյն:

ժզ. 231բ-43բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք վեշտասաներորդ: Թէ զորպիսի՛ օրէնս եցոյց Հերով­դէս վասն աւազակաց, եւ թէ զիա՛րդ դարձան որդիք նորա. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԳ. գլուխք) – Եւ արքայն Հերովդէս բառնալ կամէր ի քաղաքացն... յորում էր հայրն մօր նոցա եւ այլ ազգականք նոցա եւ հաւ պապքն նոցա: Վախճան վեշտասաներորդ գրքոյն:

ժէ. 244ա-60ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք եօթնեւտասներորդ: Թէ զիա՞րդ չարապէս վարեցաւ Անտիպատրոս ընդ հօրն իւրում, եւ ընդ այլս. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԹ.)Անտիպատրոս ոչ արար բարի, քանզի զչարիս յօդեաց վասն եղբարց... եւ առ ի տալ զստացուածս եւ զինչս Արքեղայոսի: Վախճան եօթնեւ­տա­­սաներորդ գրքոյն:

ժը. 260բ-76բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք ութեւտասներորդ: Յաղագս աշխարհագրութեանն ասորւոց, արարեալ ի Կիւրինոսէ, ի ժամանակս ծննդեանն Յիսուսի Քրիստոսի. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԶ. գլուխք) – Սիւրինոս այր անուանի եւ համբա­ւա­ւոր, դատաստանին վճռոց հմուտ... եւ այսոքիկ եղեն եւ պատահեցան հրէիցն ի Բաբիլոն: Վախճան ութեւ­տա­­սաներորդ գրքոյն:

ժթ. 276բ-89բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք ին­նեւտասներորդ: Յաղագս անողորմութեան եւ չարութեան Գայոսի կայսեր, եւ վասն ուխտի եղելոյ ի սպանանել զնա. գլուխ նախորդ (Ա-Թ. գլուխք) – Զկնճիռն անօրէնութեան մաղձին՝ դառնութեան, զգործն ապիրատութեան... որ յաղթեաց նոցա, չուեցին նոքա անտի, որպէս ի ստորեւ ցուցցուք: Վախճան իննեւտասներորդ գրքոյն:

ի. 290ա-99բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք քսաներորդ: Յաղագս տարաձայնութեանն հրէից եւ Փիլատէլփի, եւ յաղագս քահանայապետական պատ­մուճանին. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԸ.) – Եւ յետ մահուանն Ագրիպպայ, որպէս ի նախ[ը]նթաց մատե­նիս մերում ճառեցաք... առաջադրեցի նա եւ գրել առ ձեզ զմերոյս, այսինքն՝ զաղանդոցս հրէիցս ի չորս մատեանս, եւ եւս զԱստուծոյ, եւ զէութենէ նորին եւ զօրինաց, յորոց է մեզ ինչ շնորհեալ առնել եւ ինչ արգելեալ: Վերջ քսաներորդ գրքոյն:

– 301ա-6ա Ցանկ բոլոր գործոց Յովսեպոսի Փլափիանոսի – Գիրք առաջին. Յաղագս ստեղծման աշխարհի... Ցանկ անուանց ամենայն քահանայապե­տիցն Հրէաստանի... Վերջ ցանկի քսան մատենից Յովսեպոսի Եբրայեցւոյն:

– 306ա-9ա Այբուբենական ցանկ երեւելի անուանց բոլոր գործոց Յովսեպոսի Եբրայեցւոյն – Աբեններ դաւաճանաբար մեռանի... Քուսի լրտես Դաւթի: Վերջ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԵԱՆ

Տե՛ս տիտղ.՝ 3ա:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պատմութիւն Յով­[սե]փոսի Եբրայեց[ւոյ] 1», Ա. կազմաստառին ամ­րացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Պատմութիւն Յով­սէփոսի Փլափիանոսի Եբրաեցւոյ քահանայի, բովան­դակեալ ի քսան դպրութիւն, թարգմանեալ ի Տայի Սի­մէօնեան Աթանաս վարդապետէ յիտալականէ ի հայ, ի թուին փրկչական 1760, գրեալ ի թղթի, ծաղկազարդ եւ ոսկեզօծ գլխատառիւք, քառակազմ, քառածալ եւ թերեւս գրչութեամբ աշխատասէր թարգմանչին, ընտիր նօտրգրութեամբ աւարտեալ: Ունի ի սկիզբն բան առ ըն­թերցողս ի թարգմանչէն եւ ոտանաւոր մի վասն հրա­հանգաց իմաստասիրաց ասացեալ, անյիշատա­կարն», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «610, 2720»:


2721

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԴՐԱՍԽԱՆԱԿԵՐՏՑԻ, ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՈՑ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ (ՍԱՄԱԹԻԱ)

ՌՄՀԸ. – 1829


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Պօլսեցի:

ԹԵՐԹ՝ 99 (գրչի էջակալում՝ 1-198, որ է՝ 1ա-99բ). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 6աբ, 96բ-9բ: ՊՐԱԿ՝ 10x10 (7՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լու­սագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «LT», 3 գլխարկ, զարդագծեր: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5x20,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 43ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին 2ական ոսկեգոյն զարդաշրջանակ, որոնց անկիւն­նե­րում բուսական զարդեր, Ա. փեղկի կենտրոնում փոքրիկ ձուաձեւ բոլորակի մէջ խաչելութեան պատկեր, Բ. փեղկի նոյնպիսի բոլորակի մէջ՝ Մարիամ Աստուածածին, մանուկ Յիսուսը գրկին. միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակո­ղերը՝ սեւ թանաքով ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, մասն կազմաստառի, Աա եւ Բբ՝ ծաղկաթուղթ, Աբ եւ Բա՝ սպիտակ, չգրուած:

Новый рисунок

Նմուշ 43ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, քեր­ծուած. ունի հիմքից անջատուած կապոյտ էջանիշ ժապաւէն, լուսանցակողերը սեւացած. Պհպ. Ա. եւ Բ.՝ դեղնաւուն հետ­քերով, թ. 2՝ մատնահետքերով:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Յովհաննու Դրասխանակերտցւոյ Պատմութիւն Հայոց.

Տե՛ս ձեռ. 1893, 2ա-127բ:1/չիք: 2/3ա: 3/4ա-5բ, 7ա-96ա:

Ծնթ. Հմմտ. Գ. Տէր-Վարդանեան, Յովհաննէս Դրասխա­նա­կերտցու Հայոց պատմութիւնը.- Մատենագիրք Հայոց, ԺԱ. հա­տոր, Ժ. դար. Պատմագրութիւն, Անթիլիաս-Լիբանան, 2010, էջ 338, Հմր 47:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

3ա Ընդօրինակեալ վերստին ի Գրիգորէ Պօլսեցւոյ եւ ապա բաղդատեալ ընդ ընտիր գաղափարս, յամի 1829, օգոստոս 25, ի Սամաթիա:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին սոսնձած թերթիկին՝ «Հմր 2, Պատմութիւն Յովհաննէս կաթողիկոսի, երկծալ, նոտրգիր, գրեալ ի թղթի, ընդօրինակող սորա մահ­տե­սի Գրիգոր Պօլսեցի յամի 1829, օգոստոս 25, ի Սամա­թիա: Ի ձեռագրաց տեառն Գէորգայ Դ.-ի՝ հանեալ ի գզրոցէն Ծաղկած այվանի», 1ա՝ «623, 2721», 3ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպոս]»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 3ա սեւ թանաքով բոլորակ՝ «Գրիգոր, 1827»:


2722

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԱԿՆ՞

ՌՄԽԶ. – 1797


ՍՏԱՑՈՂ՝ Պետրոս Կամրկապցի:

ԹԵՐԹ՝ 56. չգրուած՝ 1բ-3բ, 53աբ, 6ա: ՊՐԱԿ՝ 1-3. խառն (Ա 35, Բ 12, Գ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ ոճա­ւոր թագապսակ բոլորակ, մէջը մարդադէմ կիսալուսին կամ թագով պսակուած «GAF», կամ եռամահիկ, կամ ձուածիրի մէջ «Л, С», կամ թագպսակ ոճաւոր երկրաչափական պատկեր, որի մէջ քառաթեւ երեք աստղ՝ մէկը միւսներից մեծ, կամ ոճաւոր V: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31x21.5-22: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26-7x14-5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 42-50: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանա­կա­գոյն դրոշմաազարդ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղնաւուն:

Новый рисунок

Նմուշ 5ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, քերծուած, Բ. փեղկի վերին եւ ստորին եզրերի կաշին թափուած, թերթերին զա­­նազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, 18ա եւ 23բ, 28բ, 49ա՝ թանաքաբծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 4ա-35բ Աբրահամայ Կրետացւոյ Պատմութիւն անցից իւրոց եւ Նատր Շահին Պարսից.

Տե՛ս ձեռ. 1674, 6ա-63բ: ա/4ա: բ/4աբ: գ/4բ-5ա: դ/5ա: ե/5բ: զ/5բ-6բ: է/6բ-7ա: ը/7ա: թ/7բ: ժ/7բ: ժա/7բ-8բ: ժբ/8բ-9ա: ժգ/9աբ: ժդ/9բ-10ա: ժե/10աբ: ժզ/10բ-1ա: ժէ/11ա-2ա: ժը/12աբ: ժթ/12բ: ի/13ա: իա/13բ: իբ/13բ-4ա: իգ/14ա-5ա: իդ/15աբ: իե/15բ-6բ: իզ/16բ-7բ: իէ/17բ-8ա: իը/18ա-9ա: իթ/19աբ: լ/19բ-20բ: լա/20բ-1ա: լբ/21աբ: լգ/21բ-3ա: լդ/23աբ: լե/23բ-4ա: լզ/24աբ: լէ/24բ-5ա: լը/25աբ: լթ/26աբ: խ/26բ-7ա: խա/27աբ: խբ/27բ-8բ: խգ/28բ-9ա: խդ/29աբ: խե/29բ: խզ/29բ-30բ: խէ/30բ-1ա: խը/31ա-2ա: խթ/32աբ: ծ/32բ-3բ: ծա/33բ-4բ: ծբ/34բ-5ա: ծգ/35աբ:

Տե՛ս Աբրահամ Կրետացի, Պատմութիւն, Երեւան, 1973, ձեռ. b:

Բ. 36ա-52բ [Թամբուրչի Քիւչուկ Արութին, Պատ­մութիւն Թահմազ Ղուլիի] (հայատառ թուրքերէն):

ա. 36աբ Պերինճի պաշ. թէվայրիխի Թահմազ գուլու – Պին եիւզ գըրք սէքիս թարիգտէ (թարիքին­տէ)... եշթէ գում տերեասը իչին պու գատարճա վե ֆ(ք)այեթ օլայ:

բ. 36բ-7ա Եքինճի պաշ. պէյան օլունուր – Սողրա գիրմանտան գալգտըք... մուսուգուէտվարըն իչինտէ զիքր եթմիշէզ պոյլէճէ մալումունուզ օլայ:

գ. 37ա-8բ Ուչունճու պաշ. պէյայն օլունուր – Պու­րա­ճըքտա իփտիտա սիզէ Թահմազ... պու քալէի կիրէ­մեմ տէյի հապէր եօլլարը եչէրիկէ Թահմազ գուլ Հուսէին խանայ:

դ. 38բ-9ա Տորրտունճէ պաշ. պէյան օլունուր – Յօ­նարտա հէփ պիր երէ... օնտան սողրա կէնտի ազ­գէրինի կեքդի հինտէ սօղրու եիւզ թութու:

ե. 39ա-41բ Օճի պաշ. պէյայն օլունուր. Թահ­մազԳուլունուն հինտէ վարմասը նաքլ օլունուր – Եշտէ նիճէ քի թարիփ... հեչ պիրինին պուռնու գանա­մատը էօյլէ սէլամէթ պուլտու շէհեր կինէ իանլըշընը կէնտիսինէ վերտի:

զ. 41բ-3ա Ալդընճի պաշ. պէյան օլունրուր – Պա­տէ հու օնտան սողրա... Մէհէմմէտ շահը ալդաթտը կէօյիւնիւ եթտի կէթերթտի:

է. 43ա-4բ Ետինճի պաշ. պէյան օլունուր – Թահ­մազ գուլուտա օթաք գուռտուրտու... մէհէմմէտ շահ ճեհանապաթա (=ճեհանալարա) կիթտի:

ը. 45աբ Մէքեզինճե պաշ. պէյն օլուրուն – Թահ­մազ Գուլու տաս սինտէ... թութտու իրանա կելմէք, իտի մուրատը Թահմազ Գուլ ունուն:

թ. 46ա-7ա Տօքուզունճի պաշ. պէյան օլուր – Պու­րա­ճըքտա Թահմազ Գուլունուն... պէն կեթտիմ իսէ տէօրթ տիվարընը կեօրտիւմ, վէ իւսթիւ աչըք:

ժ. 47ա-8բ Օնունճու պաշ. պէյան օլուլուր – Թահ­մազ գուլունուն շահ օլմասը... պեր էվլատընը պուլ­տու­լար Թահմազ ալտը որալըքտա ուք մեշիտի շահզատէի:

ժա. 48բ-9ա Օն պիրինճի պաշ. պէյան օլունուր – Վէ՞ հէփիսի զիաթ եթտիլէր... պօզկունտա քի պիզէ թարիփ եթտիլէր:

ժբ. 49բ-50բ Օն եքենճի պաշ. պէյան օլուրուր – Պու արալըքտա Թահմազ Գուլու... կէնտիլէրինէ շահ եթտիլէր Թահմազ Գուլու, իստէյ մէյիզ տէյէնի գըլըճուն կէչիրտի:

ժգ. 50բ-1բ Օն իւչիւնճիւ պաշ. պէյան օլուր – Պիր սիքքէ քազտըրտը կէնտինէ... շահ օլմասը էչեն պու քարար քէ պիզէպօյլէ նաքլեթտի, քէ ղիլտէ եազտըք:

ժդ. 51բ-2բ Օն տորթունճիւ պաշ. պէյան օլուր – Կէ­լէլիմ կէնէ սիզէ Թահմազ գուլու... սաֆրան հանը տէմ (դէամ) էտէն մաքսաթ շու:

Տե՛ս Քիւչուք Արութին, Պատմութիւն Թահմազ Ղուլու.- [Մա­տե­նադարանի] Գիտական նիւթերի ժողովածու, Հմր 1, Երեւան, 1941, էջ 100-28: Հեղինակի եւ իր գործերի մասին մանրա­մաս­ներ տե՛ս Тамбурист Арутин, Рукаводство по вос­точной музыке, Перевод с турецкого,предисловие и ком­ментарии Н. К. Тагмизяна, Ереван, 1968, էջ 9. Հմմտ. Ստեփանեան Յ., Ցուցակ հայերէն ձեռագրերի հայատառ թուր-քերէն նիւթերի եւ հայատառ թուրքերէն ձեռագրերի, Երեւան, 2008, էջ 54:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Պատմութունըս զայս զօր տէսանի, / նախնեաց մերոց աւանդ պահի, / Ակնայ գուղէն Կամրկապցի, / հա­յոց ազգէն պէտ պանծալի, / մահտեսի Պետրոս իշ­խանի, / որդոյ մահտեսի Ակոբի, / աշխատութեամբ ի լուս ածի, / ընդէրցողաց հայր մեր խընդրի, / թվին հա­յոց Ռ. Բ. հարիւր ԽԶ.ին (1797). եւ ի ամսեն ապրլելեն կարարցա:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1. Պատմութիւն (ինքնաձեռագի՞ր, ջնջած) Աբրա­համ կաթողիկոսի, երկծալ, նօտրագիր, գրեալ ի թուին հայոց ՌՄԽԶ. (1797)», Ա. կազմաստառին՝ «2722», 1ա՝ «636, 2722», «ՌՄԽԵ. 1796, Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 53ա՝ «99-50», 56բ՝ «սարմ, տբ, ստ, Գէորգ»:


2723

ՄԱՏԹԷՈՍ ՋՈՒՂԱՅԵՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՎԵՑՕՐԷԻՑ

ՄԻՋԱԳԻՒՂ

ՌՄՀ. –1821


ԳՐԻՉ՝ Սերովբէ Պետրոսեան Ակնեցի:

ԹԵՐԹ՝ 79 (գրչի էջակալում՝ 2-138, որ է՝ 6բ-74բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 4բ, 5բ, 75ա-9բ: ՊՐԱԿ՝ 5+Ա-Էx12+4+5+Ա-Էx10+4: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ ոճա­ւոր զինանշան, մէջը՝ բերդի վրայ թեւատարած թագակիր արծիւ, ներքեւում՝ «NIGOLO POLLERI», «ALMASSO», նաեւ՝ թեւա­տա­րած արծիւ, տակը՝ «CFA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,8x21 29x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (20.5x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 6ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի (Ա. եւ Բ. փեղ­կե­րին բրոնզէ բուսական զարդաշրջանակներ), միջուկը՝ ստուարա­թուղթ, աստառը՝ կապոյտ հէնքի վրայ դեղին նախշերով ծաղ­կա­թուղթ, կապոյտ էջանիշ ժապաւէնով. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ կանաչ թուղթ, լուսագծերով:

Новый рисунок

Նմուշ 6ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, թ. 75-9ի, Պհպ. Բ-ի եւ Բ. փեղկի ստորին մասը խոնաւութեան հետքերով, 33ա՝ թանաքաբծերով:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

5ա-74բ Գիրք վեցօրէից՝ Մատթէոսի Հայոց վար­դա­պետի հաւաքեցեալ եւ շարադրեցեալ ի բանից սրբոց հարանց, առ դրան սուրբ առաքելոյն Ստաթէի, յամի կենարարին մերոյ 1375 եւ հայոց ՊՀԲ. (1423): Վերստին օրինակեցաւ հաւատարիմ գրչաւ ի հին գաղափարէ՝ օրինակելոյ ի թուին մեր ՌՃԿԹ. (1720), ի նուսատ Սերովբէ նօտարէ Պետրոսեան Ակնեցւոյ. 1821, ՌՄՀ. (1821), ի մարտի 15, ի Միջագիւղ:

Տե՛ս ձեռ. 774, 282ա-377բ: Ցանկ/չիք: Նխ./6ա-7ա: ա/7ա-23բ: բ/24ա-9բ: գ/29բ-43ա: դ/43ա-54բ: ե/54բ-60բ: զ/60բ-3բ: է/63բ-74բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղ.՝ 5ա

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 4ա (1869 թ., նոտրգիր) Ի մատենից Սարգիս Աղա­պապօվ Վարդապետեանցի,1869 ամի փրկչա­կան, յԱղէքսանդրապօլ:

2. 5ա (1885 թ., շղագիր) Հմր 12. Նուէր Սուրբ Էջ­միածնայ Մատենադարանին: Բժիշկ ԳաբրիէլՅոհան­նիսեան, 1885 թ. 12 մայիսի, Ալէքսանդրապօլ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «676, Գիրք վե­ցօրէից», Պհպ. Աա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1 Վեցօրէից գիրք, քառածալ, շաղագիր օրինակ, գրեալ ի թղթի ի Սերովբէ նօտարէ Պետրոսեան Ակնեցւոյ, յամի 1821 ի Միջագիւղ», 1821, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Պհպ. Աա-ին՝ «676, 2723»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա սեւ թանաքով ոճաւոր քառակուսի՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ՊՕՂՈՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ / ՌՄՀ. (1821)»:


2724

ՅԱԿՈԲ ԹՈՎՄԱՅԵԱՆ, ՏԱԽՏԱԿ ԱՐԵԳԱԿԱՆ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ՌՄՀԳ. – 1824


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մեսրոպ արքեպիս. Ադրիանա­պոլ­սեցի:

ԹԵՐԹ՝ 44-1 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 3բ-4ա, 5բ-6ա, 7բ-8բ, 24բ-7ա, 28բ-44բ: ՊՐԱԿ՝ 1-3x2+1-4, խառն (Ա 6, Բ 10, Գ 7, Դ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմ­նե­րով՝ թագապսակ ոճաւոր զինանշան, ցածում՝ GM», «AL­MAS­SO», ոճաւոր զինանշան՝ մէջն աշտարակի վրայ թեւատարած թա­գապսակ արծիւ, ցածում՝ «GIOR MAGNANI», «AFG» առիւծ, «NR», շրջան, մէջը թագի վրայ թեւատարած թագակիր արծիւ, ներքում դափնու կամ արմաւենու 2 ճիւղ, նաեւ՝ 3 բարձ­րադիր գլխարկ, այլ թուղթ (թ. 2-7)՝ լուսադրոշմով՝ «ВР» [1]//1: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 25,5x17,5 (թ. 2-3), 25,8x19,4 (թ. 4-5), 25x20,5 (թ. 6-7), 33,5x20,5 (թ. 8-44): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (թ. 2՝ 23x17, թ, 3՝ 19x16, թ. 4՝ 24x17, թ. 5՝ 25x18, թ. 6՝ 17.5x20, թ. 7՝ 18x20.5, 10ա-2ա՝ 25.5x17.5, թ. 13-24՝ 24x14.6): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 13ա): ՏՈՂ՝ 32-39: ԿԱԶՄ՝ կարմիր-կապոյտ-գորշ ծաղկաթուղթ, մի­ջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղ­­նաւուն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թ. 1 (սկ.)՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմով՝ «NR»:

Новый рисунок

Նմուշ 13ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, 23ա՝ թանաքաբիծ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 9ա-24ա Տախտակ արեգական, հաշուեալ ի վե­րայ միջօրէին Կոստանդինուպօլսոյ, ըստ ընթացից հնոյ տօմարին հռոմայեցւոց: Ի հայրապետութեան տեառն տեառն Եփրեմի սրբազնասուրբ կաթուղի­կո­սին ամենայն Հայոց: Յամի Տեառն 1824, օգոստոսի 1, ի Կոստանդինուպօլիս

– 9բ [Ոտանաւոր] – Ծանի՛ր եւ զայս, ո՛վ իմաս­տուն եւ խոհական... թէ զարարիչն արարածովք մար­դիկք ծանեան: Յիսուս Որդի:

1. 10ա-12ա [Աղիւսակք]

ա. 10ա Աղիւսակ Ա. – Ամք յուլեան նախ քան զՔրիստոս: Միջին երկայնութիւն*:

* Որպէս սկզբնատող բերել ենք աղիւսակի սիւնեակների մակագրութիւնները, այս եւ յաջորդ աղիւսակները լրացուած են համապատասխան թուային արժէքներով:

բ. 10ա Աղիւսակ Բ. – Ամք Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի: Միջին երկայնութիւն:

գ. 3. 10ա Աղիւսակ Գ. – Պարզ ամք: Միջին երկայ­նութիւն:

դ. 4. 10ա Աղիւսակ Դ. – Ամիսք հռոմայեցւոց: Մի­ջին երկայնութիւն:

ե. 5. 10ա Աղիւսակ Ե. – Նահանջ օր, հասարակ օր: Միջին երկայնութիւն:

զ. 6.Աղիւսակ Զ. Աղիւսակ ընթացից արեգական մի­ջին երկայնութեան իւրաքանչիւր ժամուց եւ րո­պէից եւ մանրամասնոյն որք զկնի, բայց հակ գու­մարմամբ:

է. 7. 10բ-11ա Աղիւսակ Է. Աղիւսակ հաւասարու­թեան պարունակի արեգական, որ ի գործ դնի միջին երկայնութեամբ + կամ – ըստ նշանացն: Մնացորդ Աղիւսակ հաւասարութեան պարունակի արեգական, որ ի գործ ածի որպէս զնախ[ը]նթացն – Աստիճան, 0. խոյն, 1. Ցուլ, 2. Երկաւոր, 3. Խցգետին, 4. Առիւծ, 5. Կոյս, Աստիճան, Աստիճան, 6. Կշիռ, 7. Կարիճ, 8. Աղեղ­­նաւոր, 9. Այծեղջիւր, 10. Ջրհոս, 11. Ձուկն, Աստիճան:

ը. 8. 11բ Ը. Աղիւսակ միջորէական, հաշուեալ ի վե­րայ 41O լայնութեան Կոստանդնուպօլսոյ, ըստ 23O,28՛ բոլոր հակման արեգական:

թ. 9. 12ա Աղիւսակ Թ. Աշխարհագրական երկայ­նութեանց եւ լայնութեանց ոմանց երեւելի քաղաքաց, ըստ արդի հեղինակաց:

– 12բ-3բ Առ բարեմիտ ընթերցօղս – Արդարեւ, ի վաղուց ժամանակաց ի սիրտս մեր անկեալ կայր ձեռն արկանել ի սոյն գործ... եւ մեք ի խնամս ձեր ապաս­տա­նեալ՝ խոնարհ ծառայ ձեր իբր բժիշկ Յակովբ Թով­մայեան Կոստանդինուպօլսեցւոյ:

2. 14ա-24ա Յաղագս բացատրութեան եւ գոր­ծա­ծութեան աղիւսակացս – Հանդիսացաք աստանօր ի բացատրութիւն... որպէս ունիս տեսանել ահաւասիկ յառաջիկայդ:

ա. 14աբ Յօդուած Ա. Յաղագս զինչութեան եւ բացատրութեան աղիւսակաց – Նախ իմա՛, զի յա­ռաջ­նումն երեսի անդ... հուսկ ապա ութներորդ աղ­իւ­սակն է միջօրէական ժամուն Կոստանդինուպօլ­սոյս:

բ. 14բ-8ա Յօդուած Բ. Յաղագս հարկաւոր գի­տե­լեաց – Աստէն ունիմք զհարկաւոր գիտելիս... խնդրել զհաւասարութիւն համեմատական ի միջօրէական ժամու յաղիւսակէ եւ յայլմէ:

գ. 18ա-21բ Յօդուած Գ. Յաղագս գործածութեան աղիւսակաց – Գործածութիւն աղիւսակաց ոչ այլ ինչ է... զայս եւս իմա՛, թէ՛ բարձրութիւնն եւ թէ՛ ցա­ծու­թիւնն մի աստիճան տեւէ եւ ո՛չ աւելի, իբր 24:

դ. 22ա-4ա Յօդուած Դ. Յաղագս գտանելոյ զտե­ղի արեգական, յայլ եւ այլ գաւառի կամ քաղաքի – Գիտելի է աստանօր, զի յորում քաղաքի... յորս գրեալ եմք յաղիւսեկիս որպէս ուսար: Այսքան առ այս շատ համարեալ, բաւեսցի:

Բ.1. 27բ Աղիւսակ գտանելոյ զմիջին ժամանակ ծննդեան եւ լրման լուսնի ի միջօրէի Կոստանդնու­պօլ­սոյս – [սիւնակք] Բաղադրեալ ամք: Շրջան լուսնի: Պարզ ամք: Շրջան լուսնի: Թիւք թաւալմանց: Միջին թաւալումն: Ամիսք: Շրջան լուսնի:

2. 28ա Համառօտ խրատ գործածութեան աղիւ­սա­կիս – Գումարեա՛ զշրջանս տարւոյն եւ ամսոյն... այսպէս արասցես եւ զայլսն:

Գ.1. 2ա, 3ա Աղիւսակ ամսամտից: Խրատ գոր­ծա­ծութեան աղիսակիս – Թէպէտ բազումք ի հեղի­նա­կաց աւանդեալ են կանոնս... պարտիս ի գործ դնել զբնական թիւս եւ ո՛չ զգրաշարս, որպէս ունիս տեսա­նել ի խրատիս:

2.ա. 5ա, 4բ [Խրատ գործածութեան աղիւսակի] – Աստուածապատիւ Հօրդ իմոյ, աստուածաշօշափ օծեալ սուրբ աջոյ համբոյր: Շնորհագիր մատանցդ գրու­թիւն, որ ի 3 նոյ. 1824... որ ի դեկ. 1824:

բ. 6բ-7ա Աստիճան (= Աղիւսակ աստիճանաց հայերէն գրոց):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս բովանդակութիւն՝ 5ա, 4բ:

Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 9ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

9բ (1872 թ., շղագիր) Ի գրոց հոգեւոր ծնողին իմոյ հանգուցեալ Սարգիս պատրիարքի Կ. ՊօլսոյԱնդ­րիա­նապօլսեցւոյ, գոլով սոյն իսկական ձեռագիր հե­ղի­նակութիւն Յակօբ բժշկի Թովմայեան, որ ընծայեալ էր երբեմն առ Մեսրոպ արքեպիսկոպոսն Անդրիանու­պօլսոյ՝ հոգեւոր պապուն իմոյ, նուիրեցի ի յիշատակ հոգւոց նոցին մատենադարանի ՍրբոյԷջմիածնի՝ ի գնալն իմ յառաջնորդութիւն հայոցն Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի, հրամանաւ Տ. Տ. Գէորգայ Դ. կա­թողիկոսի ամենայն Հայոց: Խնդրեմ յիշել զմեզ յաղօթս ձեր՝ որք հանդիպիք: Գրիգորիս եպս. Պարս­կաս­տանի եւ Հնդկաստանի, 1 ապրիլ, 1872, ի Սուրբ Էջմիածին:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1. Տախտակ արե­գական», կազմի Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Զիճ Յակոբայ Թովմայեան, 87», Ա. կազմաստառին ամ­րացուած թերթիկին «Հմր 116, 1. Տախտակ արեգա­կան, հաշուեալ ի վերայ միջօրէի Կ. Պօլսոյ, ըստ ընթա­ցից նոր տումարին Հռոմայեցւոց, կիսածալ, շաղագիր, գրեալ ի թղթի, յանյայտ գրչէ, ի Կ. Պօլիս, ի հայրա­պետութեան Տեառն Տեառն Եփրեմ կաթուղիկոսի: Ի սկիզբն ունի Խրատ վասն գործադրութեան աղիւսակի ամսումտից: Չունի զյիշատակարան», 1ա՝ «685, 2724», «1824, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:


2725

ՊԵՏՐՈՍ ԲԵՐԹՈՒՄԵԱՆ-ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄՀԳ. 1824


ԳՐԻՉ, ՍՏԱՑՈՂ՝ Դիոնէսիոս Երեւանցի:

ԹԵՐԹ՝ 200 (գրչի էջակալում՝ 1-392, որր է՝ 3ա-198ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 199ա-200ա: ՊՐԱԿ՝ 1-20x10 (ԺԳ, ԺԴ 8, Ի 11, Դ, ԺԹ 12): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով. «GJF, LONDON», «GMI», 3 բարձրադիր գլխորկ լուսադրոշմներով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30.5x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26x16-7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ սեւ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա՝ թուղթ. լուսադրոշմով՝ «GJF, LON­DON», սկզբից:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Կամարի ներքոյ Էջմիածնի տաճար, կամարի աջ եւ ձախ կողմերում 1ական հրեշտակ՝ 178բ: Խո­րան՝ 2ա: Կիսախորան՝ 3ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հան­գուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կանաչ, դեղին, նարնջի, կապոյտ, շագանակագոյն, մոխրագոյն, ոսկի, բրոնզ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, վրան՝ մոմի հետքեր, աստառը՝ պոկուած, լուսանցակողերը սեւացած. գրեթէ բոլոր թեթերին խոնաւութեան հետքեր, թանաքի թթուայնութեան հետեւանով թ. 18-198-ի գրադաշտը գունափոխուած, զանազան բծեր, թ. 188՝ հիմքին մօտ ընդերկայնակի գրեթէ 21 սմ պատ­ռուած, թերթ՝ 199՝ վերին աջ եզրը պոկուած, թ. 199, 200, Պհպ. Ա.՝ ծալուածքի հետքերով:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-178ա Քարոզ տարեկան

Քարոզ տարեկան: Օգնեա՛ Հոգիդ Սուրբ Աս­տուած: Արարեալ Պետրոսի վարդապետի Նախի­ջե­ւանց­ւոյ Աղամալեան՝ ի փառս եւ ի պատիւ տնօրէ­նու­թեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի յօ­գուտ մանկանց եկեղեցւոյ: Ի հայրապետութեան Տեառն Սիմէօնի սրբազան կաթուղիկոսին, ի թուին հայոց ՌՄԻ., յամի Տեառն 1771ին: Եւ այժմ աշխա­տասիրեալ՝ մեծաւ զգուշութեամբ գաղափարեցաւ ի ձեռնասուն աշակերտէ Եփրեմ արքեպիսկոպոսի՝ ի Դիոնէսիոս նուաստ վարդապետէս Երեւանցւոյ, ի վայելս իմ եւ ի յիշատակ բանասիրաց առ յապայն: Ի հայրապետութեան Տեառն Եփրեմայ սրբազնա­գոյն կաթողիկոսի ամենայն Հայոց, յամի Տեառն 1824, ի մայրագահն Սուրբ Էջմիածին:

Տե՛ս ձեռ. 174, 38ա-195ա: ա/3ա-5բ: բ/11ա-2ա: գ/12ա-4բ: դ/15աբ: ե/15բ-25ա: զ/25բ-33բ: է/33բ-45ա: ը/45ա-7բ: թ/47բ-50բ: ժ/50բ-6ա: ժա/56ա-64բ: ժբ/65ա-9բ: ժգ/69բ-70բ: ժդ/70բ-2ա: ժե/72ա-8ա: ժզ/78ա-90բ: ժէ/90բ-102բ: ժը/103ա-4ա: ժթ/104ա-14ա: ի/114ա-7բ: իա/117բ-26ա: իբ/126ա-8ա: իգ/128ա-32ա: իդ/132ա-4ա: իե/134ա-6ա: իզ/136ա-8ա: իէ/138ա-42ա: իը/142ա-51բ: իթ/151բ-3ա: լ/153ա-8ա: լա/158ա-9բ: լբ/160ա-1բ: լգ/161բ-2բ: լդ/162բ-3բ: լե/163բ-5բ: լզ/165բ-8ա: լէ/168ա-70բ: լը/170բ-6ա: լթ/176բ-8ա:

Ունի նաեւ՝

ա. 5բ-8բ Յաղագս քրիստոնէական հաւատոյ – Կենդանութեան աղբիւրն Յիսուս վճռէ խաւսելով առ Հայր... զյառնելն ի կեանս եւ ի դժոխս:

բ. 8բ-11ա Յաղագս յուսոյ եւ հարկաւորութեան նորին – (Նխ.) Յուսացաք յանուն քո... Յոյսն բաժանի ի բնական եւ ի գերբնական... անհուն ողորմութեամբն Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

Բ. 178ա-95բ Հատոր երկրորդ [Քարոզք Պետրոսի վարդապետի Աղամալեան]

Տե՛ս ձեռ. 174, 198ա-218բ:ա/179աբ: բ/179բ-81ա: գ/181ա-3ա: դ/183ա-4ա: ե/184բ-5բ: զ/185բ-7ա: է/187ա-9բ: ը/189բ-91ա: թ/191ա-2բ: ժ/193ա-4ա: ժա/194ա-5բ:

– 196ա-8ա Ցանկ Քարոզգրքոյս – Ա. Քարոզ: Յա­ղագս խոնարհութեան... ԽԹ. քարոզ:Ի վերայ Խաչվե­րացին... Կատարեցաւ առաջին եւ երկրորդ հատոր գործոյս ի փառս Հոգւոյն Սրբոյ, ի խնդրոյ Սրբոյ Աթո­ռոյս նորընծայից ոմանց բանասիրաց (հմմտ. ձեռ. 174, 195բ-7բ):

Ծնթ. ԽԱ. քարոզին յաջորդող քարոզը թիւրիմացաբար հա­մար­կալուած Ծ.:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս Տիտղ.՝ 2ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 178բ (1857 թ., բոլորգիր) Է: Ես՝ դպիր Յակոբս, յետին բանասէր եւ կրտսեր վարժապետաց Արցա­խե­ցի, ընթերցի զԳիրքս Քարոզութեան միանգամ աւար­տելով եւ սեռն սիրով եւ մաքուր մաղթանօք խնդրեցի ի ճշմարիտ քարոզչէն Յիսուսէ տալ արքայութիւն եւ պսակ փառաց իմ բարեպաշտօն եւ աստուածասէր իշ­խանին՝ աղայ մահտեսի Թաթէոսի եւ իւր կողակցեացն եւ իւր մատաղերամ նորաբողբոջ որդւոցն եւ համայն ընտանեացն, եւ աղերսեմ՝, ո՛ հոգեսէր հանդիպօղք, յիշել զսոսա ի բարի աղօթս ձեր միով Հայր մերիւ: Յամի Տեառն 1857, ապրիլ 8, ի գիւղն Աշտարակ, որք հռչակեալ կոչին Շահազիզեանց:

2. 200բ (1879 թ., շղագիր մատիտով) Մկրտիչ շա­լաիչս հազար ութ հաուրեթանասունին ամի փե­տէր­վար երեք փեսակվեցի, նոյն թվի յուլիսի իննի երէխեն չայավ (այսպէս):

3. 198բ (1887 թ., շղագիր) Յիշեցէ՛ք ընթերցո՛ղք, զՄեսրովբ եպիսկոպոս Սմբատեանց նախիջեւանցի, միաբան Սրբոյ Էջմիածնի՝ զժողովողս ազգային հնու­թեանց եւ յիշատակարանաց, եւս եւ բանահիւսագրու­թեանց Արարատեան նահանգի, որ հրամանաւ եւ տնօրէնութեամբ Տ. Մակար վեհափառ կաթողիկոսի ամենայն Հայոց պաշտաւնական գործով պատահելով յԱշտարակ գիւղ Արագածոտն գաւառի, ի տան արժա­նա­պատիւ Սարգիս աւագ քահանայի Բջնունւոյ, տեսի եւ ընթերցայ զպատուական Քարոզգիրքս Նախիջե­ւան­ցի Աղամալեան մեծանուն Պետրոս վարդապետի, ի 15 յունիսի 1887 ամի, յԱշտարակ:

4. 198բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Յիշեալ լիջիր նզովիւք, ո՛վ մուկ զազիր, զգեցեալ հանդերձ եպիսկոպոսի, ապա­կանիչ ձեռագրաց:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «700», «2», Աա՝ «700, 2725», 1ա՝ «Հմր 2», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Կազմի Բ. փեղկի աստառին «Պարչչ քան Կարապետ չամ»:


2726

ԳԷՈՐԳ ԶՄԻՒՌՆԱՑԻ-ԵՒԴՈԿԱՑԻ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ՌՄՁԳ. 1834


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր սրկ. Դնդանճեան

ԹԵՐԹ՝ 212. չգրուած՝ 1աբ, 2բ-3ա, 4աբ, 166ա-7բ, 209բ, 212աբ: ՊՐԱԿ՝ 4+1-21x10 (21՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,6x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23.5x15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ մուգ եւ բաց շագանակագոյն շեր­տե­րով, ոսկեգոյն զարդագօտիով կաշի, փեղկերին՝ ոսկեգոյն զարդաշրջանակներ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ ոսկեգոյն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, լուսա­գծե­րով եւ լուսադրոշմով՝ «NR» եւ առիւծ. մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 5ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ բուսական (3բ): Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, Ա. փեղկի ստո­րին, Բ. փեղկի վերին մասերը մէջքից անջատ, թ. 142-3, 171-3՝ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, թ. 102ա, 184ա, 199ա՝ թանաքի հետքեր, թ. 194-212՝ լայնքի գրեթէ կէսից ընդլայնակի պատռ­ուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա, 2ա-211բ Քարոզգիրք, հաւաքեալ աստի եւ ան­տի, աշխատասիրութեամբ Գէորգ եպիսկոպոսի Զմիւռ­նացւոյ՝ դիտին Եւդոկիոյ, ի դիւրութիւն նորա­կիրթ քարոզչացն ուխտին Սրբոյն Աննայի: Ի հայրա­պե­տութեան տէր Եփրեմի սրբազան կաթուղիկոսի ամենայն Հայոց. յԵւդոկիա, 1826: Իսկ այժմ ընդօրի­նակեալ ի նոյն իսկ բնագրէ ի մահտեսի Գրիգորէ Դնդանճեան Պօլսեցւոյ՝ սարկաւագէ տեառն Ստե­փան­­նոսի առաքելաշնորհ արհեպիսկոպոսի եւ հրեշ­տա­կակրօն պատրիարգի մեծի մայրաքաղաքիս: Ի պատրիարգութեան նորին, յամի Տեառն 1834, եւ ի սեպտեմբեր 28, ի Կոստանդնուպօլիս:

Տե՛ս ձեռ. 5316, 5ա-154բ, 169ա-71բ: Յառաջա­բա­նու­թիւն/3բ: ա/175բ-6բ: բ/177աբ: գ/180ա-1ա: դ/183բ-5ա: ե/185ա-6բ: զ/190ա-1բ: է/174բ-5բ: ը/168ա-9բ: թ/83բ-5բ: ժ/178բ-80ա: ժա/77ա-8ա: ժբ/չիք: ժգ/5ա-8ա: ժդ/85բ-7բ: ժե/141բ-3բ: ժզ/81բ-3բ: ժէ/125բ-7ա: ժը/115բ-8բ: ժթ/155բ-8ա: ի/59բ-61բ: իա/137ա-9ա: իբ/25ա-8ա: իգ/8ա-11բ: իդ/11բ-4ա: իե/14ա-7ա: իզ/17ա-20ա: իէ/23ա-5ա: իը/73բ-4բ: իթ/95բ-7ա: լ/61բ-3ա: լա/163բ-5բ: լբ/118բ-21բ: լգ/149բ-50բ: լդ/35բ-7ա: լե/69բ-71ա: լզ/37ա-9բ: լէ/31բ-5ա: լը/28բ-31բ: լթ/55ա-6բ: խ/49բ-51բ: խա/78բ-80բ: խբ/39բ-42ա: խգ/53ա-5ա: խդ/177բ-8բ: խե/206ա-7ա: խզ/51բ-3ա: խէ/158ա-60ա: խը/80բ-1բ: խթ/127ա-8ա: ծ/150բ-2ա: ծա/132բ-3բ: ծբ/139բ-41բ: ծգ/147ա-9բ: ծդ/58ա-9բ: ծե/128ա-30բ: ծզ/195ա-7ա: ծէ/122ա-5բ: ծը/169բ-71ա: ծթ/99ա-101բ: կ/101բ-5ա: կա/56բ-8ա: կա1/113ա-5բ: կբ/109ա-13ա: կգ/75բ-7ա: կդ/68ա-9բ: կե/20ա-3ա: կզ/44ա-7բ: կէ/47բ-9բ: կը/74բ-5բ: կթ/152բ-3բ: հ/90բ-2բ: հա/71ա-3բ: հբ/172բ-4ա: հգ/197ա-8բ: հդ/192աբ: հե/193ա-5: հզ/92բ-5բ: հէ/181բ-3բ: հը/199ա-200բ: հթ/200բ-3ա: ձ/42ա-4ա: ձա/207բ-9ա: ձբ/204ա-5բ: ձգ/189ա-90ա: ձդ/171ա-2բ: ձե/187ա-9ա: ձզ/203ա-4ա: ձէ/66ա-8ա: ձը/97ա-9ա: ձթ/63ա-5բ: ղ/չիք: ղա/153բ-5բ: ղբ/162ա-3բ: ղգ/143բ-5ա: ղդ/145բ-6բ: ղե/88ա-90բ: ղզ/133բ-5բ: ղէ/135բ-7ա: ղը/105ա-9ա: ղթ/160բ-1բ: ճ/130բ-2բ: Ցանկ/210ա-1բ:

Ներդիրներ (Բ. պահպանակի եւ Բ. կազմաստառի միջեւ)՝

1. թուղթ (26x20.5), նամակ, հայատառ թուրքերէն (հայերէնը՝ միայն սկսուածքի առաջին բառերը): ԺԹ. դ. 2 թերթ. չգրուած՝ Աբ-Բբ: Կապոյտ. թուղթ, ճնշադրոշ­մով՝ «PARIS» գրութեամբ, միասիւն, շղագիր: «Ղա­զա­րոս մայիսի քօնթրաթօ օլտուրքի: Տէրվիշ օղլու հաճը Յօհաննէս... Կենսատու փրկի՛չ մեր Յիսուս Քրիստոս, անզեղջ... քրիստոնեայ սեմայի փրկիչ Յիսուս Քրիս­տոս»:

2. Գրութիւն կիսով հայերէն, կիսով հայատառ թուր­քերէն, ԺԹ. դ.: Ստացուած 1 թերթի ընդլայնակի երկտակումով, գրուած 1 երեսը: Սպիտակ թուղթ, 21.5x13.5, ճնշադրոշմով՝ «BATD» գրութեամբ, միա­սիւն (18x13), շղագիր, Երջանիկ առաքեալն Պօղոս պուկիւն սուրբ Գէորգ... եւ նա ցուցցէ ձեզ վերնատուն մի մեծ զարդարեալ», բուն շարադրանքի վրայ երկայ­նակի 4 տող՝ «Գերապատիւ ազգասէր երեսփոխանաց ընդհանուր ժողովոյ օրհնեալ ազգիս՝ ողջոյն եւ օրհ­նու­թիւն քրիստոսական: Որ ըստ անհրաժարելի օրի­նաց ճշմարիտն ազգասիրութեան սիրեն զհամազ­գա­յինս իւրեանց, զվիշտ նոցա ի ցաւ իւր»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս Տիտղ.՝ 2ա:

ՆՇՈՒՄ՝ Աա՝ «701, 2726», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս», մէջքին ամրացուած թերթիկին՝ «Գիրք Գէորգ եպիսկոպոսի Զմիւռնացոյ», «701», «Քարոզգիրք»:


2727

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼԵԱՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ ԿԻՒՐԱԿԷԻՑ

 

ԺԸ. դար


ԹԵՐԹ՝ 339-3 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում 1-618, որ է՝ 4ա-312բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 313ա-39բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԸx12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ D&CBLAUW, ցանկա­պատ՝ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սուրը թաթին, առիւծի գլխա­վերեւում՝ «PRO PATRIA», իսկ մուտքի տակ՝ «B»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x13.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 8ա): ՏՈՂ՝ 45: ԿԱԶՄ՝ տպարանային դրոշ­մա­զարդ (Ա. փեղկի կենտրոնում խաչելութիւն, Բ. փեղկի կենտ­րո­նում՝ Աստուածածինը՝ մանուկ Յիսուսը գրկին) մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսան­ցա­կողերը՝ ոսկեզօծ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, թ. 1-3+ԲԳ, թուղթ, չգրուած, լուսագծերով ու լուսադրոշմով՝ ձեռագրի բուն թղթի հետ նոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը՝ մա­շուած. հիմքից անջատէջանիշ ժապաւէններ՝ թ. 135-6ի միջեւ դե­ղին, թ. 196-7ի միջեւ՝ վարդագոյն, թ. 253-4ի միջեւ՝ կապոյտ. գրե­­թէ բոլոր թերթերի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հե­տեւանով գունափոխուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր:

Новый рисунок

Նմուշ 8ա

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

4ա-312բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրա­կէից]

Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ 4ա: ա/4ա-9բ: բ/9բ-12ա: գ/12ա-5ա: դ/15ա-16ա: ե/16ա-9բ: զ/19բ-24ա: է/29բ-32ա:ը/24ա-7բ: թ/27բ-9բ: ժ/32ա-4բ: ժա/34բ-9բ: ժբ/39բ-42բ: ժգ/42բ-5բ: ժդ/45բ-7բ: ժե/48ա-50բ: ժզ/51ա-2ա: ժէ/52ա-6ա: ժը/56ա-9բ: ժթ/59բ-60բ: ի/60բ-3բ: իա/63բ-6ա: իբ/66ա-9բ: իգ/69բ-71ա: իդ/71բ-5ա: իե/75ա-7բ: իզ/77բ-80ա: իէ/80ա-1բ: իը/81բ-4ա: իթ/84ա-6ա: լ/86ա-9ա: լա/89ա-91բ: լբ/91բ-4ա: լգ/94ա-5բ: լդ/95բ-6բ: լե/96բ-8բ: լզ/98բ-100բ: լէ/100բ-3ա: լը/103ա-6ա: լթ/106ա-8բ: խ/108բ-11ա: խա/111ա-2բ: խբ/112բ-4բ: խգ/114բ-6բ: խդ/116բ-21բ: խե/121բ-4ա: խզ/124ա-7ա: խէ/127ա-9ա: խը/129ա-33ա: խթ/133ա-5բ: ծ/135բ-7բ: ծա/137բ-40բ: ծբ/140բ-2բ: ծգ/142բ-6ա: ծդ/146ա-150բ:ծե/150բ-3բ: ծզ/153բ-7ա: ծէ/157ա-8բ: ծը/158բ-62ա: ծթ/162ա-3բ: կ/163բ-6ա: կա/166ա-8բ: կբ/168բ-70ա: կգ/170ա-1բ: կդ/171բ-3ա: կե/173ա-4բ: կզ/175ա-6բ: կէ/176բ-9ա: կը/179ա-80բ: կթ/180բ-3ա: հ/183ա-4բ: հա/185ա-7ա: հբ/187ա-8ա: հգ/188բ-9բ: հդ/189բ-90բ: հե/190բ-3ա: հզ/193ա-5բ: հէ/195բ-8ա: հը/198ա-201ա: հթ/201ա-6ա: ձ/206բ-7բ: ձա/207բ-10ա: ձբ/210բ-4բ: ձգ/214բ-5բ: ձդ/215բ-7ա: ձե/217ա-8ա: ձզ/218ա-9ա: ձէ/219ա-22բ: ձը/222բ-5ա: ձթ/225ա-7բ: ղ/227բ-32ա: ղա/232ա-7ա: ղբ/237ա-40ա: ղգ/240ա-3ա: ղդ/243ա-4ա: ղե/244ա-7ա: ղզ/247ա-50բ: ղէ/250բ-3բ: ղը/253բ-6ա: ղթ/256ա-8ա: ճ/258ա-64ա: ճա/264ա-7բ: ճբ/267բ-9բ: ճգ/269բ-71բ: ճդ/271բ-4բ: ճե/274բ-7բ: ճզ/277բ-85ա: ճէ/285ա-7ա: ճը/287ա-8ա: ճթ/288ա-91բ: ճժ/291բ-5ա: ճժա/295ա-8բ: ճժբ/298բ-300բ: ճժգ/300բ-3ա: ճժդ/303ա-5բ: ճժե/305բ-8բ: ճժզ/308բ-10ա: ճժէ/310ա-2բ: Յիշ./312բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

312բ (1872 թ. շղագիր) Սոյն այս Քարոզգիրք Յա­կոբ պատրիարքի Կ. Պոլսոյ գոլով ի գրոց հոգեւոր ծնողին իմոյ՝ Սարգիս պատրիարքի Կ. Պօլսոյ, որ հան­գեաւ ի Տէր ի նոյն մայրաքաղաքի յամին 1865 եւ ի 28 յուլիսի եւ թաղեցաւ ի գերեզմանատունն Իւսկիւտա­րու, նուիրեցի ի յիշատակ հոգւոյ նորին՝ մատենադա­րանի Սրբոյ Էջմիածնի, ի գնալն իմ յառաջնորդութիւն Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի՝ հրամանաւ Տ. Տ. Գէորգայ Դ. կաթողիկոսի ամենայն Հայոց: Խնդրեմ յի­շել զմեզ յարժանաւոր աղօթս ձեր: Գրիգորիս եպս. Պարս[կաստանի] եւ Հնդկաստանի: 1 ապրիլ, 1872, ի Սուրբ Էջմիածին:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «705, 2727», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»,թ. 48-49ի միջեւ7.2x3.1 չափսի թղթիկ, լուսագծերով, 2 տող, նոտրգիր. «20ինճի սրան բարձրագոյն է, քան աշխարհս 90ինճի թղթահամարն» արտագրուած է 90րդ էջի (48բ) 20րդ տողից. կազմի մէջքի պիտակին՝ «705», «Կ[իրակէից] քարոզ գ/// [պա]տարագին///», «1. Քարո[զ] Յակո[բ]ի պատ­ր[իարգ] Նալեան»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4ա՝ բոլորակ, անընթեռնելի:


2728

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼԵԱՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ ԿԻՒՐԱԿԷԻՑ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ԺԸ. դար


ԳՐԻՉ՝ Անանուն (5ա-393բ), Մանուկ դպիր (394ա-438բ):

ԹԵՐԹ՝ 440 (գրչի էջակալում՝ 21-824. որ է՝ 11ա-438բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 4բ, 439ա-40բ: ՊՐԱԿ՝ 3+Ա-ԼԳx12 (Ա 7, Ե 11)+4x12(4՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թա­գա­պսակ երկրաչափական պատկերի մէջ շուն եւ AP՝ վե­րեւում բուսական զարդանախշ, թ. 439՝ թագապսակ բուսական շրջա­նակ, մէջը՝ «GFA», վերեւում թեւատարած թագակիր թռչուն: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,6x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24-26.5x15.7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա, 395ա): ՏՈՂ՝ 40-46: ԿԱԶՄ՝ դրոշմա­զարդ մուգ եւ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարա­թուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀ­ՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ-Ե, թուղթ (Աա, Եբ՝ ծաղկաթուղթ, մասն կազ­մաս­տա­ռի):

Новый рисунок

Նմուշ 11ա

Новый рисунок

Նմուշ 395ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ճակատազարդ (գծանկար)՝ 5ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր (գծանկար):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ձեռագրից անջատ, կաշին մա­շուած, քերծուած, տեղ-տեղ սեւացած, Ա. փեղկի եւ մասամբ մէջքի կաշին 12-13 սմ տրամագծով շրջանաձեւ թափուած. գրեթէ բոլոր թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ, վե­րին հատուածում խոնաւութեան հետքեր, թ. 5ի ստորին ծայրը պատռուած եւ յետագայի թղթով լրացուած, Պհպ. Դ.՝ գրեթէ կէսից ընդլայնակի 9 սմ-ով պատռուած. լուսանցակողերը՝ գու­նա­թափ եւ սեւացած, խորագրերի կարմիրը հադիպակաց էջերին դրոշմուած, գրեթէ բոլոր սկզբնատողերի առաջին գլխատառերն ուրուագծային:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

[Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրակէից]

Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ չիք: ա/5ա-13բ: բ/13բ-6բ: գ/16բ-21ա: դ/21ա-3ա: ե/23ա-7բ: զ/28ա-35ա: է/43ա-7ա: ը/35ա-40ա: թ/40բ-3ա: ժ/47ա-51ա: ժա/51ա-8բ: ժբ/58բ-63ա: ժգ/63ա-7բ: ժդ/67բ-70բ: ժե/71ա-5բ: ժզ/75բ-7բ: ժէ/77բ-84ա: ժը/84ա-9ա: ժթ/89ա-91ա: ի/91ա-5ա: իա/95ա-9ա: իբ/99ա-104բ: իգ/104բ-7ա: իդ/107ա-12: իե/112բ-6բ: իզ/116բ-20բ: իէ/120բ-3ա: իը/123ա-6բ: իթ/126բ-9բ: լ/129բ-4բ: լա/134բ-8ա: լբ/138ա-41բ: լգ/141բ-4ա: լդ/144ա-5բ: լե/145բ-9ա: լզ/149ա-52ա: լէ/152ա-6ա: լը/156ա-60բ: լթ/160բ-4բ: խ/164բ-8բ: խա/168բ-71ա: խբ/171ա-4ա: խգ/174ա-7ա: խդ/177ա-85ա: խե/185ա-9ա: խզ/189ա-94ա: խէ/194ա-7ա: խը/197ա-203բ: խթ/204ա-7բ: ծ/207բ-11ա: ծա/211ա-5ա: ծբ/215ա-9ա: ծգ/219ա-24բ: ծդ/224բ-31ա: ծե/231ա-5բ: ծզ/235բ-41ա: ծէ/241ա-3բ: ծը/243բ-9ա: ծթ/249ա-52ա: կ/252ա-6ա: կա/256ա-9բ: կբ/259բ-62ա: կգ/262ա-4ա: կդ/264ա-6բ: կե/266բ-9բ: կզ/269բ-72ա: կէ/272ա-5բ: կը/275բ-8ա: կթ/278ա-82ա: հ/282ա-4բ: հա/284բ-8ա: հբ/288ա-90ա: հգ/290ա-2ա: հդ/292ա-4ա: հե/294ա-7ա: հզ/297ա-301ա: հէ/301ա-5ա: հը/305ա-10ա: հթ/310ա-8բ: ձ/318բ-20ա: ձա/320ա-4ա: ձբ/324ա-30բ: ձգ/330բ-2բ: ձդ/332բ-4բ: ձե/334բ-6բ: ձզ/336բ-8ա: ձէ/338ա-43ա: ձը/343ա-7ա: ձթ/347ա-51ա: ղ/351ա-8ա: ղա/358ա-66բ: ղբ/366բ-70բ: ղգ/370բ-5բ: ղդ/375բ-7ա: ղե/377ա-81բ: ղզ/381բ-7բ: ղէ/387բ-92բ: ղը/392բ-6ա: ղթ/չիք: ճ/396ա-403բ: ճա/403բ-8ա: ճբ-ճը/չիք: ճթ/408ա-12ա: ճժ/412բ-7ա: ճժա/417ա-21բ: ճժբ/421բ-4ա: ճժգ/424ա-7բ: ճժդ/427բ-31ա: ճժե/431բ-5ա: ճժզ/չիք: ճժէ/435ա-8բ: Յիշ./438բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

438բ Իսկ այժմ վերստին գաղափարեցաւ ի բուն օրի­նակէ հեղինակիս ձեռամբ մեղսաներկ՝ Պատրիար­գա­րանի բազմաշխատ գրագիր Մանուկ դպրի, ի Կոս­տանդնուպոլիս, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածին եկղեցւոյ, ի թաղն Նշանճի, ի համալսարանի մերում: Արդ, ի ընթեռնուլն եւ ի յօրինակելն զսրբագրութիւնսն, հայեսջիք, որ ինչ ի սպրդմանէ գրչի է, ներեցէ՛ք եւ յիշեցէ՛ք ի բարին, զի եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Աստուծոյ. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. Պհպ. Եա (ԺԹ. դ., շղագիր,) Սոյն գիրս Քարոզա­գիրք ով որ կարդայ, մեղք չի համարէ. եւ Աստուծոյմէ խնդրէ իմ մեղացս թողութիւն, եւ ծախեցի աժան գնով, որ իմ մեղքիս կէսն ալ նա քաշէ, այսինքն՝ Մկրտիչ վարդապետն Յովակիմեան յԱստրախանցի:

2. Պհպ. Եա (1852 թ., շղագիր) Սոյն Կիրակիի Քարո­զա­գիրքս վսեմափայլ Գրիգոր վարդապետ Յո­բեանց, որ եմ բնիկ Աստրախանցի եւ անապակատենչ եւ անխոնջ աշխատաւոր Մկրտիչ վարդապետ Յովա­կի­մեան, 1852, ի սեպ[տեմբեր], միաբան Սրբոյ տա­ճարի Էջմիածնայ, որ է ի Վաղարշապատ:

4ա (1853 թ., շղագիր) Հազար ութն հարիւր յիսու­ն­ե­րեք ամի գնեալ ի Սուրբ Էջմիածին, ի Գրիգոր վար­դա­­պետ Յօբենց անունով, հալալ արդեամբ, որ եմ Աստ­­­րախանցիՄկրտիչ վարդապետ Յովակիմեան, վե­րակացու լճակի եւ տնտես զշտեմարանարետ Աթո­­ռոյս:

3. 6ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Վարդան, որ է Սրապեան:

ՆՇՈՒՄ՝ 1՝ «706, 2728», «1758, Մ[եսրոպ] եպ[իս­կո­պո]ս», Պհպ. Աա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «3 Քա­րոզ­­գիրք կիրակէից», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Քա­րոզ­գիրք կիւրակէից», «2», «100/001»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա՝ բոլորակ, սեւով՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱ­ՌԱՅ / ՎԱՐԴԱՆ / 1225 (1776)» թուերն արաբական գծա­գրութեամբ:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 19ա՝ «Գրիգոր»:


2729

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ՌՃԽԷ.1798


ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա վրդ. Օշականցի:

ԹԵՐԹ՝ 269-3 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում՝ 1-531, որ է՝ 4ա-269ա). չգրուած՝ 1ա-3բ, 267բ, 269բ: ՊՐԱԿ՝ 1-22x12 (2, 21՝ 10, 8, 9, 12՝ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագ, տակը՝ CS, ներքեւում՝ C: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (23x14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 32: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին բուսական զար­դաշրջանակներ, որոնց անկիւններում եւս ներսից բուսական զար­դեր, Ա. փեղկի կենտրոնում՝ փոքրիկ ձուածիրի մէջ, խա­չելու­թեան պատկեր, Բ. փեղկին՝ Մարիամ Աստուածածինը՝ մանուկ Յի­սուսը գրկին, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկա­թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, թ. 1-3+Բ,Գ, թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ բուսական շրջանակ, մէջը մար­դադէմ մահիկ, թագանշան, «VG»:

Новый рисунокՆմուշ 5ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, եզրե­րը մաշուած, թ. 27բ-8ա՝ ստ. լս-ում թանաքի հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 4ա-255բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրա­կէից]

Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ չիք: ա/4ա-14բ: բ-ե/չիք: զ/15ա-24բ: է-ը/չիք: թ/24բ-8բ: ժ/28բ-34ա: ժա/34ա-45ա: ժբ-ժգ/չիք: ժդ/45ա-50ա: ժե/50ա-6բ: ժզ-ժէ/չիք: ժը/57ա-64բ: ժթ-ի/չիք: իա/64բ-70ա: իբ/չիք: իգ/234ա-7բ: իդ/70ա-8ա: իե-իզ/չիք: իէ/78ա-81բ: իը/չիք: իթ/81բ-6ա: լ-լա/չիք: լբ/86ա-91ա: լգ/չիք: լդ/91ա-3ա: լե/93ա-7բ: լզ/չիք: լէ/98ա-103ա: լը-խ/չիք: խա/246ա-9բ: խբ/249բ-53բ: խգ/237բ-41բ: խդ-խզ/չիք: խէ/241բ-5բ: խը/103ա-12բ: խթ-ծէ/չիք: ծը/112բ-20ա: ծթ-կա/չիք: կբ/120ա-3բ: կգ-կդ/չիք: կե/123բ-8ա: կզ/չիք: կէ/128ա-33ա: կը-կթ/չիք: հ/133բ-7ա: հբ-հդ/չիք: հե/137բ-42ա: հզ-ձբ/չիք: ձգ/142ա-4բ: ձզ/253բ-5բ: ձե-ձը/չիք: ձթ/144բ-50բ: ղ/150բ-61ա: ղա/161ա-173ա: ղբ/173բ-80ա: ղգ-ղդ/չիք: ղե/180ա-6բ: ղզ/չիք: ղէ/186բ-93բ: ղը/194ա-200ա: ղթ/չիք: ճ/200ա-13բ: ճա-ճե/չիք: ճզ/213բ-26բ: ճէ-ճը/չիք: ճթ/226բ-34ա: ճժ-ճժէ/չիք:

Ծնթ. Քարոզները ընտրաբար են, ուստի եւ նրանց կարգը եւ համարակալումը խախտուած են:

Բ. 256ա-67ա [Քարոզք, բանք զանազանք].

1. 256ա-61բ Քարոզ Տրիտուր (=Տիրատուր) վար­դապետի ի բանն Յօբայ. Մահ մարդոյ հանգիստ է (Գ. 22-3) – Աստուածային անմահ գանձուցն հազարա­պետն եւ մեծ խոստովանողն Քրիստոսի՝ Պաւղոս ասէ յաղագս Աստուծոյ... եւ այնպէս յամենայն ժամ ընդ Տեառն լինիցիմք:

2. 261բ-3ա Քարոզ ողջունի, ի բանն, որ ասէ. Յոր տուն մտանիցէ՛ք, ասասջիք՝ Ողջո՛յն տանս այսմիկ, եթէ իցէ տունն այն արժանի ողջունի. եւայլն [Ղկս. Ժ. 5] – Վարդապետք ասեն, թէ ողջոյնս, զոր տամք, ոչ է անզաւր... արժանի արասցէ զամենայն հաւատա­ցեալս... նմա փառք ընդ Հաւր իւրում եւ ամենասուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

3. 263ա-4բ Պատասխանի մեծ իմաստասիրին Սե­կունդոսի, զոր հարցեալ տիեզերակալ կայսրն Անդրիանոս – Զի՞նչ է աշխարհ, պատասխանի արա՛ ինձ... ետ հրաման դնել զայն ի յարկեղս գրոց. վերջ:

4. 265ա-7ա Համառօտ վերլուծութիւն Պորփիւրի դժուարալուծացն, ի յերկասիրութենէ մեծ հռետորի Յովհաննու Որոտնեցւոյ – Զի՞նչ է սահման ընդհան­րին: Պատասխանի. Ընդհանուր է մի թուով... որ ո՛չ ունի սեռն զբաղկացականն եւ ո՛չ տեսակն զբաժա­նա­կանն:

– 268ա-9ա Ցանկ քարոզիցս՝ աստէն եղելոցՔա­րոզ ի վերայ Սրբոյ Հոգւոյն... Համառաւտ վերլուծու­թիւն Պորփիւրի՝ ի Յոհաննու Որոտնեցւոյ: Վերջ Գրուա­ծոցն:

ԷՋԱՆՇԱՆ-ՆԵՐԴԻՐ. ԺԹ. դար

Թ. 269գդ (նոտրգիր, 11.7x9.8 չափսի դեղին թուղթ: [Մասն ճառի] 269գ՝ 17 տող «Չարն բարւոյն ներհակ է, բայց գտանի եւ չարն՝ չարին ներհակ... Բ. ծայրքն ներհակ են միմեանց»: 269դ՝ 8 տող. «Մի՛ խնդրէր լինիլ դատաւոր[Սիրաք Է. 6]... գտցէ զկեանս եւ զողորմութիւն եւ զփառս: Առակ [ԻԱ. 21]»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

269ա Փա՜ռք հաստչին համայնից՝ Միոյ տէրու­թեանն ամենակալի՝ սրբոյ Երրորդութեանն միասնա­կանի՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան: Որ ետ կարողութիւն տկար հոգւոյս եւ զօ­րա­ցոյց ի գրուածս յայս հոգեօգուտ, որ ահա աւար­տեալ ըստ ըղձի իմոյ զքանի քարոզս կիւրակէից տեառն Յակոբայ սրբազան վարդապետի ես՝ Զաքա­րիա ապարդիւն վարդապետս յՕշականցի: Արդ, ի յըն­թեռնուլն ձեր զայս, մինչ վայելչանայ ձեզ յար, յի­շեսջիք ի բարեխոհ միտս ձեր զգծօղ հոգեշահ տառիցս այսոցիկ՝ զվերոյիշեալ անիմաստ աբեղայս, հանդերձ ծնողօք իմովք: Եւ որք յիշէքդ, յիշեալ լիջիք մեօք ի միւսանգամ գալստեանն Աստուծոյ. ամէն: Եւ աւար­տումն սորին եղեւ ի 1247 (1798) եւ ի յօգոստոս 15, ի յարքայապերճ մայրաքաղաքս Կոստանդնուպօլիս, ի յաւագ եկեղեցին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պհպ. Աա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի վայելումն Ղուկասու վարդապետի Մաստարացւոյ:

ՆՇՈՒՄ՝Պհպ. Աա՝ «707, 2729», «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «Հմր 3», կազմի մէջքի պիտակին՝ «3, 707, 2729»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 268բ ութանկիւն, սեւով՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՐԴԱՊԵՏ /1240 (1791)»:


2730

ՊԱՒՂՈՍ ՏԻՒՐԻԿԵՑԻ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՅՈԲԱՅ

ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ

ՌՄԻԷ. – 1778


ԳՐԻՉ՝ Թադդէոս վրդ.:

ԹԵՐԹ՝ 155. չգրուած՝ 1բ, 143բ: ՊՐԱԿ՝ 1-13x12(13՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. թ. 1-84՝ սպիտակ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ ACC, թ. 85-155՝ կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ ցան­կա­պատ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդեր­ձով եւ գաւազանով, նաեւ՝ առիւծ, սուրը ձեռքին, նրա գլխա­վե­րե­ւը՝ «PRO PATRIA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,2x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (22.5x15): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 35, 40: ԿԱԶՄ՝ մա­գաղաթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ դեղին ծաղ­կաթուղթ, վարդագոյն գործուածք-ժապաւէն էջանիշով. լու­սան­ցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ թուղթ. մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը՝ մաշուած, Ա. փեղկը ստ. մասը մէջքից անջատ, Պհպ.-ների, թ. 1-39ի, 144-55՝ ստ. մասերին եւ լուսանցակողերին խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, թ. 150-3ի ներքին լուսանցագծով ստորին մասից 6,5-10 սմ չափով պատռուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Քարոզգիրք բոլոր տարեկանի կիւրակէից եւ գլխաւոր տաւնից աստուածահրաշ սրբոց եւ Աղու­հա­ցից սրբոյ քառասնորդական պահուց:

Շարադրեալ ի Պաւղոս դասասաց դպրէ Տիւրի­կեցւոյ ազգասէր պատրիարգի դպրատան, ի խնդրոյ հարազատ ըստ հոգւոյ որդւոյ նորին Թադդէոս բա­նասէր եւ շնորհապերճ վարդապետի, յորմէ եւ սրբա­գրութեամբ շղայեալ, որ է եւ ձեռնասուն աշակերտ Տեառն Զաքարիա ազգասէր պատրիարգի:

Ի հայրապետութեան տեառն Սիմէոնի սրբազնա­կա­տար կաթուղիկոսի հանուրց Հայոց: Ի պատ­րիար­գութեան սրբոյն Սաղիմայ տեառն Յովակիմայ գերերջանիկ րաբունւոյ: Եւ ի պատրիարգութեան մե­ծի մայրաքաղաքիս Կոստանդնուպաւլսոյ տեառն Զա­քարիա արհիեպիսկոպոսի եւ ազգասէր կարդա­ցեալ աստուածաբան վարդապետի:

Յամի Տեառն 1778 եւ ի թուին հայոց ՌՄԻԷ. (1778), յունվարի տասնեւչորս՝ յաւուր հրաշալի ծննդեան սրբոյն Յոհաննու Կարապետի: Ի դպրա­տան ազգիս հայոց, որ ի Կոստանդնուպոլիս:

Ա. 2ա-143ա [Քարոզգիրք]

1. 2ա-3բ Գլուխ Ա. Ի յաւուր հրաշունակ ծննդեան Կարապետին Յոհաննու – Անսկզբնաբար բղխումն ի Հաւրէ՝ Հոգին ճշմարիտ... որ յաջողեալ է ի մեզ, նմա փառք յեկեղեցւոջ եւ ի Քրիստոս Յիսուս յամենայն ազգս յաւիտենից յաւիտեանս. ամէն:

2. 4ա-5ա Յարութեան կիւրակէից, որ ի մէջ Ծննդեան եւ մեծ Բարեկենդանին. Գլուխ Բ. – Աւուրս հրաշալի եւ փառաւոր Յարութեան... այս նոր ուխտ է իմոյ արեան, փոխան հնոյ ուխտին արեանց:

3. 5ա-6ա Դարձեալ Յարութեան Կիւրակէից, որ ի մէջ Ծննդեան եւ մեծ Բարեկենդանին. Գլուխ Գ. – Զի մայրս մեր սուրբ եկեղեցի զանչափ մարդասիրութիւն... լիցուք իբրեւ զարմաւենիս պտղալիցս՝ տընկեալք ի տան Տեառն:

4. 6ա-8ա Մեծի Պահոց առաջին երկուշաբաթին. Գլուխ Դ. – Զի մայրս մեր սուրբ եկեղեցի ի յաւուրս սկզբան... զի քաղցր է Տէր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

5. 8ա-9բ Առաջին երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ե. – Զի ստեղծիչ եւ խնամիչ Հաւրն մերոյ... պաշտ­պա­նեսցեն զմեզ ի խաղաղութեան սուրբ եկեղեցւոյ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

6. 9բ-11ա Առաջին չորեքշաբթին Մեծի Պահոց. Գլուխ Զ. – Զի այն, որ հայի քաղցրութեամբ յարա­րածս իւր... կենդանի պահեսցէ ի սրտի ձերում, որով լիցի եւ անունն իւր սուրբ ի վերայ ձեր. ամէն:

7. 11ա-2բ Առաջին հինգշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Է. – Զի Հայրն գթութեանց եւ Աստուածն ամե­նայն մխիթարութեանց... որով եւ անուն էակցին իւրոյ Հաւր սուրբ լիցի ի վերայ մեր ամենեցուն. ամէն:

8. 13ա-4բ Առաջին ուրբաթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ը. – Նախախնամիչ Հայրն մեր երկնաւոր... սպասեալ ակն ունիմք. ամէն:

9. 14բ-6բ Երկրորդ երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Թ. – Զի ըստ որում երկնաւոր Հայրն մեր քաղց­րա­հայեաց... ի յաւուր յիշատակի փառաւոր յարութեան նորին. ամէն:

10. 16բ-8ա Երկրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ժ. – Լուացելոցդ խաւստովանութեամբ եւ մաք­րեցելոցդ զղջմամբ... կենդանացուսցէ զյոյսն մեր յայն օր. ամէն:

11. 18ա-9բ Երկրորդ հինգշաբթի մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԱ. – Ամրացեալ պարսպարելոցդ ի դղեկի ար­քայութեան... եկեսցէ արքայութիւն քո ի վերայ մեր՝ վասն խնամելոյ զմեզ. ամէն:

12. 19բ-21ա Երկրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԲ. – Յուսով մեծաւ ժողովելոցդ վասն պաշտ­պա­նելոյ... ցաւղեսցէ զարքայութեանն իւր զաւրութիւն առ ի ողջացուցանել. ամէն:

13. 21ա-2բ Երրորդ երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԳ. – Ծանաւթ եւ ընտել ոչխարացդ բանա­կան... սոյնպիսի հարց ընկալցի յարքայութեան իւրում. ամէն:

14. 22բ-4ա Երրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԴ. – Լուսով հաւատոյ ճառագայթելոցդ... կրթես­ցէ զանձն իշխանական կամքն մեր ի շնորհս իւր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

15. 24ա-5բ Երրորդ հինգշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԵ. – Քաջալերիլ հրաւիրօղն զերկրորդ բանե­ղէն... կամքն բժշկին տիեզերաց բժշկեսցէ զկամացն մեր զհիւանդութիւնս. ամէն:

16. 25բ-6բ Երրորդ ուրբաթ Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԶ. – Զի այն, որ յորմէ ամենայն եւ մեք, ի նա, որով ամե­նայն եւ մեք... զխաղաղութիւն արարէ՛ք, եւ Աս­տուած խաղաղութեան եղիցի ընդ ձեզ:

17. 26բ-9բ ԻԽորհուրդ անառակին եւ տնտեսին. Գլուխ ԺԷ. – Զի այն Տէրն՝ արարիչն եւ Հայրն ամենա­կալ, որ հայելով քաղցրութեամբ... որ ետ զմարմին եւ զարիւնն իւր մեզ, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Սրբոյ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

18. 29բ-31ա ՉորրորդՉորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԸ. – Զի այն, որ արդար է յամենայն ճանա­պարհս իւր եւ սուրբ է յամենայն գործս իւր... գիտաս­ջիք, զի վաստակքն ձեր ոչ են ընդունայն առաջի Տեառն:

19. 31ա-2ա Չորրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԹ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի բերանով կայծ­նամաքուր մարգարէին Եսայեայ... եւ ի քո բարե­գործութեանդ չի պարծել, այլ ըստ Դաւթի ասել. «Որ պարծին, ի Տէր պարծեսցի» [Կորնթ., Ժ. 17]:

20. 32բ-3բ Մեծի պահոց հինգերրորդ չորեքշաբթի. Գլուխ Ի. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած վասն մխի­թարութեան եւ արիութեան ձեզ... պարկեշտու­թեան եւ ըստ կարգի համարեալ լիցի առաջի Աստու­ծոյ:

21. 33բ-5ա Դարձեալ հինգերրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԻԱ. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած վասն մխիթարութեան եւ արիութեան ձեզ... ցուցանէ զարմատոյն մեղաց ի խոր տնկելն եւ զյանդի­մանութիւն առաջնոյն, ոչ սրբեցելոցն:

22. 35աբ Մեծի Պահոց հինգերրորդ ուրբաթի. Գլուխ ԻԲ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի ի սոյն երեկոյիս... միայն թէ քննեցէ՛ք եւ կշռեցէ՛ք զանձինս ձեր եւ կեցջիք:

23. 35բ-7բ Մեծի Պահոց վեցերրորդ չորեքշաբթի. Գլուխ ԻԳ. – Զի աղբերն շնորհաց բղխելոյն ի Հաւրէ Հոգւոյն Սրբոյ... լիցուք սիրեցեալք ի Հաւրէն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ յէակցէ նորին՝ Սրբոյ Հոգւոյն, անզրաւ յաւիտենիւ:

24. 37բ-8ա Վեցերրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԻԴ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի այսաւր յու­սադրէ, քաջալերէ եւ արիացուցանէ... եւ զխորհուրդս ի քեզ ժողովեա՛ յաղաւթելս:

25. 38բ-40ա Ծաղկազարդի կիւրակէին. Գլուխ ԻԵ. – Հրաշատեսն ի մարգարէս եւ սքանչելապատումն ի տե­սանաւղս՝ մարգարէն Զաքարիաս... Որովհետեւ սա­կա­ւուդ հաւատարիմ ես, ի վերայ բազմաց կացուցից զքեզ:

26. 40ա-1բ Մեծի աւագ հինգշաբաթի աւուրն. Գլուխ ԻԶ. – Ի վերայ աւուրս փրկագործ խորհրդոյ... այլեւ դնելովն մեր զանձինս մեր ի վերայ բարեկամաց մերոց:

27. 41բ-3բ Նոր կիւրակէի աւուրն եւ աւետման սուրբ Աստուածածնայ. Գլուխ ԻԷ. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած ի վերայ փրկական խորհրդոյ... փոխանակ ձկան զճնշումն մարմնոյ մերոյ խորովիցեմք ի սէր աստուածային հրոյ կայծականց:

28. 43բ-5ա Աշխարհամատրան կիւրակէի. Գլուխ ԻԸ. – Զի երանելի առաքեալն Պետրոս զարթուցանէ զմիտս մեր... եւ իւր մայրական գթութեան նպաստու­թեամբն լիցուք փրկեցեալ մաքրեալք եւ արդա­րա­ցեալք:

29. 45ա-7ա Չորրորդ կիւրակէի Յարութեան. Գլուխ ԻԹ. – Զի յաւուրս հրաշալի սրբոյ Յարութեան բժիշկն ի յաւետարանիչս՝ երջանիկն Ղուկաս... եւ նմա հետեւիլ պատուիրեցին, ի հետոցն Քրիստոսի ոչ բաժանիցիմք:

30. 47ա-9ա Հինգերրորդ կիւրակէ երեւման Սրբոյ Խաչին. Գլուխ Լ. – Ի զգուշութիւն եւ ի խրատ մեզ որ­դիացելոցս... որոյ շնորհն Սրբոյ Խաչի եղիցի ձեզ եւ մեզ պաշար անմահ կենդանութեան:

31. 49ա-50բ Վեցերրորդ կիւրակէի Յարութեան. Գլուխ ԼԱ. – Զի ի խորհուրդ հրաշալի աւուրս սրբոյ Յարութեան... ուր լիցուք փառաբանիչք ամենասուրբ Երրորդութեան անզրաւ յաւիտենիւ:

32. 50բ-2ա Կրկին նոյնոյ աւուրն. Գլուխ ԼԲ. – Աս­տուածաբանն ի յաւետարանիչս Յօհաննէս գրէ... պարտ է սրբոց սուրբ բնակարան եւ մաքրելոց մաքուր կայան:

33. 52ա-3բ Մեծի աւուր շնորհաձիր Համբարձ­ման. Գլուխ ԼԳ. – Զի ի վերայ սքանչելի խորհրդեան հրաշալի աւուրս... զուարճացուսցէ զամենայն հաւա­տա­ցեալս իւր անզրաւ յաւիտենիւ:

34. 54ա-5բ Մեծահրաշի կիւրակէի աւուրն. Գլուխ ԼԴ. – Զի Սուրբ Հոգին Աստուած տայ այսօր խօսիլ զմե­ծահրաշ կարողութեան... եւ հաստատեաց զխաղաղու­թիւն, որ է աւրհնեալ ընդ Հաւր եւ ամենազաւր Սուրբ Հոգւոյն խաղաղութիւնն Յիսուս Քրիստոս. ամէն:

35. 55բ-7ա Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան Մեծի աւուրն Պէնտէկոստէի. Գլուխ ԼԵ. – Զի ի վերայ աշխարհածաւալ շնորհաբաշխութեան հրաշալի աւուրս սրբոյ Պէնտէկոստէի... որում լիցուք ընդ արժանոյն փառաբանիչք ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ ընդ Որդւոյն յաւիտենակցին անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

36. 57բ-9ա Առաջին կիւրակէի Յարութեան զկնի Պէնտէկոստէին. Գլուխ ԼԶ. – Զի ի փառաւոր եւ պայծառ աւուրս Յարութեան անպարագիր տանուտէրն երկնի եւ երկրի... ուր լիցուք փառաբանիչք յամենայն ազգաց եւ լեզուաց բարեբանեալ երկրպագելի սրբոյ Երրորդութեանն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

37. 59ա-60բ Սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի ելմանն ի Վիրապէն եւ Սրբոյ Էջմիածնի տօնախմբութեան աւուրն. Գլուխ ԼԷ. – Պարգեւաձիր աւուրս սքանչ խորհրդեան ըռեսիմն (այսպէս) եւ զձեւն պատկերա­ցու­ցանէր ամենակալ Սուրբ Հոգին... փառաբանու­թիւնս վերառաքեսցուք սրբոյ Երրորդութեանն եւ միասնական տէրութեանն անզրաւ յաւիտենիւ:

38. 60բ-2ա Սրբոյն Լուսաւորչի ելման ի վիրապէն եւ ի վերայ Թադդէոսի եւ Բարթուղիմէոսի. Գլուխ ԼԸ. – Ի վերայ այնր բանի կայծնամաքուր մարգարէին Եսայեայ... պահեսցէ երեքանձնեայ աստուածութիւնն, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն յերկնաւորացն եւ յերկրաւորացս:

39. 62ա-3բ Յարութեան երրորդ կիւրակէի զկնի Պէնտէկոստէին. Գլուխ ԼԹ. – Ճարտարատէրն ամեն­իմաստից եւ հնարագիտութեանց ստեղծաւղ Հայրն երկնաւորաց եւ երկրաւորացս... որոյ անբաւ բարերա­րութեանն, անճառ սիրոյն եւ անհամեմատ պարգեւացն պաշտաւն եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:

40. 63բ-5բ Դարձեալ նոյն աւուր կիւրակէի. Գլուխ Խ. – Ի վերայ այնր բանի, որ ասէ հոգեբուղխ քերթո­ղա­­հայրն մեր սուրբն Մովսէս Խորենացի... ոչ ծառայի­ցես արդարութեան, ըստ ասիցն Պօղոսի, թէ՝ ազա­տեալք ի մեղաց, ծառայեցէ՛ք արդարութեամբ (Հռոմ., Զ. 18):

41. 65բ-7ա Գիւտի նշխարաց սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին. Գլուխ ԽԱ. – Արքունին ի մարգարէս Դաւիթ զմեծամեծ պարգեւսն Աստուծոյ բարերարին... մինչ եմք ի մարմնի, որում պաշտաւն, փառք եւ երկրպա­գութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:

42. 67ա-8բ Հինգերրորդ կիւրակէի զկնի Պէն­տէ­կոստէին՝ Գիւտ տփոյ ՍուրբԱստուածածնին. Գլուխ ԻԲ. – Լոյսն իմանալի, բղխեալն ի Հօրէն լուսոյ, Սուրբ Հոգին Աստուած հրաւիրէ զմեզ այսօր... ի լոյս Տեառն, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպա­գութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:

43. 68բ-70բ Վեցերրորդ կիւրակէի զկնի Պէն­տէկոս­տէին.Գլուխ ԽԳ. – Գառն անմեղ եւ սպանդն արդարութեան Հօտատէրն հօտից բանականաց... եւ մեզ՝ փառաբանչաց ամենասուրբ Երրորդութեան, որմէ աւրհնեալ յաւիտեանս:

44. 70բ-2ա Դարձեալ նոյնոյ աւուր. Գլուխ ԽԴ. – Մայրս մեր սուրբ Եկեղեցի խրախոյս բարձեալ ի ձեռս հոգե­վարժ վարդապետին մերոյ Մովսէսի Խորենաց­ւոյ... բարձրասցուք զփառաւորեալն յամենայն ազգաց եւ ազանց, անսպառ յաւիտենիւ ընդ Հաւր եւ Սուրբ Հոգւոյն:

45. 72ա-4ա Այլակերպութեան աւուրն Տեառն մե­րոյ. Գլուխ ԽԵ. – Արծիւն ի յաւետարանիչս եւ աս­տուածաբանն ի յառաքեալս երանելին Յոհաննէս... բարեխաւսութեամբ երանելի առաքելոց եւ երջանկ մարգարէից եւ նախահարց սրբոց անսպառ յաւիտենիւ:

46. 74ա-7բ Ի վերայ Այլակերպութեան աւուրն Տեառն մերոյ. յայլմէ քարոզ. Գլուխ ԽԶ. – Որպէս զե­րեւելի արարածս՝ երեւելի արեգակն... մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

47. 77բ-80բ Կրկին ի վերայ Պայծառակերպու­թեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Գլուխ ԽԷ. – Արծիւն ի յաւետարանիչս եւ աստուածաբանն ի յառա­քեալս, կուսանն Յոհաննէս... վասն զմեզ արդարացու­ցանելոյ, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Հոգւոյն ճշմարտի յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

48. 80բ-3ա Յաւուր տաւնախմբութեան սրբազան առաքելոյն Թադդէոսի եւ Սանդխտոյ կուսին. Գլուխ ԽԸ. – Այն, որ արդար է յամենայն ճանապարհս իւր եւ սուրբ է յամենայն գործս իւր... Հոգի Տեառն ելից զտիեզերս, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

49. 83բ-5բ Երրորդ կիւրակէ զկնի Այլակերպու­թեանն. Գլուխ ԽԹ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աս­տուած ծանուցանէ այսօր մեզ փրկելոցս... պարար­տացեալ բազմազան պտղովք առաքինութեան ի յանկեան տիգահերձ կողին իւրոյ. ամէն:

50. 86ա-8ա Զկնի Այլակերպութեանն չորրորդ Կիւրակէի. Գլուխ Ծ. – Հազարապտն աստուածային խորհրդեան եւ անպարտելի ախոյեանն... արժանաս­ցուք առնելոյ զյաղթանակն երջանկութեան ի Հաւրէ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում մատուսցուք փառք, պատիւ եւ երկրպագութիւն ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

51. 88ա-90բ Հինգերորդ կիւրակէի զկնի Պայծա­ռա­կերպութեանն Քրիստոսի. Գլուխ ԾԱ. – Կրթէ եւ վարժէ զմեզ այսօր մայրս մեր սուրբ եկեղեցի... բարձր արարէ՛ք զհոգին ճշմարտութեան, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ էակցին իւրոյ Բանին Աստուծոյ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

52. 90բ-2բ Յաւուր վերափոխման ամենաւրհնեալ կուսին Աստուածածնայ. Գլուխ ԾԲ. – Մայրս մեր սուրբ եկեղեցի մեծաւ շնորհակալութեամբ հանդիսա­ցուցանէ այսաւր... աղաչեա՛ վասն մեր՝ մեղաւորացս, առաջի ամենասուրբ Երրորդութեանն, որում մատուս­ցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

53. 92բ-4բ Սուրբ Աստուածածնայ վերափոխման երկրորդ կիւրակէին. Գլուխ ԾԳ. – Իմաստնացեալն յԱստուծոյ՝ արքայածինն Սողոմոն յարուցեալ զարթու­ցանէ... վայելմանն քո եւ զմեզ՝ զծառայքս, Քրիստո՛ս, առնիցես փառակից, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

54. 95ա-6բ Զկնի Սուրբ Աստուածածնայ վերա­փոխմանն երրորդ կիւրակէ. Գլուխ ԾԴ. – Կայծնա­մաքուրն ի մարգարէս Եսայի զանհամեմատ... անսա­սա­նելի պահեսցէ. եւ շնորհ ամենասուրբ Երրորդու­թեանն եղիցի ընդ ձեզ ընդ ամենեսեանսդ, որում միաբանական հոգւով մատուսցուք պաշտաւն, փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

55. 97ա-9ա Դարձեալ ի նոյն երրորդ կիւրակէի, ի խորհուրդ գիւտի գօտւոյն սուրբ Աստուածածնայ, նոյնպէս եւ տփոյն. Գլուխ ԾԵ. – Զանյիշաչարութիւն եւ զերջանկութիւն հեշտութեամբ միջնորդին... խոնարհ դստերն՝ հեզաբարոյին Դաւթի, յորմէ մարմնացելոյ Բանին ընդ Հաւր... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտե­նիւ. ամէն:

56. 99ա-100բ Յետ վերափոխման Սուրբ Աս­տուածածնին չորրորդ կիւրակէի. Գլուխ ԾԶ. – Զար­մա­նալին Պաւղոս՝ հրաշալին ի յառաքեալս, հարկեցեալ լինելով... ի սեղան էակցին իւրոյ Հաւր եւ իւր եւ զմեզ բազմեցուսցէ, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

57. 100բ-2բ Յետ վերափոխման Սուրբ Աստուա­ծածնին հինգերորդ կիւրակէ. Գլուխ ԾԷ. – Զքաջ սպա­ռազէնսն զինուորեալ եկեղեցւոյ... կաթամբ ուղղափառ վարդապետութեան ձերոյ սնուսցէ, ընդ որոյ Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

58. 102բ-4ա Ի տաւնի սուրբ Աստուածածնայ ծննդեանն ի Յովակիմայ եւ յԱննայէ, սեպտեմբեր 8. Գլուխ ԾԸ. – Արքունին ի մարգարէս Դաւիթ տեսեալ հոգւոյ աչաւք... վճիտ յամպ աւրինակեալ ի Մարիամայ դստերն Դաւթի... որում ընդ Հաւր եւ ընդ Սրբոյ Հոգւոյն մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպա­գութիւն, անզրաւ յաւիտենից. ամէն:

59. 104ա-6ա Սրբոյ մեծի Խաչի վերացման աւուրն. Գլուխ ԾԹ. – Զզօրութիւն սքանչելահրաշ Խա­չին Քրիստոսի... արժանասցուք տեսանել հրեշտակն փառաւք՝ զխաչեալն ի վերայ նորա, որում մատուցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր էակ­ցին իւրոյ եւ ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

60. 106ա-8ա Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ՝ վերաց­ման Սրբոյ Խաչին. Գլուխ Կ. – Ամենասուրբ Հոգին Աս­տուած ի ձեռս կայծնամաքուր մարգարէին Եսայեայ... լսե­լոյ արժանի արասցէ, որ է աւրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

61. 108ա-10ա Յետ Սրբոյ վերացման Խաչի՝ երկ­րորդ կիւրակէի. Գլուխ ԿԱ. – Զաստուածային անհուն գթութիւնսն, որ առնելոյ էր առ ազգս մարդկան... ակնկալութեան արդարոց այս ձայն կենարարին, թէ՝ Որք ի բանտին էք, ելէ՛ք, եւ որք ի խաւարին էք, յայտ­նեցարուք [Սիրաք, ԽԹ. 9], որոյ երանաւէտ ձայ­նին եւ զմեզ արժանի արասցէ... մատուսցուք պաշ­տաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

62. 110ա-2ա Յաւուր տօնի սրբոյն Գէորգայ քաջամարտիկ զօրավարին. Գլուխ ԿԲ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած թէ որո՞վ եղանակաւ եւ ի՞նչ կերպիւ... զոր անարատ պահողին եւ զօրացուցանողին ի մարտ պատերազմի. ամենակալ Հաւրն ընդ էակից Որդւոյն... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

63. 112ա-4ա Յաւուր տօնի Վարագայ սրբոյ խա­չին. Գլուխ ԿԳ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած հայրական գթով խրատէ... յելանելն քո ի կնքեալ գերեզմանէ, ո՛վ փառաւորեալդ խաչիւ եւ պայծա­ռացեալդ յարութեամբ, որում ընդ Հաւր եւ ընդ էակ­ցին... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

64. 114ա-5բ Դարձեալ ի նոյն Վարագայ Սրբոյ խաչի կիւրակէին. Գլուխ ԿԴ. – Զհայրախնամ գթու­թիւն Արարչին արարածոց... պարգեւն եւ մարդա­սի­րութիւնն բնակեսցի ի սիրտս, ի հոգիս եւ խորհուրդս մեր. ամէն:

65. 115բ-7բ Յետ Խաչվերացի չորրորդ կիւրակէին. Գլուխ ԿԵ. – Մայրս մեր սուրբ Եկեղեցի, որպէս թէ ի քնոյ զբաղանաց անցաւորիս... պաշտել զհոգէպարգեւ սուրբ հաւատն մեր, որով ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ իշխանակից Սուրբ Հոգոյն մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

66. 117բ-20ա Յետ Խաչվերացի հինգերորդ կիւրա­կէ. Գլուխ ԿԶ. – Զանարգամեծար զբարսն Քրիս­տոսի եւ զաղքատասէր ունակութիւնն... ողորմութեան փեսային իւրոյ Քրիստոսի, որոյ մարդասիրութեանն փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ ամենայն յաւիտենիւ. ամէն:

67. 120ա-2բ Յետ Խաչվերացին վեցերորդ կիւրա­կէի. Գլուխ ԿԷ. – Զգանձն անծախ, զմարգարիտն անգին եւ զգոհարն պատուական... զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց, որ եւ զմեզ զամենեսեան արասցէ արժան... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

68. 122բ-5ա Յետ Խաչվերացին եօթներորդ կիւրակէի: Խաչգիւտ. Գլուխ ԿԸ. – Յամենայնի կարօղ լինելն ամենակալին Հօր... հրաւիրողն զմեզ թէ՝ Ա՛ռ զխաչ քո եւ ե՛կ զկնի իմ [Մրկս, Ժ. 21], որում մատուս­ցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

69. 125ա-7ա Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ Գիւտ Խա­չի կիւրակէին. Գլուխ ԿԹ. – Ի մխիթարութիւն եւ յըս­փոփութիւն պաշարելոցս խաւարօք... լուսով երկրպա­­գելի խաչին իւրոյ, որում ընդ Հաւր... երկրպա­գութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

70. 127ա-9բ Յետ Խաչվերացին ութերորդ կիւրա­կէի. Գլուխ Հ. – Զանճառ մարդասիրութիւն եւ զանհուն խնամարկութիւն Քրիստոսի... յարուցից զնա յաւուրն ետնում, որ եւ ըստ կամաց Հաւր... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

71. 129բ-31բ Յաւուր տօնի սրբոց հրեշտա­կա­պե­տացն Գաբրիէլի եւ Միքայէլի եւ ամենայն երկնային զօրացն. Գլուխ ՀԱ. – Զանթարգմանելի զմարդա­սիրու­թիւնն Աստուծոյ, որ առ ազգս մարդկան... հրեշ­տակսն փառաւորեալք ի Հաւրէ ամենակալէ, որում մատուսցուք պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

72. 132ա-4ա Յետ Խաչվերացի իններորդ կիւրա­կէի. Գլուխ ՀԲ. – Վարժեալն ի յերկնային դպրատան՝ հրաշալին Պօղոս... գնալով զկնի բռնութեամբ բուռն ածողաց ի նա, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

73. 134ա-6ա Յետ Խաչվերացին տասներորդ Կիւրակէի. Գլուխ ՀԳ. – Վասն աճման սիրոյն մերոյ՝ զաղօթս առնուլն իւր ծանուցանէ... խոնարհութեամբ արժանաւորք եղիցուք, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

74. 136բ-8բ Յաւուր երից ամաց ընծայեցման Աս­տուածածին կուսին ի տաճարն. Գլուխ ՀԴ. – Զփա­փաքելն արփիազգեստ հարսին Հաւրն երկնաւորի... ի գնալն Աստուածածին կուսին առ միածինն իւր, որում պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

75. 138բ-40բ Յաւուր տօնի սրբազանից առա­քելոցն եւ նախկին լուսաւորչացն մերոց՝ Թադդէոսի եւ Բարթուղիմէոսի. Գլուխ ՀԵ. – Ի վերայ աւուրս սքանչելի խորհրդեան ի բերանոյ նախակոչ արքային մերոյ... արեամբն Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որում մատուսցուք պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:

76. 141ա-3ա Յաւուր տաւնի սրբոյն Ստեփան­նոսի Նախավկային եւ սրբոցն Դաւթի, Յակոբայ, Պետրոսի եւ Պաւղոսի եւ Յոհաննու աւետարանչին. Գլուխ ՀԶ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած յատ­կացուցեալ ծանուցանէ մեզ... օրհնեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին ճշմարիտ, անկէտ ժամանակաւ եւ անսպառ յաւիտենիւ. ամէն: Վերջ բոլորի քարոզիցս:

Բ. 144ա-50բ Պարզաբանութիւն առաջին եւ երկ­րորդ գլխոյ սքանչելի բանիցն երանելոյն Յոբայ ար­դարոյ, արարեալ ի Պաւղոս դասասաց վարժապետէ՝ տեառն Զաքարիայ ազգասէր պատրիարգի դպրատան, որ ի Կոստանդինուպոլիս. Գլուխ ՀԷ. – Բան. Այր ոմն էր յՕստէր աշխարհի, որում անունն էր Յօբ... Մեկ. Յաղթող ի պատերազմի եւ տեւող ի տան­ջանս... Բանն զայն մարմինն էառ, որ ի սկզբանէ լնանեցեալ եղեւ յԱդամ, յորում ոչ գոյր բնաւին աղտ ապականութեան: Այսքան առ այս. վերջ:

– 151ա-5բ Ցանկ մատենիս բոլոր քարոզիցն – Քա­րոզ ի վերայ հրաշալի ծննդեան սրբոյն Յօհաննու Կա­րապետի... Պարզաբանութիւն առաջին եւ երկրորդ գլխոցն սքանչելի բանից երանելոյն Յօբայ արդարոյ, ՀԷ., 296:

Ծնթ. Գլխահամարները եւ Ցանկը գրուած են այլ ձեռքով՝ ԺԹ. դ. շղագրով:


ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1», «709, 2730», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջ­քի պիտակին՝ «709», «Քարոզագիր Պաւղոս դասա­սաց դպրի»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 150բ՝ «Բնութիւնն Արարին, Արարին»:


2731

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ-ՄԿՐՏԻՉ ՄԱՍԻՅԼԷՕՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 260 (գրչի էջակալում 1-620, որ է՝ 1ա-260բ): ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԶx10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ ոճաւո­րուած զինանշան, մէջը թեւատարած թագակիր արծիւ, տակը՝ «NI­COLO POLLERI E FIGLJ», որից աջ «AL MASSO». բոլորակ, մէջը՝ խարիսխ, որից աջ՝ «AL MASSO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,2x20,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (21-3x14.5-16.3): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 25-28: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ վարդա­գոյն թուղթ, մէջքը՝ ոսկեդրոշմ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարա­թուղթ, աստառը՝ դեղին թուղթ, լուսագծերով եւ լուսա­դրոշմ­նե­րով՝ SV BC, եւ 3 բարձրադիր գլխարկ. լուսանցակողերը՝ կար­­միր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ դեղին թուղթ, մասն կազ­մաս­տա­ռի:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի փեղկերի մոմլաթը եւ մէջքի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, քերծուած. թ. 85-6, 95-6՝ հիմքից առանձ­նացած, թ. 1-11, 74, 87, 260՝ եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 100-4, 213, 221-3, 227-31, 244, 254, 257-60՝ զանազան դե­ղին բծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

ա. 1ա-11ա Քարոզ Ա. [Բնաբան]. Հայր քո եւ ես տա­ռապէաք... (Ղուկ. Բ. [47]): Ի վերայ մեծագոյն ցաւոց ամենասուրբ կուսին – Թուի, թէ ոչ ոք կա­րաս­ցէ մտածել... եթէ ոչ, ակն ունիցիք լալոյ ի մահուան անօգուտ եւ անմխիթար:

բ. 11ա-9բ Քարոզ Բ. [Բնաբան] Ոչ ամենայն, որ ասի­ցէ ցիս. Տէ՛ր Տէ՛ր, մտցէ յարքայութիւնն երկնից... (Մտթ. Է. 21): Յաղագս սակաւ համարման բարի գոր­ծոց եղելոց ի մեղս – Երկիւղն երկուց մեծամեծ չա­րեաց... մարթ է լինիլ հրահանգ բազում ունկնդրացդ եւ երանի թէ օգուտ լինելով ձեզ (Ստեբան Բեբէ, Ի պատ­մութիւն կուսին Օդդինկայի ի Պավարիա):

գ. 20ա-9ա Քարոզ Գ. [Բնաբան] Ո՞յր է պատկերս այս կամ գիր. ասեն ցնա՝ Կայսեր... (Մտթ. ԻԲ. [20-1]): Պարտ է զգուշանալ ի մեղաց վասն ոչ կորու­սա­նելոյ զպատկերն Աստուծոյ, զոր ունիմք ի հոգւոջ – Ունիմք ի սերկեան աւետարանին զմեծ... զի այսպէս յոր­դորէ զձեզ առաքեալն. «Զգեցարո՛ւք զՅիսուս Քրիս­տոս եւ մարմնոյ խնամ մի՛ տանիք ի ցանկութիւնս» (Հռվմ., ԺԳ. 14):

դ. 29ա-42ա Քարոզ Դ. [Բնաբան]. Տո՛ւր զհամար տնտեսութեան քոյ... (Ղուկ. 26. [2]): Յաղագս անձ­կու­թեանց մեղաւորին ի ժամու մահուան – Մեծ ամփոխումն եղեւ ամբոխումն այն...զի մի՛ճաշակես­ցուքզայսպիսի երկիւղալի անձկութիւնս ի ժամու մա­հուան:

ե. 42բ-55բ Քարոզ Ե. [Բնաբան]. Եւ եղեւ իբրեւ գնա­ցին սրբեցան... (Ղուկ. ԺԷ. [14]): Յաղագս զղջման – Յայսմ հրաշալի բժշկութեան տասն բորո­տաց... յասելն ի սոսին եւ յայլ դիպուածս կրել ինչ-ինչ. «Բարկութեան Տեառն համբերից, զի մեղայ նմա» [Միք., Է. 9]:

զ. 55բ-71ա Քարոզ Զ. [Բնաբան]. Ե՛րթ, եղիցի քեզ որպէս եւ հաւատացերդ (Մտթ. Ը. [13]): Յաղագս զարմանալի գործոց, զորս ծնանի աստուածային խորհուրդն ի նմա, որ ընդունի զնա բարի տրա­մադրութեամբ – Այնքանհաճոյ եղեւ երկնաւոր փրկչին... եւ չէ զարմանք, թէ ամենեքին լինէին սուրբք:

է. 71ա-87ա [Քարոզ]. Մահն ըստ ինքեան չէ մարթ լինել երկնչելի, այլ բաղձալի: [Բնաբան]. «Արդ, ար­ձա­կեա՛ զծառայս քոյ, Տէ՛ր» (Ղուկ. Բ.[29])– Ահաւասիկ այր՝ պատուելին Սիմէոն... զի շատ են զար­թու­ցանելոյ ի ձեզ զբաղձանս, որ առ մահ, եթէ ի գործ դնիցին:

ը. 87բ-99բ [Քարոզ. Բնաբան].Եկն Յիսուս եւ եկաց ի միջի նոցա եւ ասէ ցնոսա. «Ողջոյն ընդ ձեզ...» (Յոհ. Ի. 19, 20, 21): Որպէս պարտ է տալ զողջոյն թշնամեաց – Երանելի առաքեալք ժողովեալ կային դրաւքն փակելովք... լերո՛ւք որդիք դիւին. ընտ­րեցէ՛ք, զորն եւ կամիք:

թ. 99բ-115ա [Քարոզ. Բնաբան]. Նման է ար­քա­յութիւնն երկնից հատոյ մանանխոյ... (Ղուկ. ԺԳ. 19, 20 [=31-3]): Յաղագս անհամեստ խօսից – Զերկուս առակս ունիմք ի սմին առաւօտեան Աւետա­րանիս... թէ չար լեզուն է կործանումն հոգւոյն:

ժ. 115ա-29բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ահաւասիկ ելա­նեմք յԵրուսաղէմ, եւ կատարեսցին ամենայն գրեալքն... (Ղուկ. ԺԸ. 31-2): Յաղագս թէ քանի օգուտ իցէ յիշատակութիւնն չարչարանաց Քրիստոսի – Յայնքան զուարճութեան աւուր ընդէ՞ր արդեօք տայ... գտանելով ի նոսին զբոյն խաղաղութեան եւ զա­ներ­կեւան նաւահանգիստ. «Յամենայն ընդդիմութիւնս ոչ գտի այնպէս ազդու... հանգչիմ աներկիւղ» (ի գլ. ԻԵ. եւ ԻԲ.)*

Ծնթ. Հայերէն Աստուածաշնչում այս քաղուածքը չգտանք:

ժա. 129բ-145բ [Քարոզ. Բնաբան].Նա եկեալ յան­­դիմանեսցէ զաշխարհ վասն մեղաց (Յոհ. ԺԸ.=ԺԶ. 8): Յաղագս մահացու մեղաց – Առ ի ծա­նու­ցանել, թէ որքան մեծ չար իցէ մեղքն... թէ միմիայն չարն, յորմէ պարտ է երկնչիլ, է մեղքն:

ժբ. 145բ-168ա [Քարոզ. Բնաբան]. Խնդրեցէ՛ք եւ առնուցուք (Յոհ. ԺԶ. 24): Յաղագս աղաւթից – Խնդրեցէ՛ք, միտ դի՛ք, զի ոչ խօսի սնապարծ... պիտոյ է միաբանել զաղաւթս ընդ գործոց: Որ ունիցի ականջս լսելոյ, լուիցէ [Մտթ., ԺԱ. 15]:

ժգ. 168բ-184բ Քարոզ ԻԷ. Ի վեցերրորդ կիւրակէի զկնի Զատկին: [Բնաբան]. Առաքեցից ձեզ զՀոգին ճշմարտութեան, որ ի Հաւրէ ելանէ... (Յոհ. ԺԵ. 27 [26, ԺԶ. 1]): Ի գայթակղութեան – Ապաքէն՝ այնքան փոյթ է երկնաւոր վարդապետին... ոչ այնքան տանջո­ղական եղիցին ի գեհենի տանջանքն ձեր:

ժդ. 184բ-194ա [Քարոզ. Բնաբան].Տուաւ ինձ ա­մե­նայն իշխանութիւն յերկինս եւ յերկրի. գնացէ՛ք այ­սու­հետեւ աշակերտեցէ՛ք... (Մտթ. 28 18-20): Պարտ է սիրել, հնազանդիլ եւ երկնչիլ յԱստուծոյ, զի է ամե­նակարող, զի պատուիրէ մեզ, զի յամենայնի եւ ընդ ամենայն տեղիս ներկայ է մեզ, եւ տեսանէ զմեզ – Յետ իրազեկ առնելոյ Որդին Աստուծոյ զա­շակերտս իւր... այլ ասցէ յանձին իւրում ի գրգռել ի սրտի զսուրբ երկիւղ. «Զի՞ զուր հպարտանաս յուսով քո­յով սնո­տեաւ, սակայն չես ապրելոց յամենագէտ յա­մե­նակալ դատաս[տա]նացն Աստուծոյ» [Մկբ. 2, Է. 35-6]:

ժե. 194բ-207բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ոչ կարէք Աս­տու­ծոյ ծառայել, եւ մանոնայի (Մտթ. Զ. 24): Յա­ղագս վերջին վախճանի մարդոյն – Որ միանգամ կա­մի­ցի նաւարկել ի լայնածաւալ ովկիանոսի... պարա­պեն յայն գործ, յոր Աստուած կոչեաց զնոսա. «Գոր­ծեցէ՛ք զգործս ձեր նախ քան զժամանակն, եւ տացէ ձեզ զվարձս ի ժամանակի իւրում» (Էկլստ. ԾԱ. 38)*:

* Ծնթ. Հայերէն Աստուածաշնչում այս քաղուածքը չգտանք:

ժզ. 207բ-22բ [Քարոզ. Բնաբան]. Անդ էր եւ մայրն Յիսուսի եւ այլն (Յոհ. գլ. Բ. 1): Յաղագս պաշտ­պա­նութեան ամենասուրբ կուսին – Գրէ սուրբն Յո­հաննէս ի յաւետարանագրին ի սմին... ընդունի իբրեւ զորդիս զայնոսիկ, որք այսօրինակ կարդան առ նա:

ժէ. 223ա-34բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ես եմ հովիւն քաջ (Յոհ. Ժ. 11): Յաղագս՝ թէ պահպանութիւնն աս­տուածային պատուիրանաց հաստատէ եւ յառաջ վարէ զժամանակաւոր բարեբախտութիւնս եւ մարդ­կային քաղաքականութիւնն ընկճէ զայն եւ կործանէ – Զի՞նչ իմացուցանէ արդեօք այն բան... հեռի լինելոց են թշուառութիւնքն ի պահպանողացն աստուածային պատուիրանաց. «Որ պահէ զպատուիրանս, չար առ նա ոչ մերձեսջի» (Էկլես. Ը. 5):

ժը. 234բ-248բ [Քարոզ. Բնաբան]. Առաքեաց զծա­­ռայ իւր ի ժամու ընթրեաց կոչել զհրաւի­րեալսն... (Ղուկ. ԺԴ. [17-24]): Պիտոյ է հնազան­դի[ութիւ]ն աստուածային ներշնչմանց – Զերիս դժուա­րագոյն մասունս մտածութեան... եւ զկնի մա­հուան արտաքսեալ մնայ յերկնային յարքայութեանն:

ժթ. 248բ-60բ [Քարոզ]: Բնաբան. Յիսուս իբրեւ գի­տաց, եթէ գալոց են յափշտակել զնա... (Յոհ. Զ. 15): Ի վերայ ունայնութեան բարեաց այսր աշխարհի – Թէ որչափ համարումն պարտ իցէ... Դիւրաւ լքանի ամենայն, եթէ մտածեսցի, թէ արագ հանդերձեալ է մե­ռանիլ». վերջ:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «Հմր 2», «722, 2731», «ԺԹ., Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջքի պիտակին՝ «2. Քարոզգիրք Մասիլիոնի»:


2732

ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ

 

ԺԷ. դար


ԳՐԻՉ՝ Աստուածատուր երէց:

ԹԵՐԹ՝ 562. չգրուած՝ 1բ-2ա, 101ա, 114ա, 207աբ, 254բ, 273բ-5բ, 278աբ, 429բ-35բ, 562աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԷx12 (Բ 10, ԺԹ, ԻԵ 11, Ժ, ԻԱ 13, ԺԷ 21, ԼԶ 8, ԽԷ 7): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵ­ԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 27,5x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (13.5-14x18.5-19): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 49-50: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանա­կա­գոյն կաշի. միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լու­սան­ցակողերը՝ կապոյտ եւ կարմիր ցայտէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ:

Новый рисунокՆմուշ 5ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Վեցօրեայ արարչագործութիւն՝ 2բ-3բ (անաւարտ՝ 2բ Աստուծոյ եւ հրեշտակների պատկերները ուրուագծային, 3բ՝ միայն ուրուագծեր եւ երկինքը պատկերող հա­տուածները ոսկեպատ), Աստուած չորեքկերպեան աթոռին, Ադամ եւ Եւայ ի դրախտի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն՝ 3բ. Ի բնագրի – Յակոբ եւ որդիք իւր՝ 26բ, Խորան վկայութեան, տակը Մովսէս եւ քահանայապետ՝ բուրվառը ձեռքին՝ 46ա, Աստուած զպատուիրանս տայ Մովսիսի՝ 59բ, Մովսէս ժողովրդեան ուսու­ցա­նէ զօրէնս՝ 77ա, Յեսու՝ 91ա, Յուդա՝ 101բ, Տեղափոխի տա­պա­նակ Ուխտի եւ զետեղի ի տաճարի (Հեղի քահանայապետ, Ուխտի տապանակ, Աննա եւ Սամուէլ մարգարէ)՝ 114բ: Թ. 4-12ի գրադաշտի 2 սիւներից իւրաքանչիւրը շրջանակուած բազմագոյն (կարմիր, կապոյտ, ոսկի) գծային շրջանակով, թ. 5-6ի սիւների վերին եւ ստորին մասերը կամարազարդ: Կիսախորան՝ 4ա (վերը՝ կենտրոնում, սուրբ Երրորդութիւն, որի կողքերին 12 առա­քեալները, անկիւններում՝ Մարիամ եւ Յովսէփ՞)՝ 115ա: Կի­սա­խորան-ճակատազարդ՝ 26բ, 46ա, 77ա, 91ա, 101բ: Ճա­կա­տազարդ՝ 24բ, 44ա, 58բ, 60ա, 76ա, 90բ, 111ա, 113ա: Լու­սանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ կենդա­նա­գիր, թռչնագիր, հրեշտակ (58բ): Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կա­նաչ, դեղին, ոսկի, սեւ, շագանակագոյն, մանուշակագոյն, վար­դա­գոյն:

Ծնթ. Մանրանկարչության մի մասն ուրուագծային է, մեծ մասի համար տեղերը բաց եւ չլրացուած: 127բ էջից սկսած՝ սկզբնատողերի առաջին տառը կամ բառը չգրած, տեղը բաց՝ յետագայում զարդագրելու համար:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը յետագայի՝ ԺԸ. դարի Բ. կէսի, կա­շին քերծուած, Ա. փեղկի ստորին աջ եզրին ցեցի անցքեր. թ. 254-5ի, 303-4ի միջեւ չգրուած 1ական թերթ կտրած-հանած. թ. 16-46, 35-45ի, 168-88ի եզրերը խոնաւութեան հետեւանքով փտած-թափուած եւ բորբոսի հետքերով, թ. 16-46ի գրադաշտը մասամբ վնասուած, թանաքը տեղ-տեղ լուծուած. թ. 514՝ մոմի հետք, Պհպ. Բ.ի ստորին եզրը պոկուած, Բ. կազմաստառի փակցուած կողմի գրերը արտացոլուած հակառակ երեսին:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. ԾնունդքԳիրք 4ա-24ա:

2.Ելք – Նխ. 24աբ: Գլ. 24բ-6բ: Գիրք 26բ-44ա:

3.Ղեւտական – Նխ. 44ա: Գլ. 44ա-5բ: Գիրք 46ա-58ա:

4.Թիւք – Նխ. 58ա (վերջը թերի, տեղը բաց, չգրուած՝ «ապա առին զերկիրն Սեհոնի եւ զԲասան եւ հա­սեալ առ Մովաբաւ ///»): Գլ. 58բ-9բ: Գիրք 60ա-75բ:

5.Բ. Օրէնք – Գլ. 76ա-7ա: Գիրք 77ա-90ա:

6.Յեսու – Նխ. 90բ: Գլ. 90բ-1ա: Գիրք 91ա-100բ:

7.Դատաւորք – Նխ. 100բ: Գիրք 101բ-110բ (նաեւ 100բ «Եւ այս են դատաւորք, որք կացին յԻսրայէղ. Ա. [Յ]եսու՝ որդի Նաւեայ ամս ԻԵ. (25)... Ամբսովն՝ որդի Մանուէի, ամս Ի. (20)»):

8.Հռութ – Նխ. 111ա: Գիրք 111ա-2բ:

9.Թագ. Ա. – Նխ. («Վասն») 112բ-3ա: Գլ. 113աբ: Գիրք 115ա-28ա:

10.Թագ. Բ. – Գլ. 128բ-9ա: Գիրք 129բ-40բ:

11. Թագ. Գ. – Գլ. 141աբ: Գիրք 142ա-54բ:

12.Թագ. Դ. – Գլ. 154բ-5ա: Գիրք 155բ-66ա:

13.Մնաց. Ա. – Յռջբ. (Ա. եւ Բ. Մնաց.) 166ա: Գլ. 166աբ: Գիրք 166բ-76բ:

14. Մնաց. Բ. – Գլ. 176բ-7ա: Գիրք 177ա-88բ (յա­ւե­լեալ ունի՝ 188բ-9ա «Եւ էին բանքն Յովսիայ եւ յոյս նորա գրեալ յօրէնսն Տեառն... որոք ի ձէնջ յամենայն ժողովրդենէ նորա իցէ Տէր Աստուած իւր եղիցի ընդ նմա եւ ելցէ»):

15. Եզր Ա. – Նխ. 189ա: Գլ. 189աբ: Գիրք 189բ-95բ:

16. Եզր Բ. – Հանգամանք 195բ: Գիրք 195բ-99ա:

17. Եզր Գ. – Գիրք 199ա-203բ: Աղաւթք մարգա­րէին Եզրայ 203բ-6բ:

18.Նեեմի – Նխ. 206բ, 208ա: Գլ. 208ա: Գիրք 208բ-13բ:

19. Եսթեր – Նխ. 213բ: Գիրք 214ա-8ա:

20. Յուդիթ – Նխ. 218ա: Գիրք 218բ-24բ:

21.Տովբիթ – Նխ. 224բ: Գիրք 225ա-8բ:

22. Մակաբ. Ա. – Նխ. 228բ: Գիրք 229ա-42բ (229ա՝բաց թողած «Գլուխք»ը գրելու համար):

23.Մակաբ. Բ. – Նխ. 242բ-3ա: Գլ. 243աբ: Գիրք 243բ-54ա:

24. Մակաբ. Գ. – Նխ. 254ա: Գլ. 254ա: Գիրք 255ա-60ա:

25.[Կտակք ԺԲ. նահապետաց] – 260բ-73ա (տե՛ս ձեռ. 351, 266ա-79ա:ա/260բ-1բ: բ/261բ-2բ: գ/262բ-4բ: դ/264բ-6բ: ե/266բ: զ/266բ-7բ: է/267բ-8ա: ը/268ա-9ա: թ/269ա-70ա: ժ/270աբ: ժա/270բ-2ա: ժբ/272ա-3ա:

26.Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան «Զամենայն») 276ա-7ա: Գիրք 279ա-307ա (ունի «Փոքր էի ես»): Ունի նաեւ՝

ա. 285ա Նախամարգարէն Մովսէս ամբաստան լի­նի զԻսրայէլէ, զերկիրն եւ զերկիր (այսպէս) ի վկա­յու­թիւն կոչէ, ասելով զբանս զայս. Նայեցարուք-ին խորա­գիրն է եղբայրք: Մաղթանք – Տո՛ւք փառս Աստուծոյ... Քարոզ եւ աղաւթք երկինք պատմեն-ին եւ Տէր ապաւէն-ին – Վասն ի գիշերի եւ ի տուընջեան... Ի գիշերի եւ ի տըւընջեան եւ ամենայն ժամու:

բ. 289ա Զի հուր բորբոքեցաւ-ին խորագիրն է, ո՛վ ընթերցողք: Նախամարգարէն Մովսէս յիշեցուցանէ Իսրայէղի զահաւոր գալստենեն Տեառն եւ ասէ. Մաղ­թանք – Դու ես Տէր մեր, դու ես Քրիստոս փրկիչ մեր: Քարոզ եւ աղաւթք Մի՛ նախանձիր-ին եւ Խոս­տովան-ին –Վասն ուղելոյ գնացս... գիշերի եւ ի տու[ընջեան], [Տէր] երկնի եւ երկրի:

գ. 292ա Հաստատեցաւ-ին խորագիրն է. Աղաւթք Աննայի՝ մաւրն Սամուէլի... Մաղթանք – Բարձրացաւ եղջիւր իմ, Աստուա՛ծ, փրկի՛չ իմ... Քարոզ եւ աղօթքս Ողորմեայ-ին եւ ի Նեղո՛՛ – Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն: Գոհանամք զքէն, Տէ՛ր Աս­տուած մեր, որ զարթուցեր զմեզ ի:

դ. 296ա Մաղթանք – Խաղաղութեանց տուաւղ Քրիստոս... Քարոզ եւ աղաւթս Իբրեւ-ին եւ Երանեալ-ին – Վասն ի վերուստ խաղաղութեան... Տէր տուըն­ջեան եւ գոյացուցիչ գիշերոյ...

ե. 299բ Ես ասացի-ին խորագիրն է... Մաղթանք– Յոյս կենդանութեան յոյս եւ ապաւէն... Քարոզ եւ աղաւթք Տէր ապաւէն-ին եւ Երկինք պատմեն-ին – Վասն ի գիշերի եւ ի տուընջեան... Ի գիշերի եւ ի տուընջեան...

զ. 303ա [Մաղթանք] – Եկեսցեն աղօթք մեր ի տաճար սուրբ քո... Քարոզս եւ աղաւթս Խոստովան-ի եւ Մի՛ նախանձիր-ի – Վասն ուղղելոյ զգնացս... Տէր երկնի եւ երկրի...

է. 306ա Մաղթանք – Լո՛ւր մեզ, Տէ՛ր, լո՛ւր մեզ ողորմութեամբ... Քարոզս եւ աղօթս Ի նեղութեան-ին եւ Ողորմեա-ին – Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն... Գոհանամք զքէն Տէր Աստուած...

ը. 306բ-7ա Երգ Մարիամու Աստուածածնի – Մե­ծա­ցուսցէ անձն իմ զՏէր եւ ցնծասցէ... խօսեցաւ հարս մեր ընդ Աբրահամու եւ զաւակի նորա յաւիտեան:

թ. 307ա Աւրհնութիւն Զաքարիայի՝ հօրն Յով­հան­նու Մկրտչին – Աւրհնեալ Տէ՛ր Աստուած Իսրայէղի, որ այցել եւ արար փրկութիւն... լուսաւոր առնել զխա­ւարս մեր: Տունք Ժ.:

ժ. 307ա Աղօթք եւ աւրհնութիւն Սիմէոնի ծերունոյ – Յորժամ եկն Տէրն քառասնօրեա ի տաճարն... փառք ժողովրդեան քում Իսրայէղի:

27. Սիրաք – Գիրք 308բ-15բ:

28.Առակք – Յռջբ. 322աբ: Գլ. 322բ-3ա: Գիրք 323ա-32ա:

29. Ժողովող – Յռջբ.332ա: Գլ. 332ա-3ա: Գիրք 333ա-5բ:

30. Երգ երգոց – Յռջբ. 335բ: Գիրք 335բ-7ա:

31.Իմաստութիւն – Յռջբ. 337աբ: Գլ. 337բ: Գիրք 338ա-43ա:

32.Եսայի – Յռջբ. ԲԺ.ան մարգարէիցն 343ա: Յռջբ. 343աբ: Գլ. 343բ-4ա: Մրգ. 344ա-61ա: Մահ՝ 361ա:

33.Ովսէ – Նխ. 361աբ: Գլ. 361բ: Մրգ. 362ա-4ա:

34. Ամովս – Գլ. 364ա: Մրգ. 364բ-6ա:

35. Միքիէ – Գլ. 366ա: Մրգ. 366ա-7ա:

36. Յովէլ – Գլ. 367բ: Մրգ. 367բ-8բ:

37. Աբդիու – Գլ. 368բ: Մրգ. 368բ-9ա:

38.Յովնան – Գլ. 369ա: Մրգ. 369աբ:

39.Նաւում – Գլ. 369բ: Մրգ. 370աբ:

40.Ամբակում – Գլ. 370բ: Մրգ. 370բ-1ա:

41. Սոփոնիա – Գլ. 371ա: Մրգ. 371բ-2ա:

42.Անգէոս – Գլ. 372ա: Մրգ. 372աբ:

43.Զաքարիա – Գլ. 372բ: Մրգ. 373ա-5բ:

44.Մաղաքիա – Գլ. 375բ: Մրգ. 375բ-6բ:

45. Երեմիա – Նխ. 377բ: Գլ. 377բ-8բ: Գիրք 378բ-97բ:

46. Բարուք – Թղթ. 397բ-9ա:

47. Ողբք Երեմիայ – 399ա-401ա: Մահ՝ 401ա:

48. Դանիէլ – Նխ. 401աբ: Գլ. 401բ: Գիրք 402ա-9ա:

49. Եզեկիէլ – Նխ. 409աբ: Գլ. 409բ-10ա: Մրգ. 410բ-29ա: Մահ 429ա:

50. Մատթէոս – Աւ. 436ա-49ա:

51. Մարկոս – Գլ. 449բ: Նխ. 449բ: Աւ. 450ա-8բ:

52.Ղուկաս – Գլ. 458բ-9ա: Նխ. 459ա: Աւ. 459բ-73ա:

53. Յովհաննէս – Գլ. 473բ: Նխ. 473բ: Աւ. 474ա-84ա: 477բ (477բ-8ա Իրք կնոջն շնացելոյ, Է. 35-6 չիք):

54. Գործք Առաքելոց – Ցանկ 484բ: Յռջբ («Որք») 484բ-5բ: Գիր 485բ: Գլ. 485բ-6բ: Ընթրց. 486բ: Գիրք 487ա-99բ:

55.Թղթ. Յակովբայ – Յռջբ. 499բ-500ա: Նխ. 500ա: Գիր 500ա (միայն խորագիրը, տեղը՝ բաց): Գլ. 500աբ: Թղթ. 500բ-2ա:

56.Թղթ. Պետրոսի Ա. – Նխ. 502ա: Գլ. 502ա: Ընթր. 502ա: Թղթ. 502բ-4ա:

57.Թղթ. Պետրոսի Բ. – Նխ. 504ա: Գլ. 504ա: Ընթր. 504ա: Թղթ. 504բ-5ա:

58.Թղթ. Յովհաննու Ա. – Նխ. 505բ: Գլ. 505բ: Ընթր. 505բ: Թղթ. 506ա-7բ:

59. Թղթ. Յովհաննու Բ. – Նխ. 507բ: Գլ. 507բ: Ընթր. 507բ: Թղթ. 507բ:

60.Թղթ. Յովհաննու Գ. – Նխ. 508ա: Գլ. 508ա: Ընթր. 508ա: Թղթ. 508ա:

61.Թղթ. Յուդայի – Նխ. 508բ: Գլ. 508բ: Թղթ. 508բ-9ա:

62. Աղերս Եւթաղի – 509ա:

– 509բ-15բ տե՛ս յօդ. 77

ԺԴ. Թղթք. Պօղոսի – Յռջբ. 516ա-8ա: Վկ. 518ա: Բովանդ. ընթերց. եւ վկթնց – 518ա-21ա: Ց. 521աբ:

63. Առ Հռովմայեցիս – Նխ. 521բ: Գլ. 521բ-2ա: Թղթ. 522բ-7բ:

64.Առ Կորնթացիս Ա. – Նխ. 527բ-8ա: Գլ. 528ա: Թղթ. 528ա-33ա:

65. Առ Կորնթացիս Բ. – Նխ. 533ա: Գլ. 533աբ: Թղթ. 533բ-7ա:

66. Առ Գաղատացիս – Նխ. 537ա: Գլ. 537ա: Թղթ. 537բ-9ա:

67. Առ Եփեսացիս – Նխ. 539ա: Գլ. 539բ: Թղթ. 539բ-41ա:

68. Առ Փիլիպեցիս – Նխ. 541աբ: Գլ. 541բ: Թղթ. 541բ-2բ:

69. Առ Կողոսացիս – Նխ. 542բ-3ա: Գլ. 543ա: Թղթ. 543բ-4բ:

70. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Նխ. 544բ: Գլ. 545ա: Թղթ. 545ա-6ա:

71. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Նխ. 546ա: Գլ. 546բ: Թղթ. 546բ-7ա:

72. Առ Եբրայեցիս – Նխ. 547աբ: Գլ. 547բ-8ա: Թղթ. 548ա-52ա:

73. Առ. Տիմոթէոս Ա. – Նխ. 552ա: Գլ. 552բ: Թղթ. 552բ-4ա:

74. Առ Տիմոթէոս Բ. – Նխ. 554ա: Գլ. 554բ: Թղթ. 554բ-5բ:

75.Առ Տիտոս – Նխ. 555բ-6ա: Գլ. 556ա: Թղթ. 556աբ:

76. Առ Փիլիմոն – Նխ. 556բ-7ա: Գլ. 557ա: Թղթ. 557աբ:

Վերադիր, Թելադրութ, Նաւարկութ. – 557բ (տե՛ս ձեռ. 187, 444բ):

77. Առ Կորնթացիս Գ. – Կորնթացւոց՝ 557բ-8ա: Պօղոսի՝ 558աբ:

78. Յայտնութիւն Յովհաննու – Գիրք 509բ-15բ: Յռջբ. 559բ: Գլ. 559բ-60ա: Ունի՝

– 515բ [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Յիշատակարան թարգմանութեան Յայտնութեանն Յովհաննու. ձեռ. 146, 224բ-5բ – Ա]յս Յայտնութիւն աստուածաբան աւետարանչին Յովհաննու, սրբոց հարցն մերոց վար­դապետութեամբ պատուեալ ի պէտս վկայութեանց... խորանակից ի լուսեղէն յարկսն. եւ նմա փառք յաւիտանս. ամէն:

79. Հանգիստ Յովհաննու – 558բ-9բ:

Բ. 1. ա. 277աբ Գովասանութիւն Սաղմոսացս Դաւ­­թի, ասացեալ յԱռաքել վարդապետէ, ի խնդրոյ Գէորգ քահանայի. խաւսք պիտանի («Ի ՎԱՐԴԱՊԵՏԷՆ ԱՌԱՔԵԼԷ ՎԱՍՆ ԳԷՈՐԳ ՔԱՀԱՆԱՅ») – Իմանալի այս բուրաստան, / երգս ի հոգւոյն աստուածական... եւ ոչ ասեն, այլ մրափին, / փակեն ըզդուռն առագաստին:

բ. 277բ Դարձեալ այլ խրատք Սաղմոս ասողաց – Բանք սաղմոսին է պատուական, լըցեալ Հոգւովն աս­տուածական... նա վերանայ յերկինս հոգւով եւ միա­նայ ընդ սիրով:

գ. 277բ Վասն Սաղմոսի – Տաճար տեսա մին լի լու­սով... ըզնա ըմպէ ոսկի թասով:

դ. 307աբ Խոստովանութիւն Մանասէի թագաւո­րին՝ սա սղոցեաց զԵսայի մարգարէն որպէս զփայտ դալար ի մամուլս հիւսեանց, յետոյ զղջացաւ եւ ասաց զբանս այս – [Տէ՛ր] ամենակալ, Աստուա՛ծ Աբրահամու, Սահակայ, Յակոբայ... եւ քո են փառք յաւիտեաս. ամէն:

ե. 307բ [Աղօթք] – Աղաչեմ եւ խնդրեմ ի քէն, թո՛ղ ինձ, Տէ՛ր... յորժամ գաս արքայութեամբ քո եւ ողոր­մեա՛ մեզ:

զ. 307բ-8ա Ներբողեան Սաղմոսարանիս – Աս­տուա­ծային այս բուրաստան, սաղարթազարդ սաղ­մո­սարան... սովաւ յուղարկին հաւատացեալ ննջեցեալքն ի Քրիստոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

է. 308աբ Նախադրութիւնք խրատականք. Յա­ղագս աղօթիցն, զոր արարեալ է տեառն Ներսեսի, եղբայր Գրիգորիսի հայոց վերագիտողի – Աղաւթք հասարակաց քրիստոնէից, մեծամեծաց եւ փոքունց, արանց եւ կանանց... ի գիրս ուղիղ գիտողացն տացեն գրել զսա: Եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

2. 315բ-7ա [Խրատք]

ա. 315բ-6ա Խրատք արտաքին իմաստասիրաց – [Ճ]անապարհորդք ի տունս եւ ի հայրենիս իւրեանց փութան... իսկ անխրատքն յիրաւի իւրեանց մոլորին հանապազ:

բ. 316ա Պղատոնի ասացեալ է – [Յ]ամենայն մակացութիւն որոշեալ յարդարութիւն է... ընդ իշ­խանութեամբ կնոջ գրաւիլ թշնամանս մեծ է:

գ. 316ա-7ա Դիմոսթենէս հոգի քաղաքաց ասէ. Զաւ­րէնս գնել – [Զ]աւրէնս գնել եւ որպէս մարմին զրկել ի հոգոյ, մեռեալ է... կամ զբանս օգտակարս, որք լռեն ոչ երբեք ողջասցին, իսկ որ խօսին, բազում ան­գամ:

դ. 317ա Զելեւկոս ասէ – [Յ]որմէ պատուիրեցաւ եւ ամենայն այսպիսի քաղաքաց եւ քաղաքուհեաց... եւ լաւագոյն գտաք զմտաց ուսուցիչսն, քան զմարմնոյ ծնողն:

ե. 3. 317ա-22ա [Խրատք Խիկարայ]

1ա. 317աբ Խրատք պիտանի եւ օգտակար Խի­կարա իմաստասիրի ասացեալ [յ]ամի Սենիքարիմ Ասորեստանեաց թագաւորի Նինուէի (=Նախուտան) – Ես՝ Խիկար, դպիր եւ իմաստուն արքայի... զի ամք կենաց քոց բազմասցին եւ փառօք եւ մեծութեամբ հասցես ի ծերութիւն:

2. բ. 317բ-20ա Խրատ Խիկարայ իմաստասիրի, զոր ետ [Նա]դանայ՝ քւերորդոյն. եւ այս է խրատն, զոր ասէ – Որդեա՛կ, եթէ լսես բանի դրան արքունի... եւ որ կատարէ զխրատս զայս, նա յիմաստուն եղիցի եւ փառաւորի ի մէջ մարդկան:

3. գ. 320ա-1բ Կատարեցաւ բանք խրատի եւ ա­ռա­կի, զոր ասաց Խիկար Նադանա՝ քուերորդւոյ իւրոյ (=Վերջաբան) – Յայս ամենայն ուսուցի Նադանա՝ քուերորդւոյ իմոյ... յելանելն եւ ի մտանելն իմ, զոր ինչ ասեմ ցՆադան, գրեա՛ ի մատենի քում:

4. դ. 322ա Այլ խրատ Խիկարայ, զոր ասաց քըւերորդոյ իւրոյ Նադանայ, այս է – Որդի՛ Նադան, որ ընդ ականջսն ոչ լսէ... զայս ասաց եւ վճարեաց:

3. 560ա-1բ [Վանական վարդապետի Համե­մա­տութիւն Հին եւ Նոր կտակարանցն. ձեռ. 177, 1դ-2բ] – Երկինք՝ եկեղեցի... եւթանասուն եւ երկու թարգ­մանքն՝ աստուածաբան վարդապետք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

509ա Զմեղաւոր հողս՝ զԱստուածատուր երեցս յիշեցէ՛ք ի մեղաց թողութիւն, եւ Աստուած զձերն թողցէ. նմա փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. Ա. փեղկ (1866 թ., շղագիր) Պատկանի Աս­տուա­ծաշունչն ի վանս Սրբոյն Կարապետին, 1866 ամի:

2. 1ա (1891 թ., շղագիր) Յովհաննէս Լորիս Սիւ­նեաց, թ. Հ. ՌՅԽ. (1891):

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկ՝ «բարեծնունդ», «Սուրբ մատեան այս է Աստուածաշունչ», 1ա՝ «784, 2732», «ԺԷ. Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Աբ՝ «4բ», 101բ՝ «ննաբգ»:


2733

ՆԷՈՓԻՏՈՍ ԱԲԵՂԱՅ, ԳԻՐՔ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 102+1 (կրկն.՝ թ. 90. գրչի էջակալում 1-197, որ է՝ 3ա-99ա). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ: ՊՐԱԿ՝ 2+10x10 (9՝ 11, 10՝ 8)+2: ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «1811», «OIMM», եւ փայտէ ցանկապատ՝ մուտքով, որի ներ­սում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ առիւծ՝ սուրը ձեռքին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30.2x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 28-31: ԿԱԶՄ՝ սեւ բծերով մուգ շագա­նա­կագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ կապ­տա­ւուն թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, կապ­տաւուն թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунокՆմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, փեղկերիվերինեզրերումեւմէջքիստորինմասումպատռուած, ցեցիանցքերով, աստառը, Պհպ.-ները, թ. 1-3, 84-100՝ցեցիանցքերով, թ. 28ա, 84բ՝թանաքիբծերով, թ. 5 եւ 6՝եզրերինփոքրիկպատռուածք­ներ, թ. 18՝ստ. եզրըպատռուած, թ. 60՝վերինլս-ումանցք, գրա­դաշտըթանաքիթթուայնութեանհետեւանքովթեթեւակիգունա­փոխուած, լուսանցակողերըեւգրեթէբոլորթերթերիստորինանկիւններըսեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Գիրք որ կոչի ճակատամարտութեան կամ ընտ­րողութեան, այն որ ունի ըստ հրէից ազգին, վասն օրինաց նոցին եւ ծիսից, վկայութեամբ Սուրբ Գրոց Հին եւ Նոր կտակարանաց: Արարեալ ոմն Նէո­փիտոս յունաց յաբեղայ, որ լեալ է երբեմն րապունի ազգին հրէից: Եւ թարգմանեցեալ եղեւ մօլտովանու լեզուէ ի հայ բարբառ՝ աշխատութեամբ տէր Ներսե­սի: 1808, մայիս ամսոյ 30, ի քաղաքն Եաշ:

3ա-100ա [Նէոփիտոսի աբեղայի Գիրք ճակատա­մար­տութեան]

Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-79բ. Խրգր./3ա: Յռջբն./4ա-6ա: ա/6բ-26ա: բ/26բ-39բ: գ/40ա-55բ*: դ/55բ-98բ:

– 99ա-100ա Յայտարարութիւն ինչ վասն գրքոյս – Բանք սրբազան աստուածաբանիցն ոչ են ի զուր, այլ ամենայն ինչ ուղիղ է սրբոց, քանզի ի բազում տեղիս կան գրեալք վասն պէս-պէս անօրէնութեանց ազգին հրէից, որ եւ վասն այնց ամենից վարդապետք եկե­ղեցւոյ միշտ հայրական գթով խրատեն եւ ուսուցանեն զհաւատացեալսն Քրիստոսի՝ զգոյշ լինիլ ի նոցին չար աղանդիցն, որք թշնամիք մեր են եւ հակառակ քրիս­տո­նէութեանս, եւ ընդ չար բարուց նոցին միշտ հե­տեւին մեզ քրիստոնէիցս չար առնել, եւ մեք միամտօ­րէն վարիմք ընդ նոսա իբրեւ զբարեկամս եւ ոչ զգամք ամենեւին: Եւ որովհետեւ մինչեւ ցայժմ անգիտելի էր մեզ զգաղտնի եւ զթագուն չար արարմունսն նոցին, այլ այժմ թէ կամիցիս գիտել եւ իմանալ զայն ամենայն, ո՛վ եղբայր, ա՛ռ եւ ընթերցի՛ր զգիրքս զայս, եւ ընդարձա­կա­պէս տեղեկասցիս եւ իմասցիս եւ զարմանայցես ընդ այն ամենայն անօրէնութեանց նոցին եւ գիտասցես, թէ որքան ջանս ունին եւ փութան ի պատրել եւ խաբել զազգս քրիստոնէից, եւ ապա ծանիցէս զմիջոցն մերն եւ նոցայն:

Եւ զգիրքս զայս արարեալ է ոմն աբեղայ Նէո­փի­տոս անուն, որ երբեմն լեալ է |99բ| րապունիմեծ եւ ուսուցիչ ազգին հրէից, եւ ի խնամոցն Աստուծոյ յարեալ ազգն յունաց, ի մերս ժամանակի եւ եղեալ է քրիստոնեայ՝ ի վանք մի կրօնաւորաց ազգին յունաց ի Մօլտավիայ երկիրս այս, եւ մնացեալ ի նոյն վանքն, յետ քանի մի ամաց եղեալ է յաբեղայ եւ ընտիր կրօ­նաւոր, եւ գիտելով րաբունիս այս զամենայն զգաղտնի եւ զծածուկ չար արարմունսն ազգին հրէից, որ վասն ի վերայ մեզ քրիստոնէիցս: Վասն որոյ ի գութ շարժեալ, զմեծ բարերարութիւնս կամելով ազգին քրիստոնէից, արարեալ է զգիրքս զայս՝ յայտնելով ի մէնջ սորին զա­մենայն չարութիւ[ն]սն ազգին հրէից՝ որպէս ի յառաջ­բանութեան իւրում եւ այլ տեղիսն ասէ եւ Գրոց Սրբոց վկայութեամբն հաստատէ, եւ տպեալ ի լոյս ընծայեցաւ ազգին յունաց 1803ին:

Իսկ մեր տեսանելով զայս պիտոյանալի գիրքս, ցանկացաք թէ եւ ի մերս լեզու գտանիցի. զի ամենայն ոք որ ազգէ մերմէ՝ յընթեռնուլն զգուշասցին եւ նոքա ի չար արարմանցն նոցին եւ ծանիցեն զնոսա գոլ թշնա­միք մեր:

Վասն որոյ հանդիպելով աստ Եաշ քաղաքս Փոթի­շանցի Խեւուլեանց աղաչայ Յարութիւնն յամին 1807, ի դեկտեմբեր, եւ գտանելով առ նա զայս գիրք մօլտո­վանի լեզուաւն, եւ տէր Մարկոս՝հայրն մեր,յարեալ ի նա եւ առեալ ի ձեռանէն, |100ա| ստիպմամբ ետ ինձ ի թարգմանել: Եւ իմ յանձին կալեալ, ըստ կարի իմում թարգմանեցի, որ թէպէտ ոչ էր իմ գործ՝ գոլով իմ անկիրթ մտօք եւ խակ գիտութեամբ, այլ որպէս եւ իցէ, թէեւ անյարմար շարադրութեամբ, ծրարեցի եւ եդի ի յայտ:

Ամենախոնարհ ծառայ՝ տէր Ներսէս Յարութիւնով: 1808, մայիսի 30,ի քաղաքն Եաշ:

Հմմտ. ձեռ. 935, 79աբ:

*Ծնթ. թ. 50-51ի (էջ 96-7) միջեւ էջանշան, ձեռագրի թղթից, 10.5x4.5 չափսի, 4 տող՝ «Նշան գրելոյ զսոյն գրքոյ յայնմ բան է, որ ասէ. «Աստ յայտ առնէ. 96»:

ՆԵՐԴԻՐ

1. Թ. 101՝ ԺԹ. դ., շղագիր, 16x6.8 չափսի թերթիկ:

[Գրիգոր Նարեկացի, Մատեան ողբերգութեան] 101ա՝ «Քանզի վասն քո գիտես թողուլ զմեղս եւ ջնջել... ջնջել անօրէնութիւնս (Միքիայ 7. 18: Նարեկ ԽԹ., 154)», 101բ՝ «Գլ. ԻԸ. Նարեկ, 81: Առէ՛ք ընդ ձեզ բանս... եւ ո՞վ է, որ ոչ հաւատասցէ»:

2. Թ. 102՝ ԺԹ. դ., շղագիր, 13.3x10.5 չափսի թեր­թիկ:

102ա 6 տող՝ «Чрезъ Кринички въ Старо Крымъ Его Высокопреподобию Настоятелю Старо­Крым­ска­го Армянскаго Монастыря Архимандриту Егише Аматуни», 102բ 4 տող՝ «Այսպիսի հասցէիւ անշուշտ կհասնի իմ ձեռքը, ահա զետեղելով նամակի մէջ, ուղակում եմ Ձեզ. Ե. վ. Ա.»:

Ծնթ. Լուս-ներում ունի սուրբգրային ընթերցումների համարներ:


ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 3ա, 99ա-100ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

100բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Մեծապէս շնորհակալու­թիւն կումատուցանէմ պատուելութեանդ, ուստա՛ Պօ­ղօս, որ զայս կարդալով՝ ծանեա՛ ի մեջի գրեալն զամենայն մի ըստ միոջէ:

Մնամ միշտ խոնարհութեամբ կեալ, Բարսեղ Առա­քելով:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «828, 2732», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 4ա՝ «Հմր 6»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4ա՝ սեւ թանաքով բոլորակ. «Տէր Յո­հա­նէս, 1794»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. փեղկի աստառ՝ «Լո՛ւր եւ իմ պա­տաասխանոյն, ով Խախամ, բարի է, զոր հարցանեսդ: Ա՛ռ գերա, Ա՛ռ գերայ, Ա՛ռ գերապատիւ», 8ա՝ «Կա­րա­պետ»:


2734

ՅԱԿՈԲ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ԶԱՔԱՐԵԱՆՑ ՇՈՒՇԵՑԻ, ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԳԱՒԱՌԻՆ ԱՐՑԱԽՈՒ

ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ

ՌՅԲ. – 1853


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 32 (էջակալուած՝ 1-24, որ է՝ 1-12). չգրուած՝ 14բ, 22աբ, 32բ: ՊՐԱԿ՝ 1-6, խառն. 1՝ 2, 2՝ 6, 3՝ 4, 4՝ 8, 5՝ 2, 6՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,5x20 (թ. 1, 2), 29.8x20 (թ. 3-32): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (28-9x18.5-19): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 1ա): ՏՈՂ՝ 26-39: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ շագանա­կա­գոյն կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ չգրուած թուղթ:

Новый рисунокՆմուշ 1ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը եւ մէջքի կտաւը տեղ-տեղ մաշուած, Պհպ. Ա., թ. 1, 2ի եզրերը նորոգած-ամ­րաց­րած, թ. 13-9՝ եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 6՝ փոքրիկ անցք, 3ա, 5ա՝ թանաքաբծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-14ա Պատմութիւն գաւառին Արցախու, գրեալ ի Յակոբ սարկաւագէ Պօղոսեան Զաքարեանց Շուշեցւոյ, միաբան սուրբ Երուսաղէմի:

1. 1ա-2բ Յամի Տեառն 1780ին ընտրեցաւ ի շա­հէն Պարսից գաւառապետ Արցախու որ եւ Ղարա­պա­ղու... ի ցեղէն մեծ իշխանապետին Աղուանից Հա­սան Ջալալեանց:

2. 2բ-14ա Պատերազմ շահին ընդ խանին Ղարա­բա­ղու– Եւ յորժամ յօրինեցաւ բերդաքաղաքն Շուշի... ի կողմանս Երասխ գետոյ:

Բ. 15ա-21բ [Յաղագս վիպասանութեան]

1. 15աբ Յաղագս վիպասանութեան. յայտարա­րու­թիւն գործեալ իրաց Հայկազ Մատաթեան Յօհան­նէս սպասալարի Ռուսաց – Եւ ետ ոչ սակաւ ստու­թեամբ... ի հանդիպել իրերաց քաջութեամբ:

2. 15բ-6ա Յաղագս բացայա[յ]տութեան վիպա­սա­նութեան. յօդուած Ա. – Այլ մեք թողեալ աստ առ սա­կաւ մի... ծծէր յանհիմն բանից շողոմարար դեն­պե­տին:

3. 16ա-7ա Յաղագս հաւանական վիպասանու­թեան. յօդուած Բ. – Քանզի ի ժամուն ի նմին... եւ անդ ի պատրաստութիւն հսկել հրամայէր:

4. 17ա-20ա Յաղագս համառօտութեան վիպա­սա­նու­թեան. յօդուած Գ. – Իսկ շահն ընդ լուսանալ աւուրն երրորդի... ճեղքեալ եւ լի ածուխով եւ է մինչեւ ցայսօր:

5. 20բ Յաղագս պէս-պէս վիպասանութեանց (այլ պատմութիւն, պատմական վիպասանութիւն) – Ի կողմանս Ալանաց, ի լեռնադաշտակ վայրի միոջ... մշտնջենական հասս յարքունուստ նմա սահմանէին վասն քաջասիրտ արութեանն:

6. 20բ-1ա Դատաստանական վիպասանութիւն – Երկուք ոմանք քաղաքակիցք... քո չէր ի նմանէ ի ներ­քոյ նորա զդրամն ստացեալ:

7. 21աբ Կեղծալ կամ բանաստեղծական – Փայ­տա­հարի ունել ասեն կատու մի ընդելական... զեր­ծա­նէր յառիւծու անտի փախստեամբ:

Գ. 23ա-32ա Պատմութիւն Արցախու, որ է Ղա­րա­պաղու – Այս կարեւոր գործ հարց... միւսն՝ զհօրէ կամ զեղբօրէ, եւն...

Ծնթ. Գ. միաւորն Ա. հատուածի անաւարտ մնացած մաք­րա­գրութիւնն է. 32ա՝ գրչից. «Տե՛ս երես 10 (այսինքն՝ 5բ), շարունակութիւն կրկին նախագիծ օրինակս գործոյս, այս նշանս եւ լից զպակասութիւն պատմութեանս, որ անդ կայ»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Տե՛ս խորագիրը:

14ա Գրեալ այս Յակոբ սարկաւագի Պաւղոսեան Զաքարեանց Շուշեցւոյ, յամին 1853, ի Սուրբ Երու­սաղէմ:

23աՄաքուր կրկին օրինակեցի նոյն Յակոբ սար­կաւագէ Շուշեցւոյ գրեալ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 14ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ծանօթ. Եվ այս սար­կա­ւագը 1862 ամին վարդապետ ձեռնադրեցաւ եւ անունը Ղեւոնդ դրուեցաւ Սսեցի Մեսրովպ եպիսկոպոսի ձե­ռամբ, որ 2 տարիի չափ հիւր գնացած էր Սուրբ Յա­կոբայ վանքը՝ տեղւոյն պատրիարգը եւ եպիսկո­պոս­ները վախճանած ըլլալուն պատճառաւը, եւ ինքը՝ Մես­րովպ եպիսկոպոսը 1863 մարտ ամսոյ մէջ Մեծի պահոց հինգերորդ շաբաթուն վախճանեցաւ: Եվ զկնի Զատկին միաբաններէն երեք եպիսկոպոսացու անձինք ընտրուելով, Սուրբ Էջմիածին երթալով՝ կարգ առին եւ 1863 յուլիսի 20ին վերադարձան ի Կ. Պոլիս, որոնք էին Իսահակ վարդապետ (որ փոխանորդ էր Երու­սա­ղեմայ ի Պոլիս) եւ միայն այս եկաւ Պոլիս՝ իր պաշ­տօնը վարելու համար, եւ բացակայութիւնը Սիմէոն վարդապետն էր եւ միւս նորաձեռնադրեալքն՝ Յակո­բոս վարդապետ Տիգրանակերտցի եւ Կարապետ վար­­դապետ Մարաշցի: Եվ այս վերջինը 1862 թուոյն Զէյթունի պատերազմին ժամանակը Մարաշու առաջ­նորդ էր, եւ անիրաւութեան դէմ բողոքեց ու ստորա­գրու­թիւն ալ չի դրաւ զէյթինցւոց իրաւանց դէմ, որն որ տաճկաց քննիչ ժողովը կուզէր զզէյթինցիս ապօրինա­պէս յանցանաց տէր դատել: Եւ յետոյ Երուսաղէմ եր­թալով՝ աւագ լուսարարապէտ կացուցցին զնոյն Կա­րապետ վարդապետն, եւ ապա՝ եպիսկոպոս:

2. 14ա (ԺԹ. դ., շղագիր, մատիտով) Այս անձը ազ­նիւ եւ միանգամայն իբր հրեշտակ է. եւ վարժապետ կացուցուած է պատրիարգէն քաղաքի հայ ժողովրդոց դպրատան, որ քառասնի չափ աշակերտք կան հասա­րակ կարոդացողք եւ տասնիւ չափ օրիօրդք, որոց ձեռ­քը համանգամայն գիրք չկայ, եւ վարժապետք ամսա­կան համարեայ թէ չունին, եւ տղոց ծնողքը խեղճ ու վրա­նին գլուխնին չկայ, բաց ի գրեանց, մինչեւ անգամ հարկաւորը դուռ չունին եւն, եւն: Ահա այս է կառա­վա­րութիւնն Յօհաննէս պատրիարգի:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «54», «849, 2734», «ԺԹ., Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», Ա. փեղկի կենտրոնում փակ­ցուած թերթիկին՝ «Պատմութիւն գաւառին Արցախու 2. Հմր 2734»:


2735

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

 

ԺԴ. դար


ԳՐԻՉ՝Մարտիրոս:

ԹԵՐԹ՝ 329+3 (թ. 1՝ չորիցս). չգրուած՝ 1ա-դ, 1զ, 1է, 2բ, 3ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԹx12 (Ը, Ժ, ԺԴ, ԺԷ 10, Թ 7, ԺԱ, ԺԸ 13, ԻԲ 11, ԻԹ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x22,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24x14): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 95ա): ՏՈՂ՝ 18-19: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ մուգ շագանակագոյն կաշի (հնի ընկած մէջքի եւ եզ­րե­րի փոխարէն Ի. դ. դրուած նոր կաշի), միջուկը՝ տախտակ, աս­տա­ռը՝ դրոշմազարդ կտաւ (Ա. փեղկ), դեղնաւուն թուղթ (Ի. դ., Բ. փեղկ). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, դեղ­նա­ւուն թուղթ, մասն Բ. փեղկի կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 95ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԶ. դ. եւ Ի. դ. (կազմը, աս­տառ­ները, թերթերի լուսանցներն ու եզրերը). թ. 98-9ի, 244-5ի միջեւ ընկած 1ական, թ. 150-1ի միջեւ 2, թ. 329ից յետոյ՝ 4 թերթ (1ը բնագրի, միւս 3ը՝ թերեւս բնագրի. գրեթէ բոլոր թերթերի թա­փուած եզրերը եւ լուսանցները լրացուած կամ ամրացուած, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան, թանաքի (թ. 4, 65, 99, 100, 126-8, 142, 152, 225), սեւ սնկի հիւանդութեան (թ. 65-70, 238-50) հետքեր. խոնաւութիւնից գրադաշտը վնասուած, տեղ-տեղ թափուած եւ դժուարընթեռնելի (թ. 3-14, 16-7, 226-7, 291-329), բնագրի վնասուած որոշ հատուածներ ԺԶ. դ. նորոգու­թեան ընթացքում կարկատուած-լրացուած՝ 176ա՝ Ղուկ. Է. 30, 179աբ՝ Ղուկ. Ը. 14-36, 191աբ՝ Ղուկ. ԺԱ, 13-24 (հատուա­ծա­բար). թ. 179ա՝ յետագայի հանգուցագիր, թ. 245բ՝ յետագայի թռչնա­գիր, լուսանցակողերը գունաթափ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ե, 1ը-2ա Գլուխք: 2ա [Նախադրութիւն]: 4ա-98ա Աւետարան Մատթէոսի:

2. 98բ Գլուխք (Ա-ԺԸ /// թափուած, 1 թերթ ըն­կած): 99ա-150ա Աւետարան Մարկոսի (150աբ Յա­րուցեալ Յիսուս):

3. 151ա Նախադրութիւն (սկ. թափուած՝ /// յաւուր երրորդի եւ յետ այսորիկ...): 151ա-244ա Աւետարան Ղուկասու:

4. 245ա Նախադրութիւն: 245բ-329բ Աւետարան Յով­հաննու (վերջը թափուած՝...ձեռս ի վեր կալցես եւ այլք [ած]ցեն /// (ԻԱ. 18), ԻԱ. 18-25՝ չիք):

Ունիստ. լս. Համաբարբառ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ

98ա ԶՄարտիրոս բանի սպա[սա]ւոր աղաչեմ յիշել ի Տէր:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 3բ (ԺԴ. դ., երկաթագիր կարմրով [Ով ընթեր­ցո]ղ սուրբ [Աւ]ետարանիս, Յովաննէս քահանայ յիշեսջիք ի Քրիստոս, ո՜վ դասք սրբազանից:

3բ (ԺԴ. դ., Բոլորգիր) Փա՜ռք անեղի, անս[կզբն]ա­կանի, անպ[արա]ռելի, անմա[հ], [ան]հասանելի, ///նելի, անպարա[գրելի], անբովանդակելի յերկնաւո­րացն բանակաց եւ ի տարրելոցս հողոց եւ հողեղի­նացս, ա[յ]ժմ, եւ միշտ, եւ յաւի[տեանս]:

Արդ, աղաչեմ զամենիսեան՝ որք հանդիպիք այսմ աստուածայ տառիս, յիշեսջիք ի Քրիստոս զվերջին ստացողս՝ զԹումայ քահանայ, եւ զծնողսն մեր, ընդ նմին եւ զկենակիցն իմ, զզաւակսն իմ՝ զՍտեփան, եւ զՅովաննէս, եւ զԱմիր-Սարգիս. եւ յիշողքդ յիշեալ լիջիք ի Քրիստոս. ամէն:

2. 244ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր, նորոգողի) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զհոգէրի եւ սրբասէր Թուխծամն եւ կողակիցն իւր՝ Յատիբէկն, որ բազում ամաց էին հրաժարեալ մէկ զմէկէ եւ սպասաւորէին եկեղեցոյ եւ ամենայն սրբոյ, ետոյն նորոգել զսուրբ յԱւետարանս՝ յիշատակ իւրեանց եւ վայելումն որդոյ իւրոյ՝ Յոհանէս քահա­նային, եւ կենակ[ց]ին՝ Մարգարտին, եւ եղբաւրն՝ Ջիկարին, եւ կողակցին՝ Գաւզալին, եւ հաւրեղբաւրն՝ Ճանիբէկին, եւ կողակցին՝ Մարիանին, եւ որդոյն՝ Թամուրին, եւ Նազարին, եւ ամենայն մերձաւորացն: Եւ անարժան կազմողս՝ Վարդան սարկաւագս, յիշեցէ՛ք եւ լի սրտիւ Աստուած ողորմի շնորհեցէ՛ք սոցա. եւ Քրիստոս ձեզ ողորմի իւր գալըստ[ե]անն. ամէն:

3. 99ա (1645 թ., բոլորգիր) Թվին ՌՂԴ. (1645). Ես՝ Խանբաբս, հալալ ընչիւք եւ վաստակօք իմով գնեցի զսուրբ ծերացեալ Աւետարանս ի գեղջէն ՑեցկցիՍա­թիլմշէն, երկիրն Եղեգայձորն, ի գօղն Խրատեղ: Ես՝ Աստուածապովս վկայ, Ծատուրս վկայ:

4. 99ա (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Ես՝ Արազ Խաթունս, Աւետարանս իմ էր, տվի Ովհանէս էրէց՝ յիշատակ ինձ: Ով որ կարդայ, Աստուած ողորմի ասի:

5. 99ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ով որ այլ անի տաք փոխի գիրի Աստուած փակաց կլիլի, Աստուած վկայ:

6. 99ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ծ. (50) թանկայ ել տուին աղքատ Աւետարանիս ծածկուց. Աստուած զիւրեանց հո­գիք լուսով պայծառ պահէ. ամէն:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 3բ՝ «աբ» 97բ՝ «ըթժիելէթե», 244բ՝ նկա­րափորրձ-վանդակներ, որոնց մէջ առանձին ան­կա­­­պակից տառեր եւ բառեր՝ «Քրիստոս Աստուծոյ, սուրբ»:


2736

ԳԱՆՁԱՐԱՆ

ԿԱՖԱ

ՌՀ. – 1621


ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա Ճանդէմիր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Տէր Մինաս:

ԹԵՐԹ՝ 482 (յետագայ էջակալում՝ 1-955, որ է՝ 1բ-482ա). չգրուած՝ 1ա: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-Խx12 (ԺԳ, Լ 10, ԺԸ 11, Խ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ շրջանակ, վերեւը երեք­նուկ, ներսում՝ խարիսխ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկ­սիւն (22.5x13.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (գանձերը), նոտրգիր (տաղերը, յորդորակներն ու փոխերը. նմուշ՝ 25ա, 26ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աս­տա­ռը՝ կապոյտ կտաւ (Ա), շագանակագոյն կաշի (Բ. գուցէ եղել է այս նոյն ձեռագրի դռնակը եւ նրա հիմքը). լուսանցակողերը՝ կար­միր:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 25ա

Новый рисунок

Նմուշ 26ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 11ա: Ճա­կա­տազարդ՝ 165ա, 331բ: Լուսանցազարդ՝ բուսա­կան, խաչ, տաճար, թռչուն (481ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգու­ցա­գիր, կենդանագիր (198ա), մարդադէմ: Գոյներ՝ կարմիր, կա­պոյտ, կանաչ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Մարկոսի Ա. 31-Բ. 3, Բ. 17-Գ. 18, Դ. 1-17: Աւետարան Մատթէոսի ԻԵ. 6-ԻԶ. 26: ԺԱ. դ.: Ա-Դ+Ե-Ը՝ ստացուած ամբողջական թերթերից: Մագաղաթ (28.5x19.5), երկսիւն (23x14.5), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Գա), տող՝ 23: Կարդալ՝ Բաբ՝ «[պաշ]տէր զնոսա... առ նա ան­դա­մա[լոյծ]» (Մարկ. Ա. 31-Բ. 3), Աաբ, Դաբ՝ «այլ զմեղաւորս: Եւ եին աշակերտք Յովաննու... եւ զԹադեոս եւ զՍիմովն» (Մարկ. Բ. 17-Գ. 18), Գաբ՝ «Դարձեալ սկսաւ... ի հասանել նե[ղու­թեան]» (Մարկ. Դ. 1-17), Եա-Ըբ՝ «Եւ ի մէջ գիշերի... հաց աւրհ­նեաց եւ եբեկ» (Մատթ. ԻԵ. 6-ԻԶ. 26): Ունի ստ. լս. համա­բար­բառ՝ ցրուացանկ:

Новый рисунок (1)Նմուշ Գա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, քերծուած, ցեցի անցքերով, եզրերը պատառոտուած, Բ. փեղկի վերին մասը կար­կատուած այլ կաշուով, 3ական գամերն ու կապիչներն ընկած. նորոգուած ԺԹ. եւ Ի. դդ.-ում, անջատուած թերթերն ամրացուած տպագիր թղթիկներով կամ կիսաթափանցիկ թղթով, թափուած հատուածները լրացուած դեղնաւուն թղթով (թ. 190, 223). թ. 212-3ի միջեւ 1 թերթ ընկած, թ. 177, 191՝ հիմքից անջատ, թ. 1՝ ամ­­­բողջովին, թ. 2-21ի՝ եզրերը խոնաւութեան հետքերով, մգա­ցած, գրեթէ բոլոր թերթերի ստ. լս-ում կամ հիմքի մօտ ցեցի փոք­րիկ անցքեր, լուսանցակողերը տեղ-տեղ կեղտոտուած-սեւա­ցած, Պատառիկ-պահպանակներին խոնաւութեան հետքեր, Աա՝ գունափոխուած-սեւացած, Ե-Ը.՝ վերին եզրերին բորբոսի հետ­քեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Գանձարան]

1բ-2բ Տաղ եւ գովասանութիւն սրբոյն Սարգսի զաւր[ավարի] – Երջանիկ մեծ զաւրական եւ Քրիս­տոսի յաղթող վկայ...

3ա-6ա Ցանկ է Գանձտետրիս, որ զխնդրեալ բանդ դիւրեաւ եւ հեշտութեամբ գտանես – Ա. Նախ եւ առաջին՝ Աւետեաց Աստուածածնին, առաւաւտին... ՃԾԸ. Եւ այլ տաղեր կարգաւ ի վերա... զորն որ կամիս, զայն ասա՛:

1. 7ա-8ա Քարոզ Ջրաւրհնէից, ասացեալ ի Յով­հան­նէս վարդապետէ («ՅՈՀԱՆՆԻՍԻ ԵՐԳ») – Յամե­նայն ժամ աւրհնեմք... ա. Տաղ մկրտութեանն Քրիս­­տոսի. ի վերայ ջրին ասա՛Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս այս մեծ յայտնեալ... բ. 8աբ Այլ տաղ մկրտութեանն Քրիստոսի – Աւետիս մեծ խորհրդոյ... գ. 8բ-9բ Տաղ Ծնընդեան առաջի աւուրն. ի հետ գանձին ասա՛, ի Կոստանդին կաթողիկոսէ ասա­ցեալ – Հըրճուիմք այսաւր մեք հոգեպէս... դ. 9բ-10ա Մեղեդի Աւետեաց Աստուածածնին երեկոյին գանձին ասա՛ – Աւր է աւետեաց ուրախութեան հըն­չումն... ե. 10ա Տաղ Հոգոյ գալստեան. առաջի աւուր գանձին հետ ասա՛ – Հոգիդ Սուրբ Աստուած, որ շըրջէիր ի ջուրն... (10ա «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):

10բ Խրատք գանձ ասողաց – Թէ ձայն ունիս քաղցր ու բարակ...

10բ Գովասանութիւն գանձից եւ տաղից սորին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ԵՐԳՍ ԲԱՆԻ») – Գովեմ ըզքեզ, ով Գան­ձարան...

2. 11ա-3ա Ա.Գանձ Աւետեաց Աստուածածնին առաւօտին. աւգնեա՛ Հոգի Սուրբ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդութեան ձայն, բարբառ աւետեաց... ա. 11ա [Կա­ֆա]* – Գանձ աւետեաց Աստուածածնին, ի տիրամայր սրբոյ կուսին... բ. 13աբ Տաղ Աւետեաց Աստուա­ծածնին («Ա-Ք») – Ամսեանըն վեցերորդի Կարապե­տին... (13ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ»)*:

*Այսեւյաջորդգրեթէբոլորկաֆաները, ինչպէսնաեւփա­կագծերումգրուածձայնայինբոլորցուցումներըգրուածենստ. լս-ներում:

3. 13բ-6ա Բ.Գանձ Աւետեաց սուրբ Աստուա­ծած­նին երեկոյին («ԱՒԵՏԵԱՑ Յ») – Այսաւր իջեալ պետըն վերնական... ա. 13բ [Կաֆա] – Գանձ աւետեաց Աս­տուածածնին – Ասա՛ ըզսա յերեկոյին, / Երգեաց ըզսա քաջ րաբունին, / Տէր Առաքել Բաղիշեցին... բ. 16ա Մե­ղեդի Աւետեաց Աստուածածնին («Ա-Գ, Ժ-Ղ»)Այսաւր երեւի անտեսն ի բարձանց... (16ա «Ի յելս արեւու արեւ») գ. 16աբ Անմահից արքայն եւ սրով­բէիցըն տէրն... (16ա «Ո՜վ զարմանալի խոր[հուրդ]»): դ. 16բ-7ա Այլ մեղեդի եւ տաղ Աւետեաց Աս­տուա­ծածնին («ԲԱՆ ՆԵՐՍԻՍԻ Ե»)Բարբառ աւե­տեաց ձայնիւ... (16բ-7ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ»):

4. 17ա-8բ Գ. Գանձ Ծընընդեանըն ճրագալուցին («ՏԷՐ ՄԽԻ») – Տարփումն ըղձական, տոչոր անձկա­կան... ա. 18բ-9ա Մեղեդի եւ տաղ ճրագալուցին Ծննդեանն Քրիստոսի («Ա-Լ») – Անմահից արքայն եւ սրովբէից անտեսն... (18բ «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշ­տակա[պետն], կամ Ո՜վ զարմանալի խոր[ուրդ]»):

5. 19ա-20բ Դ. Գանձ Ծնընդեան առաջի աւուրն, որ է Ջուրաւրհ[նէին] – Մաքուր եւ անբիծ սուրբ Աստուծածին... ա. 19ա [Կաֆա] – Գանձ ծընընդեան ջըրաւրհնէին, / Երգ Մըկըրտիչ վարդապետին... բ. 20բ-1ա Տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԻՍԻ Է ԱՅՍ ԵՐԳ»)Նոր ծաղիկ բըղխէ այսաւր յարմատոյն յՅես­սեայ... (20բ «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 21ա Այլ տաղ Ծննդեան – Այսաւր ի սուրբ ի յայրին... (21ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):

6. 21ա-2բ Ե.Գանձ Ծնընդեան երկրորդ աւուրն («ԹԱՐԱ»)Թագըդ պարծանաց, թագաւոր զաւրաց... ա. 22բ-3ա Տաղ եւ երգ ի Ներսիսէ («ԵՐԳ ՆԵՐՍԻՍԻ ԱՅՍ Է»)Երգ նոր աւետեաց բարբառ այսաւր մեզ հըն­չեաց... (22բ «Յարեւագալին գոյնն»):

7. 23ա-4ա Զ. Գանձ երրորդ աւուր Ծննդեանն Քրիս­տոսի («ՅՈՎԱՆԷՍ»)Յ[ա]նեղական լուսոյն խո­նարհեալ... (23ա ստ. լս. գրչից՝ «Թէ չես արբեր դու անյարմար, խըմեր ագահ եւ վայրապար, / նա դու ասա՛ զգանձերս ի շար...») ա. 24աբ Տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԷՍԻ Է»)Նորահրաշ ծնընդեան քո, Տէր... (24ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 24բ Այլ տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ»)Կոյսն ի յայրն ի Բեթղահէմ մանուկ ծընանէր... (24բ «Յարեւե­լից յարեւմուտս»):

8. 25ա-6ա Է. Գանձ չորրորդ աւուր Ծննդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր ծընեալն Որդին հայրական... (25ա ստ. լուսանցս – Ով քաջ ուսած սիրուն եղբայր,/ Զընկերտ աղէկ տե՛ս ’ւ ի հետ տար...). ա. 26ա Մեղեդի Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԻՍԻ ԵՐԳ») – Նոր թագաւորին անժամանակ Հաւր միածնին... (26ա «Այսաւր նորահրաշ տօնիւս»): բ. 26աբ Այլ տաղ Ծննդեանն – Աւրհնեալ ես, սուրբ Աստուածածին, դուստըր լուսոյ... (26ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ»):

9. 26բ-8ա Ը. Գանձ հիգերրորդ աւուր Ծննդեան Քրիստոսի («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդայ, խորան Աստու­ծոյ Բանին... ա. 28աբ Տաղ Ծննդեան, Առաքելէ – Աւրհնեալ շըրթամբք համբուրեցեր զաստուա­ծոր­դին... (28ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ եւ») բ. 28բ Այլ տաղ Առաքել վարդապետէ – Աստուածածին, բարեաց պատճառ... (28բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

10. 29ա-30բԹ. Գանձ ութաւրեայ թլփատութեանն Քրիստոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոչումն ըղձագին, գովեստ քաղցրագին... գանձիս երգաւղին / եւ աշխատաւղին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 29ա [Կաֆա] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է»Գանձըս գրեցաւ թըլփատութեան, / Րամեալ բանին տնօրէնութեան... բ. 30բ Տաղ Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԵՍԻ Ե ԱՅՍ ԲԱՆ»)Նոյն ինքն անդրանիկըն Հաւր յառաջ քան զարեւ...(30բ «Յարեւելից յարեւ­մուտս ման[կունք]») գ. 30բ-1ա Տաղ Թլփա­տու­թեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Ստեղծաւղ մանկանց մանուկ ցուցաւ...(30բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») դ. 31ա Այլ տաղ Ծննդեան – Յայնժամ գա ի Յոր­դա­նան... (31ա «Յիսուս Որդու գոյնըն փոխէ»):

11. 31ա-4ա Ժ. Գանձ ծնընդեանն Յովաննու Կա­րապետին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե»)– Գերագոյն բարի, Փըրկիչ աշխարհի... /Երգոյս երգաւղին/ Եւ սըրբագրաւղին՝/ Ծերենց Գրիգորին... ա. 31բ [Կաֆա] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի / Րոտ պատմութեամբ ի շար տողի... բ. 34ա Տաղ Ներսէս կաթողիկոսէ («Ա-Ղ»)Անմարմնոցըն հրեղինաց... (34ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛») գ. 34բ-5ա(«Ճ-Ք») – Ճրագ աւրի­նացըն Մովսէսի... (34բ «Գոյնն փոխէ. Այսօր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

12. 35ա-6ա ԺԱ. Գանձ Պետրոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ սարկաւագին («ՊԵՏԻ») – Պետրոս պան­ծալի, Պետրոս բաղձալի... ա. 36բ-7ա Տաղ Պետ­րոսի հայրապետին – Ի հանդէս տօնի քո րախացեալ ցընծամք... (36բ «Ով զարմանալի խորհուրդ»):

13. 37ա-40ա ԺԲ. Գանձ Անտոնի անապատա­կանի («ԲԱՅԻՒ ԵՐԳԵԼ») – Բարձրեալ ահաւոր, Բան Հօր դիմաւոր...(37ա ստ. լս. գրչից «Ով սիրելի քաջ կար­դացած, / Ասա ըզգանձս ճգնաւորաց,/ Տէր Մըխիթարն Այրիվանաց...») ա. 40աբ Տաղ Անտոնի ճգնաւորին եւ այլ միանձանցն – Անձամբ խոնարհիմք ի ճըգնու­թիւնըս քո... (40ա «Ով զարմանալի խորհուրդ»):

14. 40բ-3բ ԺԳ.Գանձ համաւրէն թագաւորաց («ՀԻՆԳՈՏԱՍԱՆ»)– Համագոյական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 43բ Տաղ Տրդատ թագաւորին («ՆԵՐՍԵՍԻ Է»)Նորահրաշ տեսիլ եւ գերագոյն քան ըզբնու­թիւն... բ. 43բ-4ա Այլ տաղ Տրդատայ – Եւ Տըրդատ գո­ռոզ արքայն եւ ամբարտաւանն...(43բ «Յարեւելից յարեւմուտս մանկ[ունք]») գ. 44աբ Տաղ Կոստան­դիա­նոսի, Թէոդոսի եւ Աբգարու – Թագաւորին երկ­նա­ւորի... (44ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսա[ղէմ]») դ. 44բ-5ա Այսաւր տաւնէ եկեղեցի...

15. 45ա Կաֆայ Կիրակոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձըս գրեցայ Կիրակոսի եւ Յուղիտայ...45ա-6բ ԺԴ. Գանձ Կիրակոսի եւ Յուղիտայի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերա­պայ­ծառ արփիդ երկնային... ա. 46բ-7ա Տաղ Կի­րա­կո­սի եւ Յուղիտայ – Սուրբ Յուղիտայ, դուստըր մեծաց...(46բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») բ. 47աբ [Յոր­դո­րակ] – Տեսեալ ծնաւղին զաղէտս իրացն...(47ա «Յի­սուս Որդու գոյնն փոխէ»):

16. 47բ Կաֆայ սուրբ Վահանայ Գողթ[նացոյն] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ ինչ ասեմ ես քեզ կաֆայ...47բ-9բ ԺԵ. Գանձ Վահանայ Գողթնացոյն («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գըթացեալ քոյին, արքայդ երկնային... ա. 49բ Տաղ Վահանայ Գողթնացոյն՝ Յովանիսէ («ՅՈՎԱՆԷՍԻ»)Յաղ­թող զաւրութեամբ վերնականաւ լըցեալ...(49բ «Ով զարմանալի խորհ[ուրդ]») բ. 49բ-50ա Այլ տաղ սրբոյն Վահանայ – Շնորհաց Հոգոյն ընդունարան... (49բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):

17. 50ա-1բԺԶ. Գանձս Տեառնընդառաջին ասա՛ («ՄԿՐՏԻՉ») – Միասնական սուրբ Երրորդութիւն...(50ա ստ. լս. գրչից «Ո՛վ իմ եղբայր եւ սիրելի, / Յոր­ժամ երթաս ի յատենի/ զընկերտ աղէկ տար հետ քե­զի...») ա. 51բ-2ա Տաղ Քառասնաւրեայ գալստեանն Քրիստոսի – Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ...

18. 52բ-3բ ԺԷ. Գանձ Քառասնաւրեայ գալստեանԳՐԻԳՈՐ») – Գովեալ եւ աւրհնեալ, Աստուածըդ բարձ­րեալ... ա. 53բ-4բ Տաղ Քառասնաւրեայ գալստեանն – Քրիստոս, փառաց թագաւորն...

19. 54բ [Կաֆայ] – Գանձ եմ աղվոր, թէ ձայն ունիս...54բ-7ա ԺԸ. Գանձ Առաջաւորաց ուրբաթին ասա՛ եւ զիս յիշ[եա՛] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոյիդ կա­տա­րեալ, գերալըրացեալ... ա. 57ա Մեղեդի Յունան մար­գարէին – Պատճառ պարծանաց մարգարէից գընդին...(57ա «Թէ խազով չես գիտեր, նա Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛») բ. 57աբ Այլ ողբ եւ տաղ Նինւէացոցն – Յունան, քարոզըն Նինւէի... (57ա «Յիսուս Որդու ձայ­նե­րուն») գ. 57բ-8ա Ով որ սըրտով բոլորովին... (57բ «Գոյնն փոխէ») դ. 58ա-9ա Լուան զբարբառ մար­գարէին... (58ա «Գոյնն այլ վի փոխէ, ողորմ ասա՛»):

20. 59ա-61ա ԺԹ. Գանձ սրբոյն Սարգսի Զաւրա­վա­րին եւ Մարտիրոս («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ...(60ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Գանձս ասացեալ տէր Մըկըրտչին, / Որդոյ Խաչիկ վար­դա­պետին,/ Ի մէծ տօնի սուրբ Սարգըսին, / Որդւոյ նո­րա Մարտիրոսին...) ա. 61ա Տաղ եւ մեղեդի սրբոյն Սարգսի զաւրավարին («ՅԱԿՈԲԱՅ Է ԵՐԳՍ») – Յառաջ տեսողէն, անմահ ի Բանէն ընտրեալ, սուրբ Սարգիս... (61ա «Ի յելս արեւու արեւ») բ. 61աբ Այլ տաղ սրբոյն Սարգսի – Վըկայից հանդիսից հրաշալի... (61ա «Սուրբ Ոսկի քահանայդ նազելի») գ. 61բ-2ա Այլ տաղ սուրբ Սարգսի («Զայս երգս») – Զաւրական զաւրեղ փա­­ռաւք եւ սքանչելագործ... (61բ «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

21. 62ա [Կաֆայ] «ԳՐԻԳՈՐ» Գըթութեամբն աս­տուա­ծային... Ի Գրիգորէ անվարժ յանձին, / Գանձըս գրեցայ սուրբ Ատոմին...62ա-3բ Ի. Գանձ սրբոց Ատո­մեանցն («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գերապանծ լուսով, գե­րասքանչ գունով... ա. 63բ-4ա Տաղ սուրբ Ատո­մեանցն – Սուրբ նահատակ, Ատոմ գովեալ... (63բ «Յի­­սուս Որդու») բ. 64աբ Ապա եւ զաւրք բոլոր գնդին... (64ա «Գոյնն փոխէ. Այսօր ցնծա»):

22. 64բ-6բ ԻԱ. Գանձ սրբոց Սուքիասանցն («ԳՐԻ­ԳՈՐԻ Ե ՍԱ») – Գանձ սիրոյ քոյին, գանձեալ ի յոգին... ա. 66բ Մեղեդի Սուքիասանց – Երջանիկ հոգիահրաշ երանելին սուրբ Սուքիաս... (66բ «Սուրբ Յուղիտին ձայնն է») բ. 66բ-7ա ԶՈսկեանքն անդէն նահա­տա­կեալ... (66բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ») գ. 67աբ Յայնժամ եղեւ գալ Բառլահա... (67ա «Այսաւր ցըն­ծայ յԵրուսաղէմ»):

23. 67բ-70ա ԻԲ. Գանձ սրբոց Ոսկեանց քահա­նա­յիցնէ ասացեալ («ԱՌԱՔԵԼ») Անճառելի Բանըդ հայ­րա­կան... (67բ ստ. լս. կաֆա՝ Գանձ սուրբ Ոսկեանց ճըգնաւորաց, / Երգեա՛ ըզսա փառաւորած...) ա. 70ա-1ա Մեղեդի Ոսկեանցն – Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի... (70ա «Վըկայից հանդիսից»):

24. 71ա-5բ ԻԳ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սա­հակայ եւ Մեսրովպայ («ԲԱՆ ՔԱՐՈԶԻՑ») – Բարձրեալ անքըննին, բնաւից լըրութիւն... (71աստ. լս. կաֆա՝ Գանձս պատուական է քան զոսկի...): ա. 75բ Մե­ղե­դի Թարքմանչացն – Սուրբ վարդապետըն մեր ընտ­րեալ... (75բ «Սուրբ Յուղիտին ձայնն») բ. 75բ-6ա Այսըմ շնորհիւ սորա տըւեալ... (75բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ»):

25. 76ա-8աԻԴ. Գանձ սրբոց Ղեւոնդեանց քահա­նա­յից («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խըրամատեալ կանոն աւրի­նի... ա. 76ա [Կաֆա] – Գանձ գեղեցիկ եմ ի կարգի... բ. 78աբ Տաղ Ղեւոնդեանց քահանայից եւ Վարդա­նանց զաւրականացն – Ի հանդէս տաւնի ձեր րա­խա­ցեալ ցընծամք... (78ա ստ. լս. կաֆա՝«Այս գանձս տաղերովն Ղեւոնդեանց քահանայիցն տաւնես, նա ասա՛ եւ Վարդանանց զաւրականացն այլ տօնես, նա զայս ասա՛», 78բ «Անմահից արքայն եւ սրով[բէից]») բ. 79ա [Փոխ] –(«Ի ՅԱԿՈԲԵ») – Ի հանդիսաւոր տաւ­նի սըրբոց վըկայիցս... (79ա «Յարեւելից յարեւ­մուտս») գ. 79աբ Աստուածային հոգով լըցեալ... (79աբ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):

26. 79բ-83ա ԻԵ. Գանձ երեքժողով հայրապետաց («ԱՅՐԻՎԱՆԵՑԻ»)– Աստուած կենդանի, անիմանալի... (79բստ. լս. կաֆա՝«Հայրապետաց գանձս է եղբա՛յր, եղանակեա՛ զբաներս ի շար...») ա. 83աբ Տաղեր հայ­րապետացն, ի Ներսէս կաթուղիկոսէ – Խոստո­վա­նիմ աստուած ըզՀայր... բ. 83բ-4ա Նոյն բանն, որ էր ծընունդ նա Հօր... (83բ «Խաղաղարար մեծ թագա­ւոր») գ. 84ա[Տաղ Հայրապետաց ի Ներսէսի (= Նի­կիայ), ձեռ. 2027, 186ա-7ա]Ի Նիկիայ ժողով դարձեալ...(84ա «Վերինն Հըրճւիմք այսաւր») դ. 84ա Այլ մեք ի Հայր հաւատացեալ... (84ա «Այս տունըս փոխէ. Այսօր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

27. 84բ-8ա ԻԶ. Գանձ բուն Բարեկենդանին, Մխի­թար վարդապետէ («ԵՐԵՒՒԱՆԵՑԻՆ») – Երգս յաւէժա­կան երգեմք բանական... (84բստ. լս. կաֆա՝ «Բուն Բարեկենդանի կիրակէին երգեա՛ ըզբանս ի յատե­նին...»): ա. 88ա [Տաղ. ձեռ. 425, 163աբ]– Ճրագ ճըշմարիտ եւ երկնային... բ. 88աբ Պատւիրեցեր չհո­գալ զվաղիւն... (88ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

28. 88բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ քան ըզոսկի... 88բ-90բ ԻԷ. Գանձ սրբոյն Թէոդորոսի զինա[ւորին] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոհաբանեալ Աստուած Սուրբ Հոգի... ա. 90բ-1ա Տաղ Թէոդորոսի զինաւոր[ի] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԵ»)Սիրով վառեցար ի սէր անմահ ար­քային... (90ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 91աբ Այլ տաղ Թէոդորոսի – Խաղաղարար նոր թագաւոր... (91ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):

29. 91բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձըս գրեցայ ես պիտանի, րամեալ բանիւ ուրախալի...91բ-3բ ԻԸ. Գանձ Աղուհացից երկրորդ կիրակէին («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») Գըթութեամբ իջեր, Տէ՛ր... ա. 93բ-4ա [Տաղ ի Գրի­գոր վարդապետէ. ձեռ. 428, 131բ-2բ](«ԳՐԻԳՈՐԻ Է»)Գոյիդ անեղ, անըսկըզբան...(93բ «Այսաւր ցընծա՛, յԵրուսաղէ՛մ»):

30. 94ա-6ա ԻԹ. Գանձ երկրորդ կիրակէի երե­կո­յին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անճառելի լոյսըն հայրական... (94ա ստ. լս. գրչից «Թէ գանձ գիտես մօտ եկ յա­ռաջ...») ա. 96ա [Յորդորակ] («ԲԱՆՍ Ա») – Բանիւ ասաց առ Պետրոսին...(96ա «Յիսուս Որդու գոյնն է») բ. 96աբ [Փոխ] («ՅՍ ՍԻՏՆ») – Յայնժամ առեալ զգոր­ծին ձգէին...(96ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):

31. 96բ-8ա Լ. Գանձ Կիւրղի հայրապետին եւ մօրն նորա Աննայի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին, Աստուածդ անքըննին... (96բ ստ. լս. գրչից «Ըզգանձս ասա՛ մըտաւք ճարտար, / քաղցր եւ անոյշ շընչով յեր­կար...») ա. 98աբ Տաղ սրբոյն Կիւրղի եւ Ան[նայի] – Յի­սուս փառաց Հաւր միածին... (75բ «Յիսուս Որդու գուներուն») բ. 98բ-9ա[Տաղ Կիւրղի Երուսաղեմայ հայրապետին, ձեռ. 2672, 103բ-4ա]– Հայրապետաց դասուց վեհին... (98բ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ», «Ով եղբայր, պատուելի այս յետի տունն տաղին օրի­նակն Բ. ծանկն չկար, մեղապարտ գրիչս քովես Բ. վանկ գրեցիտունն կաղ չի գայտէի, եթէ կամիս, հետն ասա՛, եւ թէ ոչ, նա դու գիտես, չասես թէ մոռացեր է ու յետոյ գրեր է»):

32. 99ա-100ա ԼԱ. Գանձ երրորդ կիրակէի առաւօ­տին («ՄԿՐՏԻՉ»)– Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրա­կան... (99ա ստ. լս. գրչից՝ «Ի ժամտունն կանուխ գը­նա...»)ա. 100աբ [Տաղ] («ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Առ Հայրդ աղաղակեմ... (100ա «Գանկատ ունիմ ասել») բ. 100բ-1ա[Յորդորակ, ձեռ. 428, 136բ-7ա]– Հետեւեցայ անառակին... (100բ «Յիսուս Որդու ձայնէն ասա՛»):

33. 101ա-3աԼԲ. Գանձ երեկոյին եւ պաշտման պա­հոց զայս ասա՛ («ՄԵՐ ԶԱՆ») – Մեղայ, Տէր, մե­ղայ...(101ա ստ. լս. կաֆա՝ «Գանձս ասացեալ Մըխի­թա­րի,/ Այրիվանից առաջնորդի...») ա. 103ա-4ա Մե­ղե­դի խիստ ազնիւ – Մեղայ քեզ, Քրիստոս Աս­տուած... բ. 104աբ [Այլ տաղ ասա՛] – Քանքարթա­գոյց եմ անարժան... (104ա «Այսաւր ցընծա Երուսա­ղէմ»):

34. 104բ-6ա ԼԳ. Գանձ Յոհաննու յԵրուսաղէմայ արծաթասէր հայրապետին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթու­թեամբ քոյին, Որդիտ միածին... (104բստ. լս. կաֆա՝(«ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – «Գանձըս գրեցայ ի քարտիսի... Ի Գրիգորէ յոյժ եղկելի, / Գըրեալ եղէ ըստ պատշաճի...») ա. 106ա [Տաղ սուրբ հայրապետին Նիկաւլայոսի] – Հանդէս գումարեալ եկեղեցւոյ ժողովք...(106ա «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 82աբ [Այլ տաղ հայրա­պե­տաց. ձեռ. 2672, 87բ] – Այսաւր դըշխոյ պան­ծա­լի... (106ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

35. 106բ-8ա ԼԴ. Գանձ չորրորդ կիրակէին Մեծա­տանն եւ Ղազարին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խոր­հուրդ տիրականն, / Որ նորոգեաց... (106բ ստ. լս. գրչից «Եթէ ունիս գանձ գովելի, / Ժողովքըս խիստ ուրա­խալի...») ա. 108ա[Տաղ տնտեսի կիրակին. ձեռ. 2672, 411աբ]– Տընտես էի հաւատարիմ... (108ա «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 108աբ Ով որ աստէնս կե­նա յորդոր... (108ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») գ. 108բ-9ա Որ կարաւտէր կաթիլ մի ջրին... (108բ «Յի­սուս Որդիի գուներուն ասա՛»):

36. 109ա-10բ ԼԵ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց աւրերու ալ գանձ կամենաս ասելու, զայս ասա՛ («ՊՆԱՄԳԻ»)– Պահքն առաջին է սուրբ պատվիրան... (109ա ստ. լուսանցս գրչից՝ «Թէ գոյն գիտես, / Ըզգանձս ասա՛...») ա. 110բ-1ա Տաղ եւ գովասանք աղաւթից եւ ողորմութեան – Վըկայքն ամենեքեան ի յատեան կացին... (110բ «Յովասափին գոյնն է») բ. 111բ-2ա [Վասն ողորմութեան, ձեռ. 1661, 67բ-9ա] –(«Ի ՅՎԱՍԱՓԵ ԲԱՆՍ») – Ի սկըզբանէ Քրիստոս Աւետա­րանին... («Յովասափու գոյնն է»):

37. 112ա-3բԼԶ. Գանձ սրբոց Քառասնիցն ասա՛, ո՛վ եղ[բայր] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 113բ[Տաղ քառասուն մանկանցն. ձեռ. 2672, 411բ-2ա]–Աղաչանաւք սըրբոց մանկանցն... (113բ «Գետ հոսեալ աստուածային») բ. 114ա[Յոր­դո­րակ. ձեռ. 427, 138բ] Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... գ. 114ա [Փոխ] («ՔԱՌԱՍՈՒՆՍՆ») – Քրիս­տոս, փառաց թագաւոր... (114ա «Քրիստոս, փառաց թա­գաւոր»):

38. 114բ-5բ ԼԷ. Գանձ հինգերորդ կիւրակէ առա­ւօ­տին («ՄԿՐՏԻՉ»)– Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անքը­նին... ա. 115բ-6ա [Տաղ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանգատ ունիմ ասել քեզ...(115բ «Առ Հայրդ աղաղակեմ») բ. 116աբ [Տաղ] – Քանքարթագոյց եմ ’ւ անարժան... (116ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

39. 116բ-8ա ԼԸ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց օրե­րուն («ՊԱՀՈՑ Է») – Պայծառ պատվիրան, պայման տիրական... ա. 118աբ Գովասանք աղաւթից, Առաքել վարդապետէ («ԱՅՍ ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ անուն ան­մահ սուրբ թագաւորին... (118ա «Յովասափու գոյնն») բ. 118բ-9բ Տաղ աղօթից եւ ողորմութեան Առաքել վար­դապետէ – Քան զամենայն գործըս բարեաց... Ես, Առաքել, զձեզ աղաչեմ... (119ա «Երջանիկ մեծ զաւրա­կան»):

40. 119բ-21բ ԼԹ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լու­սա­ւորչին մուտն ի վիրապ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... (119բ ստ. լուսանցս կաֆայ – Ըզ­գանձըս ասա՛ մըտաւք սըրտի...») ա. 121բ-2ա Տա­ղերս ի Գրիգորիս կաթողիկոսէ, տեառն Ներսէսի եղ­բաւրէ – Ի յելս արեւու արեւ... (121բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 122աբ [Փոխ] – Բարձրացի՛ր, դըշխոյ, փա­­ռաւք յաւրս յիշատակի... (122ա «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

41. 122բ-4բ Խ. Գանձ վեցերորդ կիրակէին խիստ ազնիւ («ԳՐԻԳՈՐ-ՐԻԳՈՐ») – Գոյից կատարեալ, Աս­տու­ծոյդ բարձրեալ... այլեւ երգողի / գանձիս ասողի՝ / անմիտ Գրիգորի... ա. 122բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ հոգելի ես հանճարով... Ի Գրիգորէ նըւաստ հո­գով...») բ. 124բ-5ա Տաղ վեցերորդ կիրակ[էի] – Յայնժամ թագաւորն ահեղ մեծ փառաւք յերկիր խոնարհի... (124բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») գ. 125աբ Այլ տաղ նոյն աւուրն – Վա՜յ իմ մեղուցեալ անձինս... (125ա «Ձայն, որ զաշխարհս արար»):

42. 125բ-7ա ԽԱ. Գանձ վեցերորդ կիրակէի երե­կոյին ասա՛ («ԱՂՑԻՑ Է») – Անտանելի Հաւր անեղ Որ­դին... ա. 127աբ Մեղեդի խիստ ազ[նիւ] – Քեզ, ո՜վ տէր Յիսուս, ձայնեմ... (127ա «Ի խաչին տընկեալ որ­թոյն») բ. 127բ-8ա [Տաղ վեցերորդ կիրակէին, ձեռ. 2672, 123աբ] («ՅԱԿՈԲ ՄԵՂԱՒՈՐՆ ԱՍՑԵԼ Է») – Յա­ւուր յարութեան, յորժամ որոտան... (127բ «Դասքըն հրէական: Աչք իմ ծովացեալ: Լըցան բանքն այսաւր»):

43. 128ա-30բ ԽԲ. Գանձ յարութեանն Ղազարու («ԳՐԻ[ԳՈՐԻ] Է ՍԱ») – Գոչումն ըղձական, գովասանա­կան... ա. 128ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե»)– Գանձ եմ ախորժ եւ պատուական, րամեալ բանիւ անսխալա­կան... բ. 130բ [Փոխ] – Ձայն, որ զաշխարհս արար... (130բ «Ի Խաչին տընկեալ որթոյն») գ. 130բ-1ա Դարձեալ նորոգեմ ըզքեզ... (130բ «Վայ իմ մեղուցեալ անձինս») դ. 131աբ[Տաղ Ղազարու յարութեան, ձեռ. 893, 154աբ]– Ընդ Ղազարու բարեկամին... (131ա «Յի­սուս Որդի Հաւր միածին») ե. 131բ Առաքել վար­դապետէ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ»)Աստուածն ամենի, լոյսն անճառելի... (131բ «Դասքըն հրէական»):

44. 131բ-3բ ԽԳ. Գանձս Ծաղկազարդին ասա՛, ո՛վ սիրելի, առաւօտեան ժամին («ՀԱՅՑԷՍ») – Հա­մա­գոյական, Հաւր սահման եւ բան...(132ա ստ. լս. գրչից՝ «Ո՛վ տէր վարպետ յառաջ գընա, / Եւ զձայնդ արա՛ քան զչաղանայ...») ա. 133բ-4ա Տաղերս ի Ներ­սէս կաթուղիկոսէ ասացեալ – Աւրհնեալ, որ եկիր եւ գաս... (133բ «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 134ա [Փոխ] («ՏՐ ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – Տիրական տաւնիւս այսաւր եկայք ցընծասցուք... (134ա «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

45. 134ա-5բ ԽԴ. Գանձ Ծաղկազարդին երեկոյին դըռնաբացին ասա՛, ո՛վ եղբայր («ԻՐՆՈՎ») – Ի տաւնըս տաւնից... (134ա ստ. լս. «Այս գանձս ու առա­ջինն երկուքն մի գանձ է, թէ կամիս հիտրաց ասա՛ եւ թէ ոչ, նա դու երիկունն ասա՛») ա. 135բ [Տաղ Ծաղ­կազարդի կիրակէի ասացեալ, ձեռ. 893, 155բ] – Յիսուս Որդին, Տէրըն փառաց... (135բ «Յիսուս Որդու գոյնն ասա՛») բ. 136ա [Յորդորակ տաղ] – Ոստս ի ծառոց բերեալ ծերոց...

46. 136ա-9ա ԽԵ. Գանձ Մեծի երկուշաբաթի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ ԲԱՆ») – Գերագոյն Էից, գերահրաշ գոյից... (136ա ստ. լուսանցս. «Դու ծառայեայ միոյն եւ ծառայեսցեն քեզ բազումք, ով սիրելի եղբայր») ա. 139աբ Տաղ Յովհաննէս Պըլուզ վարդապետի ասա­ցեալ – Անդ ի մէջ դրախտին երեք անձինք կային... (139ա «Պատճառ պարծանացին գոյնն ասա՛, թէ գի­տես, եւ թէ չես գիտեր, Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛») բ. 139բ-40ա [Յորդորակ] – Ադամայ ստեղծաւղն եկեալ յիւր պատկերն ի տես...

47. 140ա-2ա ԽԶ. Գանձ Մեծի երեքշաբաթին («ԳՐԻ­ԳՈՐ»)Գործ արարչական, գերահրաշական... ա. 142աբ Տաղ ի մեծի Գ.շի աւուրն – Որք ընկալայք ի գործ զքանքարն տէրունական... բ. 142բ-3ա Այլ տաղ ի նոյն աւուրն («ԱՊԵՏԻՆ Է ՈՂԲՍ») – Ամենայն ծածուկ գոր­ծոց անդ հրապարակին... (142բ «Յարեւելից յարեւ­մուտս»):

48. 143ա-5ա ԽԷ. Գանձ Մեծի չորեքշաբաթին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անեղին... ա. 145ա Ի մեծի աւուր չորեքշաբաթի – Տէր մեր Յիսուս, որդին Դաւթի... (145ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») բ. 145աբ Ի նմին աւուր – Յիսուս փըրկիչ կենարար... (145ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր») գ. 145բ-6ա Ի նմին աւուր Դ.շի («ՄԵԾԻ ՉՈՐԵՔՇԱԲԱԹԻ»)– Մեծ խոր­հուրդ յերկրի այսաւր յայտնեցաւ... (145բ «Դաս­քըն հրէական»):

49. 146ա-7բ ԽԸ. Գանձ Մեծի հինգշաբթի առաւօ­տին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ խորհուրդն ահա­գին... (146ա ստ. լս. գրչից՝ «Գանձս ըսկըսիր անոյշ ձայնով, / Գ. հոգով եւ կամ չորսով...») ա. 147բ-8ա Ի մե­ծի հինգշաբաթի աւուրն – Որ վասն մեր յերկնից յերկիր խոնարհեցար... բ. 148աբ Ի նմին աւուր հինգ­շաբաթին – Սէրըն կատարիչ հինն աւրինաց ուխտի... (148ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):

50. 148բ-50ա ԽԹ. Գանձ ի նմին աւուրն ցերեկին («Զպակասս») – Զահեղ զանքըննին, խորհուրդըս խո­րին... ա. 150աբ Ի նմին աւուր ցերեկին – Յերեկոյի հինգ­շաբաթին... (150ա «Հրճւիմք այսաւր մեք») բ. 150բ [Յորդորա՞կ] – Պետրոս լըւեալ եւ զարհուրէր... (150բ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):

51. 150բ-2ա Ծ. Գանձ Ոտնալուային («ՈՐԴՍ»)– Որք որ փափագին ուտել զայն մարմին... ա. 152աբ Ասա­ցեալ տեառն Ներսէսի – Յերեկոյի հինգշաբա­թի... (152ա «Յիսուս Որդի է»):

52. 152բ-4բ ԾԱ. Գանձ Աւագ շաբաթուն, ի Մեծի ուրբաթին առաւ[օտին] («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ սոսկալի, անիմանալի... ա. 154բ-5ա Ողբ խաչելու­թեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Լըցան բանքն այսաւր սուրբ մարգարէին...

53. 155ա-6բԾԲ. Գանձ աւագ ուրբաթին ցերեկին («ԶՏՒՐ») – Զանեղական ամենիցն Աստուած... ա. 156բ-7ա Ողբ Աստուածածնին – Աստուածածին սըր­բու­հին, ամենաւրհնեալ տիրուհին... (156բ «Քրիստոս, փառաց թագաւոր») բ. 157աբ[Փոխէ՛ ձայն, ձեռ. 423, 156աբ] – Ո՜վ Սիմէոն ծերունի...

54. 157բ-60աԾԳ. Գանձ մեծի ուրբաթի յերեկոյին («Ի ՄԱԹԷՈՍԷ, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՍ»)– Ի յանմարմնա­կան, յանձանց բանական... ա. 160ա-2ա Ողբ Աս­տուածածնին ի դէմ խաչին Քրիստոսի ասացեալ – Աստուածածին կոյսըն Մարիամ...

55. 162ա-4ա ԾԴ. Գանձ Մեծի շաբաթի Թաղմանն Տեառն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հանգըստեան ի յեւթ­ներորդին... ա. 164ա Ասացեալ վասն Թաղմանն Քրիստոսի – Որ եղելոցըս շնորհ բաշխէ... (164ա «Սուրբ Յուղիտայ դուստըր») բ. 164աբ Խունկ եւ զըմուռ նըշան թաղման... (164ա «Այսաւր ցընծա յԵրու­սաղէմ»):

56. 165ա-6ա ԾԵ. Գանձ Յարութեան Սըրբոյ Զատ­կին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մարդասիրութեամբ Որդիդ Միա­ծին... ա. 166աբ Տաղ Յարութեան, տեառն Ներ­սէսի ասացեալ – Ոչ արգելեաց վէմն երկրաւոր... (166ա «Հրճուիմք այսաւր մեք հոգ[եպէս]») բ. 166բ-7ա Այլ տաղ Յարութեան – Այլոցն երթեալ վաղ­վա­ղակի... (166բ «Այսաւր ցընծայ եկեղեցի»):

57. 167ա-70բ ԾԶ. Գանձ Զատկին երկուշաբաթին, մեռելոցին («ՏԷՐՈՒՆԱԿԱՆ») – Տէր տէրունական, տւաւղ տիրական... (169ա ստ. լուսանցս. «Թէ կամիս զայս՝ արդ լուսաւորեա, տունս մնացած յետին տնե­րովն, ու մէկ տաղն այլ ի հետ՝ օրմզ ասա՛») ա. 170բ Մեղեդի Գրիգորի Նարեկացո – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... (170բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 170բ-1բ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Յորժամ Ադամ մեղաւք մեռաւ... (171ա «Այսաւր ցընծա յԷրուսաղէմ»):

58. 171բ-3ա ԾԷ. Գանձ երրորդ աւուր Յարու­թեանն Քրիստոսի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ աւետեաց ձայն ուրա­խալի... ա. 173աբ Տաղ Յարութեան – Ի սմին աւուր այ­լում դիմաց... (173ա «Մայր հաւատոյ սուրբ հարս­նա­րան») բ. 173բ Այլ տաղ Յարութեան – Ի սմին աւուր կիրակէին... (173բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսա­ղէմ»):

59. 173բ-5բ ԾԸ. Գանձ չորրորդ աւուր Յարու­թեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հրաւիրման կամաց Արարչի... ա. 175բ-6ա Տաղ Յարութեան – Յայնժամ սիրով տիրական... (175բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 176ա Այլ տաղ Յարութեան – Որ յարութեան երեկոյին... (176ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ»):

60. 176ա-7բ ԾԹ. Գանձ հինգերորդ աւուր Յարութեանն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ սոս­կալի... ա. 177բ-8ա Տաղ Յարութեան Տեառն – Ելեալ ի լեառն դէմ տաճարի... (177բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ զ՛՛») բ. 178ա Այլ տաղ [Յարութեան] – Դարձեալ յայտնի այլանըման... (178ա «Յիսուս Որդուն գոյնն փոխէ») գ. 178աբ Այլ տաղ Յարութեան – Յա­րեաւ յաւուր երրորդին... (178ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):

61. 178բ-80ա Կ. Գանձ գլխատմանն Յովաննու Կա­րապետ[ին] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյակն էական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 178բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ԲԱՆ») – Գանձըս գրեցայ ես պիտանի... ա. 180աբ Տաղ Յովաննու – Դու, սուրբ Յովաննէս, երկըրպագօղ փըրկչին...(180ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ այս») բ. 180բ Տաղ Յովաննու Մկրտչի – Զճրագ աւրինացըն Յո­վաննէս... (180բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ զո՛ւ»):

62. 180բ-3ա ԿԱ. Գանձ Նոր գոյից կիրակէին («ԳՐԻ­ԳՈՐԻ Է») – Գաղտնի խորհըրդին, գուշակեալ ի հին... ա. 181ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ Աստուածորդոյն, րամից ստեղծօղ... ա. 183ա Մեղեդի նոր կիրակոյն – Այսաւր նոր արեւ հարեալ ի նորա­հրաշ արեգակնէն... (183ա «Ընտրեալըդ յԱստուծոյ ով ///») բ. 183աբ Այլ տաղ Նոր կիրա[կէի] – Յետ ութ աւուր դարձեալ գոլով... (183ա «Այսաւր ցընծա յԵրու­սա­ղէմ»):

63. 183բ-5բ ԿԲ. Գանձ Աշխարհամատրանին կիւ­րա­կէին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքրափայլ սուրբ տաճար տիրական... ա. 185բ-6ա Տաղ Աշխարհամատրան – Ուրա՛խ լեր, հարսն ի յերկրէ... (185բ «Քրիստոս, փա­ռաց թագաւոր»):

64. 186ա-8ա ԿԳ. Գանձ երեւման Սուրբ Խաչին, ի Մաթէոս վարդապետէ («Ի ՄԱԹԵՈՍԵ, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻ­ԳՈՐՆ») – Իսկակից Որդի, Հաւր քո հըզաւրի... (186ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Ըզգանձս ասա՛ Սըրբոյ Խաչին, / Եւ երեւման Սուրբ Նըշանին...) ա. 188աբ Գովասա­նու­թիւն Խաչին Քրիստոսի – Խաչն ի նախնումն երեւեցաւ... բ. 188բ-9բ Այլ գովասանք Խաչի – Աւրհ­նեալ ես, փայտ քրիստոսական... (188բ «Այսօր եկեղեցի ցընծա»):

65. 189բ-91ա ԿԴ. Գանձ Համբարձման Ե.շին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին... (189բ ստ. լս. գրչից՝ «Զհամբարձման գանձս ասա՛ սի­րով, / Քաղցր ձայնիւ փափագելով...») ա. 191աբ Ասա­­ցեալ վասն Համբարձմանն – Տէր մեր, Որդին Մարիամուն... (191ա «Յիսուս Որդու ձայնէն»):

66. 191բ-2բ ԿԵ. Գանձ Համբարձման երկրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ») – Այսաւր անճառ Բանն ի սկըզբանէ... ա. 192բ-3ա Մեղեդի Համբարձ­մանն («ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ Է») – Սոսկալի ահիւ պակեան... (192բ «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 193ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Որ ի լըրման քառասնեկին... (193ա «Յիսուս Որդուն գուներուն»):

67. 193ա-5ա ԿԶ. Գանձ Մեծահրաշին կիրակէին («ՄԱԹՏՈՍԻ Է, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Միակդ ահա­ւոր, Տէր եւ զաւրաւոր... ա. 195ա Տաղ Անդրէաս վար­դա­պետէ («ԱՆԴՐԻԱՍ») – Այսաւր անդրանիկ Հաւր միածին Որդին... (195ա «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշ[տա­կա­պետն] կամ Ո՜վ զարմանալոյն») բ. 195աբ[Փոխ] («ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Վեհից թագաւորն այսաւր առ Հայր մըտ­նէր... (195ա «Յարեւելից յարեւմուտս») գ. 195բ-6ա Առաքել վարդապետի ասացեալ – Յորժամ ըզԳը­րի­գոր Խոր Վիրապն արկին... (195բ «Յովասափին գոյնն»):

68. 196ա-7բ ԿԷ. Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան առաջի աւուրն («ՀՈԳՈՅՆ»)– Հոգի Աստուած, բղխումն անքնին... (196ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Գանձ եմ Հոգոյն Սուրբ գալըստեան, / Երգեա ձայնիւ զիս ի յատեան...) ա. 197բ-8ա Մեղեդի Սուրբ Հոգոյն իջ­ման – Գոհութիւն Հոգւոյն Սըրբոյ... (197բ «Ի խա­չին տընկեալ»):

69. 198ա-9բ ԿԸ. Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ երկրորդ աւուրն խիստ ազնիւ («ՍՐԲՈՅ») – Սըրբոյ Հոգոյն ծագ­­մանն ի Հաւրէ... (198ա ստ. լս. գրչից՝ «Փըչմամբ հող­մաշարժ եկեալ, / Բնակելով ի սիրտ մաքրական...») ա. 199բ-200ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Որ յիս­նե­րեա­­կըն յոբելին... (199բ «Յիսուս Որդի Հաւր միա­ծին»):

70. 200ա-1բ ԿԹ. Գանձ Սրբոյ Հոգւոյն երրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յաւէտ իսկապէս, ընդ Հօր միապէս... ա. 201բ-2ա Տաղ Սրբոյ Հոգոյն – Աստա­նաւր ծագեաց լոյս աւետեաց կենաց... (201բ «Ո՜վ զարմանալի խորհ[ուրդ]»):

71. 202ա-3ա Հ. Գանձ Հոգոյ գալստեան չորրորդ(«ՎԱԱՍԵ») – Վերաւրհնեալ, գովեալ եւ փառաւո­րեալ... ա. 203աբ[Փոխ] («ՆՎԱԳԵ ՀՈԳՒՈՅՆ ՏԸՎՈՂԻՆ ԻՄԱՍՏ ԲԱՆԻ ԸՆԴ ԱՅՆՁԻ») – Ներհիւսեսցուք քաղցր եղա­նակ... (203ա «Թէ կամիս՝ Այսօր ցընծա Երուսա­ղէմին գոյնն ասա՛»):

72. 203բ-5բ ՀԱ. Գանձ հինգերորդ աւուրն («ՄԿՐՐՏԻԻՉ»)– Մեծ եւ հըզաւր Հոգի Աստուծոյ... ա. 205բ-6ա[Այլ տաղ Սուրբ Հոգւոյն Տեառն Ներսիսի երգ եկեղեցւոյ մանկանց՝ համագոյ Սուրբ Երրոր­դու­թեանն եւ միաստուածութեանն, համաձայնելով երկ­նաւորացն դասուց](«ՆԵՐՍԵՍ») – Ներպարունա­կեալ իննեակ դասուց կայք... բ. 206ա («ՆՎԱԳ ՀՈ­ԳՈՅՆ ՍՐԲՈՅ») – Նըւագեմք Հոգոյն նվագըս վայե­լուչս... (206ա «Թէ կամիս, Ո՜վ զարմանալոյն գո՛յնն ասա՛»):

73. 206ա-7բ ՀԲ. Գանձ համաւրէն հասարակ կի­րակմտից («ԳՐԻԳՈՐ») – Գերամբարձ Աստուած, գո­վեալդ ի զաւրաց... ա. 207բ-8ա[Տաղ կիրակմտին՝ տեառն Ներսեսի ասացեալ, ձեռ. 2672, 165բ-6ա]– Որ ի դասուց հոգեղինաց... (207բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 208աբ [Այլ տաղ Յարութեան, ձեռ. 428, 8ա] – Միաշաբաթ աւր հանգըստեան... (208ա «Այ­սաւր ցընծա Երուսաղէմ»):

74. 208բ-10ա ՀԳ. Գանձ համաւրէն հասարակ կի­րակմտից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի լոյսըդ հայրա­կան, Հաւր փառակից եւ համանըման... ա. 210ա Ի նոր եւ կոյս գերեզմանէն... բ. 210աբ [Այլ տաղ Յարութեան, ձեռ. 424, 132աբ] – Որ յարութեան երեկոյին... (210ա «Յիսուս Որդու գուներուն ասա՛»):

75. 210բ-1բ ՀԴ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիւրակէից, կարգաւ («ՅԱՐՆՍ») – Յերկնից խոնար­հեալ, Բանդ յերկիր իջեալ... ա. 211բ-2ա[Յորդորակ, ձեռ. 425, 225բ](«ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ»)– Հաւր կա­մաւ իջեալ, Որդին մարմին զգեցեալ...(211բ «Յա­րեւե­լից յարեւմուտս») բ. 212աբ Ցընծան այսաւր երկինք... (212ա «Միաշաբաթ աւր հանգըստեան»):

76. 212բ-3բ ՀԵ. Գանձ Յարութեան կիւրակէից («ԳՐ») – Գերակայ գոյին, գոյից համայնին... զոր չկա­ցեալ յուխտին /// (1 թերթ թափուած) յաւուրս կիրակի միաշաբաթի... ա. 213ա[Փոխ] («ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ»)– Նըս­տեալ կանայքն ողբային... (213ա «Քրիստոս, փա­ռաց թագաւորն») բ. 213աբ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ»)– Կանայքն արտասուաւք լային զբարձօղն արտա­սուաց... (213ա գրւած է՝ «Միաշաբաթ աւր», ապա ջնջած եւ փոխարէնը՝ «Յարեւագալին գունն ասա՛»):

77. 213բ-5բ ՀԶ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից եւ թէ Յինանցն կամ յայլ կիրակէիցն գի­շերապաշտաւն լինի, նա դու զայս գանձս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերանճառ արփի, գոլ պատճառ Էի... ա. 213բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձըս գրե­ցայ խորհըրդական... ա. 215բ («ՄԿՐՏԻՉԵ»)– Մեծ հառաչանաւք եկին յայն առաւօտին... (215բ«Յարեւե­լից յարեւմուտս») բ. 215բ-6ա Իւղաբերքն եկին, խունկս անոյշս բերին... (215բ «Դասքըն հրէական»):

78. 216ա-7բ ՀԷ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից («ՅԱՐՈՒ»)– Յարեաւ Աստըւած, / Մարգա­րէն գոչեաց... (216ա ստ. լս. գրչից՝ «Զգանձս որ ասես ի կիրակի՝ ի Յարութեանըն Քրիստոսի, մըտիկ արա՛ սիրով սըրտի եւ գըծողիս տո՛ւր ողորմի») ա. 217բ Տաղ Յարութեան («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կեանքըդ Հաւր անմահ մարմնով... (217բ «Ես ձայն զառիւծոյն ա[սեմ]») բ. 217բ-8ա[Տաղ ի տէր Ներսիսէ. ձեռ. 425, 225ա] («ՆԵՐՍԷՍԻ Է»)– Նոր իմն աւետեաց բարբառ նորազուարճ ձայնիւ...

79. 218ա-9ա ՀԸ. Գանձ Յարութեան հասարակ կի­րակէից («ԹԵԱՆ») – Թագաւոր անմահ, / Նըստեալդ իսկ ի գահ... ա. 219աբ Տաղ Յարութեան – Դասքըն հրէական... (219ա «Անճառ միածին, Հաւրն») բ. 219բ-20ա Ով պարտիզապան, ասա՛... (219բ «Աչք իմ ծո­վա­ցեալ, գե[տք]»):

80. 220ա-1բ ՀԹ. Գանձ Յարութեան հասարակ կիրակէից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անժամանակ լոյսն արփիա­կան... ա. 221բ-2ա Տաղ վասն Յարութեան («ԱՌԱ­ՔԵ­ԼԻ») – Այսաւր յարեաւ ի մեռելոց Աստուածորդին... (221բ «Սուրբն Յուղիտայ դուս[տր]») բ. 222ա Տա­սըն վըկայք այսօր յայտնեաց... (222ա «Յիսուս Որ­դու գոյնն») գ. 222աբ Նախ իւղաբերքն ըզնա տեսին...

81. 222ա-3բ Ձ. Տաղ Առաքել վարդապետէ, գանձի տեղ ասա՛, զի խորհրդաւոր է («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒ­ՆԵԱՑ»)Տէր մեր փառաւք այսօր յարեաւ.. (222բ «Հըր­ճւիմք այսաւր մե[ք]») ա. 223բ-4ա [Նոր]ին Առ[ա­քել վարդապետէ] («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒՆԵԱՑ») – /// (3 տող թափուած) հառաչմամբ գոչէր յոյժգին...

82. 224ա-6ա ՁԱ. Գանձ սուրբ կուսանացն Հռիփ­սի­մե[անց] («ՎԿԱՅԱ») – Վայելչականաց, վայելման փառաց... ա. 226ա Մեղեդի Հռիփսիմեանց («ԱՌ ՀՌԻՓՍԻՄԵ»)– Առաւօտ լուսոյ յարեւելեան ազանց... (226ա «Թէ կամիս, Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛յ») բ. 226աբ[Տաղ անուշ.ձեռ. 2649, 306բ] – Երջանիկն ի յարգանդէ... (226ա «Այսաւր ցընծայ Երուսաղէմ»):

83. 226բ-8ա ՁԲ. Գանձ սրբոց Գայիանեանցն («ԿԱՆԱՑ»)– Կայ խորհուրդ խորին, կազմեալ ի սը­մին... ա. 228աբ Ծովային շուշան ծաղիկ... (228ա «Այսաւր ցընծա[յ] եկեղեցի»): բ. 228բ-9ա Յայնժամ սըրբոցըն Հռիփսիմեանց... (228բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ»):

84. 229ա-30բ ՁԳ. Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Աթանագինեայ հայրապետին եւ Անտոնի եւ Կրաւնիդեայ եւ Է. խոտարճարակացն, որ յԻննական վանս («ԳՐԻԳՈՐ»)– Գըթութեամբ քոյին, Որդիդ միա­ծին... ա. 230բ-1ա[Այլ տաղ Յովաննու Կարապե­տին. ձեռ. 2672, 44աբ] Յովաննէս, մեծ մարգարէ...(230բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

85. 231ա-3բ ՁԴ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լու­սա­ւոր­չին ելն ի վիրապէն եւ գիւտ նշխարացն ալ զայս գանձս ասա՛ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է ԱՅՍ, ԽՆԴՐԵԱԼ Է ՅՈՎԱՆԷՍ Ո ԾԱՂԿԱՒՂՆ») – Այսաւր ծագեաց լոյսն արփիական... ա. 233բ-4ա(«ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ») – ՅԱռաքելէ մը­տաւք տըխմար... (233բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 234աբ Տաղ Գիւտ նշխարաց սուրբ Գրի­գորի Լու­սա­ւոր­չին – Լուսաւորիչն յորժամ ի լեառըն գընաց... (234ա «Յովասափու ձայնէն») գ. 234բ-5ա Ի լեառըն Սե­պուհոյ Գրիգոր աղաւթէր... (234բ «Յովա­սա­փու է գոյնն, ո՛վ եղբայր պատւելի») դ. 235ա Զե­նոն կայսրըն խընդիր նմա ելանէր... (235ա «Ֆար­մանի Աս­մանին գոյնն»):

86. 235ա-6ա ՁԵ. Յայս կիրակիս եկեղեցոյ տաւն է, զի Լուսաւորիչն ելեալ ի վիրապէն շինեաց զԷջ­միա­ծինն եւ զդիրս Հռիփսիմեանցն: Գանձ զԱստուա­ծած­նին նաւակատեացն գիտ՝ «Տաճարդ երկ­նա­յինն» եւ տաղ զայս ասա՛ – Սուրբ է տաճար տէ­րու­նական... ա. 235բ [Փոխէ զձայնն, ձեռ. 423, 198բ] – Նախ միածին Աստուածըն Բան... (235բ «Յի­սուս Որ­դու ձայներուն ասա՛, Զայս Գ. /// փոխէ»):

87. 236ա-7բ ՁԶ. Գանձ սրբոց մանկանցն Բեթղէ­հեմի կոտորելոցն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խանդաղակաթ սըր­տիւ տենչալի... ա. 237բ Տաղ մանկանցն Բեթ­ղէ­հէ­մի («Ա-Ք»)– Արթունք զըւարթունք... բ. 238ա[Մե­ղե­դի]Սարսեալ Հերովդէս դողայր ընդ լուր արքային...

88. 238ա-40բ ՁԷ. Գանձ Կոստանդիանոսի թա­գա­ւորին եւ մօրն նորա Հեղինէ[ին] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է»)Գերարփիդ վերին, լոյսըդ լուսածին... ա. 240բ Մե­ղե­դի եւ տաղ Կոստանդիանոսի թագաւորին – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս... բ. 240բ-1ա[Տաղ, ձեռ. 2665, 267ա]– Թագաւորդ աստուածարեալ... (240բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):

89. 241ա-2բ ՁԸ. Գանձ Ներսէսի հայրապետին եւ Խա­դայ եպիսկոպոսին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյ մեզ ցըն­ծա­լի...գանձիս ասողին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 242բ Տաղ Ներսէսի հայրապետին («ՆԸՎԱԳ»)– Նոր մեծա­հան­դէս տաւնիս սուրբ հայրապետին... (242բ «Վե­րինն՝ Յարեւագալի գոյն, վարինն՝ Քրիստոս փառաց թագաւոր»): բ. 242բ-3ա Հընչմամբ ձայնիւ բերկրա­նաց... 90. 243ա-6աՁԹ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրաւվբայ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է, ՎԱՐԴԱՊԵ­ՏԱՑՆ ԱՍԱՑԵԱԼ») – Աւրհնեալ ես, սուրբ Հայր անքըն­նա­կան...(246ա «Գանձիս տաղն Սահակայ Պարթեւին գանձին յետեւն գիտ ի ԻԳ. (23) համարն եւ ասա՛ «Սուրբ վարդապետըն մեր ընտրեալ, Մեսրաւպ»):

91. 246ա-8ա Ղ. Գանձ Տապանակին Աստուծոյ, որ ի Կայիաթարիմ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն բարի, Աստուածդ ամենի... երգոյս երգողին / Եւ աշխատողին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 246ա [Կաֆա] «Գրիգորին» – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի, րամեալ բաիւ ուրա­խա­լի... ա. 248ա Մեղեդի սուրբ Տապանակին – Այսաւր զտապանակ ուխտին...(248ա «Ի խաչին տընկեալ») բ. 248աբ [Յորդորակ ազնիւ] – Մայր հաւատոյ սուրբ հարսնարան... (248ա «Հըրճւիմք այսաւր») գ. 248բ-9ա[Տաղ եւ մեղեդի եկեղեցոյ եւ տաճարի եւ մատ­րա­նի. ձեռ. 2672, 172աբ] («ՍԻՄԷՈՆՆ»)– Սուրբ ես, տա­­­ճար երկնանըման... (248բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

92. 249ա-50ա ՂԱ. Գանձ Վարդավառին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեզ յայտ­նեալ... ա. 250ա Մեղեդի Վարդավառին – Գո­հար վարդըն վառ առեալ... բ. 250բ-1ա Այլ տաղ եւ մե­ղեդի Վարդ[ավառին] – Այսաւր ցընծայ լեառըն Թաբաւր... գ. 251աբ [Այլ տաղ Վարդավառին] – Նոր իմն ահաւոր խորհուրդ, նորեն աւետիք լերանցդ... (251ա «Յարեւագալին»):

93. 251բ-3ա ՂԲ. Գանձ Վարդավառին երկրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ լոյսն արփիա­կան... ա. 253աբ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասա­ց[եալ] («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ Ե») – Անճառ Բանըն հայրա­կան... (253ա «Տապանակ կազմեալ անփո[ւտ]») բ. 253բ-4ա Տեառն Ներսէսի է ասացեալ – Ի յայս խոր­հուրդ զերիս միայն... (253բ-4ա «Յիսուս Որդի է»):

94. 254ա-6ա ՂԳ. Գանձ Վարդավառին երրորդ աւուրն («ՆԵՐՍԷՍ») – Ներգործական Աստուած բա­րե­րար... ա. 256աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Խաւսէր բա­նիւ նա հարցական... (256ա «Յիսուս Որդու ձայնե­րուն»):

95. 256բ-7ա ՂԴ. Շաբաթ աւրն Թադէոսի առա­քե­լոյն եւ Սանտխտոյ կուսին է, դու զգանձն զառաքելոց կարգէն ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ – Վարդ վայե­լուչք, խուռներամք... (257ա «Հըրճուիմք այսաւր») ա. [Փոխ] 257ա Մեզ բարեխաւս անդ լերո՛ւք... (257ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

96. 257բ-9ա ՂԵ. Գանձ նախահարցն Ադամայ, Աբելի, Սեթայ, Ենովք[այ] – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի, Հայր համայնից, Աստուած կենդանի... (7րդ տնից յետոյ (258բ) «այս յետի Բ. տունն առաջի Գ. տու­նովն երկոտասան մարգարէիցն ասա՛ եւ յետի «Թագ անթառամ» տունն երկուքին ալ ասա՛»)* ա. 259ա-60ա Տաղ սրբոց նախահարցն Ադամայ – Որ­պէս Ադամն այն առաջին... (259ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա») բ. 260աբ Տաղ երկոտասան մարգարէիցն – Հայց[մամբ] մաքուր յորովայնից...

* «ՅետիԲ. տունն» ասելով՝նկատիունի «Վասընսոցինյի­­շելյապագայ...» եւ «ՍոփոնիայյազգէնՇմաւոնայ...» սկսուած­­քովտները, որոնցյաջորդումէ «Թագանթառամպսականվախճան...» սկսուածքովտունը:

97. 260բ-1բ ՂԶ. Եփեսոսի սուրբ ժողովոյն գանձն գի՛տ ի կարգն բուն Բարեկենդանին քով եւ ասա՛: Գանձ Շողկաթին տեսլեան Էջմիածնա («ՏԱԱԱՒԵՑ») – Տաճարդ երկնային, տուն քրիստոսային... ա. 262ա-4ա Տաղ եւ գովասանք սուրբ տաճարին Էջմիածնայ, յԱռաքել վարդապետէ – Ահա ասեմ բան գովեստի... (262ա «Յիսուս Որդու ձայներուն»):

98. 264ա-6ա ՂԷ. Գանձ Վերափոխման ամէն­աւրհ­նեալ սրբուհւոյ Աստուածածնին, ի Մկրտիչ վար­դապետէ ասացեալ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ հրակերպ վեհագին... ա. 266աբ Մեղեդի ծննդեան եւ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին – Գոհար վարդն ինքնագոյն, սիրամարգ ոսկեգոյն... բ. 266բ-7բ Յորդորակն է («Ա-Ք») – Արեւ լուսատու, տաճար Աս­տու­ծոյ Մարիամ... (266բ «Աստուած քարոզեաց եւ խըրատ ե[տուր]») գ. 267բ Տաղ Առաքել վարդապետէ («ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱ») – Տունկ անմահութեան բողբոջե­ցար, սո՛ւրբ Կոյս...

99. 267բ-9բ ՂԸ. Գանձ Վերափոխման Աստուա­ծած­նին երկրորդ աւուրն («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոհա­բա­նեալ սուրբ Աստուածածին, մայր անարատ Աստուծոյ Բանին... (267բ ստ. լս. կաֆայ՝ «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի...) ա. 269բ-70ա Մեղեդի սուրբ Աս­տուածածնին – Մեծացի՛ր այսօր, սուրբ Աստուա­ծա­ծին... (269բ «Այսաւր երեւի անտեսն ի բար­ձ[անց]») բ. 270ա-1ա Յորդորակ սուրբ Աստուա­ծած­նին («Ա-Ք») – Աւետիս քեզ, Մարիամ... գ. 271աբ Տաղ տեառն Ներսիսէ – Անարատ տաճար եւ առագաստ լուսոյ... (271ա «Ո՜վ զարմանալի խորհու[րդ]»):

100. 272ա-4ա ՂԹ. Գանձ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին, երրորդ աւուրն («ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ»)Սուրբ մայրըդ լուսոյ, բնակարան Որդոյ... ա. 274աբ Խընկի ծառի նըման ես... (274ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 274բ-5ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետն եկեալ... (274բ «Թէ զիւր գոյնն չես գիտեր, նաՈվ զարմանալոյն գոյնն ասա՛»):

101. 275ա-7ա Ճ. Գանձ Յովակիմայ եւ Աննայի՝ ծնո­ղաց սուրբ Աստուածածնին: Եւ թէ ծննդեան սուրբ Աստուածածնին տաւնես, նա զայս գանձս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոյին անեղի, գոյին ան­մահի... (275ա ստ. լուսանցս կաֆայ «Գրիգորի է» – Գանձ եմ համով եւ գովելի, րամեալ բանիւ ախորժե­լի...) ա. 277ա-8ա Տաղ եւ ոտանաւոր ասացեալ Առաքել վարդապետի՝ վասն Ծննդեան եւ մարմնա­նա­լոյն Քրիստոսի – Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր, ծընաւղ միածնին... (277ա «Յովասափին գոյնն ասա՛») բ. 278բ-9բ Վասն Յովակիմայ եւ Աննայի աւետեացն – Եղեւ այր մի արդար որդւոցըն Յուդայ... (278բ «Յո­վասափին գոյնն»):

102. 279բ-81ա ՃԱ. Գանձ Յովաննու Կարապե­տին եւ Յոբայ արդարոյն («ՄԿՐՏԻՉ») Մեծապայ­ծառ փառաւք պանծալի... ա. 281աբ Տաղ տեառն Ներ­սիսէ – ԶՅոբ յիշեսցուք զերանելին... (281ա «Յի­սուս Որդու ձայնէն») բ. 281բ Բարեկամացն, որ մերձ եկին, բանիւ զզուէր զերանելին... (281բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

281բ-2ա Գրչից. «Նիիկիայի սուրբ ժողովոյն գանձն գի՛տ ի Բուն բարեկենդանին քով եւ ասա՛ եւ զմեղա­պարտ գծողս յիշեա՛ ի Տէր Յիսուս»:

Գանձեր կարգաւ Համաւրէն մարգարէիցն եւ առա­քելոցն եւ հայրապետացն եւ մարտիրոսացն եւ ճգնաւորացն եւ կուսանացն՝ կարգաւ մի ըստ միոջէ գրեր եմ, մինչեւ ի նաւակատեաց Խաչին շաբաթի աւրն. որն որ իւրենն զատ գանձ ունի՝ գի՛տ եւ ասա՛, եւ որն որ չունի՝ այս կարգս գի՛տ եւ ասա՛ զիւր տաղովն, զորն որ կամիս»:

103. 282ա-3ա ՃԲ. Գանձ համաւրէն հաւասար մար­գարէիցն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ անուն հրա­շա­լի... ա. 283աբ Տաղ համաւրէն մարգարէիցն՝ ի Ներսիսէ («Ա-Ղ») – Աստուածային խորոցն անճառ... (283ա «Յիսուս Որդու գուներուն») բ. 283բ-4ա («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտն ի յարգանդէ... (283բ «Այսաւր եկե­ղե­ցի ցընծա»):

104. 284ա-7բ ՃԳ. Գանձ համաւրէն մարգարէիցն. զոր մարգարէ որ տօնես, զնորա տաղն գրած է, կար­գաւ գի՛տ եւ ասա՛, զի խորհրդաւոր է («ԽՈՐՀՀԸՐ­ԴՈՑՆ») – Խորհուրդ անքըննին, խորք որ չերեւին... ա. 287բ-8ա Յորժամ Դանիէլի եւ երից մանկանցն որ տաւնես, նա զգանձն կարգէն ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ – Պաղատանօք մարգարէին... (287բ «Յիսուս Որ­­­դու ձայներուն») բ. 288աբ Յորժամ Զաքարիայ մար­գարէին եւ Ոնոփրիոսի սուրբ հաւրն տաւնես, նա զայս ասա՛ – Զաքարիայ մարգարէին ըզեաւթնալոյս աշտանակին... (288ա «Երջանիկ մեծ զաւրական») գ. 288բ-9ա Յորժամ Եղիայի եւ Եղիսէի տաւնես, զայս ասա՛ – Յաղերս բանի քեզ ընդ բազմին... (288բ «Այ­սաւր եկեղեցի ցընծա») դ. 289աբ Յորժամ Եսա­յեայ կայծակնամաքուրին տաւնես, զայս ասա՛ – Ըզմար­գա­րէքն յիշեմք ի յայսմ ի կարգին... (289ա «Յովասա­փու գոյնն») ե. 289բ-9ա Ձայնիւ գոչեմ Մանասէին... (289բ «Որ Յարութեան երեկոյին») զ. 290աբ Յորժամ Եզեկիէլի, Եզրի եւ Զաքարիայի՝ հաւրն Յովաննու եւ Ամբակումայ որ տաւնես, զայս ասա՛ – Եզեկիէլ ետես ըզՏէրն երկնային... (290ա «Յովասափի ձայնէն») է. 290բ-2ա Յորժամ Երեմիայ մարգարէին եւ աշակեր­տացն՝ Բարուքայ եւ Աբիմելեքեայ տաւնես, նա զայս ասա՛ – Ըզկոյսն Երեմիայ յիշեմ յիւր տաւնին... (290բ «Յովասափին գոյնն»):

105. 292ա-4ա ՃԴ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն, կարգաւ ասա՛ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհըրդազգած քո մարդեղութեանդ... ա. 294աբ [Տաղ սուրբ առաքելոցն Քրիստոսի իւթանասնիցն, ի Ներսիսէ կաթուղիկոսէ] («Ա-Ղ») – Առաքեալք Աստուածորդոյն... (294ա «Յի­սուս Որդու ձայներուն») բ. 294բ-5ա [Փոխ] – («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ որթոյն ստեղունք... (294բ «Երջանիկ մեծ զաւրական»):

106. 295ա-6բ ՃԵ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն («ՍԱՐԳ») – Սուրբ Երրորդութիւն, ստեղծօղ զաւրու­թիւն... ա. 296բ Աղաչանաւք մաքուր դասին... որք զհոսանս Հոգւոյն արբին եւ ընդհանուր մեզ արբու­ցին... (296բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):

107. 297ա-8բ ՃԶ. Գանձ համօրէն առաքելոցն («ՎԱՐԴՅ») – Վերերգեմք հնչմամբ, վերնական տարփ­մամբ... ա. 298բ-9բ Տաղ Առաքել վարդապետէ («Ա-Ղ») – Այգի տընկեալ էք վայելուչ... (298բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա») բ. 299բ-300բ [Փոխ] – («Ճ-Ք») – Ճառագայթիք ճաճանչանման... (299բ «Երջանիկ մեծ զաւրական»):

108. 300բ-3բ ՃԷ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայրապետացն («ՎԷՇՏԱԱՍԱՆՔ Է») – Վայել է քո­յին, վայելչականին... ա. 303բ Մեղեդի հայրապետաց («Ա-Թ») – Այսաւր մայր Սիոն ցընծայ տօնելով... (303բ «Յիսուս Որդու ձայնէն») բ. 303բ-4ա [Փոխ](«ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նոր գինոյն իմաստութեան...

109. 304ա-7ա ՃԸ. Գանձ համօրէն սրբոց հայրա­պետաց եւ վարդապետաց («ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑ») – Վար­դա­պետաց քանոն եւ սահման... (304ա ստ. լս. գրչից՝ «Զգանձս ըսկըսի՛ր անոյշ ձայնով, երեք հոգով եւ կամ չորսով...») ա. 307աբ Տաղ հայրապետաց եւ վարդապետաց – Հանդէս գումարեալ եկեղեցոյ ժո­ղովք... (307ա «Ով զարմանալոյն գոյնն») բ. 307բ [Տաղ վարդապետաց, ձեռ. 2709, 221բ-2ա] –Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (307բ «Քրիստոս, փառաց թա­գաւորն»):

110. 307բ-8ա ՃԹ. Որդոց եւ թոռանցն որ տաւնես, զգանձն հայրապետաց ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գովեստ քեզ, բարեաց պատճառ, Քրիստոս կենդանի... (307բ «Յարեւագալին գոյնն») ա. 308ա – Գրիգոր, պըսակն ազգի մարդկան... (308ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

109. 308աբ ՃԺ. Գրիգորի Աստուածաբանին եւ Գրիգորի Սքանչելագործին թէ տօնես, զգանձն հայ­րա­պետաց ասա՛, եւ տաղն զայս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐ») – Գետ հոսեալ աստուածային... ա. 308բ [Տաղ սրբոց հայրապետաց՝ տեառն Ներսէս կաթողիկոսէ, ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին... (308բ «Յիսուս Որդի»):

110. 308բ-9բ ՃԺԱ. Մարութայի հայրապետին որ տօնես, նա զգանձն հայրապետացն ասա՛, եւ տաղն զայս ասա՛ – Ի քսանումէկ աւուր հայոց Մարերի... (308բ «Յովասափու»):

111. 309բ-11բ ՃԺԲ. Գանձ համաւրէն հաւասար ճըգնաւորացն ասա՛, ո՛վ եղբայր («ՃԳՆԱՒՈՐՔ») – Ճըգ­նաւորք ընտրեալ... ա. 311բ-2ա Տաղ ճըգնաւորաց – Աստուած բարձրեալ, Տէրդ երկնային... (311բ «Յի­սուս Որդու ձայնէն»):

112. 312ա-3բ ՃԺԳ. Գանձ համօրէն կուսանացն («Ի ՓԱՌՍ») – Ի սկըզբան Էիդ... ա. 313բ Տաղ սրբոց կուսանաց – Ի կենարար փայտէն ծաղկեալ... (313բ «Խաղաղարար») բ. 313բ-4ա [Տաղ հաւասար կուսա­նաց, ձեռ. 2709, 225բ] – Լապտերք կուսից պայծառ վառին... (313բ «Յիսուս Որդի») գ. 314ա Այլ տաղ կու­­սանաց («Կ-Յ») – Կոյսք իմաստութեամբ զլապ­տերս հոգոց վառեալք... (314ա «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):

113. 314ա-5բ ՃԺԴ. Գանձ համաւրէն հաւասար մար­տիրոսացն է («ՏԵԱՌՆ») – Տինայ առելեալ, տար­մըք բարձրացեալ... ա. 315բ-6ա Տաղ մարտիրոսաց՝ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («Ա-Ծ») – Արեգակն ար­դար ըզհուր սիրոյ ծագեալ... (315բ «Ո՜վ զարմա­նալի»):

114. 316ա-7բ ՃԺԵ. Գանձ համաւրէն մարտի­րո­սաց եւ նահատակաց («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յանեղական լու­սոյն զարդարեալ... ա. 317բ-8ա Տաղ մարտիրո­սաց՝ ի Ներսիսէ («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ վըկայք Աս­տուա­ծորդոյն եղէք... (317բ «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):

115. 318ա-9բ ՃԺԶ. Գանձ համաւրէն մարտիրո­սացն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդա­րեալ... ա. 319բ Տաղ մարտիրոսաց՝ ի Ներսիսէ – Տէ՛ր բարերար, Հաւր միածի՛ն... (319բ «Յիսուս Որդու գու­նե­­րուն ասա՛») բ. 319բ-20ա Հատեալ լեզուաւք սըրբա­բանիցն...գ. 320աբ [Յորդորակ, ձեռ. 427, 138բ] – Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... (320ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

116. 320բ-2ա ՃԺԷ. Գանձ համօրէն մարտիրոսաց եւ նահատակաց («ԱՌԱՔԵԼ») – Աստուածազարդ գունդն երանական... ա. 322ա-3ա Տաղ մարտիրոսաց – Անդ մարտիրոսքըն պըսակին... (322ա «Յիսուս Որդու գոյնն»):

117. 323ա-5ա ՃԺԸ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ՍԶԻԶ­ՄՈ») – Սուրբըդ սըրբոց, Աստուած էական... (323ա ստ. լուսանցս կաֆայ «Սիմէոնն ե աս» – Սիրով հոգոյն գանձս գրեցաւ...) ա. 325ա Տաղ մարտիրո­սաց, ի Ներսիսէ – Բայց դուք, որդի՛ք իմ սիրելիք... (325ա «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 325աբ Յորժամ կենաց ցաւղոյն արբջիք... (325ա «Յիսուս Որդու գոյնն»):

118. 325բ-7ա ՃԺԹ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ԷՆՈԶՆԶ») – Երեւեցար Աստուած յայտնապէս... ա. 327աբ Տաղ մարտիրոսաց է ասաց[եալ] – Որ չար­չա­րեացն ըզձեզ, լացցէ... (327ա «Յիսուս Որդիի ձայ­նէն») բ. 327բ-8ա Զայս նեղութիւնս անդ ոչ յիշէք... (327բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

119. 328ա-9բ ՃԻ. Գանձ համօրէն մարտիրոսացն եւ այլ ամենայն սրբոց՝ հնոց եւ նորոց, յայտից եւ անյայտից («ԴԱՒԻԹԷ») – Դաւանեցէ՛ք, որդիք աւրի­նաց... ա. 329բ Տաղ մարտիրոսաց – Պաղատանօք Աս­­տուածածնին... (329բ «Հըրճուիմք այսօր») բ. 329բ-30ա Հայրապետաց հանուրց ազգին... (329բ «Յի­սուս Որդի Հօր միա[ծին]»):

120. 330աբ ՃԻԱ. Յորժամ Գուրիասանց որ տաւ­նես, զգանձն մարտիրոսաց ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛, զի խորհրդաւոր է – Սուրբ Գուրիաս, վըկայդ արի... (330ա «Երջանիկ մեծ զաւր[ական]») դ. 330բ-1բ Ի սոյն քաղաքն Եդեսիի... (330բ «Խաղաղարար»):

121. 331բ-2բ ՃԻԲ. Գանձ նաւակատեաց Խաչին, շաբաթի աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Անմահ արքային, ան­ճառ անհասին... ա. 332բ-3ա Տաղ եկեղեցոյ, Առաքել վարդապետէ («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Տաճար լուսոյ, տուն արքային... (332բ «Հըրճուիմք այս[աւր]») բ. 333աբ («ՍԻՒՆԵԱՑ») – Սիւն հաւատոյ, սեղան փըրկ­չին... (333ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):

122. 333բ-5ա ՃԻԳ. Գանձ Սըրբոյ Խաչին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ ակն պատուա­կան... ա. 335ա Տաղ Խաչվերացին, ի Ներսէս Լամբ­րաւ­նացոյ – Բարձրացուցէ՛ք ըզՏէր Աստուած մեր միաբան... (335ա «Ինձ ումէտ կայր եւ կու[ման]») բ. 335ա-6ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կենաց փայտ տնկեալ... (335ա «Յարեւա­գա­լին»):

123. 336ա-7բ ՃԻԴ. Գանձ Խաչվերացին երկրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յայն եդեմական, դրախտին փափկութեան... ա. 337բ Մեղեդի Նարեկացոյն – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... (337բ «Ի յելս արեւու արեւ») բ. 337բ-8ա [Փոխ] – Սեպհական սիւն պատուական... (337բ «Յիսուս Որդու ձայնէն») գ. 338ա Խաչըն սեղան է պատուական... (338ա «Երջանիկ մեծ զ[աւրա­կան]»):

124. 338ա-9բ ՃԻԵ. Գանձ Խաչվերացին երրորդ աւու[րն] («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Աւրհնեալ ես փայտ, կանգ­նեալ ի յերկրի... ա. 339բ-40ա Տաղ Առաքել վարդա­պետէ – Չորեքկերպեան թեւք սուրբ խաչին... (339բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 340ա Այլ եւ չորս ազգ էր փայտ խաչին... (340ա Յիսուս Որդու ձայնէն»):

125. 340ա-3բ ՃԻԶ. Գանձ Խաչվերացին չորրորդ աւուրն, Ապարանից Սուրբ Նըշանին, ի Քերովբենց Յովհաննիսէ ասացեալ («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղա­կան լուսոյն խոնարհեալ... ա. 343բ-4բ Տաղ սրբոյ Խաչին («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լոյսն ի Հաւրէ մեզ յայտնեցաւ... (343բ «Աստուած անեղ, անպա­ր[ագրե­լի]») բ. 344բ-5ա Կազմեն տապան անփուտ փայտեաց... (244բ Յիսուս Որդու ձայներուն»):

126. 345ա-6բ ՃԻԷ. Գանձ Խաչվերացին հինգե­րորդ աւուրն, ասացեալ Յակոբ եպիսկոպոսէ Նետ­րա­րենց, վասն սքանչելագործ սուրբ Նշանին՝ Արծկոյ քաղաքէ («ՅԱԿՈԲ») – Յիսուս Քրիստոս, արքայդ հա­մայնից... ա. 346բ-7ա Տաղ ի նոյն Յակոբ եպիսկոպո­սէ – Սքանչելի սուրբ նըշանըդ պատուեալ... (346բ «Վը­կայից հանդիսից հրաշ[ալի]») բ. 347աբ Խաչն եղի­ցի մեզ պահապան... (347ա «Այսաւր ցընծա եկեղեցի»):

127. 347բ-9ա ՃԻԸ. Գանձ Գէորգեայ բազմաչար­չար զինաւորին («ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ է Հայր, ծընաւղ միածնին... ա. 349ա-50ա [Տաղ ի Նետրարենց Յակոբ եպիսկոպոսէ. ձեռ. 2649, 382բ-3բ](«ՅԱԿՈԲ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ») – ՅԱստուծոյ ընտրեցար դու բարի... (349ա «Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի») բ. 350աբ Նախ զսուրբ Գէորգ քերումն ածեն կախաղանին... (350ա «Ի մեղական գոլ եւ բն[ութիւն]»):

128. 350բ-2բ ՃԻԹ. Գանձ Վարագայ Սուրբ Խաչին («ԳՐԻԳՈՐԻԵԱ»)Գլուխն եկեղեցւոյ, վէմըն հաւա­տոյ... ա. 350բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձըս գրե­ցայ ւ ըստուգեցայ... Ի Գրիգորէ առն անիմայ, Գրեալ Խաչին սուրբ Վարագայ բ. 352բ Մեղեդի Վա­րա­գայ Սուրբ Խաչ[ին] – Այսաւր մեծ զարմանք հրա­շից... (352բ «Ի Խաչին տընկեալ») գ. 352բ [Յոր­դո­րակ]Ամփոփեալ զնըշան խաչին... (352բ «Վա՜յ իմ մեղուց[եալ]») դ. 352բ-3ա Այլ տաղ Խաչ[ին] – ԶՎա­րագ ասեմ ըզբաղձալին... (352բ «Յիսուս Որդու ձայ­նէն») ե. 353աբ Քարինք տեղոյս են պատուական... (353ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):

129. 353բ-5ա ՃԼ. Ողբ իշխանացն Հայոց՝ Սահա­կայ եւ Համազաս[պայ] – Յայս ահագին աւուրս, որ հասաք... ա. 355աբ Տաղ իշխանաց – Սուտ եւ ան­ցաւոր աշխարհ... (355ա «Երազ է ու սուտ, եղբայր»):

130. 355բ-7բ ՃԼԱ. Գանձ եւթանասուն եւ երկու առաքե[լոց] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն գոյէ, գեր­իմաստ վեհէ... ա. 355բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գան­ձըս գրեցայ առաքելոց... Ի Գրիգորէ յետնեալ սըրբոց... ա. 357բ Տաղ եւթանասնիցն – Եւ քում ընտրեալ եւթանասնին... (357բ «Հըրճւիմք այսաւր») բ. 357բ Որ նախ բորոտ եւ սըրբեցար*... (357բ «Երջանիկ մեծ զաւ[րական]»):

* Ծնթ. «Իգիշերիորնախեկեալ...» սկսուածքովյոր­դո­րակիհատուածէ, որոշփոփոխութիւններով:

131. 357բ-9ա ՃԼԲ. Գանձ սրբոց կուսանացն Թեկ­ղի եւ Վառվառեա («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Անախտ, անբիծ փեսայն երկնաւոր... ա. 359աբ Տաղ Թեկղի եւ Վառվառե[ա] – Աւրհնեալ անճառ Հայրըն գըթած... (359ա «Միաշաբաթ աւր հա[նգստեան]») բ. 359բ-60ա [Յորդորակ է] – Արդ, պաղատիմք առ քեզ յուսով... (359բ «Այսաւր եկեղեցի ցըն[ծայ]»):

132. 360ա-2բ ՃԼԳ. Գանձ սուրբ աւետարանչացն Քրիստոսի («ՄՏԻՐՈՍ») – Մեծասքանչ անուն, Սուրբ Երրորդութիւն... ա. 362բ Մեղեդի աւետարանչացն – Մաթէոս մարդ անուանեցաւ... (362բ «Վերինն՝ Միաշա­բաթ աւր») բ. 362բ-3ա [Յորդորակ է. ձեռ. 2672, 297բ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեստ արժան փառաց քոյին... (362բ «Երջանիկ մեծ [զաւրական]»):

133. 363ա-4բ ՃԼԴ. Գիւտ խաչին գանձ («ԽԱՉԱ­ՏՈՒՐ») – Խաչի քո, Քրիստո՛ս, երկիր պագանեմք... ա. 364բ-5ա Մեղեդի Գիւտ խաչին – Այսաւր զխաչա­փայտն սուրբ... (364բ «Ի խաչին տընկեալ») բ. 365ա Այսաւր եղեւ գալ դըշխոյին... (365ա «Այսաւր եկե­ղեցի ցըն[ծայ]») գ. 365աբ Ի գըտանել կենաց փայ­տին... (365ա «Միաշաբաթ աւր հա[նգստեան]») դ. 365բ Յայնժամ մեռեալ մի տանէին... (365բ «Երջա­նիկ մեծ զաւր[ական]»):

134. 366ա-7բ ՃԼԵ. Գանձ հրեշտակապետացն առաւաւտուն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ հրաշական... ա. 367բ-9ա Բանք մաղթանաց, Առաքել վարդապետէ ասացեալ առ երկնային զաւրսն («Ա-Ք») – Անեղ, անմահ թագաւորին սուրբ զինաւորք... (367բ «Իմ եղական: Արարիչ Տէր»):

135. 369ա-71ա ՃԼԶ. Գանձ հրեշտակացն, երեկո­յին («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յոյժ փառատրելի, յօէտ գովե­լի... ա. 371ա-2ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐ­ՍԷ­ՍԻ Է ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Նոր տաւնիս զուարթնոց հրեշտակական դասուց... (371ա «Ո՜վ զարմանալի խոր­հ[ուրդ]») բ. 372ա Ձեզ ձայնակից զըւարթունք... (372ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

136. 372ա-5ա ՃԼԷ. Գանձ Յոհան Ոսկիբե[րանին] («ԱՅՍ ՅՈՀԱՆՈՒ, ՈՍԷԲԵՐԱՆԻՆ») – Աւրհնեմք զքեզ, Տէրդ ամենայնի... ա. 375աբ Մեղեդի եւ տաղ Ոսկի­բե­[րա­նին] – Ի յորովայնէ ընտրեալ... (375ա «Ի յելս արե­ւու արեւ») բ. 375բ-6ա Տաղ Յոհաննու Ոսկիբե­րա­­­նին, ի Ատոմ երիցւէ ասացեալ («Ի ԱՏՈՄ ԻՐԻ­ՑՈՒՆ Է») – Ի հանդէս քո մեծ տաւնի... (375բ «Քրիս­տոս փառաց թագաւոր») գ. 376ա-7ա Առաքել վարդա­պետէ («ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ ՅՈՀԱՆ») – Վարդապետաց թագ եւ պարծան... (376բ «Այսաւր ցընծա Երուսա­ղէմ»):

137. 377ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ»)Գանձ եմ հա­մեղ եւ գովելի, րամեալ բանիւ յոյժ ըղձալի... 377ա-9ա ՃԼԸ. Գանձ Նիկողայոսի հայրապետի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գաւազան ծաղկեալ, գեղուղղէշ փայլեալ... ա. 379ա Տաղ Նիկողայոս հայրապետի – Աստուած անմահ, սուրբ թագաւոր... (379ա «Ի յելս յարեւու արեւ») բ. 379աբ Երեւմամբ սուրբ հրեշտակաց... (379ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):

138. 379բ-81բ ՃԼԹ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, առաւաւտին («Ի ԲԱՂԻՇԵՑՈՅ»)Ի յերկնային լուսոյն հայրական... ա. 381բ-2ա Տաղ սրբոյն Մինասա առա­ւօ­տին – Տէր բարերար Հօր միածին... բ. 382բ Երմոգի­նեայ եւ Գրաբոսին... (382ա «Միաշաբաթ երեկոյին»):

139. 382ա-5բ ՃԽ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, երե­կո­յին ասա՛յ, ո՛վ եղբայր («ԱՆԴՐԵԱԱՍՆ ԽՆԴՐԵՑ») – Անպարագիր Բանըն հայրական... ա. 385բ-6ա Տաղ սըրբոյն Մինասայ – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս ցընծամք...

140. 386ա-7բ ՃԽԱ. Գանձ սրբոց Եւստռա­տիոսեանց, խիստ ազնիւ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայ­ծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 387բ-8ա Մեղեդի Եւստրատիոս[ի] – Առ քեզ պաղատիմք մաղթողական ձայնիւ... (387բ «Թէ խազով չես գիտեր, նա Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն ասա՛»):

141. 388ա-90ա ՃԽԲ. Գանձ սրբոց առաքելոցն Թադէոսի եւ Բարդողիմէոսի, Յուդայի եւ Շմաւ[ոնի] (Գրիգորի է») – Գերարփի պայծառ, գոյիցըս պատ­ճառ... ա. 388ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձես ասեմ ընդ ասողին, / Րամից մանկանց առագաստին...) բ. 390ա Մեղեդի եւ տաղ առաքելոցն («ԻՄԷՈՍ») – Ի լըծակցութիւն գործոյ... (390ա «Ի խաչին տընկեալ») գ. 390աբ («ԱՌԱՔԵԼՈՅՆ ԵՐԳՍ») – Արեգակն արդար, որ ի Հաւրէ ծագեալ... (390ա «Ո՜վ զարմանալի»):

142. 390բ-2ա ՃԽԳ. Գանձ Յակոբայ Մըծբընայ հայրապետին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծահամբաւ անուն գո­վելի... ա. 392աբ Տաղ սրբոյն Յակոբայ («ՎԱՐԴԱ­ՊԵՏ») – Վարժիչ հանուրց եկեղեցեայց... (392ա «Յի­սուս Որդու ձայն՛ն ասա՛») բ. 392բ-3ա Այլ տաղ սրբոյն Յակոբայ («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառ միածին Հօրն երկ­նա­ւորին... (392բ «Դասքըն հրէական») գ. 393ա («ՎԱՐ­ԴԱՊԵՏԻ») – Վէմն անխախտելի յալեաց աշխարհի...

143. 393ա-5ա ՃԽԴ. Գանձ Իգնատիոսի հայրա­պե­տին եւ Պաւղիկարպոսի («ԳՐԻ Ո Է Ա») – Գոհա­բա­նական, գովասանական, գովեստ պերճական... (393ա ստ. լս.՝ Կաֆա. «Գրիգորե» – Գանձըս գրեցայ ես ի կարգի, / Րամեալ բանիւ յայս նամակի, / Իգ­նա­տիոս հայրապետի...) ա. 394բ Տաղ Իգնատիոսի հայ­րա­պե­տի – Ի սուրբ սերմանց առաքելոց... (394բ «Թէ խազով չես գիտեր, Յիսուս Որդու ասա՛ գոյնն ասա՛յ») բ. 395ա Իգնատիոս, մանուկ բարի... (395ա «Խաղա­ղա­րար»):

144. 395ա-6բ ՃԽԵ. Գանձ Ադդէի հայրապետին եւ Աբգարու թագաւորին («ՆԵՏԻ ԱՍ») – Նոյն քեզ վայել է... ա. 396բ Տաղ Աբգարու – Տէր բարերար Հօր միա­ծին... (396բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 396բ-7ա Այլ տաղ – Տէրն ընկալաւ սիրով զնոսին... (396բ «Այսօր ցընծա Երուսաղէմ»):

145. 397ա-9ա ՃԽԶ. Գանձ Դաւթի մարգարէին եւ Յա­­կոբայ՝ եղբաւր Տեառն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորք անքըննին, անճառ անհասին... ա. 399ա-400ա Տաղ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ առաքելոյն – Յիսուս Քրիստոս Հաւր միածին... բ. 400ա Որ ըզԴաւիթ Յեսայածին...

146. 400ա-2ա ՃԽԷ. Գանձ սրբոյն Ստեփանոսի, առաջին մարտիրոսին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահ թագաւոր... ա. 402ա Մեղեդի սուրբ Ստեփա­նոսի («Ի Ս») – Ի խաչին տընկեալ որթոյն... (402ա «Վերի մեղեդին ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 402աբ Տաղ սրբոյն Ստեփանոսի – Ամենեքեան ի մի բերան... (402ա «Վարինն՝ Յիսուս Որդու գոյնն ասա՛») գ. 402բ-3ա Տաղ սուրբ Ստեփանոսի («Ի ՆԵՐՍԻՍԷ») – Ի գաւազանէն Յեսսեա ստեղնեալ Ստեփանոս... (402բ «Յարեւելից յարեւմուտս») դ. 403աբ («ԿԱԹՈՂԻ­ԿՈՍԷ») – Կենդանի վըկայ մահուամբ կենդանոյն...

147. 403բ-5ա ՃԽԸ. Գանձ սուրբ առաքելոցն Պետ­րոսի եւ Պաւղոսի («ԻՍ ԳՐԻՉ») – Ի սպարապե­տին, ի սեռս երեսին... ա. 405աբ Մեղեդի Պետրոսի եւ Պաւ­ղո­սի («ՊԵՏՐՈՍԻ») – Պաղատիմք առ ձեզ, ընտ­րեալք... (405ա «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 405բ-6ա Տաղ առաքելոց – Պետրոս եւ Պաւղոս, քրիս­տո­­նէից պարծանք... (405բ «Ո՜վ զարմանալի խոր­[հուրդ]»):

148. 406ա-8բ ՃԽԹ. Գանձ որդոցն Որոտմանց՝ Յովհաննու եւ Յակոբայ («ԳՐԻԳԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գեղապանծ լուսով, գեղասքանչ գունով... ա. 408բ-9բ Տաղ Որդոցն Որոտմանց – Այն, որ եկեալ տենչմամբ սըրտին... (408բ «Որ ի դասուց երկնաւ[որաց]») բ. 409բ-10ա Ապա գնացեալ Յոհաննիսին... (409բ «Այսօր ցընծայ յԵրուսաղէմ») գ. 410աբ Ասացեալ ի Ներսիսէ («ՆԵՐՍԷՍԻ ԵՐԳ») – Նոր լոյս արփենոյն վառեալ որդիքն Որոտման... (410ա «Յարեւագալին գոյնն»):

149. 410բ-2ա ՃԾ. Գանձ Բարսեղի Կեսարու հայ­րա­պետին («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչաբարձ սուրբ արհի պանծալի... ա. 412բ-3ա Տաղ Բասիլիոսի – Այր մի ըն­տիր եւ անուանի... (412բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 413աբ Ի Նիկիայ մեծ քաղաքին... (413ա «Որ ի դասուց երկնաւ[որաց]») գ. 413բ Բասիլիոս, դու ես տեղի... (413բ «Այսօր ցընծայ յԵրուսաղէմ»):

150. 413բ-4բ ՃԾԱ. Գանձ Թաբօրի եւ անդաս­տա­նի («ԳԱՆՁ ԹԱԲԱՒՐԻ»)Գանձըդ կենաց, Որդիդ միա­ծին... ա. 414բ-5բ Աւրհնութիւն հասարակաց – Աւրհ­նե­ցէ՛ք զՀայրն Աստուած դուք ի սկըզբանէ... (414բ «Անձն իմ արի աղաւթէ»):

151. 415բ-7ա ՃԾԲ. Գանձ ձեռնադրութեան քա­հա­նայից («ԳՐԻԳՈՐՐԻ Է») – Գըթայ ի մեզ, Տէ՛ր ամենակալ... ա. 415բ ստ. լս. [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԵ») – Գանձս գրեցաւ ձեռնադրութեան, / Րամեալ բանիւ խորհըրդական, / Ի Գրիգորէ յոյժ անպիտան... բ. 417աբ Տաղ ձեռնադրութեան («Ի ՏԷՐ ԱՌԱՔԵ») – Ի մեծի հրաշափառ հանդիսի... (417ա «Վըկայից հան­դի­սից») գ. 417բ-8ա Ո՜վ անմահ հաց կենաց, մեզ տըւար, տէր Յիսուս...

152. 418ա-20ա ՃԾԳ. Գանձ քահանայաթաղի («ԱՌԱ­ՔԵԼ, ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԵՐԳՍ ԱՄԵ») – Այսաւր եհաս ինձ աւր վախճանի... ա. 420աբ Ողբ քահանա­յա­­թաղի – Որդիք լուսոյ Հաւրն մեծի... (420ա «Միա­շա­­բաթ աւր հա[րութեան]»):

153. 420բ-4ա ՃԾԴ. Գանձ քահանայաթաղի («ՄԱՆ­­ՎԻԼԻ Ե») – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի... ա. 424ա Տաղ քահանայաթաղի – Բայց ես հոգով գոլ բացակայ... (424ա «Միաշաբաթ երե[կոյի]») բ. 424աբ Քանզի ճրագի նըմանեցայ... (424ա «Այսաւր ցընծայ յԵրուսաղէմ»):

154. 424բ-6ա ՃԾԵ. Գանձ պաշտաման եւ հսկման («ԱՌԱՔԵԼ») – Անտանելիդ երկնի եւ երկրի... ա. 426ա-7ա Ողբ վասն մեռելի – Լըւարուք ըզբարբառ բերանոյս... (426ա «Վըկայից հանդիսից»):

155. 427ա-9ա ՃԾԶ. Գանձ աշխարհաթաղի («ՄԱՆ­ՎԵԼՍ») – Մինդ ի յԷէն, Բանդ ի սկըզբանէ... ա. 429ա-30ա Ողբ մեռելթաղի – Ո՜վ քահանայք եւ վար­դա­պետք աստուածաբան... (429ա «Ղարիպին կեանքն է լալի»):

156. 430ա-1ա ՃԾԷ. Գանձ աշխարհաթաղի եւ հանգստեան («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Այսաւր եհաս հրաման Արարչէն... ա. 431ա-2բ Ողբ մեռել­թա­ղի – Ես գիտէի զաշխարհ, թ[է] ինձ մուլք էր տըւած...

Ծնթ. 432ա «Դեռեմհասերիմհաւրըսեսգաւազան...» սկսուածքովմասիցառաջ՝ «Թէմանուկլինիվախճանեալն, նամինչիյայստեղսասա՛, եւթէերիտասարդ՝նազայսալասա՛»:

157. 432բ-3բ ՃԾԸ. ա. Ողբ ի բերանոյ մեռելոց ա­սա­ցեալ է – Յերէկ հողվերաւք անցի... բ. 433բ-4ա Ողբ աւտար երկիր մեռածի – Ինձ ումէտ կայր եւ կու­ման վանց քո գալուտ... գ. 434ա5բ Ողբ վասն մեռելի ա­սա­­ցեալ («ԳԷՈՐԳ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԲԱՆՆ Ի ԲԵՐԱՆՈ ՄԵ­ՌԵ­ԼՈՑ») – Գոչեմ առ ձեզ ողբերգական... դ. 435բ-7ա Ողբս աղիողորմ եւ ողբալի եւ կըսկծալի, ասա­ցեալ ի Նախաշ եպիսկոպոսի, Վասն նորահաս ման­կանց մեռելոյ – Արարիչն արարածոց մեզ բարկա­ցաւ...

Բ. [Տաղք]

437աբ Ցանկն է ապաշխարութեան տաղերուս, որ զխնդրեալ տաղդ դիւրեաւ գտանես. եւ զմեղ[ա­ւոր] գրիչ[ս] յիշ[ես] (437ա «Ո՜վ եղբայր պատուելի, յորժամ Աղուհացից պահքն հասանիս, նա զայս տա­ղերս կարգաւ յամէն աւր զմէկն ասա՛ ի լուր ժո­ղովրդեանն, մինչեւ ի Ծաղկազարդ, եւ այլ միջի կիւրա­կէիցն եւ շաբաթի աւուրցն զիւր գանձն գիտ ի կարգն եւ ասա՛, եւ այլ մընացած աւրերուն աւրն զմէկն ասա՛ կարգաւ, որ վըճարի: Եւ զմեղապարտ եւ անարժան գծողս յիշեա՛») – Ա. Նախ եւ առաջին՝ Յորժամ գըրեալ­քըն կատա[րին]... Լ. Յիշէ ըզբան Աւետար[ա]նին իմաս­տուն:

1. 438ա-41ա Ա. Տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ ասա­ցեալ Յաղագս կատարածի աշխարհիս եւ յաւուր դատաստանի եւ հատուցումն գործոց – Յորժամ գըրեալքըն կատարին...

2. 441ա-2բ Բ. Վասն անկելոյն Ադամայ ի դրախ­տէն եւ սգալոյն եւ արտասուելոյն. եւ վասն հոգե­վարին եւ ճանապարհի հոգւոցն, եւ պատերազմի դիւացն եւ կայանի հոգոցն, Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Վա՜յ այն աւուրն, որ ես ստեղծայ...

3. 442բ-4բ Գ. Վասն ահեղ դատաստանի քննու­թեանցն եւ յարութեան մեռելոցն, Առաքել վարդա­պե­տէ աս[ացեալ] – Յորժամ դրունք երկնից բացուին...

4. 444ա-5բ Դ. Վասն բաժանման արդարոցն ի մեղաւորացն եւ տանջանաց դըժոխոցն, Առաքել վար­դապետէ աս[ացեալ] – Յետ քըննութեանց դատաստանին...

5. 445բ-7ա Ե. Ողբ եւ կշտամբանք անձին, Առաքել վարդապետէ ասաց[եալ] («Ա-Ք») – Անթիւ չարեաւք յանցեայ ես...

6. 447ա-8բ Զ. Ողբ եւ խրատ ամենեցուն, Առաքել վարդապետէ («Ի ՅԱՌԱՔԵԼԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ՍՏԵՓԱՆՈՍՆ Ո Յ») – Ի միտ առէ՛ք զողբըս բանիս...

7. 448բ-9ա Է. Ոտանաւոր եւ ողբ, Առաքել վարդա­պետէ («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՅՍ») – Յիշելով զօր մահուն, սիրտ իմ սասանի... ա. 449աբ [Ողբ դատաս­տանին եւ դըժոխոցն, Առաքել վարդապետէ ասա­ցեալ. ձեռ. 2709, 370բ-5ա]– Յորժամ Գաբրիէլ գոչէ եւ յառնեն մեռեալքն ի հողոյն...

8. 449բ-51ա Ը. Ոտանաւոր Առաքել վարդապետէ ասացեալ՝ Վասն հոգէվարի եւ յերկնային ճանա­պար­հին եւ յօդային դիւացն հանդիպմանցն եւ հո­գոց կայանին, եւ յաւուր դատաստանին եւ դժոխոց տանջանացն («Ա-Ք, ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Աչք իմ ծովացեալ, գետք յինէն հոսեալ... Թիւ հայոց մեծի ութ հարիւր տարի / Եւ յիսուն ՚ւ երեք (1404) էր մըտեալ, որ զբանս ասացի:

9. 451ա-2բ Թ. Գովասանութիւն եւ խրատ խոս­տո­վանութեան եւ ապաշխարութեան, Առաքել վար­դա­պետէ – Եղբա՛յր, ինձ միտ դի՛ր եւ լըսէ՛...

10. 452բ-4բ Ժ. Խրատական բաներս լաւ եւ ըն­տիր, ի Գրիգոր վարդապետէ («Ա-Ք») – Աւրհնեալ է Հայրըն լուսոյ... (452բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

11. 454բ-5բ ԺԱ. Բանք վասն ահագին եւ սոսկալի գալստեանն Քրիստոսի, եւ դատաստանի աւուրն, եւ յանդիմանութիւն անձին եղկելոյս Վարդանայ – Յորժամ յիշեմ զաւրն ահագին...

12. 455բ-6բ ԺԲ. Խոստովանութիւն գաղտնեաց եւ խայտառակութիւն անձին – Մեղա, Տէ՛ր, ինձ ողոր­մեա՛, Տէ՛ր... (455բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս»):

13. 456բ-7բ ԺԳ. Խրատ խռով չի կենալու եւ ոխ ոչ պահելոյ, Նախաշ վարդապետի ասացեալ – Անձն իմ, վա՜յ քեզ հազար բերան...

14. 457բ-9բ ԺԴ. Խրատական բաներս ագահու­թեան եւ անընչութեան, Նախաշ վարդապետէ – Սո­ղո­մոն, մայրն իմաստութեան...

15. 459բ-60ա ԺԵ. Խրատ հպարտ եւ ամբար­տա­ւան մարդոց – Քան զամենայն գործըս չարի... Ո՜վ յԱռա­քել անմիտ ՚ւ յիմար...

16. 460ա-1բ ԺԶ. Խրատ եւ կշտամբանք անձին, Նախաշ վարդապետի ասացեալ («Ա-Ք») – Անձն իմ, արի աղաւթէ դէմ արարաւղին...

17. 461բ-2բ ԺԷ. Ողբ ի վերայ մեղաց եւ նախա­տինք անձին եւ պաղատանք առ Աստուած («Ա-Ն») – Աստուած իմ, Յիսուս Քրիստոս, կենդանի եւ կենդա­նա­րար...

18. 462բ-3ա ԺԸ. Այլ ողբ ապաշխարութեան – Ողբս աղիողորմ, եղբարք...

19. 463ա-4ա ԺԹ. Այլ ողբ ապաշխարութեան յոյժ պիտանի – Անձն իմ, ընդէ՞ր ես ծուլացեր...

20. 464աբ Ի. Այլ ողբ ապաշխարութեան – Կամ ա­ռա­ջի քո ամաւթով... (464ա «Միաշաբաթ երե[կոյի]»):

21. 464բ-8ա ԻԱ. Ողբ դատաստանի աւուրն եւ դժոխոցն եւ անքուն որդանցն, յոյժ պիտանի – Յոր­ժամ տարերքն դըղըրդին...

22. 468ա-9բ ԻԲ. Ողբ եւ նախատինք եւ պար­սա­ւանք անձին եւ ահ դժոխոց («Ա-Ք») – Անհուն գետոց առեալ եմ... (468ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):

23. 469բ-71ա ԻԳ. Խրատական բաներս Առաքել վար­դապետէ – Արեկ ասեմ բան հրաշական...

24. 471ա-2բ ԻԴ. Խոստովանութիւն եւ նախա­տինք անձին – Աղտեղացայ խօար մեղաւք...

25. 472բ-3ա ԻԵ. [Յովասափու Սեբաստացւոյ] Խրատ խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան – Հաւատամք ի Քրիստոս, Որդին միածին... Յովասափ մե­ղապարտ Սեբաստիացի... (472բ «Յովասափին գոյնն է»):

26. 473ա-4ա ԻԶ. Վասն յարութեան հողացեալ մարմնոյս եւ գալստեանն Քրիստոսի եւ դատաս­տա­նի եւ հատուցումն գործոց մարդկան – Արարչագործն Աստուած, ստեղծաւղ համայնին...(473բ «Յովասա­փին ձայնէն»):

27. 474ա-5բ ԻԷ. Խրատական բաներս Առաքել վար­դապետէ («Ա-Ք») – Ամենայն փառք մարդոյ դատարկ եւ ունայն... (474ա «Յովասափու գոյնն է»):

475բ Ըստ անուան երգաւղի է բանս («ԱՌԱ­ՔԵԼԻ Է») – Անիմաստ Առաքել, քեզ ճարակ արա՛...

28. 475բ-7ա ԻԸ. Խրատական բաներս ի Նախաշ վարդապետէ («Ա-Ք») – Անցանէ մեծութիւն եւ փառք աշխարհիս... (475բ «Յովասափու գոյնն է»):

29. 477աբ ԻԹ. Տաղ վասն համբերութեան – Սուրբ հայրքըն հոգեւորք մեզ աւանդեցին... (477ա «Յո­­վասափու գոյնն է») ա. 477բ-8բ Յոյս եւ ապաւէն եւ կեանք... Նայեա՛ յաղաչանք գերոյս՝ / Յովասափ բա­նիս հարցական (477բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս կեն[դանի]»):

30. 478բ-80ա Լ. Տաղ ապաշխարութեան – Յիշէ զբան Աւետարանին... (478բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիս­տոս կենդա[նի]») ա. 480աբ Խաչատուր Կեչա­ռեցոյ («Ա-Ք») – Այս կեանքս է յերազ նըման... (480ա «Երազ է եւ սուտ, եղբայրք»):

Տե՛ս Մատենագիրքհայոց, հտ. ԺԳ., Գանձարան, ԳիրքԱ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008: Մատենագիրքհայոց, հտ. ԺԴ., Գան­ձարան, ԳիրքԲ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ

6ա Եւ զմեղապարտ եւ անարժան գծող սորա զԶա­քարիայս, որ մականուամբ Ճանդէմիր կոչիմ, յիշեա՛ ի Տէր Յիսուս. եւ դու յիշեալ լիցիս ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

Ով սիրելի եղբայր որ ես, / զայս քեզ խըրատ տամ որ լսես, / յորժամ ըզգանձս եղանակես, / զթուխ­թըն թըքով չապականես, / եւ անողորմ ի յետ չի պար­զես, / հանց որ կապին վընաս գործես / կամ թէ անգէտ ձեռն արկանես, / խոզաց մարդկան կոխան շինես: / Զոր գանձ կամիս որ դու ասես, / զցանկի համարն յա­ռաջ­քըն տե՛ս, / տըգիտութեամբ չի չարչարես, / այլ հա­մա­րով շուտ գըտանես: / Յորժամ որ գաս ըզգանձս ասես, / գըրոց լուսանքըն չաղտոտես / եւ կամ թանաս ըզմատդ ու շրջես / եւ զիմ գըրածս ապականես, / այլ յոյժ սիրով նախախնամես, / սըրբեալ ձեռաւք, շորով բըռ­նես, / ի հրոյ, ի ջրոյ ի զատ պահես, / ապա զԱս­տուած դու տեսանես: / Երկու-երեք շորով պատես, / ի չորային տեղիս դընես, / ի պատշաճի օրն որ գիտես, / ապաբերեալ եղանակես: / յորժամ կարդաս զգանձս եւ ասես, / որ ընթեռնուս եւ որ լսես, / ըզՃանդէմիր գը­րիչս յիշես / եւ ողորմի դու ինձ ասես: / 10ա Զյետնեալ գրիչս յիշեցէ՛ք ի Տէր միով ողորմիսիւ, եւ Տէր ձեզ պարգեւէ զիւրն (նման՝ 84ա):

10բ Ի թվականիս հայոց մեծի, / անցեալ հազար եւթանասնի (1621), / սեպտեմբերի ամսոյ վերջի, / աւար­տեցաւ Կաֆայ քաղքի, / առ ոտըս Սըրբոյն Սար­գըսի / եւ իւր որդւոյն Մարտիրոսի, / ձեռամբ նըւաստ Զաքարիայի, / այլ մականուամբ՝ Ճանդէմիրի: / Ո՛վ պա­տահողք այս մատենի, / հա՛յրք եւ եղբա՛րք իմ սիրե­լի, / յերես անկեալ կամ առաջի / եւ պաղատիմ արտա­սուալի, / յորժամ երգէք զսա յատենի, / քաղցըր ձայնիւ ախորժելի, / ուսուցչիս իմ տուք ողորմի / եւ Տէր Յիսուս ձեզ ողորմի:

Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 15-6:

34ա Այլեւ ստացողին եւ փողարկողին մեղաց թո­ղութիւն (նման՝ 100ա, եւն):

90ա (ստ. լս.) Ո՛վ վեհիմաստըդ գովելի, / յորժամ երգես զսա յատենի, / մի՛ մեղադրեր ինձ՝ գըծողի, / հողս եւ մոխիրս, որ եմ հիմի: / Զի յաւրինակըն յայս­տեղի. / այսպէս էր, զոր ես գըրեցի, / յետոյ գըտայ բան ճըշգըրտի, / ըղորդեցի յայսմըն տեղի:

164բ Տէ՛ր Յիսուս, ողորմեա՛ եւ թողութիւն շնոր­հեա՛ յամենայն յանցանացն ստացողի այս սուրբ Գան­ձարանիս՝ շնորհալից եւ հոգիասէր տէր Մինասին, որ բազում փափագմամբ եւ սիրով ետ գրել զսա վասն պայծառութեան սրբոյ եկեղեցոյ՝ յիշատակ իւր եւ իւր ծնողացն: Թվ[ին] հայոց ՌՀ. (1621), ի Կաֆայ քա­ղաքի: Եւ զիս՝ զմեղապարտ գծող սորա ընդ նմին յի­շես­ջիք ի Տէր, եւ Աստուած զձեզ իւր սուրբ տեսոյն արժանի առնէ. ամէն:

Տե՛սԺԷ. դ., յիշ.ք, Բ., էջ 16:

331բ Քրիստոս Աստուա՛ծ, քո սուրբ եւ արժանաւոր վըկայիցս բարեխօսութեամբն փրկեա՛ եւ ազատեա՛ զըստացող սուրբ Գանձարանիս զպատուելի քահա­նայն՝ զտէր Մինասն անշէջ հրոյն եւ անշիջանէլի բոցոյն, հանդերձ ծնողիւքն եւ իւր նընջեցելովքն, ընդ նմին զմեղապարտ գծող սորա՝ Զաքարիայիս, եւ թղթիս կոկող զՅարութիւն դպիրն:

Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 16:

437բ Յեղկելի եւ անարժան, յետին եւ վերջին մե­ղա­պարտ Ճանդէմիր գրչակս յիշել աղաչեմ:

Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 16:

480բ Փառք եւ պատիւ Հաւրն էական, / որ է անեղ եւ անվախճան, / եւ միածնի իւրոյ ծնընդեան, / եւ փա­ռակ­ցի իւրոյ բղխման. / Երեքանձնեայ աստուածու­թեանն եւ միակամ իշխանութեանն, անցեալն յայժմոյս եւ յապագայն / եւ անզըրաւ միշտ յաւիտեան:

481ա Փառք Հաւրն՝ անեղ եւ անվախճան, / ան­ժա­մա­նակ եւ անսահման, / ստեղծչին յԷից եւ մարմնա­կան, / որ ըստեղծեաց կամս ապաստան, / եդ ի դրախ­տին վայելչական, / ետ պատուիրան չուտել միայն: / Իսկ բանսարկուն ըսկըզբնական, / յոյժ քաղցրացոյց կերն ախորժեան, / եդ ի մըտի անպատեհ բան՝ / զիա՛րդ արկցէ ի իւր կըլման: / Մըտեալ ի պորտըն թիւնական, / պատճառ աւձոյն լիցի խաբման, / դի­մեաց յԵւայ մաւր մեր նախնեան, / ասէ. Զիա՞րդ ձեր պատուիրան / ոչ վայելէք աստ ճոխական, / մինչ ոչ ուտել յԱդին ծառն այն: / Թէ՝ Է՞ր ստեղծօղն ձեր բարե­կամ / ձեզ ոչ յանձներ մի պըտուղն այն՝ / չուտել եւեթ առիթ խաբման, / ծնանիլ յորդիս աստուածական: / Կ­երեալ անդէն արտաքս անկան, / կորուսին զփառս վայելչական, / իջին խոռոջս յանդընդական, / սփածան սաղարթս յոյժ լալական: / Մինչ ժամանակ ինչ բազ­մազան / կացեալ անդէն խաւարական, / ոչ շատանայր այնու չարն այն, / մինչ զի էառ տիպն ըղձական: / Իսկ անըսկիզբն եւ անսահման՝ / Հաւր միակամ անանջատ­ման, / եկեալ զգեցաւ մարմնոյն առն այն, / կանգնեաց երկրի ըզմահարձան: / Պընդեալ զմածաւ պատրօղ փայտն այն, / իսկ նա եղեւ առիթ զենման, / կախեալ ի նա մարդոյն փոխան / եւ ճաշակեալ լեղի զմըռսեան: / Բեւեռելով քառաթեւն այն՝ / եհեղ զարիւնն ի փըրկու­թեան, / ազատելով սեռս բանական, / մեզ ամրութեան եղեւ վահան: / Իսկ մեզ՝ որդւոցս ողորմական, / ոչ ունե­լով իմաստութեան, / մինչ ժամանակըս բաժանման / լեզուաց յերկուց յիւթանասնեան: / Յանկարծակի սաս­տիկ հընչման, / հողմով հոգոյն յոյժ մաքրական, / 481բհըրդեհելով բիծս ախտական, / ծորեալ յի­մաստս Հոգոյն բղխման: / Փառս առաքեմք Հաւրն ան­սահման, / Որդւոյն պատիւ տամք միաբան, / Հոգւոյն՝ ներբողս անզըրաւական, / այժմ եւ ապա եւ յաւիտեան:

(յետայսու ծայրակապ՝ «Զաքարիայ գրչի»)՝

Զըրաւ անյարմար գրոյս՝ դրուատեմ ճառս այս նազելի,

սահման եւ ըսկիզբն եդեալ ծնընդեան Որդւոյն միածնի,

յանգեալ շարունակ կարգի, մինչ անտեսն երկրի մըկըրտի,

յետ որոյ ըսկիզբն առեալ սքանչելեացն զարմանալի:

Այլ եւ հրաշագեղ բանիւք զարդարեալ՝ ճառիւք զանազան

մեծի յարութեանըն Տեառն վերելեկ փըրկչին պատմական,

այլ եւ ոչ բազմաց անցեալ, իջեալ դասս հուրն անկիզական,

չըքնաղ զարդարեաց զնոսա, ծաւալեաց աշխարհ ամենայն:

Քարոզս առաքեալ յոլորտս, խըրատեալ զբաղեալս երկրական,

կալով ձիթառատ պարգեւս խընդրողաց ընձեռել բաշխման,

երիս հաստատեալ վըկայս մեզ պատգամ այնր փափագման,

յայլակերպ երեւելով, այս է փառք Հաւր ձեր նախնական:

Ամպաչու թեւեալ յառաջ եւ յափշեալ վիմին կեփայեան,

թըմբրեալ ի յահեղ տեսլեան, ցոլախիտ լուսոյն փայլակման,

ասէ. Արասցուք Տէր մեզ տաղաւար ըստ երիս անւան՝

Բաղդադ Զեբեդեա որդոցն, նըստիլ գահս աջ եւ յահեկեան:

Րահվար սորին շարի ցուց[ա]նիլ հոգւոց պանձալի՝

խոս[տա]ցեալ մաքուր կուսին, թէ էակից աւանդման քոյին

յանկարծ հրազինեաց խըմբօք, փոյթ հասեալ տենչ­մամբ բաղձալի

առեալ սըրբասնեալ հոգին, մեզ ցուցեալն տըւեալն ի յայտնի:

Ի քեզ եմք անձեալ որդիքս եւ յեցեալ պարիսպ շուրջանակ,

զենարան փըրկչին մեսեա եւ տեղի բարձրեալ գերունակ

նեղելոցս այլասեռից դու բուժիչ խնդրողացս արագ,

սուրբ խաչ մեզ վահան կանգնեալ, ցոլանաս աւուրն աներեակ:

Այլ եւ բազմախուռ լըցեալ սուրբ քարտէզս այս ո՛գ ներբողեան

սըրբոց եւ տէրունական, ժողովեալ պատճառք գովեստեան

հարց եւ միանձանց եւ տեարց, որք արեամբ մարտիրոսացն

գովեստ եւ խրախճան կարգեալ բազմասփիւռս յեկեղեցական:

Յայսմ ցանկացող եղեալ ոմն հասու այսըմ արուեստեան,

երաժիշտ, եռափափագ, անտրոհմամբ ի սա անձկական:

գործեալ յիշատակ իւրոյ, ծնողացն եւ զարմից լըրման.

յիշման արասջիք արժան զըստացող սուրբ տառիս յայսմիկ,

որ ճահեաց ի սմա հաւանման:

Գանձիս այս հոգիաբուղխ եւ բաշխման ընդարձակ եւ լայն,

հիբար գետօրեա սըփռեալ, քառաժեռս եւ մուտ դժուարեան

ոչինչ համարեալ ներկայս կամ յայլմէ ի յայլ վաճառման

եթ եւ մի սորին ըղձմամբ |482ա| պարապեալ ի զաւրս ամենայն:

Րաբունի՛ք, սո՛ւրբ հարք ընտրեալք, որք երգէք ձայնիւ ի յատեան

զոյգ առ զոյգ յօդիւ ոգել յանագի պըտղոյս քաղցարահամ,

ընթերցո՛ղք, լսո՛ղք սորա, սուրբ յիշման արասջիք արժան

ծընողիւք հանդերձ սեռիւք զտէր Մինաս մաքուր քահանայն:

Ի սէր սըխրալեաց անբաւ շնորհողի սուրբ գաղափարիս,

Զաքարիայ կրաւնաւորն յիշեսջիք ի մասին բարիս,

հանդերձ ծընողօք իւրովք՝ փոխելովք եւ որք ի աստիս,

փոխանակ սորին շընորհ ժառանգել յադինն հայրենիս:

Չըքնաղ եւ զարմանալի, վայելուչ պերճափառ սըրբոց,

սուրբ տաճարիս յիշատակ՝ յորջորջի տեղի Քառաս­նոց,

յիշատակ անջընջելի ի հանդէս սա բազմաց խընդրոց,

որովք կարասցին տանել մի առ մի ձայնիւ քաղցր երգոց:

Ի թըւականիս հայոց տումարիս մեր յաբեթական,

անցելոյ ամանակիս Ը.երորդ դարիւ հոլովման,

հազար ամ թըւով անցեալ, յարաբարդն յիւթանասնական (1621),

վերջ եւ առ ծայրի ժամուս դիմեսցուք առ Հայրն երկնական:

Ի յանգի սորին յիշել ոչ արժանս, եղկելիս բազմաց,

յորժամ ըստ սարասի վանգիւ բարձրասցի շեշտիւ եւ բըթաց,

յայնժամ կարդասցեն աւաղ, թէ չիցէ զուգաշար միմեանց,

կըրկին ըզվէրս աւելելալ, այրեսցեն զլեարդ իմ խորոված:

Յերես անկեալ աղաչեմ՝ պահողք այս սուրբ մատենիս,

խընդրել թողութիւն իմոց, նա եւ ինձ եւ ազգիս համայնից՝

Զաքարեա գըրիչս յիշել, թարմատար յոգունց յեղկելիս,

ուսուցիչս ողորմի տալ, զի եւ դու ըզնոյն լըւիցիս:

Լալագին դիմեմ առ ձեզ, ո՛վ սուրբ հարք դուք, քաղցրաբարբառ

խնդրել թողութիւն մեղացս, որ բնութեամբս կարծր եմ, խիտամառ:

Կակղասցի տալով առ իս սուրբ շնորհացդ շնչոյս տուր եւ առ,

զըրաւի ճառիս լըրման Հաւրն, Որդւոյ, Հոգւոյն տամք միշտ փառ:

Յորժամ աւր աւուր պատեհ քաղցր երգով ասէք միակամ

բարի կերակրոց ախորժ, լծակցիք միմեանց համա­դամ,

չըստգըտել նըւաստ գըրչիս, անպատշաճ գըրոյս զըրաւման,

ասել ըզՀայր մեր յերկինս՝ յետ սորին իրի կատար­ման:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 482բ (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Դարձեալ յիշեսջիք ի Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս ըստացող սուրբ Գանձա­րա­նիս՝ զՍուրբ Քառասնից ժողովուրդն՝ զմեծ եւ զփոքր, առհասարակ զամենեսեան՝ զարսն եւ զկանայսն, որ ստացան զսուրբ Գանձտետրս հալալ արդեանց իւրոց եւ եդին յիշատակ առ ոտս Սուրբ Քառասունք անուա­նեալ տաճարին՝ իւրեանց հոգւոյն եւ իւրեանց նընջե­ցե­լոցն հոգւոյն: Եւ է սա ազատ, ոչ ոք չունի իշխանութիւն այսուհետեւ հանելոյ զսուրբ գիրքս այս ի յայս եկե­ղեց­ւոյս՝ ո՛չ ծախելով եւ ո՛չ գրաւելով: Եւ թէ ոք յանդգնի, զպատիժն Կայենի եւ զՅուդայի եւ զխաչահանուացն ընկալցի: Այլ խնամով պահողքն աւրհնուին յԱստուծոյ եւ ամենայն սրբոց նորա, նա եւ ի մէնջ. ամէն, Հայր մեր:

2. 2բ (1814 թ., շղագիր) 1814 փետրվարի 12 եկի եւ ի Չոռնամորու Սուրբ Խաչ՝ ի Քրիստոս ի ծառա­յու­թեան: Յարութիւն յաբեղայ Ղազարեան Ղզլարեցի:

3. 4ա (1851 թ., շղագիր) Մատթէոս քհյ. Բէկու­լո­վի, 1851, մայիս 28:

4. 2բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Որժամ պէս-պէս պատե­րազ­մունք եղեւ Ղրիմու երկիրն, այս անգին Քանծա­րանըս շատ տեղ քալցուցի, անվնաս պահեցի: Ով ոք զայս կարդայ, յիշէ զիս առջի Աստուծոյ, եւ ինքն յիշեալ լիջի ահեղ ատենին: Հայր մեր, որ երկինըս ես, սուրբ եղէ: Փոքրիք ծառայ Գրիգոր քահանայ Խըլըճիեանց:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «258, 2736», 1ա՝ «ՌՀ. – 1621, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «ողբ Աստուածածնի ի ԾԲ.», 71ա (գծեր), 482բ՝ «նայցիւ, օրհն, աւրհն: Աւրհնեալ Տէր մեր եւ փըրկիչ Յիսուս Քրիստոս, Հայր մեր որ երկինս է: Սարկաւվարգայ վպի, փառք Աստուծոյ», Պհպ. Եա՝ «այսպէս»:


2737

ԹԷՈԴՈՐՈՍՎԱՐԴԱՊԵՏՇԻՐԱԿՈՒՆԻ, ԿԻԹԱՌՀԱՅԿԱԿԱՆ

(Հատորք Ա., Բ., Գ.)

ՍՐԲՈՑ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՆՔ (Գանձակ)

ՌՅԻԶ.-ՌՅԻԷ. – 1877-1878


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 445 (գրչի էջակալում՝ 1-407, որ է՝ Պհպ. Ա.-203ա, 1-320, որ է՝ 209ա-367բ, 1-143, որ է՝ 374ա-445ա). չգրուած՝ 1բ, 203բ-8բ, 209բ, 368ա-73բ, 374բ, 445բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԸx12 (Ա, Գ 10, ԺԸ 8)+Ա-ԺԴx12 (Ա 11, ԺԴ 9)+Ա-Զx12 (Ա 14, Զ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.7x20.3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (25x15-8): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 16-23: ԿԱԶՄ՝ մոխրագոյն հէնքով կանաչ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ բաց դարչնագոյն կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը կար­գով՝ մանուշակագոյն-ծիրանի-մանուշակագոյն (երանգներն ըստ հատորների): ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը մաշուած, Ա. փեղ­կի ստորին եզրը կոտրուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր. 1ա, 408բ՝ թանաքի հետքեր, թ. 194՝ ստորին եզ­րը­ կտրուած, 339բ՝ ստորին մասում բնագիրը խաթարուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-445ա [Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, Կի­թառ հայկական]

1. 1ա-203ա [Տիտղ.] Կիթառ հայկական: Հագեր­գա­կան վիպասանութիւն ազգի հայոց, աշխատասի­րեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, վանահայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից Խաչակապու Գանձակ գաւառի: Ա. հատոր, ի 1877 ամի, ի 1 յունիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց

2ա-3ա Յառաջաբանութիւն – Հարկ անհրաժեշտ կայ ի վերայ իւրաքանչիւր հայրենասէր անհատի... Թէո­դորոս վարդապետ Շիրակունի, վանահայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից՝ մերձ ի Խաչակապ: Ի 1877 ամի, ի 1 յունիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց:

3բՈր սրտիւ ուրախ երգէ զայս կիթառ / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... կիթառ հայկական ի Հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Թ. վ. Շ.:

4ա-203ա [Մասն առաջին] Հագներգական վի­պա­սանութիւնն նախնի Հայկազանց

ա. 4ա-15բ Յաղագս Հայկայ: Գլուխ Ա.Հայկ դիւցազն քաջագանգուր ծնունդ, սնունդ ի վէհից / հաս­տաբազուկ աղեղնաւոր, դասեալ ի դասս յաւեր­ժից... վախճանեցաւ ի հասակի հարուստ ամաց չորս հարիւր:

բ. 15բ-6բ Գլուխ Բ.Արմենակ էր որդի Հայկայ, / որդի սիրուն, անդրանիկ / նման հօրն առաքինի կեանս վարեաց երջանիկ... ինքն չոգաւ ի գերեզման, ի սիրտ երկրի, սիրտ հողոյ:

գ. 16բ-7բ Գլուխ Գ.Արամայիս որդի ազատ, Արմենակայ հարազատ / էր որ յաջորդեալ հօրն իւրոյ / բնակեցաւ յԱրարատ... եւ յաջորդեաց նմա սրտին Ամասիա անուանի / պայազատեալ զազգս հայոց / իւր ընդ թեւօք գովանի:

դ. 17բ-8բ Գլուխ Դ. – Ամասիա, որ էր որդի Ար­մայիսայ քաջազին, / որ էր սերունդ, ցեղ եւ ծնունդ, / թոռն Հայկայ դիւցազին... Զտէրութիւն Հայոց Մեծաց / յանձնեաց որդւոյն Գեղամայ / զի տիրեսցէ ինքնա­գլուխ / մինչ ի ծնունդ Արամայ:

ե. 18բ-20ա Գլուխ Ե.Գեղամ որդի Ամասիա՝ արիասիրտ, ժրաջան, / Սա յաջորդեալ հօրն իւրոյ՝ աշ­խա­տասէր, քրտնաջան... ի սմանէ բաժանեցան ազգ եւ լեզուք այլեւայլ / Ուտիք, Լբնիք, Գարմանք, Գուգարք, խեցբեկոր բառ ի տայլայլ:

զ. 20աբ Գլուխ Զ.Հարմայ որդի է Գեղամայ, հայր դիւցազին Արամայ, / որ յԱրմաւիր պայազատեալ յիւր քաջազին Գեղամայ... Զմիապետ իշխանութիւն թողեալ որդւոյն Արամայ՝ / տալ զարժանն ըստ ար­ժանւոյն, արժան ժառանգ գոլ Հայկայ:

է. 20բ-5բ Գլուխ Է.Արամ ծոռն ծոռան Հայկայ, թոռն քաջին Գեղամայ / երկինք Հայոց զիշխանութիւն յանձնեաց քաջին Արամայ... Կեցեալ ամն յիսուն եւ ութն, վախճանեցաւ յակողնի, / թողեալ Հայոց տէրու­թիւնն որդւոյ իւրում Արայի:

ը. 25բ-30ա Գլուխ Ը.Արայ՝ որդի քաջ Արամայ, որդի, ժառանգ անդրանիկ / կայտառ, չքնաղ, բարձրա­հա­սակ, աչեղ սիրուն, գեղեցիկ... Ի հասակի վաթսուն ամաց մեռաւ զմահ քաղցր ի քուն / չեթող ժառանգ, որդի, սերուն՝ ի պահպանել Հայաստան:

թ. 30ա-5բ Գլուխ Թ. – Ի քաջ Հայկայ յաջորդեցին ցԱնուշաւան մինչ ի Սօս, / յորդւոց յորդիս յաջորդեցին քաջ նահապետք քրտնահոս... Առ կրօնս Հայաստանի չեղեն երբեք ապստամբ / խոնարհ, հըլու սուրբ օրի­նաց, միշտ ջերմեռանդ սրբութեամբ:

ժ. 36ա-44ա Գլուխ Ժ. – Ի տեղի վեհ քաջ Պա­րոյրայ որդին եկաց թագաւոր / քաջն Հրաչէ, հրածո­րան, ականք փայլէր փառաւոր... Վասն որոյ արժան դատեալ նստաւ Հայոց թագաւոր / տէր, դատաւոր, պետ եւ իշխան ազգիս հայոց գլխաւոր:

ժա. 44ա-8ա Գլուխ ԺԱ. – Զի յաջորդեաց քաջ Տիգ­րա­նայ որդին Վահագն դիւցածին / պայազատեաց զազգս հայոց արին Վահագն հայկածին... եառ հան­գիստ, դադարեցաւ Հայոց յաղթող տէրութիւն (վերջ Հայկազանց թագաւորութեան):

– 48բ-9բ Երգ մուզայից առ նահապետս հայոցՀայկ լայնալիճ աղեղնաւոր / լարեա՛ զաղեղդ մկնդա­ւոր... Քէն ու նախանձ ի մէնջ բարձցի / սուրբ սէր եղ­բարց Հայս եռասցի. ամէն:

ժբ. 49բ-56բ Ժամանակ անիշխանութեան Հայոց. առաջին. Գլուխ ԺԲ. – Զի յետ մահուան վեհ Վահէի ան­կան Հայքն յայն վիճակ... պահէա՛, Տէ՛ր իմ եւ Աս­տուած / զազգս հայոց անսասան. ամէն:

ժգ. 57ա-62բ Մասն երկրորդ. թագաւորութիւն Ար­շա­կունեաց. գլուխ ԺԳ.Քետուկան ի ծննդոց նահապետին արդարոյ / շառաւիղեալ պարթեւազինք հօրն հաւատոյ, յար բարւոյ... Սա առաջին անուա­նե­ցաւ, թագաւորաց երջանիկ:

ժդ. 62բ-79ա Գլուխ ԺԴ. – Զի զկնի Վաղարշակայ որդին տիրեաց հարազատ / քաջն Արշակ դիւցազն արին, պարթեւածին պայազատ... Զվեհ քաջն, զօրա­վարն կացոյց գլուխ Բասափրան, / զօրսն Պարսից եւ զՀայոց արար նման յապաստան:

ժե. 79ա-82բ Գլուխ ԺԵ. – Արար բազում քաջու­թիւնս զօրապետն Բարսափրան՝ / երբ կացուցաւ Պար­սից շահէն զօրաց իշխան, պահապան... մինչ Կեսարեայ, մինչ ի Թարսիա, մինչ ի մեծն Պաղեստին:

ժզ. 83ա-7բ Գլուխ ԺԶ. – Թագաւորեալ քաջ Ար­շա­մայ վերայ Հայոց առնաբար, / վարեաց զիշխանութիւն համեստ, խաղաղ, գառնաբար... նա երբ լուաւ՝ իսկ հաւատաց առ ՏԷր փրկիչ կենսատու:

ժէ. 87բ-100ա Գլուխ ԺԷ.Աբգար արքայ Հայոց Մեծաց ծնգեալ ցաւօք անձնահաշ / յորժամ լուաւ Քրիս­տոսի փրկչին մերոյ զհրաշ... փչեալ լինէր զյետին շունչ, անդ մեռանէր հողմահար:

ժը. 100ա-8բ Գլուխ ԺԸ. – Ժամանակս թագաւորաց Սանատրկայ, Աբգարու, / ի լրանալ գուշակութեանն մարգարէին Ագաբու... Որոյ ալիք նոր էր ծաղկեալ իբրեւ կանանչ արտասէզ:

ժթ. 108բ-18բ Գլուխ ԺԹ.Սանատրկոյ արի որ­դին, քաջ Արտաշէս թագաւոր / թագաւորեալ տեղի քաջին, Երեւանդայ նենգաւոր... Սիրտ ի տրոր, աչք յարտասուս, ձայն ի կական, ողբ եւ կոծ:

ի. 119ա-24 Գլուխ Ի. – Եւ յաջորդեաց Արտաշէսի որդի նորա Արտաւազդ, / որ հալածեաց զեղբայրս իւր յԱրարատայ արտալած... Աշխարեցին մահ Վաղարշայ յողբ ի կական դառնակոծ:

իա. 124ա-30ա Գլուխ ԻԱ. – Յետ Վաղարշայ որդի նորա Խոսրով արքայ առաջին / Թագաւորեաց վերայ Հայոց վաղակաւորն առաջին... Իւր քաջ բազկի զօրու­թեամբն տիրեաց դաշտին Արարատ:

իբ. 130բ-41ա Գլուխ ԻԲ. – Յառաջ քան նախ գա­հա­կալել քաջ Տրդատայ վեհ յարանց / քաջութիւնն հռչակեցան առաւելեալ, քան զհարց... քաջ հսկային, վեհ Տրդատայ էր կենակից տարփածու:

իգ. 141ա-50բ Գլուխ ԻԳ. – Յետ սակաւ ինչ հան­դար­տելոյն Տրդատ արքայ մարտից զատ / առ յամե­նայն ի կողմանէ ապահովեալ անձնազատ... Վայրա­հակեալ թշուառութեանց թշուառութիւն յաւիտեան:

իդ. 150բ-9ա Գլուխ ԻԴ. – Ի մեռանել երանելոյն քաջ Տրդատայ արքային / թագաւորին Հայոց Մեծաց, անպարտելի հսկային... Ոհ, որպիսի բարիս մարթի բոցս տալ յայս հէք յարքայէ:

իե. 159ա-83ա Գլուխ ԻԵ.Արշակ, ասեն, ունէր վարս անհոգ, անկարգ, անոպայ / անառակեալ միշտ մո­լութեամբ վարէր կեանս անտղայ... ըստ արժանւոյն սա ընկալաւ զմահ դաժան տապ ի տապ:

իզ. 183բ-9ա Գլուխ ԻԷ. – Մեծ Թէոդոս՝ փոխան Պա­պայ, արքայ կացոյց Վարազդատ, / զՎարազդատԱրշակունին պատուով յղեաց յԱրարատ... Երկիր բա­նայ զիւրն կոկորդ, զհուր ժատքէ ի ներքուստ:

իէ. 189ա-203ա Գլուխ ԻԸ. – Զի զկնի մահուան Մեծի վեհ Արշակայ Երրորդի / վիճակ ներքին Հայաս­տանի կայր անտէրունջ վրդովի... Անկան հայքն գերի սթար, ի ցաւս անբաժ, ցաւս անհուն: Վերջ Ա. հա­տոր[ո]յ Կիթառ հայկականիս:

2. 209ա-367բ [Տիտղ.] Կիթառ հայկական, Բ. հա­տոր: Սկսեալ ի յիշխանութենէն մարզպանաց մինչ ցբարձումն Բագրատունեաց թագաւորութեան: Երկ մատանց Թէոդորոսի վարդապետի Շիրակունոյ: Ի 1877 ամի, ի 20 նոյենբերի, ի վանս Սրբոց Թարգ­մանչաց, |210ա| Կիթառ հայկական: Հագներգական վիպասանութիւն ազգիս Հայոց, աշխատասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի՝ վանահայր Թարգ­մանչաց վանից Խաչակապու: Բ. հատոր, ի 1877 ամի, ի 20 նոյենբերի, ի վանս Սրբոց Թարգ­մաչաց, կրկին արտագրեալ:

210բ Որ ուրախ սրտիւ երգէ զայս կիթառ, / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... Կիթառ հայկական ի հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Հեղինակն՝ Թ. վ. Շիրակունի:

211ա-367բ Մասն երկրորդ. Իշխանութիւն մարզ­պանաց

ա. 211ա-26ա Գլուխ Ա.Վռամ կացոյց զոմն իշ­խան Հայաստանի մարզպան / Վիհրշապուհ այր սէգ, հզօր, բարեբարւոյ, խոհական... Զայլսն դիւրաւ հան­դար­տեսցէ իւր ընդ կամօք ի վերջոյ:

բ. 226ա-33բ Գլուխ Բ.Ատրորմիզդ եկեալ կալաւ զքահանայս սրբասուն, / արկեալ յորս այս ի կապ շղթայ, հայրս բարի սրբասուն... Մխիթարէ զօրս հայոց յազդու իւր բան բերկրալից:

գ. 233բ-41ա Գլուխ Գ. – Հայք ոչ գտին խաղաղու­թիւն եւ ոչ երբէք բնաւին՝ / ի ժամանակ մարզպանաց ու ոչ եւս տակաւին... Որ ձեռնամուխ լինել ի մանկ, մատնել ընկեր, բարեկամ:

դ. 241ա-57բ Գլուխ Դ. – Զի զկնի վերադարձի զօրավարին Միհրանայ, / չեղեւ երբէք հանգստութիւն, անդորրութիւն Վահանայ... Ոչ կառավար, այլ կողոպ­տիչ, Հայս արարին վայաստան:

ե. 258ա-62բ Գլուխ Ե. – Զի զկնի մահուան վեհին, բազ­մայաղթին Սմբատայ / ընտրեաց ազգն Սահա­ռու­նին ոչինչ ընդհատ Սըմբատայ... Հոմանունն հաւոյն իւրոյ, զաշխարհ արար շէնապատ:

զ. 262բ-9ա Գլուխ Ը. – Զի զկնի հանդարտելոյ Հա­յաս­տանի ամս երկուս / եւ վերստին յարձակեցան զօրք անհամար ահարկու... Զհետ Տեառն փոյթ ընթաս­ցուք միաուս:

է. 269բ-73բ Գլուխ Է. – Զի զկնի կալոյ Կաշմայ չորեքտասան ամս ձիգ / գոլով Հայոց նա ոստիկան, զՀայս արար նա հրձիգ... Որոյ բարի միջնորդութեամբ կրկին հաշտեալ առ ի սէր:

ը. 273բ-84բ Գլուխ Ը. – Զի ի տեղի Հոլայ տիրեաց Բագրատունին Բագարատ, / թշուառութիւն Հայաս­տանի վերայ մնայ անփարատ... Երկգլխանի արծիւն յաղթող, մագիլք, ճիրան ի բոսոր:

թ. 285ա-296բ Երրորդ նորոգութիւն թագաւորու­թեան Հայոց. թագաւորութիւն Բագրատունեաց. Գլուխ Թ. – Այլ ո՞ արդեօք Բագրատունեաց նախ թագ կապեաց ի գլուխ, / յորո՞ւմ արդօք գլխոյ վերայ ակունք փայլէր ի ցնցուղ... որ զազգս հայոց կիզաւ ի հուր մինչ ցարդ անդուլ խանձ ի խանձ:

ժ. 297ա-305բ Գլուխ ԺԱ. – Զի յետ մահուան չար Ափշնայ ազգ մեր եկաց անխաղաղ, / եւ ոյր սակս Սմբատ արքայ ոչ կարաց կալ ի խաղաղ... Համբոյր ձօնեմ ծունկ ի խոնարհ՝ Թէոդորոս Շիրակունիս:

ժա. 305բ-13բ Գլուխ ԺԲ. – Ի մեռանել վեհ Սմբա­տայ խոստովանող արքայի / մնացին Հայք զձեռս ի ծոց, անօգնական առ ահի... Միւսանգամ խաղաղա­ցայց ի սէր նախնի անդստին:

ժբ. 314ա-21ա Գլուխ ԺԳ. – Երբ հաշտեցաւ Աշոտ Երկաթ ընդ բռնաւոր Աշոտոյ, / յայնժամ ազգք մեր խաղաղացաւ յազգակործան ի կռուոյ... Զօրս նոցա առնէր տապաստ որպէս ձկունս առակատ:

ժգ. 321ա-9բ Գլուխ ԺԴ.Աշոտ Երկաթ մեկու­սացաւ ի Սեւանայ ի կղզին, / յայնժամ եարբ խեղճ Հայաստան զդառնութեանն զլեղին... Մինն Աշոտ Ողորմածն, մինն մաշեց ճոխ փարտամ:

ժդ. 330ա-6բ Գլուխ ԺԵ.Աշոտ արքայ կողմանց Վանայ, որ անուան իւր Դերենիկ, / թագաւորեալ Վաս­պուրական, որդի սիրուն, անդրանիկ... Խաչ ի գլուխ խրոխտալով, դարս անցուցին ի ճգուն:

– 336բ-9բ Ողբ ի մահ արժանյիշատակ Աշոտ Ողորմած արքայի Հայոց Բագրատունւոյ – Հիւանդի. Ո՞ւր ես Աշո՛տ, տէ՛ր Ողորմած... յիշեա՛ զԱշոտ զայս ցաւակէր /// (թերթը եզրահատուած՝ 1 բառ ան­ըն­թեռ­նելի) եւ եղիցին:

ժե. 340ա-4բ Գլուխ ԺԶ. – Յետոյ մահուան քաջ Աշո­տոյ Ողորմածի վեհափառ / եղեւ վիճակ Հայաս­տա­նի բարգաւաճեալ գերափառ... Ընկճումն ազգի մե­րում, անկանելն ի փառաց:

ժզ. 344բ-51բ Գլուխ ԺԷ. – Տեւեաց սակաւ խաղա­ղու­թիւն Հայաստանի աշխարհին / յետոյ մահուան թագաւորին վեհին Գագկայ Առաջին... Զայն գործ գործէ գազանաբար, աշխարհ բոլոր լայ իզուր:

ժէ. 351բ-5բ Գլուխ ԺԸ.Բերկրի մի էր ի քաղա­քաց Վասպուրական աշխարհին, / զոր ետ արքայն Սենեքերիմ կայսեր Վասլի վշտագին... Իսկ Հայք ինքնեաց դաւաճանեն ի նախանձուն վառեալ բոց:

ժը. 355բ-62բ Գլուխ ԺԹ. – Զի ոչ կարաց Գագիկ Երկ­րորդ համոզել կայսրն սէր յունաց՝ / թոյլ տալ ինքեան տիրել Անւոյն ըստ հայրենի օրինաց... Ափսոս անխելք մորոսութեան եւ պետութեանն երկառարկ:

ժթ. 363ա-7բ Գլուխ Ի.Գագիկ արքայ մեր հարա­զատ անյաղթելի, սէգ առիւծ / կնքեաց կեանս թշուառ մահուամբ, ի զոհ մատչեալ որպէս բուծ... Յաւերակաց Հայաստանի յոյնքն գոռոզ եւ նենգժոտ: Վերջ Բ. հատորիս Կիթառ հայկական:

3. 374ա-445ա [Տիտղ.] Կիթառ հայկական: Գ. հատոր: Սկսեալ յիշխանութենէն Ռուբենեանց մինչ ցներկայ դարս: Երկ մատանց Թէոդորոս վարդա­պետի Շիրակունւոյ, |375ա| Կիթառ հայկական: Հագներգական վիպասանութիւն ազգիս Հայոց, աշ­խատասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի՝ վանահայր Թարգմանչաց վանից Խաչակապու: Գ. հատոր, ի 1878 ամի, ի 27 յունիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց, Ա. տետրակ

– 375բ Որ սրտիւ ուրախ երգէ զայս կիթառ / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... կիթառ հայկական ի հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Հեղինակն:

376ա Մասն չորրորդ (=երրորդ). ԻշխանութիւնՌուբէնեաց

ա. 376ա-83բ Գլուխ Ա. – Յորժամ Գագիկ ըմբռնե­ցաւ՝ արքայն Հայոց տարաբախտ, / Կիզիստռայ ի յամրոցին մահ ճաշակեաց չարաբախտ... Եւ սկսան տիրել կրկին Կիլիկիոյ անխաբան:

բ. 383բ-9բ Գլուխ Բ.ԹօրոսԵրկրորդ անդ վերստին ի ձեռս եբեր Հայոց թագ, / զիշխանութիւնն հօրն իւրոյ խոհեմութեան մրցանակ... Ինքն եղեւ կրօնաւոր, եմուտ յուխտն Դրազարդ:

գ. 389բ-91բ, 393ա-5բ Գլուխ Գ. – Լեւոն Երկրորդ եղեւ պարծանք Ռուբէնեանց տանն ազգին՝ / թէ՛ քա­ջու­թեամբ, թէ՛ հանճարով, թէ՛ բարեպաշտ սուրբ կար­գին... ընդ ամենայն եկաց յաթոռ ամս երեսուն, նա եւ չորս:

– 391բ-2բ Երգ առ օծութիւն Լեւոնի ԵրկրորդիԼեւոն քաջ արին, արքայ օծանի / ի Սիս քաղաքի, մոռանայ Անի... ձեզ արդ աւետեմ լերանց Գանձակայ: Մուզայ հայախօս Թ. վ. Շ.:

դ. 395բ-9բ Գլուխ Դ. – Որովհետեւ Լեւոն չունէր զարու զաւակ՝ յիւր ժառանգ, / որ յաջորդէր զկնի իւր, տէրութեանն չառնէր յանգ... վասն հաւատոյն Քրիս­տոսի, վասն խաչին տէրակիր:

ե. 399բ-406ա Գլուխ Ե.Հեթում արքայ Առաջինն խաղաղութեան ոչ եկաց, / մինչ օրն իւր վախճանի խա­ղաղ մնալ ոչ կարաց... զամս ամբողջ տասնեւինն պա­հեաց զազգս կարգաւոր:

զ. 406բ-10ա Գլուխ Զ. – Պայազատեաց անդ ի տե­ղի վեհ Լեւոնի Երրորդին / Հեթում Երրորդ ծիրա­նա­ծին՝ սոյն Լեւոնի քաջ որդին... իշխող Հայոց մենաս­տանաց հայր վեհ, իշխան, թագաւոր:

է. 410ա-22բ Գլուխ Է.Լեւոն Չորրորդ գոլով այր քաջ, խոհեմ, գիտուն, բանիբուն / Առ ի պահել զազգս Հայոց ցայգ եւ ցերեկ գործէր գուն... որ արձակեաց ի կապանաց եւ ի բանից զԼեւոն:

ը. 422բ-4ա Գլուխ Ժ. – Զի ոչ կարաց Լեւոն արքայ թագաւորել վերստին / յետոյ իւրոյ ազատութեան ի տանջանաց մութ բանտին... հայրէնասէր այցելուաց մեծ ցաւ առ թէ սուգ տրոր:

թ. 424ա-36ա Երգ ի պատճառ վերջանալոյ թա­գաւորութեանն Հայոց ՊԽԲ., ի 1393 ամին – Արփին հայկազանց Մասեաց ծագեցաւ / Ընդ արշալոյսոյն պայծառ փայլեցաւ... եւ մարդասէր ընկերութիւն առ ձեռնտու անքատաց: Վերջ «Կիթառ հայկական» հագ­ներ­գութեան:

– 436բ-43ա Յատուկ պարծանք Հայաստանի – Ունի պարծանք ազգ մեր հայոց այլոց ազգաց գեր ի վեր / որոյ վասն պանծայ փառօք նախնի փառօք ի վսեր... հայ չէ նա խորդ թերայոյս:

– 443բ-4բ Դրօշք թագաւորաց Հայոց – Երբ յԱրա­րատ դրօշ Հայոց երբ ծածանէր ի յայեր, / հրաւիրէր հայոց ի մարտ, գոչէր՝ հայե՛ր, ա՛յ հայեր... քաջ երկ­գլխեան արծուոյն ներքոյ պարզ զօդ ծծել ժամ ի ժամ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա, 209ա, 210ա, 374ա, 375ա:

203ա Վերստին արտագրեալ աւարտեցաւ ձեռամբ հեղինակի սորին Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունոյ՝ հօր վանացն Սրբոց Թարգմանչաց Խաչակապու, ի 1877 ամի փրկչական, ի ՌՅԻԶ. (1877) ամի ազգական, ի 25ն յուլիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց:

284բ Յայսմ ամի, երբ տողեցաւ այս Կիթառս գե­ղանի,

զօրքն ռուսաց յաղթեաց տաճկաց անտ ի Շիրակ մերձ յԱնի

միակ հազար ութն հարիւր եօթնանասան եօթն (1877) ամաց

զօրքն ռուսաց զօրս տաճկաց յԱխուրեանի մէջ ամայ:

367բ Երկասիրութիւն Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունւոյ. վերստին արտագրեցաւ ձեռամբ իւր, ի 1878 ամի, ի 22 փետրվարի, ի վանս Սրբոց Թարգ­մանչաց, մերձ ի Խաչակապ:

436աՎերստին գրեալ աւարտեցաւ երեք հատոր «Կիթառ հայկական» երկասիրութիւնս Թէոդորոս վար­դապետի Շիրակունւոյ, իսկ ձեռամբ իւրով, 1878 ամի, ի 24 յուլիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, մերձ ի Խաչակապ գէղջ՝ գաւառին Գանձակու:

Ես՝ Շիրակունիս, երբ առի վեղար,

Եկի ի Գանձակ, ուր ոչ ինչ տեղայր,

Տեղացեն զինեւ բախտից թօն, կարկուտ,

Ես տարայ սիրով, եղէ գամագիւտ: Թ. վ. Շ.:

444բ Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, վանա­հայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից՝ մերձ ի Խաչակապ: Աւարտեցաւ կրկին իսկ ձեռամբ իւրոց «Կիթառ հայկա­կան» երեք հատորս, երկասիրութեամբ յեղեալ Թէոդո­րոս վարդապետին Արթիկցո, ի 1878 ամի, ի 29 յու­լիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց Խաչակապու: Վերջ երկասիրութեանս:

445ա Իմ սիրելի՛ մակունք հայոց, գեթ կարդացէ՛ք մի անգամ / զանցս նախնեաց կալ ի յուշի որոճացէ՛ք ժամ ի ժամ. / այդ լինեցի ինձ տրիտուր՝ այսքան ճգանց փոխարէն / սովաւ խնկեմ սպաս պաշտօն ազգիս հայոց համօրէն: Թէ[ոդորոս] վար[դապետ] Շիր[ակունի]:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Կիթառ հայկական. հագներգական վիպասանութիւն ազգի հա­յոց, աշխատասիրութիւն Թէոդորոս վարդապետի Շի­րա­կունւոյ: Հատոր Ա., Բ. եւ Գ., 1877 թիւ: Թարգմ. վանք»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 422ա՝ «1878-1375=503»՝ Կիլիկիայի Հա­յոց թագաւորութեան անկումին յաջորդած տարի­ների հաշիւն է:


2738

ԱՄԻՐԴՈՎԼԱԹ ԱՄԱՍԻԱՑԻ, ԱՆԳԻՏԱՑ ԱՆՊԷՏ

ԵՐԵՒԱՆ

ՌՄԼԸ. 1789


ԳՐԻՉ՝ բժիշկ Արութիւն: ՍՏԱՑՈՂ՝ բժիշկ Հայրապետ:

ԹԵՐԹ՝ 316. չգրուած՝ 1աբ, 316բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԾԳ (1-27)x12 (Բ, ԺԹ, Ի 10, Զ 11, ԻԶ 8)+3*: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսա­դրոշմ­ներով՝ զանգ, կողքը՝ H. թ. 1, 316՝ այլ թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ, «LETATE». թ. 2, 308՝ թագա­պսակ «GF»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.6x18: ԳՐՈՒԹՒՒՆ՝ միասիւն (35ա-314բ, 18-20x13.5-14), երկսիւն (3ա-34բ, 19.5-23.5x13.3-14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 24ա): ՏՈՂ՝ 30, 35 (3ա-22բ): ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­զարդ շագանակագոյն (փեղկերը, հին) եւ սեւ (մէջքը, Ի. դ.) կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ չգրուած թուղթ, Ի. դ., լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպի­տակ չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 24ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ խաչ (4ա, յե­տա­գայի): Զարդագիր՝ հանգուցագիր (84ա): Գոյներ՝ կարմիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը Ի. դ. նորոգուած, մէջքի կաշին նոր, փեղկերի կաշին քերծուած, եզրերը մաշուած. գրեթէ բոլոր թեր­թերի լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, եզրերին փոք­րիկ պատռուածքներ, թանաքի թթուայնութիւնից գրադաշտը գու­նա­փոխուած, թ. 27, 186, 188, 200, 243՝ ստորին եզրերը թա­փուած, թ. 292, 293՝ վերին եզրը նորոգուած-ամրացուած, թ. 25, 113, 187, 201, 222, 229, 257՝ փոքրիկ անցքերով եւ պատռուածք­ներով, թ. 112, 166ա, 175ա, 200ա, 252ա՝ թանաքի, թ. 280-2՝ ձէթ­ի հետքեր, լուսանցակողերը գունաթափ:

* Պրակները համարակալուած ո՛չ թէ նոյնական, այլ սկզբում եւ վերջում յաջորդական գրերով. այսպէս՝ 1ին պրա­կը՝ Ա-Բ, 2րդը՝ Գ-Դ... 27րդը՝ ԾԲ-ԾԳ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

4ա-313բ [Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ Անգիտաց անպէտ]

Տե՛ս ձեռ. 457, 3ա-324ա. Յռջբ./23ա-36բ (որոշակի տար­բե­րութիւններով): ա/36բ-69ա: բ/69ա-71բ: գ/71բ-5ա: դ/75ա-80բ: ե/81ա-3բ: զ/84ա-98ա: է/98ա: ը/98բ-9բ: թ/100ա-6ա: ժ/106ա: ժա/106ա-9ա: ժբ/109ա-9ա: ժգ/119բ-31ա: ժդ/131բ-2բ: ժե/132բ-4ա: ժզ/134բ-54ա: ժէ/154ա-5ա: ժը/155ա-73ա: ժթ/173բ-82ա: ի/182ա-203ա: իա/203ա-14ա: իբ/214ա-21ա: իգ/221բ-9բ: իդ/230ա-2ա: իե/232ա: իզ/232ա-51ա: իէ/251ա: իը/251ա-5բ: իթ/255բ-78ա: լ/278ա-81բ: լա/281բ-94բ: լբ/294բ-5ա: լգ/295ա: լդ/295ա: լե/295բ-306բ: լզ/307ա-13բ: Յշտկ./313բ:

Ունի նաեւ.

4ա-22բ Ցանկ Մուֆրէթէտիս ի վերայ այբուբե­նա­կան գրոց – Ալուսան... ուտեն թութմակ կասէ: Այս է վերջն ցանկիս, յեղբա՛յրք իմ (3աբ՝ սոյն ցանկի սկիզ­բը, սեւագիր):

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, 1793 թ., 1857 թ., ԺԹ. դ., շղագիր

1. (1857 թ.) [Տոմարական] – Յունվար – ԼԱ. օր... դե[կ]տ[եմ]պեր – ԼԱ. օր:

314բ-5ա [Գուշակութիւն] – Եթէ կամիս գիտէ­նայս կին տղայ բերի է կամ թէ աղչիկ... ած ջշմարիտ է:

316ա [Դեղագիր] – Ատամայ ցաւին կամ թէ որ ատամայ հանելուն առ վարթի կամիրըն... դուրս կայ, լաւանա:

2. (1793 թ.) 315բ [Դեղագիր] – Խանզրի – սեւ ձութ, կարի ալուր... լողայցի, լավանայ Աստուծով:

3. (ԺԹ. դ.) 316ա Մայլամ ֆռանկի – Յին խոցին եւ յին եարայ... ժանկառ Բ. մսխալ մում Գ. մսխալ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

314ա Փառք ամենասուրբ Երրորդութեան եւ մի աս­տուածութեան՝ Հոր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս հաւիտենից. ամէն:

Արդ, գրեցաւ գիրքս, որ կոչի Մուֆրատեթ, զոր ոմանք Տկիտաց անպետ ասեն, ի թվականութեանս հա­յոց ՌՄԼԸ. (1789), ի կաթողիկօսութեան Սրբոյ Էջ­միածնա տեառն Ղուկասու, աստուածայպահ քաղաքն Արարատեան, որ թուրքն ասէ Էրեւան, ձեռանբն անար­ժան բժիշկ Արութիւնի՝ որդին Թարվեզցի Երա­մայի բժըշկին, ի խնդիր հանճարեղ եւ իմաստուն Հե­րապետ բժըշկին՝ իմացեալ զսորա խեսիաթն, որ առանց սորայ անհնար է բժըշկութիւն, զի ի սմա նախ եւ առաջ կա դեղերանց անունքն, եւ ապա՝ կերպն, եւ ապա՝ խասիաթն, եւ ապա՝ տաքն եւ հովն, եւ տա­րա­ճէքն ի տեղիս տեղիս, որ կու բուսնի կամ կու կոչի փոխանն եւ անուն բժըշկին: Վասն որոյ ի խնդիր եղեվ վերոյ Հերապետ բժիշկն այս միրհաճ գրքիս եւ հետ գրել՝ անարժանի միչնորդն Աստուածայտուր աստուա­ծայպան վարդապետի, ի վայելումն անձին իւրոյ, եւ յետ իւրոյ մնա յիշատակ հոգւոյ իւրոյ: Բայց զայս ծանիցեն վարդապետքն եւ վարպետք պժիշկն, զի այս միաոր գրքովս թէպետ գրեալ է. «Այս ցաւոյս այսպես արա՛ կամ այնպես», դժվարին է եւ շատ վարպետ պիտիր, որ միաոր այս գրքով դեղ անէ. չթէ տայ սրտին դեղ կամ լերդին որպէս սեւ, եւ զաֆրանն եւ այլ սոցին նմանքն, որ օգտեն սրտին եւ լերդին, եւ փայծղան վնաս կորձեն, եւ թէ փայծ ղանտա դեղ որպէս ըսղուլու ֆանտարիոն եւ կապրցախին տակն դեղս իրիկամացն եւ սրտին եւ լերդին վնաս է եւ դարձեալ վասն ֆրաին­տաս մահմուտիեա ստամօքին վնաս գորձէ, նոյնպէս եւ այլն՝ վասն որոյ պիտոյ է: Թուրքն սմայ Աղրապատին, որ խառն զդեղերն յորժամ Ա. ցաւոյ դեղ որ տայ, նոյն խառն դեղերն ոչ թողու զայլ դեղերն վնասել, ապայ լինի կատարեալ բժըշկութիւն, բայց ոչ եւ չկարէ լինել պժիշկն կատարէլայգոյն այս Բ. գրքովն զդեղերն թէ պատկերտ գիտացուկ զդեղերն Մուֆրադեթով եւ զշինելն եւ զխառնելն Աղրապատինովն: Այլ ոչ գիտէ զցաւն Աղրապատինովն, այլ ոչ գիտէ զցաւուն պատ­ճառն, թէ արենէ լինել, թէ սաֆրաէ եւ թէ պալղամէ եւ թէ սեւտայէ եւ զայսոցիկ են, ցուցանէ ստացումն եւ զ|314բ|ցաւն եւ զնշանն. եւ թէ որ ցաւն է կամ ուստից է եղել կամ որպէս ցաւէ, ասէ ստածելն եւ զդեղն ի ստածմանցն եւ մէջ ընդ մէջ ասէ գի՛տ զֆիլան դեղ Աղրապատին, զի թէ ցաւ մի որ ֆիլան ցաւն է, զուր դեղն տաս ով լինի <լինի> պժըշկութիւն, եւ թէ միոյս ցաւին այլ դեղ տաս, ոչ լինի բժըշկութիւն, զի ԴՃ. եւ ԺԸ. (418) ցաւ կայ ի մէջ ստացմանցն, զի ստածմանցն գիրքն ԴՃ. եւ ԺԸ. (418) տուփ է, ամեն տուփին Ա. թղտի երես է, վասն որոյ զայս Գ. գիրքս Աստուծ պժըշկ­ներուն պարքեւ է. կատարելկուն պժիշկ լինայ, եւ այնոքիկ անգետ են, ոչ ինչ համարին զպժըշկութիւն, նոքա ոչ գիտեն, թէ պժիշկ անունն Աստուծոյ է եւ ստոյգ Աստուծոյ է, եւ որպէս գրէ Եկլեսիաստէս, բատ­մէ, ասէ, թէ. «Պատուեա՛ զպշիշկն վասն հարկաւորու­թեան, քանզի եւ զնայ ստեղձ բարձրեալն, զի Աստուծոյ է ամենայն պժըշկութիւն եւ թագաւորէ առցէ պարքեւս, մակացութիւն պժըշկի բարձրացուցանէ զգլուխ նորա առաջի մեծամեծաց կովեցի, բարձրեալն ստեղծ յերկրէ զպժիշկականութիւն, եւ յայր խորագետ ոչ խոտեսցէ զնայ». եւ վկա բերէ զփայտն, որ զջուրն քաղցրացոյց, բայց յառաջ տանելով զբանն ասեն. «Աղաչեա՛ զՏէր եւ ի քեն ողջացուսցէ զքեզ»: Եւ դարձեալ կրկնէ եւ ասէ. «Աղաչեա՛ զՏէր զուղղեսցէ զհանկիստ նոցա եւ զպժըշ­կա­կանութիւն»: Այլ որք հանդիպիք գրոյս կարթալով կամ օրինակելով, յիշեցէ՛ք յաղօթս ձեր՝ Հարայպետ պժիշկն՝ եւ զոր սիրով եւ ըղձմամպ ետ գրել զայս գրեալ գիրքս եւ զիս՝ զԱրութիւն անարժան պժիշկս, եւ զամենայն մերձաորս իմ, որ բազում աշխատութեամբ գրէցի, կատարեցի: Ով որ յիշէ, յիշեալ լիցի ի Քրիս­տոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ օրհնեալ հաւիտեան. ամեն: Հայր մեր, որ յերկինստ ես, սուրբ եղիցի անուն քոյ, եկեսցէ արքայութիւն քոյ, եղիցի կամք քոյ որպէս յերկինս եւ յերկրի, զհաց մեր հանապազորդ (տ)ուր մեզ այսօր եւ թողս պարտիս մեր, որպէս եւ մեք թո­ղումք մերոց պարտապանաց, եւ մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն, այլ փրկեա՛ ի չարէ, զի քոյ է արքայու­թիւն եւ զորութիւն եւ փարք յաւիտեանս. ամեն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 2ա(1807 թ., շղագիր) Ես՝ մեղայոր Ենօքս, այս գիրս ամեան քրիստօնէիցն ասվ թիվին ՌՄԾԶ. (1807) մարտի ԺԲ.:

2. 2բ(1857 թ., շղագիր, Ա. յաւելագրութեան գրչի) Ես՝ Մուսեսի որդի Հերայետսն, գընացի լուս գէրեզ­ման համփուրցի, Աստուած ամէնան քրիստոնի նասիպ արասցէ, 1857 ամին 9 նոյենպերի գրեցի, Մուսեսի մեծ որդի Ուհան այս գիրսն ճշմարայպէս:

3. 2բ (1863 թ., շղագիր) 1863 ամին դտէնպերի վաղջանեց Օյհանի կին Տալլուն իրան հօր տան սպա­սեր կու պասպաթօվ 1 ձի մատիեան խալաթ տվին:

4. 2բ (1874 թ., շղագիր) 1874 ամի 15 մարտի Նանի վաղջանիլն օր շապաթ, Լուսայորչի օրն:

5. 2բ(1877 թ., շղագիր) 1877 ամին յունվար վեցին 6 հինգշապտի դր մօրարքունէն էլաւ:

6. 316ա (1851 թ., շղագիր) 1851 ամին յուննու­վարի տասներեքին վախճանէցաւ Մուսի Ուհանօվ:

7. 2բ(1793 թ., շղագիր, Գ. յաւելագրութեան գրչի) Ես՝ մ[ա]հտեսի հէքիմ Յերայպետս, կնայցի լուս կէրէզման համփուրցի. Աստուած ամէնան քրիստոնի նասիպ արա[ս]ցէ. թիվին ՌՄԽԲ. (1793), փետրվարի Ժ. կնացի, յուլիսի Լ. (30) եկայ Էրէվան Աստուծով հասայ:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝«977, 2738», «ՌՄԼԸ.-1779, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 2ա՝ «Աստուածածին յօգօստօսի 16 Ս[ուր]պ Խաչն», 2բ՝ «անա, Է կապ, հով», 113բ՝ «այս է», 167ա՝ «1890 ամին ծնունդն ի», 198բ՝ «Մուրդ, որէ ասվապուն կա հուն իջած է», 316ա՝ «Եթէ կամիս, եթէ կամիս գիտէնաս, թէ կին տղայ բերէ կամ թէ աղչիկ»., 45բ, 80ա՝ մատիտով խզբզոցներ:


2739

ՊՕՂՈՍԲԺԻՇԿԵՒԴՈԿԻԱՑԻ, ԲԺՇԿԱՐԱՆԻՀԱՅՈՑԵՒԻՏԱՃԿԱՑ

ԵՒԴՈԿԻԱ (Թոխաթ)

ՌՃՂԷ. – 1748


ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա տիրացու (2բ-78բ, 191ա-202բ, 205ա-8բ, 210բ-6բ, 218ա-9ա, 220աբ, 221բ-7ա, 230ա-3ա, 234ա-7ա, 239ա, 243ա-5ա, 247ա-8բ, 253ա-7բ, 262ա-4ա, 268ա-73բ, 280ա, 282ա1, 284ա-90բ, 314ա-5բ, 323ա-4բ, 330ա-8ա, 339ա-40բ, 342ա-51բ), Յակոբ Թոխաթցի (79ա-190բ, 202բ-5ա, 209ա-10ա, 216բ-7բ, 219աբ, 220բ-1ա, 226ա, 227ա-9բ, 233աբ, 237բ-42բ, 245բ-6բ, 248բ-52բ, 257ա, 258ա-61բ, 264ա-7բ, 274ա-9բ, 280բ-3բ, 291ա-313բ, 315բ-22բ, 324բ-9ա, 338բ, 341ա, 351բ-97ա):

ԹԵՐԹ՝ 398 (ուշ էջակալում 1-786, որ է՝ 3ա-397ա). չգրուած՝ 329բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԲx10 (Ա 12, Զ 1, Ժ 6, Ը, ԺԱ չիք, ԺԲ 3)*+Ա-ԼԴx12 (Գ, ԻԲ 8, Զ, ԺԹ, Լ 11, Ը-ԺԱ, ԺԳ, ԺԵ, ԺԸ, ԻԵ, ԼԱ 10, ԺԲ, ԺԶ, ԺԷ 9, ԺԴ, Ի, ԻԷ 4, ԻԱ, ԻԳ 6, ԻԴ 2, ԻԸ 5)+1: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լու­սագծերով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,7x21,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (27x16.5-17), միասիւն (թ. 354-97, 26x16): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ 205ա, 92ա): ՏՈՂ՝ 26-7: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, Ա. եւ Բ. փեղկերին կապ­գրով հնգական անգամ. «Զաքար Տիրացու», միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը կարմիր:

* Եօթերորդ պրակի համարը՝ սկզբում Է., վերջում՝ Ը., իններորդ պրակը՝ Թ., իմա՛ Ը. համարով պրակ չկայ:

Новый рисунок

Նմուշ 92ա

Новый рисунок

Նմուշ 205ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր, կեն­դա­նա­գիր, հանգուցագիր, հրեշտակ՝ 262ա:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ թա­փուած, մէջքի եւ Ա. փեղկի եզրը նորոգուած յետագայի կաշիով. թա­­­փուած-ընկած՝ թ. 52-3ի միջեւ 9 թերթ, 78-9ի միջեւ՝ 4 թ., 106-7ի միջեւ՝ 2 թ., 173-4ի միջեւ՝ 1-2 թ., 242-3 եւ 266-7ի միջեւ՝ 1ական թերթ, իսկ 81-2ի, 148-9ի, 297-8ի եւ 329-30ի միջեւ՝ անորոշ քանակի թերթեր. թ. 209-308ի հիմքերին, թ. 322-97՝ հիմ­քե­րին եւ վերին հատուածներին խոնաւութեան հետքեր, թ. 352-5, 386-8, 397ի թափուած լուսանցները լրացուած յետագայի թղթով. 2գ՝ գրեթէ ամբողջութեամբ թափուած, պահպանուած մի փոք­րիկ մաս (3 տողի սկիզբները), որը նորոգուած յետագայի թղթով, թ. 1-46, 52-3, 309-10ի, 358, 378-83՝ եզրերն ամրա­ցուած. լուսանցակողերը գունաթափ եւ սեւացած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-52բ [Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ Յուսումն բժշկութեան արհեստին]

Տես 413, 10ա-35բ: Նխ./չիք: Ցանկ/2դ-3բ (սկ. թափուած՝ [ԻԹ.] ///թէ /// աժանին ///ր զգայեարանացն, որ ի մարդն կայ...)ա/3բ-4բ: բ/4բ-5բ: գ/5բ-6ա: դ/6բ-7բ: ե/7բ-9ա: զ/9ա-10ա: է/10աբ: ը/10բ-1ա: թ/11աբ: ժ/11բ: ժա/11բ-2ա: ժբ/12աբ: ժգ/12բ: ժդ/12բ-3ա: ժե/13աբ: ժզ/13բ: ժէ/13բ-5ա: ժը/15ա: ժթ/15ա: ի/15ա: իա/15բ: իբ/15բ: իգ/15բ-6ա: իդ/16ա: իե/16ա: իզ/16բ: իէ/16բ: իը/16բ: իթ/16բ-7ա: լ/17ա-8ա: լա/18աբ: լբ/18բ: լգ/18բ-9ա: լդ/19աբ: լե/19բ: լզ/19բ-20ա: լէ/20աբ: լը/20բ: լթ/20բ-1ա: խ/21ա: խա/21աբ: խբ/21բ: խգ/21բ-2բ: խդ/22բ-3ա: խե/23աբ: խզ/23բ-7բ: խէ/27բ-8ա: խը/28աբ: խթ/28բ-35ա: ծ/35ա-8բ: ծա/38բ-42ա: ծբ/42ա-4ա: ծգ/44ա-8ա: ծդ/48ա-9ա: ծե/49աբ: ծզ/50ա: ծէ/50ա-1բ: ծը/51բ-2բ: Յշտկ./չիք:

Բ. 53ա-81բ [Բունիաթայ Սեբաստացւոյ Գիրք բժշկութեան տումարի]. Ըստածումն ամենայն ցաւոց կարգաւ եւ ցուցումն նոցա

1. 53աբ Ա.[Նախ վասն Սարսամին ըստածումն՝ թէ՛ ի տաքէ եւ թէ՛ ի հովէ. ցանկից, որից՝ նաեւ այսու­հետեւ] – Սարսամն, որ ի տաքէ լինի... եւ մերղէջուր տուր, որ խմէ:

2. 53բ-4ա Բ.[Վասն տասարին, որ սուտա[րի ասեն] – Տասարն, որ սուտարի ասեն, նշանն այն է... ցաւու հակառակովըն արէ եւ ըստածումն, որ օգտէ:

3. 54աբ Գ.[Վասն սուպաթին եւ սուպաթի սա­[հա­­րին] – Սուպաթ եւ սուպաթի սահարի. այսոնց եր­կուքն ալ ի տաք սարսամին... եւ տո՛ւր հապի շի­պիեար. օգտէ:

4. 54բ-5ա Դ.[Վասն ճունուննին, որ է խեւու­թիւնն] – Ճունուննին, որ է խեւութեններն Դ. ազգ է... պառկելու ժամուն տո՛ւր Բ. տրամ, օգտէ Աստուծով:

5. 55աբ Ե.[Վասն մալախուլիայի, որ է խելաց պ[ա­կասութիւն] – Մալախուլիայ, որ է խելաց պակա­սութիւնն. նշանն այն է... կաթեցո՛ւր ի քիթն, փորձած է Աստուծով:

6. 55բ Զ. Վասն քատուսին, որ է խպլիկն – Քա­տուս, որ խըպըլիկն մէկ ցաւ մէ... որ ուտէ, շատ օգտա­կար է Աստուծով:

7. 55բ-6ա Է.Վասն սարային, որ է ուչուխ – Սարա, որ թուրքն ուչուխ ասէ... ամեն օր Ա. նուկի որ խմէ եւ օգտէ Աստուծով:

8. 56աբ Ը. Վասն սաքթային – Սքթայ ինքն ցաւ մի է, որ մարդուն... խառնէ ի մէջտեղ եւ հոգնայ արա՛յ, օգտէ Աստուծով:

9. 56բ Թ. Վասն հազարին ցաւին, որ է – Հազարն ցաւ մի է, որ զհաւասն կու պաթլէ... ֆալիճ ըռահշայ լա­կուային դեղերն է:

10. 56բ-7ա Ժ. Վասն ըռահշային, որ է ձեռաց դ[ո­ղալն] – Ըռահշայ, որ է ձեռացն դողալն... զհով կերա­կուր շատ մի՛ տար4 եւ բաղնիսն մտէ:

11. 57աբ ԺԱ. Վասն ֆալիճին – Ֆալիճ, որ հայն կամ­նայտար ասէ... հապի մինթինն շատ օգտէ:

12. 57բ-8ա ԺԲ. Վասն լակվային, որ է երես ծռիլն – Լակ­վան ցաւ մի է... ի հոս խօսք շատ է եւ յերկար:

13. 58աբ ԺԳ.Վասն թաշանուշին – Թաշանուշըն եւ հուզազ Բ. ազգ է... ջրովըն լուվայ, շատ օգտէ Աս­տու­ծով:

14. 58բ-9ա ԺԴ.Վասն սավտային – Սաւտան, որ է սիրոյ տէրն... փրկէ զմարդըն ի այս ցաւէս:

15. 59աբ ԺԵ.Վասն աչացաւութեան – Աչայցաւու­թիւն, որ թէ արենէ լինի... կարմիր շաֆ. օգտէ Աստու­ծով:

16. 59բ ԺԶ.Վասն ականջացաւութեան – Յական­ջա­ցաւութիւնն ինքն ի տաք քամու... ի յականջն դի՛ր, ցաւն տանի Աստուծով:

17. 59բ-60ա ԺԷ.Վասն խաշամի, որ է քթին ցա­ւիլն – Խաշամ, որ է քթին ցաւիլըն... յաւշանանին ջուրն շատ օգտակար է Աստուծով:

18. 60աբ ԺԸ.Վասն որոյ քիթն կաթէ եւ արու[նի] – Որոյ քիթն կաթէ եւ յարունի... յերակ առ, որ օգտէ կամօքն Աստուծով:

19. 60բ-61ա ԺԹ.Վասն զիպահանին, որ է կարմիր ու[ռէց] – Զիպահան. ինքն կարմիր ուռեց մի է... յետոյ մէհլամով ստածում արայ:

20. 61աբ Ի.Վասն զուգամին, որ է տմաղուն – Զու­գումն, որ տամաղուն. եւ ինքն Բ. ազգէ... հապի ղուղիայ տո՛ւր, շատ օգտէ Աստուծով:

21. 61բ-2ա ԻԱ.Վասն հազին, որ է սալիխաֆիայ – Հազն, որ տաճիկն սուալիխաֆիֆայ ասէ... քահրի­պար տան, շատ յօգտէ Աստուծով:

22. 62աբ ԻԲ.Վասն զաթըլճամին զաթըլըռիայ – Զաթըլճամ եւ զաթըլըռիայ. Զաթըլճամն ի կողիցն ի ներսն լինի... ի դուրս քաշէ, խիստ աղէկ Աստուծով:

23. 62բ-3ա ԻԳ.Վասն զաթլըռիային – Զաթըլը­ռիեայ թոքին ուռեցքին կասեն... զկերակուրն նշի ձէ­թով տան, եւ ըսպաննախն լաւ է:

24. 63աբ ԻԴ.Վասն զաթլ սատըլին – Զաթըլ սատըլ, որ է կրծոցն խոց լինալն... կարմիր ածու կաթ տան:

25. 63բ ԻԵ.Վասն խաֆաղանին – Խաֆաղանն, որ է սրտին դողալն... խռաքուն չլինի, ծարաւ շատ լինի:

26. 63բ-4ա ԻԶ.Վասն ստամոքացաւութեանն – Ստամոքացաւութիւնն, որ ի տաքէ լինի... ինչ տաք դեղեր կայ, բան տար, օգտէ Աստուծով:

27. 64ա-5ա ԻԷ.Վասն ազգի-ազգի իսալին – Իսալն ազգի-ազգի լինի. Ա. սաֆրայն... թութսու տան, ազատի կամօքն եւ օգնութեամբն Աստուծոյ:

28. 65աբ ԻԸ.Վասն նգի որ է զխիրն – Նիգ, որ է զխիրն, որ է զաւռն... ի նստայտեղն քսեն, խիստ լաւ է եւ շատ օգտէ Աստուծով:

29. 65բ-6ա ԻԹ.Վասն ղուլինճին պատճառին – Ղուլինճ եւ իրեն պատճառն այն է... ի վերան տլէ արա՛յ, ուսան դին այլ լաւ է. եւ յօգտէ Աստուծով:

30. 66աբ Լ.Վասն որ նստոյ տեղն դուս գայ – Որ է նստոյ տեղն ի դուրս գայ, որ տաճիկն խուրուճլ մա­խաթ ասէ... Բ. կրամ տուր, որ ուտէ, օգտէ Աստուծով:

31. 66բ ԼԱ.Վասն պատրի պարիթ ցաւին – Եւ ցաւ մի այլ կայ, որ պատի պարիթ կասեն... քամի արած կերակր, պատրաստ պահէ՛:

32. 66բ-7բ ԼԲ.Վասն որոյ լերդն ուռի – Որոյ լերդն ուռի ի տաքէ... տո՛ւր տաք ջրով եւ նռան շարապով, շատ օգտէ լաւ:

33. 67բ-8ա ԼԳ.Վասն փայծաղնացաւութեան – Փայծեղնացաւութիւնն, որ ուռէց լինի... Գ. օր Ա. Ա. խուրս խիստ լաւ է եւ օգտէ Աստուծով:

34. 68աբ ԼԴ.Վասն եարաղանին – Եարաղանն, որ է դեղնութիւնն, դեղին եւ սեւ լինայ... բժըշկն հասու պիտէ:

35. 68բ-9բ ԼԵ.Վասն ըսթսխային, որ է արծվիք – Ըսթըսխան, որ է արծուիքըն, Գ. ազգի կու լինի... Խ. (40) տրամ ջրով, շատ օգտէ:

36. 69բ 70ա ԼԶ.Վասն երիկամացաւութեան – Ի յերիկամացաւութիւնն, որ ի տաքէ... տավայըլմուշք տո՛ւր, շատ օգտէ:

37. 70ա ԼԷ.Վասն յուրթաթուլին – Յուրթլաթուլ պավլ այն է, որ... դարման դինա տո՛ւր, խիստ լաւ է, օգտէ:

38. 70աբ ԼԸ. Վասն յառնացի անդամին – Ի յառ­նացի զարանքն եւ ձուն եղած ցաւերն... ի վրան դնեն, խիստ լաւ է, օգտէ Աստուծով:

39. 70բ-71ա ԼԹ.Վասն որոյ արանգն խծկի – Որոյ արանգն խծկի սրտաճիկն... աւաղ լինի եւ նայ գիրութեան դեղով ստածեն:

40. 71ա-2ա Խ.Վասն զվաճարըլ մաֆասիրի – Զվա­ճարըլ մաֆասիրն ըրքընիսան զնքրիսն ցուցանէ... պատրաստ կենայ, թէ չէ ցաւն կու խոտէ:

41. 72ա ԽԱ.Վասն տայուլ ըլփիլին – Եւ տայուն ըլփիլ կասեն ցաւ մի... կերակուրն, որ տաք է եւ գէճ եւ յօգտէ Աստուծով:

42. 72աբ ԽԲ.Վասն ամէնօրեայ բռնած ջերման – Ամենօրեայ ռնած ջերմն, որ համակ լինի... հապի սափար ճալի լուապով ա՛ռ:

43. 72բ-3ա ԽԳ.Վասն հասպային – Հասպային եւ ղապարճուխին եւ ծաղկին... լուծելովն զմնացած ծաղիկն այլ կու անցնի:

44. 73ա ԽԴ.Վասն ուռեցքի, որ յարենէ – Ուռէցք, որ ի յարեննէ լինի, գունն կարմիր... մալհամով ըս­տածէ, որ ողջի:

45. 73աբ ԽԵ.Վասն բոր եւ քոսին – Բոր եւ քոս, որ լինի դալար... եւ դժար կու լինի:

46. 73բ-4ա ԽԶ.Վասն տամրակուին – Տամրա­կուին զդեղերն ցուցանէ, որ Բ. ազգ... քացխով քսէ՛, օգտէ Աստուծով:

47. 74աբ ԽԷ.Վասն պահաղին եւ սիկիլին – Պա­հաղ­նին եւ զսիկիլն ցուցանէ եւ այն, որ սեւ պահաղն է... եւ յետոյ մալհամով ըստածէ:

48. 73բ ԽԸ.Վասն կոտրածի – Կոտրածի կամ վա­թածի եւ թէ ի միսն զարպ առած լինի... գլուխն չի հասնի. եւ ազատի Աստուծովն:

49. 74բ-5ա ԽԹ.Վասն տայուսայլապին – Տայու­սա­լապ, որ է աղվեսայցաւն... քաղցր նուռ կե՛ր, հաւկթի դեղնուց կիսայեփ:

50. 75ա Ծ.Վասն մարդոյն որ անձն հոտի – Մար­դոյն անձն հոտի... կու աջի եւ ազատի Աստուծով:

51. 75աբ ԾԱ.Վասն վնասակար եւ մահացու դե­ղոցն – Զվնասակար եւ զմահացու դեղերն ցուցանէ... այս են գեշ եւ զարարական դեղրունքն:

52. 75բ-6ա ԾԲ.Վասն գոդութեան, որ է ճուտամն – Գոդութիւնն, որ է ուրուկ ցաւն... քսէ՛ ի քիթն, օգտէ եւ շուտ լաւն Աստուծով:

53. 76ա ԾԳ.Վասն որ ինչ ցաւ գալոյ է նշանն – Նշան, որ զինչ ցաւ գալոց է... զոր Տէր Աստուած հեռի արացէ:

54. 76աբ ԾԴ.Վասն խոզք ցաւի, որ է խանազիրն – Խոզք, որ է խանազիրն, ի թանձր պալղամէ լինի... թապտիրովըս արա՛յ, ողջանայ Աստուծով:

55. 76բ-7ա ԾԵ.Վասն պաւասիրին – Դուռն, որ յի­շէ յառաջ զպաւասիրն... քամի այլ շատի հետն:

56. 77աբ ԾԶ.Վասն սնկան ստածումն – Զսնկան զստածումն եւ զդեղերն, որ ցուցանէ... եւ իւր մահն անկից լինի:

57. 77բ-8բ ԾԷ.Վասն սնկան վնասակար դեղերին – Զսնկան զօգտայկար եւ զվնասակար դեղերն ցու­ցանէ... զսնկան զարիւն կու կտրէ Աստուծով:

– 79ա-80բ Ցանկ երկրորդ՝ վասն բովանդ[ակ] գլխոցն, զոր ինչ կայ ի գիրքս այս – Ա. Նախ վասն սարսամին ըստածումն թէ ի տաքէ եւ թէ ի հովէ... ՃԻԸ. Վասն մեկնութեան դեղոց:

Տե՛ս Դ. Կարապետեան, Բունիաթ Սեբաստացի, Գիրք բժշկութեան, Եր., 1987:

– 80բ-1բ Աստի ի վեր գրեմք, զոր ինչ կայ ի վերայ այբուբենական գրերուն – ՃԻԹ. Վասն աչաց ցաւու դեղեր եւ ականջացաւեր, եւ ի պաղէ ելած նուզլան յայտնէ... ՃԿԷ. Վասն բառի ամենայն դեղոց Զ. լեզուաւ:

Գ. 82ա-197բ Այս է գիրքն, որ կոչի ըստածումն, զոր ոտից մինչեւ ցգլուխն, թէ ինչ կերպ ցաւ որ լինի, կամ ինչ պատճառէ լինի՝ թէ՛ պաղէ, թէ՛ տաքէ, թէ՛ արիւնէ, թէ՛ սաֆրայէ, թէ՛ սէվտայէ եւ թէ՛ պալղամէ. զամենայնն կարգաւ խօսի, զոր ի տաճկաց թարգ­մանեցաւ մեծաւ աշխատութեամբ տիրացու Պօղո­սին: Նորթարգմանածին մէջն երբեմն տաճկի բառ այլ գտանի. եւ այլն հայոց գրքէ է:

1. 82ա-5բ ԿԱ.[Վասն գլխացաւերուն եւ ամենայն պատճառուցն] – Յառաջ յիշեմք զգլխացաւն, զի գլխա­ցաւոյն պատճառն Բ. լինի... իրեն պէս այլ գովելի բան չի կայ:

Ծնթ. Այս եւ յետագայ փակագծուած խորագրերը 80բ-1բ էջե­րի ցանկից են. այդպիսի տեղերում բուն շարադրանքի մէջ խորագրային ձեւակերպումներ եւ ձեւաւորումներ չկան, կան միայն բովանդակութեան մասին յստակ պատկերացում չտուող դարձուածներ: Վերջիններիս հետ երբեմն բերուած են նաեւ ցանկի խորագրերը՝ այսպիսով նիւթի էութիւնն աւելի յստակ է երեւում:

2. 85բ-6բ ԿԲ.[Վասն լէայ ցաւուն] – Լէայ սիր­խասն իմանալ պէտք է... ի վերայ գարու ճուլապ եւ գա­րեջուր խմցո՛ւր, օգտէ Աստուծով:

3. 86բ-7ա ԿԳ.[Վասն սիլ մարազին] – Սիլ. այս մէկ ցաւ մի է, որ մարդն չի թողուր... նա այն ատէնն թերեաք կամ ֆօլինայ տո՛ւր, օգտէ Աստուծով:

4. 87ա ԿԴ.[Վասն նայսիանային] – Նայսիանայ մէկ մարազ մի է, որ էքսարի տամաղին... եւ հոտ վերայ զինքն խիստ օգտակար է Աստուծով:

5. 87բ-9բ ԿԵ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի մալախուլիայ – Այս մէկ սավտայի մարազ մի է... կերակուրներուն միշտ պատրաստ կենալ պարտ է, որ բժշկի Աստուծով:

6. 89բ-90ա ԿԶ.Սանայ. այս մէկ խելաց պակա­սութիւն բերօղ ցաւ մի է – Սանէ ասելն յարապի կամ տաճկի բառով խէվ առիւծ ասելի է... այլ կակուղ պահեն թեթեւ դեղերով, նա ազատի Աստուծով:

7. 90բ ԿԷ.Այլ ցաւ, որ իրենն աշախմաշըխ կասեն – Այս մէկ մարազ մի է... դեղ տան, որ բժշկին Աս­տուծով. ամէն:

8. 91ա-2ա ԿԸ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչեն յօլտուրան, եւ այլք սարայ ասեն կամ այլ զատ բան – Այս ամէնն գլուխն շուրջ գալուն կու ասեն... գլուխն օծէ, խիստ շահէ Աստուծով. ամէն:

9. 92ա-3բ ԿԹ.Անքապուս, որ է՝ ծանտրն կոխելուն եւ ծանրն քայլելուն ասեն – Այս մէկ ցաւ մի է... իժիր հոտոտայ, օգտէ Աստուծով. ամէն:

10. 93բ-5ա Հ.Յասարայ, որ խալխըն խույն բռնեց ասեն – Այս ամեն ցաւ մի է, որ զմարդն... այս մէկ մուշկուլի ցաւ մի է եւ դեղանելն այլ խիստ դժար է:

11. 95ա-6ա ՀԱ. Հօխնայի մութայի վասիտ – Այս է՝ ա՛ռ վայրի ֆասլիկօն ու բազուկ... եւ խամ ջրէն պատ­րաստ պահէ՛, Աստուծով բըժշկի. ամէն:

12. 96ա-8ա ՀԲ.Ֆալիճ – Այս մէկ մարազ մի է, որ պազի ազաներն կու լինի՝ որպէս ձեռքն... կրկին կա­կուղ երերով եղէ՛, օգտէ Աստուծով. ամէն:

13. 98բ-9ա ՀԳ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի թէշախու, այսինքն՝ ջղերն քաշուած են՝ ասեն – Սայ եւս մէկ ցաւ մի է, որ մարդոյն սեներներն ու ջղերն կու քաշէ... ի վե­­րայն պահելն խիստ օգտակար է այս ցաւոյս տիրոջն:

14. 99աբ ՀԴ.Սըլլէրաշի՝ արապերէն, տաճկերէն՝ այախ թեթրէմէսի – Այս է ձեռաց եւ ոտից դողալն... ջղերն եղած մարազներն տէք կու անէ Աստուծով:

15. 99բ ՀԵ.Ալխատէր՝ արապերէն. ազայու ուզ­մատի տաճկերէն, հայն հազան ասէ – Իր պատ­ճառն հումայէն է... կամ պիպէրիէ եաղի, զատ օգտէ Աստուծով:

16. 99բ-100ա ՀԶ.Էլիխլաճ՝ արապերէն, եւ տաճ­կերէն՝ էզայ սէքթէրմեսի, հայերն մարմնայխաղ կու ասեն – Այս մարազն էքսարի աչքն կու լինի... այն խաղցած տեղն որ քրտնի՝ շատ օքտակար է Աստուծով:

17. 100ա-102բ ՀԷ.Նուզլայ – Այս մարազն ղայրի մա­րազէն... եւ ամենայն թեթեւ կերակուր լաւ է Աս­տուծով:

18. 102բ-6բ ՀԸ. [Վասն աչացաւութեան] – Այժմ գրեմք ըստացումն աչաց... սորա այլ նոյնպէս արէ՛, օգտէ Աստուծով. ամէն:

19. 106բ ՀԹ.ա.[Վասն աչաց ճերմակի եւ վա­տա­տեսութեանն] – Աչքն ճերմակ ընկնիլն ու ճերմա­կիլն... աչաց վատատեսութեան ամենեցուն, որ ինչ պատ/// (2 թերթ թափուած):

20. 107ա-12բ Ձ.[Վասն աչաց կարմրելուն եւ արդինքին եւ ըռմդէին, եւ աչաց բորին եւ աչաց սնկին եւ ջուր իջնելուն: Եւ որ գիշերն լոյս չի տեսնէ եւ ցեցին եւ մազին, եւ որ աչքն դուս ոստայ, եւ այլն]. Խօսք յամենայն ցեղ աչացաւութեան եւ յամենայն ցեղ պատճառի, որ յաչքն լինի. եւ նշանք յամենայն ցեղ ցաւոց, որ զաչքն ողջացուցանեն: Զայս ստա­ծումն, որ գրել կամիմ վասն աչաց, յայլմէ գրգէ է. եւ դու զորն կամիս, զայն արա՛յ. եւ այս գրիս գրել տուեալ տիրացու Պօղոսին ջանքն այն էր, որ խիստ հարուստ գիրք մի լինէր, որ այլ գրքի կարօտ չի լինի. եւ ում ձեռքն, որ անկանի զայս գիրքն – Աչս, որ կարմրի... եւ աչքն դի8ր, օգտէ Աստուծով:

21. 113ա-5ա ՁԱ. Խօսք յամենայն ցեղ յականջ­ցաւու­թեան – Յորժամ ականջն ի տաքէ ցաւի... յա­կանջն կաթեցո8ւր, օգտակար է Աստուծով:

22. 115ա-6ա ՁԲ.Խօսք ի յամենայն ցեղ քթի ցա­ւոյն. եւ որ արիւն շատ երթայ – Յառաջ զայն ասենք, որ ընդ քթին... դի՛ր յիրմէն ի քիթն յամէն երեկուն, շատ օգտէ Աստուծով:

23. 116բ-8ա ՁԳ. Խօսք ի բերանացաւութիւնն, յամե­նայն ցեղն, եւ շրթունքն՝ որ պատառի – Երբ մարդոյն շրթունքն պատառի... եւ ա՛ծ ի լնտացն, խիստ օգտակար է:

– 118ա Եթէ այլ դեղ պիտենայ ի վերայ Բենին շատ կայ, գի՛տ եւ արա՛:

24. 118բ-20ա ՁԳ.[Վասն ամենայն ցեղ ատամ­նացաւի եւ ստածումն եւ նշանն] – Տե՛ս, թէ լնտերն այտոց է... նա հեշտ ելանէ ատամդ:

– 120ա Եւ այլ տեղ, որ պիտենայ, տե՛ս ի վերայ Այբին, զի այն դեղերն այլ ուժով են:

25. 120բ-2բ ՁԴ.[Վասն ամենայն ազգ փողա­ցաւի. եւ որ տրզուկ երթայ բերան]. խօսք վասն ամե­նայն ցեղ փողացաւութեան, նշանք եւ դեղեր – Արդ, փողացաւութիւնն երկու ցեղ է... ետոյ դուրս քաշէ՛, որ ազատի Աստուծով:

26. 122բ-3ա ՁԵ. Վասն որ զանգկիկն ընկել լինի – Յառաջ երակ կտրէ... ի վերայ գագաթին դնես, շատ օգտէ Աստուծով:

27. 123ա-4ա ՁԶ. Վասն բրսեմի – Եւ ինքն է գունոյ կեղ... դու փոխէ՛ եւ թաժայ դի՛ր. օգտէ Աստուծով:

28. 124ա ՁԷ.Վասն սրսեմի – Եւ ինքն է սպիտակ կեղ... եւ պրսեմին այլ կամօքն Աստուծոյ:

29. 124ա-5բ ՁԸ.Այլ վասն նուզլային՝ յորժամ ի կուրծքն իջանէ եւ խիստ հազ առնէ – Իւր նշանն այն է, որ երբ մարդն ցրտանայ... զամենայն արհեստքն կու խանգարէ. բաւ է գիտնոց:

– 124ա Ծանի՛ր, սիրելի՛, նուզլայի այլ կերպ եւ ստածում կայ, որ կոչի զուգամ. գի՛տ եւ կարդա՛յ:

30. 126ա-8ա ՁԹ.Վասն այն ցաւուն գրեմք, որ ի հեջբն լինի, եւ ասեն իւրն պլղամինոս – Եւ յառաջ զիր նշանքն գրենք... շիրաբախտի ձիթով, շատ օգտէ կամօքն Աստուծոյ:

31. 128ա-9ա Ղ.[Վասն դաթառլըհին, եւ ինչ հա­զայ՝ խուխ եւ արիւն գայ] – Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դաթառլըհ, որ է թոքացաւ... զի զարիւնն խիստ կտրէ Աստուծով:

32. 129աբ ՂԱ.[Վասն որ ընդ բերանն արիւն գայ] – Այլ որ ընդ բերանն արիւն գայ ործկալով կամ թքանելով... ի քմացն գայ քաշելով, նշանն այս է:

33. 129բ-31ա ՂԲ.Վասն, որ օծկայ եւ զինչ որ ուտէ փսխէ – Նորա դեղ զայս արա՛... եւ անտից խմէ, խիստ օգտակար է Աստուծով:

34. 131բ-5բ ՂԳ.Խօսք ի ստամոքսն եւ ի ցաւերն եւ զպատճառնին, որ ի ստամոքսն լինի – Երբ զստա­մոքսն վատուժի... ի կշտելոց լինի, մի՛ դներ, օգտէ կամօքն Աստուծոյ:

35. 136ա-8բ ՂԴ.Վասն խափանակի – Եւ ինքդ այն է, որ յանկարծակի մարդոյն ուշն գնայ... մինչեւ ի խելք գայ եւ ազատի կամօքն Աստուծոյ:

36. 139ա-43ա ՂԵ.Վասն լերդացաւութեան եւ ամե­նայն պատճառի, որ ի լերդն լինի եւ այտոցի, որ լերդին ցաւէ եւ դիպի – Բայց պարտ է նախ զլերդին ստեղծուածն գրել... պակաս մի արիւն թող օգտէ, եթէ Աստուած կամի:

37. 143ա-8բ ՂԶ.[Վասն մեծ լերդացաւութեան] – Ապա գրեմք մեծ լերթացաւն, որ ի ջերմութենէ լինի, եւ ինքն է մեծ նուսխայ... նա խիստ օգուտ լինի, թէ Աս­տուած կամի:

38. 149ա-50ա ՂԷ. Վասն արաղանի, որ է դեղնու­թիւն, որ է սարուլուխն – Արդ, իր նշանն այս է, որ մարդոյն աչքն դեղին դառնայ... եւ զքթին ներքեւն ծխես, զդեղնութիւնն տանի Աստուծով:

39. 150բ-1բ ՂԸ.Վասն փայծաղնացաւին – Եւ Բագրատ ասաց, երէ թէ երբ որ մարդոյն փայծաղն մե­ծա­նայ... մեղրով շաղվէ՛ եւ տո՛ւր, որ ուտէ:

40. 151բ-2բ ՂԹ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի ըզմաստ, որ է սըսխայ – Եւ ինքն Գ. ցեղ է, մինն կոչի զկի... եւ թէ զմաստին դեղ անէ, լերդն խըստէ:

41. 153ա-9ա Ճ.Վասն ամենայն ցեղ փորացա­ւութեան – Որ դիպի ի մարդոյն, թէ՛ ի թուխմայէ, թէ՛ ի հովութենէ, թէ՛ ի լերդին դիպելէ փորացաւ եւ արիւն... եւ տո՛ւր Ա. վաղն եւ Ա. իրիկունն, օգտէ խիստ:

42. 159բ-62ա ՃԱ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի խուլինջ – Եւ իր նշանքն այս է, որ մարդոյն փորն ցաւի... ապա գարին եւ կորեկն, եւ բրինձ եւ բակլայ շատ վնասէ:

43. 162բ-3բ ՃԲ.Վասն երիկամնացաւի – Եւ իր նշանքն այս է, որ մարդն ջերմնանայ... պահ առ պահ փոփոխէ, ողջանայ կամօքն Աստուծոյ:

44. 163բ-5ա ՃԳ.Վասն սընկան, որ ի նստոյ տեղն ցաւի – Եւ մայասուրս Գ. ցեղ է... եւ զնստոյ տեղն օծէ ի դրսէն, օգտէ, խիստ փորձած է:

45. 165ա-7ա ՃԴ.Եւ ինչ նստոյ տեղն ի դուրս գայ եւ այլ ներս չի երթայ – Ա՛ռ այրած ղուռշուն եւ լւացած... եւ ի վերայ ցանէ, կտրէ զսունկն եւ սրբէ զտեղիքն:

46. 167բ-9ա ՃԵ.[Վասն մամացին, որ գոզին ցաւն] – Վասն ամենայն ցեղ մամացի. եւ ինքն Բ. ազգ լինի... եւ թէ կարես զդեղերս արա՛յ, օգտէ Աստուծով:

47. 169ա-71ա ՃԶ.Վասն, որ ի մարդն քար ընծայի – Եւ ինքն Բ. ցեղ է, մին ցեղն յերիկամունքն ընձայի... շահաւոր կերակուրք տո՛ւր, զոր յառաջդ գրած էր:

– 171ա Եւ թէ այլ տեղ ուզես, տե՛ս ի վերայ (չգրած տեղ թողած), որ ի վերջն կայ գրեալ:

48. 171աբ ՃԷ.[Վասն, որ գոզն արգելվի կամ արիւն շռէ] – Վասն արգելածի, երբ գոզն արգելի մար­դոյն եւ չկարէ շռել... տրորած աղճկան մօր կաթով, շատ օգտակար է, նախ փորձեցաք եւ ապա գրեցաք:

49. 171բ-2ա ՃԸ.Յորժամ այր մարդոյ ձուքն ուռչի – Տե՛ս թէ մարմնոյն գունովն է... ով որ զքարաւսի սերմն եփէ եւ զջուրն խմէ, շատ օգտէ:

50. 172բ-3բ ՃԹ. [Վասն, որ ի կանանց հաշիւ չի լինի] – Վասն, յորժամ ի կանանց հաշիւ չի լինի եւ ոչ գոյն լինի տեսել... եւ ապա մօտ ի յերիկն երթայ. օգտէ:

51. 174ա-6ա [ՃԺ. Վասն, որ ծածուկ անդամն տաք ելուն ելնէ, եւ հատածի եւ որոյ աղիքն վայր գայ] – (սկ. թափուած) /// որ է ղունտուզն, տրորէ եւ ի ներս կաթեցո՛ւր... դի՛ր ի վերայ ցաւուն, շատ օգտէ:

52. 176աբ ՃԺԱ.Նշանք ամէն ցեղ հեծկի – Եւ լինի հեծուկ որ ի տաքութենէ լինի... նօսր գինի ջրախառն, շատ օգտէ:

53. 176բ ՃԺԲ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի շանշահուայ – Եւ ինքս այն է, որ չկշտանայ... եւ ինքն խիստ փորձած է:

54. 176բ-7բ ՃԺԳ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի հադայ – Եւ ինքն այն է, որ փորն յասկած լուծանի խիստ... որ­պէս որ գրած է, շատ օգտէ Աստուծով:

55. 178ա-80ա ՃԺԴ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի նխրիս – Եւ ինքն զօդուած ցաւ է... նա շուտ ողջանայ կարո­ղութեամբն Աստուծոյ. ամէն:

56. 180աբ ՃԺԵ. Յաղագս նշանացն պալղամի եւ ամենայն գէշ ցաւերոյն – Քանզի պալղամն Դ. ցեղ է... եւ մքի հինայ եւ քիմիոն եւ կապարի:

57. 181աբ ՃԺԸ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դարփիլ, որ թարգմանի փշի ցաւ – Վասն այն փշի ցաւ են նմանե­ցու­ցել զինքն... զինչ գրել եմ՝ արա՛, եւ ողջանայ կա­մօքն Աստուծոյ:

58. 181բ ՃԺԹ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դալաափ, որ է աղուես ցաւ – Եւ զինքն աղուես ցաւն վասն այն նմա­­նե­ցուցել են... արա՛յ ըստ յառաջնոյն, օգտէ Աս­տու­ծով:

59. 181բ-2ա ՃԻ.Խօսք վասն թեփուկին, որ ի գլուխն լինի – Յառաջ զինքն լուա՛յ ճակընդեղի ջրով... եւ ինչ յառաջն կիր ածեն գլխոյն եւ սրբեն, օգնէ:

– 182ա Վասն գոտի ցաւուն, որ է ճուտամ մա­րազին ի վերայ ՃԷյին գրեցաք:

60. 182ա-5ա ՃԻԱ.[Վասն կատղած շան խածածի եւ գազանահարի] – Յորժամ կատղի շունն եւ զմարդն առեալ լինի, եւ կամ կատաղի գայլն եւ վնաս առնէ մարդոյն... դու զքերող մորհամնին զուգէ՛, որ գրած է յելունին:

61. 185աբ ՃԻԲ. Վասն օձահարի – Երբ օձն հարու զմարդն... յորժամ հարած մարդ լինի, օգտէ Աստուծով. ամէն:

62. 186աբ ՃԻԳ.Վասն կարճահարի – Ինչ զմարդն կարիճն հարու. եւ նշանն այս լինի... զարծաթն ինչ ի վերայ կապես, շատ օգտէ Աստուծով:

– 186բ Վասն ջարդածի ոսկերաց եւ այլ անդամոցն եւ վասն ամենայն ջերմանցն պատճառներն եւ դեղերն գրեցաք ի Ջէյին կարգն, գի՛տ եւ կարդա՛յ:

63. 186բ-7ա ՃԻԴ.Վասն այն ցաւուն, որ կոչեն խեչիփար, որ ելանի եւ խիստ բռանց ածէ զմարդն – Եւ յորժամ շուտ հասանիս... խառնէ ինքն բարկ քա­ցախ, ողջ առնէ Աստուծով: Կամ ի վերայ Սէյին գրած սֆուֆէն յետեւ սպեղանիքն արա՛յ, որ վասն խոցի գրած է:

64. 187բ-9բ ՃԻԵ.Այս գլուխս խիստ գեղեցիկ է, որ կամենայ ուսանել: Վասն գուներոյ, որ է հինգ գոյն եւ Դ. նիւթ – Եւ այս Ե. գոյնս յայս Դ. նիւթէս յառաջ գայ... եւ ի սաֆրայէ եւ լերդն առողջ լինի Աստուծով. ամէն:

65. 190աբ ՃԻԶ. Խօսք եւ նշանք վասն աղեղ­նա­ցաւուն – Երբ այս ցաւս դիպենայ մարդոյն, նա լեզուն կապի... կերակուր աղաւնոյ ձագ տո՛ւր, այտ է օգտա­կար աղեղնացաւի:

66. 191ա-2բ ՃԻԷ.[Վասն ԺԲ. (12) ամսոց խօսք]. ցուցակ վասն բժըշկութեան մարդոյն եւ յարուեստին բաժանման – Յունվար. այս ամսոյս ասորիք Քիանս Նիսան ասեն... այլ տագ բնութիւն կերակուրքն դարմանեսցի կամօքն Աստուծոյ:

67. 192բ-7բ [ՃԻԸ.]Վասն մեկնութեան դեղորէից եւ զօրութեանց նոցա– Զօրմէ զին զօրութիւն լինի, այս է դեղ զոր գրեր են... տա՛ս վաղվնէն իրինկուն, տա՛ս, խալըսի ցաւէն Աստուծով:

– 197բ (այլ՝ ԺԹ. դ. ձեռքով) Ամենայն ցեղ մայա­սուլի դեղ – Նախ ա՛ռ եղիճ խոտն ի նոր պտկի մէջ... տո՛ւր որ ուտէ, օգտէ:

Դ. 198ա-352բ Եւ ապա գրեմք ամենայն տե­ղատ­վու­թիւնքն կարգաւ ի վերայ այբուբենից, սկսեալ աչաց ցաւէն մինչեւ ֆռէնկ զահմէթին, որ գրերն լցվի Աստուծով

1. 198ա-205ա ՃԻԹ.[Վասն աչաց ցաւու դեղեր եւ ականջացաւերն եւ ի պաղէ եղած նուզլան յայտնէ] – Ա՛ռ մէկ եալտուզ ոսկի, ընոր կըշըռովն պղինձ ու կլայէկ... եւ դի՛ր աչքն, թէ այլ ուզես, տե՛ս ի ցանկն:

2. 205ա-10ա ՃԼ.[Վասն բորի եւ բերնի ամենայն ցաւի].Եւ գրեմք զդեղորայքն բարի ի բերան ի վերայ Բենին, որ է այս բերնի դեղ – Բերան, որ խոց ունենայ, կամ պօղազն... որ լուսինն ի նոր լինի, օգտէ կամօքն Աստուծոյ. ամէն:

3. 210բ-4բ ՃԼԱ.[Վասն գլխացաւի մաճուններ եւ շարբաթներ եւ հապերն]. Այլ գրեմք ի վերայ Գիմին, զոր ինչ որ կապվի Գիմիւն. Գլխայցաւի մաճուն, որ խելքն պտըտի, գլուխն պտպի – Ա՛ռ սինէմաքի նուշ, շէքէր՝ Խ. Խ. (40-40) դրամ... ցաւցած տեղն դընես, ան ատէնն տանի ցաւըն Աստուծով:

4. 215ա-7բ ՃԼԲ.[Վասն ըսթսխայի եւ ամպէր եւ միսկ եւ մոմեայ եւ շաֆերն շինելն յայտնէ].Այլ եւ գրեմք ի վերայ զդուռն զթըսխային եւ դուռն փէրվարտայներուն – Դուռըն ըսդսխայի. այս ցաւն Գ. ազգ լինի...

– 216բ-7բ Աստ գրեմք զաչաց շիաֆներն, թէպէտ ի վերայ Շային պիտէր կամ ի մէջ Այբին, քան զամենն յետեւ գրեցաւ. վասն այն աստ գրեցաւ, թողութիւն անէ՛ք – Դուռն շիաֆի, որ է պտուղ խնկի... եւ այս է վերոյգրեալ դեղերու լուանալու նշանն:

5. 218ա-9բ ՃԼԳ.Այլ եւ գրեմք ի վերայ Եչին զեախուներն ամենայն ցաւոց – Եախու, որ է մութաճլի, որ մաթայի մութաճրի... եւ տաքցո՛ւր զմոմն եւ դի՛ր, որ զահրն տանի Աստուծով:

6. 220ա-21ա ՃԼԴ.Այլ եւ գրեմք ի վերայ Զային, որ է զրուրերն – Զրուր քթէն, որ արիւն երթայ, արգիլէ: Ա՛ռ քաֆուռ անուխ... ա՛ռ յաղր ղահրայա, լոսէ եւ մաղէ՛ եւ ի վերայ ցանէ՛, բաւ է:

7. 221բ ՃԼԵ.Այլ եւ գրեմք էյարիճներն ի վերայ Էյին – Էայիճ փէխերայ, որ օգտէ բազում ցաւոց – Առ դառչին Գ դրամ... Գ. Գ. դրամ մահաճայ, սատէճ, հին­տի սալիխայ, ֆլֆ տառի, ֆառաֆ, զաֆրան, տառչին /// (վերջը թափուած):

8. 222ա-9ա [ՃԼԷ. Վասն թրիաքներուն եւ թրի եւ դանակի. ստածելն եւ դեղերն եւ ջրերն եւ մալհամներն եւ թմրեցնօղ դեղերն ցուցանէ եւ թթցուներն] – (սկ. թափուած) ///ով աղեկցըներ այս դեղս Ե. օրըն կու լաւցնէ կարօղութեամբն Աստուծոյ... եւ անձն հանգիստ առնու Աստուծով:

9. 229աբ ՃԼԸ.[Վասն սպանող դեղերն յայտնէ, եւ այլ տեղ կայ գրած]. ի վերայ Ժէյին դեղ չգտաք, վասն որոյ զայն դեղերն գրեմք, որք են սպաննողք – Քուչուլան ամենայն կենդանեաց սպաննող է... չարն տանի թրեաքն Ճալալիոսին:

10. 229բ ՃԼԹ.[Վասն իրիկամնացաւին]. Ինին վերայ գրեմք զիջուածք դեղերն – Իրիկամնացաւի իջուածք որ լինի ի մաղասէ... եւ զգանձակին դեղերն տո՛ւր, օգտէ Աստուծով:

11. 230ա-3բ ՃԽ.[Վասն լուծման դեղերն եւ մաճուններն եւ որ տխմար բժիշկն սուր դեղ տայ եւ շատ լուծէ, եւ ում լեզուն կապի]. այլ եւ գրեմք ի վերայ լուծման դեղերն եւ շարպաթներն ի վերայ Լիունին – Լուծման դեղ այս է... թէ չխօսի, օշինդր դի՛ր ի վերայ լեզուին, օգ[տէ] Աստուծով:

12. 234ա-8բ ՃԽԱ.Աստ գրեմք ըզխուրսերն ի վե­րայ Խէյին. լաւն եւ պիտանին – Խուռստակերոյն ա­պուճեհին, ասէ թէ զայս խուրն հոգնայ անելով օգտէ... Գ. օր այսպէս արա՛, փարատի ցաւն Աս­­տու­ծով:

13. 239ա-42բ ՃԽԲ.[Վասն ծարաւի եւ ծաղիկի եւ ծնկան եւ ծորի յակրաս].այլ գրեմք ի վերայ Ծային, զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Ծարաւի դեղ. մարդ որ խիստ ծարաւի ունի կամ ջրփոխի... ուռեց լինի ի մարդն, ի թուխմայէ է, թէ ի /// (թափուած):

14. 243ա-6բ ՃԽԳԱստ գրեմք ի վերայ Կենին զկանանացի կերպերն եւ վասն Է. ցեղ կանանցի մա­րազըն, որ չեն յղանար – Կանանց հազըն բանալու. ա՛ռ կարմիր պօյայ Ե. դրամ... արձակէ զգոյնն եւ ի մէջքն զաւակ ընծայի Աստուծով:

15. 247ա-52բ ՃԽԴ. [Վասն հազի եւ հող ոտողի]. աստ ի վերայ Հոյին գրեմք զհօգնայներն եւ զհազի հէպէրն եւ այլ ամենայն հէպն – [Հ]ազի հապ որդորէ հազըն հապի սուլթանի ասեն... երբ պիտենայ ի բան տա՛ր, շատ օգտէ Աստուծով. ամէն:

16. 253ա-7ա ՃԽԵ.[Վասն ամենայն ձէթերն եւ ձեռաց շօխախն եւ ըղնկի ճաթիլն]. եւ աստ գրեմք զձէթերն ի վերայ Ձային. նախ զկարիճինն գրեմք – [Ձ]էթն կարին, որ է քուկուրդի եղն... հոռոմ ձիթով, մեղրէ մոմով մահլամ արէ. օգտէ:

17. 257բ-61բ ՃԽԶ.[Վասն ղաֆաղանի եւ աղիքն վար էկածի եւ դուռտ էշենի, որ է մօրքուրն եւ նո­րագիւտ մարազի դեղերն].այլ գրեմք ի վերայ Ղատին, զոր ինչ ունի ընդ ինքեան – Ղաֆայղանի համար մաճուն, ա՛ռ մարգարիտ Ե. դրամ... որ ազատի այս պիղծ ցաւուն ողորմութեամբն Աստուծոյ. ամէն:

18. 262ա-7բ ՃԽԷ.[Վասն ճուարիշներուն եւ ճու­տամ մարաղուն եւ մտպուխքն].աստ գրեմք ըզճու­վարիշ մաճուններն եւ զճուտամ մարաղին դեղն ի վերայ Ճէյին – Ճավարիշիս խուֆ, որ օգտէ թանծր խլթաներուն... կամ Գ. տուր, շատ օգտէ կամօքն Աստուծոյ:

19. 268ա-77բ ՃԽԸ. Աստ գրեմք զգեղեցիկ մա­ճուն­ներն ի վերայ Մենին – Մաճուն մուղաւի. ա՛ռ սինէմէքի ԺԲ. (12) դրամ... ի բան տա՛ր, քանի որ պիտենայ. բաւ է:

20. 278ա-9բ ՃԽԸ. [Վասն յերեսն եղած մարազ­ներն եւ նստատեղոյն]. այլ գրեմք ի վերայ Յի գրին, զոր պատեհ համարեցաք վասն յերեսին ցաւուն – Յերեսն զուհուր արած մարազներն... եւ վարդի եղով խառնէ՛ եւ քսէ՛, շատ օգտակար է:

21. 280ա-3բ ՃԽԹ.[Վասն նխրիսի եւ նանէ մէ­ճունի եւ նշանք պատրուգի եւ նուաղելոյ եւ ներ­բանքն եւ կրունկն ճղքածի, այլ եւ նստատեղոյն].աստ գրեմք ի վերայ Նուին, զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Նըխրիս, որ է անդամացաւն... խմէ8 անօթուց, լուծէ զփորն, հանէ զտուած դեղերն. եւ օգտէ Աստուծով:

21. 284ա-90բ ՃԾ. Վասն ամենայն ցեղ շարապ­նե­րուն եւ ըմպելեաց, որ օգտէ Աստուծով – [Զ]ամե­նայն ցեղ ըմպելի, որ Էոսէ բըժիշկն գրեր է իւր ձե­ռօքն... փրփուրն առ որ թանձրնայ եւ կապի. եւ աման ա՛ծ:

22. 291աբ ՃԾԱ.[Վասն որդնացաւի]. այլ գրեմք ի վերայ Ոյին, զոր ինչ գտանեմք – Որդնացաւի, որ ի տաքութենէ լինի... եւ ժամհրօքն տո՛ւր, խիստ օգտէ ողորմութեամբն Աստուծոյ:

– 291բ Վասն անդամալուծի դեղ – Որոյ անդամ­ներն ի վայր գայ... տո՛ւր տաք ջրով եւ ջուլպավ, խիստ փորձած է:

23. 292ա-4ա ՃԾԲ.Այլ գրեմք ի վերայ Չային՝ զոր ինչ կայ. չար խոցերն եւ չպաններն – Յայտնեմք աստ... գրած դեղերովն ըստածէ, ազատի կամօքն Աս­տուծոյ. ամէն:

24. 294ա-8բ ՃԾԳ.[Վասն պորտ ընկնիլն եւ պոր­տի պուռուն եւ պէլսովուխին եւ պատրուգներն եւ ամենայն հուկնայներն, որ է հօխնայ]. այլ գրեմք ի վերայ Պէյին – Պորտոյն ընկնելուն դեղն յայտնեմք. այս ցաւուն արապներն սախվայ թասիր ասեն... եւ զհիւանդն ի ներս նստեցո՛ւր, նա ողջանայ յԱստուծով:

25. 299ա-300ա ՃԾԴ.[Վասն դդմի ջրի եւ ջար­դածի] – Ջուր դդմի, որ օգտէ բրսեմ ցաւուն... եւ դի՛ր ի վերայ կոտրածին, Գ. օրն կցէ կամօքն Աստուծոյ:

26. 300բ-8բ ՃԾԵ.Վասն ամենայն ցեղ ջերմնոտի [եւ ամենայն ազգ ջրերի] – Յաառաջ զայն գրենք, որ օր մի բռնէ... անտի ծնանի շատ ցաւեր. բաւ է այս­քանն:

27. 309ա-13բ ՃԾԶ.[Վասն ռահիմին, որ է յար­գան­դի ցաւերն]. այլ գրեմք ի վերայ Ռային, զոր ինչ գտաք ի տաճկաց գրգէն – Ռահիմ, որ է՝ արապն ասէ... եւ աղի լեղի իւրեանց պատրաստ կենայ:

– 313բ Կենին մէջն գրած պատրոյգն արա՛ այս ցաւոյս, որ է այս նշանովս (մօտը նկարուած է նշանը):

28. 314ա-20բ ՃԾԷ.[Վասն ամենայն սֆուֆի եւ սրաճայի եւ սպեղանաց եւ վանձինն շինելիքն, որ է պանիր]. այլ եւ գրեմք ի վերայ Սէյին զսֆուֆներն – Սֆուֆ, որ օգտէ նգի եւ իսալի արեանայբերի. ա՛ռ խունկ Գ. դրամ... ի վերայ քթեթի հա՛ն, ի ցաւին տեղն դի՛ր, օգտէ Աստուծով:

29. 321ա-2բ ՃԾԸ.[Վասն վերաբերութեան եւ վարդք ցաւոց նշանք].այլ գրեմք ի վերայ Վեւին, զոր ինչ գտանի դեղորայք – Վերաբերութեան դեղն այս է. ա՛ռ ասորեկի հունտ... պատրաստ պահէ՛, որ չմեռանի հիւանդն:

30. 323ա-4բ ՃԾԹ.[Վասն տութմայի եւ տմէտ եւ տավայի միսկ մէճունի եւ տիլալթու դեղի]. այլ գրեմք ի վերայ Տիւնին, զօր ինչ ունի ընդ ինքեան – Տութմայի եւ ջուրփոխի եւ քամոյ... մեղրով խառնէ՛ եւ քըսէ՛, շատ օգտէ Աստուծով. փորցած է:

31. 325աբ ՃԿ.[Վասն րուպայի, որ է հեւք]. այլ գրեմք ի վերայ Րէյին՝ զոր ինչ գտանեմք – Րուպայ, որ է հեւքն. եւ նշանն այն է... տաք դեղեր տայ եւ զմարդն սպանանէ. բաւ է:

32. 326ա-8բ ՃԿԱ.[Վասն ցեցի, որ է սօղուլճանն]. այլ գրեմք ի վերայ Ցոյին՝ զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Ցեց, զոր արապն տիտան ասէ... զդեղերն շատ օգտէ աստուածային կամօքն. ամէն:

33. 328բ-9ա ՃԿԲ.[Վասն հիւանդին դեղ տալու ժամն ի վերայ ԺԲ. (12) կենդանակերպին]. այժմ գրեմք ի վերայ Տիւնին՝ այս ինչ ի հիւանդին դեղ առնելոյն ժամն ի վերայ լուսնին աւուրցն, այլ եւ վասն հիւանդին կենաց եւ մահու նշանին՝ ի յայլ տեղ գրած խիստ գովելի է – Հիւանդին յորժամ կամենաս դեղ առնել... թէ ոչ վնասի մարդն:

34. 330ա-6բ ՃԿԳ.[Վասն փէնզէհիր շինելոյ եւ ամենայն ազգ փորացաւի եւ մայասիրի եւ այլ այսպիսի ցաւոց հէպ եւ մաճուն եւ դեղորայք].այլ գրեմք ի վերայ Փիւրին, որ Փիւրն ինչ որ ուն[ի]՝ աստ է – Փէնզէհիր շինելոյդ դուռն այս է... հապ արա՛յ Դ., վաղվանէ Դ. իրիկուն ուտէ:

35. 337ա-8բ ՃԿԴ.[Վասն քնի դեղոց տղայոց եւ քէյֆ տվող մաճուններն եւ քրտնեցնելոյ եւ քոսի եւ քասուք շինելոյ խրատք եւ քթի խոցի եւ տամախի].այլ գրեմ ի վերայ Քէյին, որ ինչ ունի ընդ ինքեան – Քընի մաճուն է, տղայոց քուն բերէ. ա՛ռ էկիր սօտ ըռաղանէ... սղկէ եւ ի քիթն փչէ՛, խիստ փորձած են:

36. 339ա-41ա ՃԿԵ.[Վասն օձն՝ որ մարդոյ փորն մտնէ եւ օձիկ ցաւոց դեղն եւ օձի յարկաս շինելն]. այլ գրեմք ի վերայ Օյին, զոր ունի ինքէն զինչ եւ իցէ – Օձըն, որ մարդն խաթէ. ա՛ռ աղաւնոյ ձագ... երբ պիտենայ՝ ի բան տա՛ր. եւ այդ է:

37. 342ա-52բ ՃԿԶ. Գրեմք ի վերայ Ֆէին, զխրատն ֆռէնկ զահմէթին եւ զդեր(=ղ)երն նորա – Ֆրանկ զահմէթին ցաւերն ցուցանէ եւ նորին դեղերն... հէրլէ խմէ՛ անլի. շատ օգտէ Աստուծով:

Ե. 353բ-97ա ՃԿԷ.[«Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ. Զօրութիւն դեղերոյն»]

[Վասն բառի ամենայն դեղոց Զ. [6] լեզուաւ. ցանկից] (ունի 6 սիւնակ՝ ա. «Անուանք դեղոց՝ տաճկի, հայոց, հռոմոց, ֆռանկի, յարապի, պարսից», բ. «Որ­պի­սութիւնն», ա. «Աղէկն», դ. «Բնութիւն», ե. «Չափն», զ. «Դեղերու զօրութիւնն է»):

Ծնթ. Հմմտ. ձեռ. 413, 65բ-100ա, Ամիրդովլաթի Ամա­սիաց­ւոյ Ախրապատին, ԻԳ.՝ Քսան եւ երեք դուռն, որ յիշէ զդեղերուն զօրութիւնն եւ զանունս հինգ լեզուաւ, զոր գրեալ եմք աստ, զորս տեսանես կարգաւ ի վերայ այբուբենից:

Զ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ., շղագիր

1. 341բ (1804 թ.) Տաղ ուրախութեան («ՍԵՐՈԲԷ»).

Սարսափելի բարկութիւնն Տեառն մինչ մեզ հասա­նէր, / նախ չարարմատ չէզոք տունկն պարսկի բուսա­նէր, / որոյ աճեալ փշովք զսիրտս մեր խայթահարէր, / ճմլեալ զազոխ զաղիս դառն մրուր մեզ արբուցանէր, / այս պատուհաս արժանահաս, ոհ առ մեզ եհաս, / զարթիցէ նոր ողբս երգեսցէ հինն Երեմիաս:

Երկրորդ, իբրեւ յիշեալ չարիքն փոքր-ինչ հեռացան, / ըստ նոյն ցասման տարերք երկրի չարախռնեցան, / վասն որոյ բոյսք արտորից իսպառ չորացան, / եկն սովն, չքաւորաց հոգիքն քաղեցան, պա[տուհաս]:

Րենասաստ այն մեծ պատուհաս յորժամ անցանէր, / երորրդ սաստիկ մահտարաժամն իսկոյն ժամանէր, / զմեծն եւ զփոքրն ոչ խտրելով ի կենաց հանէր / եւ զմնացորդսն յերկրէ երկիր հերգեալ հալածէր. այս պա[տուհաս]:

Օր ըստ օրէ չքաւորել բնակիչք յուսային, / չորրորդ զանհուն ապրանս յանկարծ հրոյ ճարակ տային, / այս բացայայտ աղաղակն էր օրինաւորին, / զի բազումք յայնց զկողմն ունէին զԴաւիթ գազանին. այս պա[տու­հաս]: Այս բացայայտ բարկութիւն էր իսկ աստուա­ծային, / զի անմեղ տղայսն յայնձնեալ էին Սերօբ շնա­ցո­ղին. այս պա[տուհաս]:

Բարեխրատ եւ արդար Տէրն նորոգ զայրացաւ, / նոյն ժանդախտն հետ սակաւու կրկին գոյացաւ, / զգա­յութթեանց, որով մեղաք թիւն լրացաւ, / ընդ յանցա­նացն արժանապէս պատիժն հատուցաւ. այս պա[տու­հաս]:

Էր հազար ութ հարիւր եւ չորս (1804), / օրն նոր տարի, մինչ ի Տղմուտ մուխրան / զայս ի կարճոյ յայտ արարաք / ըստ եղանակի որպէս ի չպիչապն ձայնի / անուն խոնարհ յօրինողիս դիտողաց յայտնի. այս պա[տուհաս]:

2. 2ա(նոտրգիր) [Վասն չար աւուրց] – Օ՛վ յեղ­բա՛յր, յամիսըն Բ. օր կայ, որ չար է, յաս յաւուրքըս պատրաստ կացէ՛ք... յայս յաւորքս պիտի լավ մսխայէթ յեղնայ, սուրայ յամութօվ չի լինի:

3. 328բ [Վասն գլխացաւի] – Եթէ գլուխ մարդու ցաւայ, կենաց դեղ յայնժամ արա՛յ, որ լուսինն ի Խոյն լինի, բայց առանց երկաթոյ եւ դեղն օգտագար գոյ մարդույն:

4. 197բ Անթառա՛մ ծաղիկ, անդատապարտ շառա­ւիղ, վերաբուսեալ յարմատոյն յԵսսեա, զքեզ Եսայեաս կանըխաւ վերագոչեաց եօթնարփեան շընորաց հոգւոն ընդունարան գոլ Ա[ստուածածին]:

Հմմտ. ձեռ. 1576, 23բ:

5. 252բ Մլհամ եարայի թրի լինի կամ դանակի, առաւօտուն եւ երեկոյեան... քսէ եւ վիրաց դի՛ր, լաւանայ Աստուծով:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

135բԳրեցաւ ՌՃՂԷ. (1748), ի Թոխաթ, ի խնդրոյ տիրացու Պօղոս բժշկին, ձեռամբ մեղաւոր Յակոբիս:

185բ Եւ թէ այլ դեղ ուզես, տե՛ս ի վերայ Օյին՝ շատ կայ, թէ փորն օձն երթայ կամ օձիկ լինի, գի՛տ եւ բանեցուր յայս կարգսով, պատուակա՛ն եղբայր, եւ զմեղաւոր Թոխաթեցի Յակոբ դըպիր յետին գրիչս յիշեա՛յ, զի դու յիշեալ լինիս ի Քրիստոսէ. ամէն:

266ա ՌՃՂԷ. (1748) թվին, յուլիսի ԺԴ. (14), օրն Ե.շի, Զ. ժամու կէս՝ ետ կէս աւուրն, խաւարեցաւ արե­գակն, Աստուած ի բարին կատարէ:

298բ Զմեղաւոր Թոխաթցի Ակոբ դպիրս յիշել մաղթեմ:

352բՇնորհիւ եւ ողորմութեամբ եւ կարողու­թեամբն ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, աւարտեցաւ գեղեցկայարմար բժշկա­­րանս այս լաւ եւ ընտիր օրինակաց՝ ի հայոց եւ ի տաճկաց, ի խնդրոյ (1-2 բառի տեղ բաց) մահտեսի Խու­լիճանի որդի տիրացու Պօղոս բժշկին, որ եւ ինքն քան զչափն աւելի աւխատեցաւ, եւ շատ կեանք մաշեց. եւ որքան տաճկաց գրոցն առած դեղորայք կայ, ինքն իւր ձեռօքն թարգմանեաց եւ օրինակեաց, որ մեք այլ գրեցաք ի վայելումն անձին իւրոյ: Արդ, որք հան­դիպիք այս գեղեցիկ Բժշկարանիս կամ ընթեռնուք եւ կամ օրինակէք եւ կամ օգտիք ինչ ի սմանէ, յիշեցէ՛ք ի սուրբ յաղօթս ձեր զվերոյ գրեալ տիրացու Պօղոսն եւ աշխատասէր բժիշկն՝ հանդերձ ամենայն զար/353ա/­մօքն իւրովք եւ յօժար սրտիւ տո՛ւք զողորմի, զոր Տէր Յիսուս փրկիչն ամենայնի յիշեսցէ զձեզ ի միւսանգամ գալստեանն իւրում. ամէն:

Արդ, գրեցաւ Բժշկարանս այս ի թուաբերութեան մերում տօմարի երկշրջանի, երկյոբելենի եւ եռմետա­սանի (532x2+100+33+551=1748), ի յամսեանն յուլիսի ԺԴ. (14), աւուրն Ե.շաբաթ, Զ. ժամուն, որ արեգակն խաւարեցաւ, եւ աստեղքն երեւեցան, ի սոյն աւուրն զրաւ եղեւ գրոյս ի քաղաքս Թոխաթ, ընդ հո­վանեաւ Սրբոց Խ. (Քառասուն) մանկանցն, ձեռամբ տիրացու Աւետիքի որդի՝ մեղաւոր եւ ամենաթշուառ, սուտանուն Յակոբ դպրի, որ եւ հայցեմ հանդիպողացդ այս ծաղկաւէտ բուրաստանիս՝ ներումն շնորհէք անարհեստութեանն մերում, եւ սղալանացն մերոց մի՛ ձանձրանայք վասն սիրոյն Քրիստոսի՝ եթէ կամիք, եւ զմեղաւորս այլ յիշման արժանի արարէ՛ք եւ Աստուած ողորմի՛ ասացէ՛ք, զոր Տէր Յիսուս ձեզ եւս միշտ ողորմեսցի աստ եւ ի հանդերձեալ կեանսն: Այլ եւ զայս խնդրեմ ի ձենջ, հա՛յրք եւ եղբա՛րք, որ զգիրքս լաւ պահէ՛ք, / ի հրոյ եւ ի ջրոյ խնայէ՛ք, / եւ զկողքն յետ որ շրջէք, / ամուր ձեռօք դուք բռնեցէ՛ք, / որ զկապքն չա­պա­կանէք, / թքոտ ձեռօք թուխտ մի՛ շրջէք, / թէ որ այս­­պէս խնամ առնէք, / արքայութիւնըն ժառանգէք. ամէն: Հայր [մէր]

Նա եւս առաջին գրողն գրքիս՝ տիրացու Զաքա­րիայն այլ յիշեցէ՛ք, որ նա եւս առաջ Ա. քանի տետր գրած էր, մնացեալն մեք աւարտեցաք. բաւ է:

385բ (ստ. լս.) Յորժամ մտայ յուլիս ամիս, / ճանճն շատցաւ ի չարդախիս, / կու խածատեն Յակոբ գերի / 386ա/չեն թողուր հանգիստ եղկելիս, / որ հասա­նիմ յա­ւարտ գրիս, / պակասեցաւ լոյս աչերիս: / 386բԳիրքս մնայ աստ երկրիս, / ձեռքս փտի ներքեւ հողիս, / ով որ տացէ մեզ ողորմիս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 214բ (1798 թ.) Ես՝ Տաթեւացի Մեսրօպեան Պօղօսի որդի Գրիգորս, որ եղէ սարկաւագ ի սուրբ գերազօր վանըս Ստաթէի՝ յայնմ ժամանակի, յորում Ախտայ շահ անուանեալ պարսիկն եկն յերկիրըն մեր բազում հեծելովք եւ զօրօք՝ որպէս զի առցէ ի յանառիկ բերթըն Շուշի եւ ըմբռնեալ զխանն, հնազանդեցուսցէ իւրոյ թագաւորութեանն: Վասն զի ոչ կարաց յաղթել եւ առնուլ զբերթըն, այլ զի ետես թէ ոչ կարէ առնուլ, յայնժամ առեալ զզօրսն իւր, դարձաւ հետս. եւ զամե­նայն գեղորայք, որք կային արտաքոյ բերթին, եթէ՛ ի մեր­ձաւորսն եւ եթէ՛ ի հեռաւորսն, միաժամու գերի արար: Քանզի յայնմ ժամանակի յերկիւղ շանն յայնմիկ Տաթեւացիք հնազանդեցան Նախչուանու, ինքեանք չուեալ չոքան եւ թողին զսուրբ աթոռս զայս ի ձեռս թշնամեաց, եւ եկեալ մտին անօրէնքն, որպէս ըստ կա­մաց իւրեանց հաճոյ թուեցաւ՝ նոյնպէս արա­րին, եւ թողին զսուրբ տունս դատարկ եւ ունայն ի յամենայն ընչից՝ եթէ՛ եկեղեցականաց, եթէ՛ արտա­քոա­կանաց եւ եթէ՛ այլ ամենայն մարմընաւոր պիտո­յից, մինչ զի եւ զմիաբանքն եւս ցիր եւ ցան արարին աստ եւ անդ, եւ եղեւ լուսաշէջ եւ աղօթաշէջ սուրբ աթոռս, եւ էր թվին հայոց այս ՌՄԽԷ. (1798): (այլ ձեռքով)՝ Գամաւ Աս­տու­ծոյ ես՝ Տաթեւացի Յարութիւն, Միքաէլս:

2. 300ա (ԺԸ. դ., շղագիր) Աստուածաստեղձ ծառ, անուն Որդյույ, գին աստուածաբեր, առատ եւ հորդ, մեզ սեպական այլոց է խորդ մեղաց քավիչ, մարդկան միճնորդ, գինի, գինի, անուշ գինի, իմ սիրելեացս անոշ լինի: Ես տիրացու Պապոյս գերեցի:

3. 122բ (ԺԸ. դ., շղագիր) Բազմաշխատ հօր իմոյ տեառն Գրիգորին:

4. 123ա (1809 թ., շղագիր) Ես /// Պապա, թոռը Յարութիւնի՝ որդի տիրացու Պապաի ՌՄԾԸ.ին (1809) գրեցի:

5. 216բ (1810 թ., շղագիր) Աստուած աստեց ծառ, անուն, որդ, յուժգին, աբեր, առատ եւ հորդ մեզ սեպա­կան, այլոց է խորդ մեոց քավիչ, մարդ, գառն, մեճ­նորդ, գինի, գինի, անուշ գինի իմ, սիրեացս անուշ լինի: Ղօվտն ելեալ ի Սոդօմա, չարն նախանծել ընդ նմայ, շվայտութեամբ պատրեաց զնա, յետ յանցանաց, որ հագամա, գինի, գինի, անուշ գինի, իմ սրելեաց անուշ լինի: Մելքիսեթեգ ըզքեզ մատուց մեծին Աբրահամու արպուց, հոգով ըզնայ ուրախացուց, հաց եւ գինի մեարացուց գինի: Թաթեւացի Գէորգ ազնիւ տիպրիս ՌՄԾԹ. (1810). (լս-ում)՝ Պապու թոռն:

6. 78բ (1833 թ., շղագիր) Թվին ՌՄՁԲ.ին (1833), մայիսի ԺԲ.ին (12) կէս գազ ծուն եկաւ:

Թվին ՌՄՁԲ.ին (1833), նոյեմբերի ԺԴ.ին ծույն եկաւ: Ես՝ տէր Սարգիսի թոռըն, Գրիգորի որդի Գէորգս, գրեցի:

7. 78բ (1834 թ., շղագիր) Թւին ՌՄՁԳ. (1834), մայիսի Բ.ին, օ՛վ սիրելի եղբայրք, գըշեր ես երազ տեսի /// (2-3 բառ ջնջած) գլխէն մեծ սեռը, որո (չշարունակուած):

8. 1բ (1840 թ., շղագիր) Ի 1840 ամին ես՝ տէր Սողոմօնի որդի մէլիք Անդրիասս գրեցի այս յեքիմարանս:

398բ (1840 թ.,) Ի 1840 ամին, ի 20 յունիսի երկիրն շարժեցաւ, լեառն պատառեցաւ ահակին:

9. 336բ (1840 թ., շղագիր) Ի 1840 ամին, ի 20 յունիսի /// (8 տող անընթեռնելի՝ վրան նոր յիշատա­կարան գրուած լինելու պատճառով) բաշին վէրէն օթախն տարվազին կըշտին պուրջն փուլ եկաւ, ուրիշ բաներ շատ իրար եկեաւ:

– (վրան յետագայում գրուած նորը եւս ան­ընթեռնելի)՝ /// էր ասէր եկն մարախ եւ կարկուտ/// (1 տող անընթեռնելի) գիրք /// (4 տող):

10. 398բ Ես տարցու Խաչատուրս Շեկահողցի Վարդանեան, որ է յիշատակեցի իմ եղբար Խաչատու­րին ի յորդին է Ղազարի. 1841կին:

11. 2բ (1840 թ.ին գրուած 10 տողանոց ան­ընթեռնելի յիշատակարանի վրայ, ԺԹ. դ., շղագիր) Ես՝ ի ներքոյ սորին ստորագրեալ 5 օսկի Կարսոց նահանգին գնեցի գիրքս հալալ արդեանց իմոց: Աստ այս եղծած յիշատակ է ի դուռն Սուրբ Կարապետ վանուցն Նշա/// Թումայ անապատին: Տէր մեծարու քիչ նորա գրիս Յարութիւնն /// (1 տող անընթեռնելի):

12. 81բ (ԺԹ. դար, շղագիր) Մեծապատիւ եղբբեար տիրացու (էի յԱղվելէլի) Աղավէլի հօդ եմ, որ:

13. 137ա (ԺԸ. դար, շղագիր) Ծառա տերացու Եղիայ (նման 167ա):

14. 190բ (ԺԹ. դար, շղագիր) Ի /// [Ս]րբոյ Աթոռոյ առաջնորդ Մարտիրոս վարդապետէ ժամանեսցե գիր սիրոյ, ողջունի եւ օրհնութեան եւ նամակ:

ՆՇՈՒՄ՝ 2ա՝ «978, 2739»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 147բ անընթեռնելի, 398բ սեւով, ութ­ան­կիւն՝ «ՍՈԼԹԱՆԱԼԻ ///» (2րդ տողը անընթեռ­նելի):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «յամենայն ժամ աղաչանք իմ այս է առ յօրինօղդ համայն սեռից, զի կարճառօտ, յամենայն ժամ աղաչանք իմ (երիցս), յյամենայն, յաղագս ընդա աեջոյն դդդդ փշեփաի, էի, շուշահովամն յաեզ, րա­փոնօգ, գրչափորձարարա, աբգդ», 6 տող ջնջած, երեւում են միայն տողերի սկզբնատառերը՝ Շ, Ի, Ո, Եւ, Է, Յ», 1բ՝ «Հմր 1840, Յ (13անգամ), ի 1840 ամին ի, այս է ի թիւս, տառեր՝ ա-դ, ա-դ, ա-թ, ա-ը, ն (8 ագամ), հրա­ման նորին կայեր», 78բ՝ տառեր՝ ն, «Նարեգ», 81բ՝ «մաեց մեծապ աբգդեզէ», 112բ՝ «Որ արեգակն չկարէ հսյիլ առ ծորէն, տակի կեղեւն եւ յիստակէ եւ վար­դեջրով սնուր, աղայ եւ մաղայ, Ե. տրամին Ա. տրամ պաղ շաքար, աբգագաաբ», 115բ՝ «Զզղարա­ղաճին արմատն ի կրակն դնես, որ վառի եւ ի դուրս եղած ծարէն ջուրն որ վազէ, ա՛ռ զայն ջուրն եւ ի հիւան­դութիւնէ եղած խլին յա ն (18 անգամ)», 116ա՝ «օգտէ Աստուծով», 121բ՝ «բաղ մաշ խատ հօրդ եմ», 131ա՝ «Այսօր տօնէ ծըն Այսօր տօնէ ծընընդեան /// Տեառն մերոյ եւ հատնութեան տվետի Այսր արեւն արգար», 151ա՝ տառեր՝ բաաչպ, 154բ՝ «եվ փոխինդ արա՛», տառեր՝ ա-դ, 155ա՝ Գ, 162ա՝ «չընչըն չի ծառայ պա­պայ առնւ ատ մի որ է գուղին անուն թաթն: Որոյ եղէ ես», 167ա «Ամէն ///» 182ա՝ «Արի՛ք, եղբա՛րք, եղցուք այսօրակէս տա/// ///ե [տա]ն ահա որ քերտա», 189բ՝ տառեր՝ ա-թ, 190բ՝ տառեր ա-է, ա-ֆ, ա-ե, 214բ՝ «յաղագս մարդակազմութեան. ամեն, յաղագս մար­դակա», «գգ գրչափ», 216բ՝ «ԱԱԱստուած», 229բ՝ «զիջուածք դեղերն», 237ա՝ «Աօեղին տաճար ե ճա­ռա», 244բ՝ «Կարապետ», 254ա՝ «ի» (չորիցս), 267բ՝ «աբգ ժիլ, ֆի ֆիտասչին ճավաշ», 298բ՝ «Զմեղաւոր Թոխ», 336բ՝ «Աստուած» (չորիցս), «Աստըւած աստեղ ծառ, ի գոց ձեռաց ես ուր փախեաց, գամուր ուրեք տաա», 341բ՝ տառեր՝ ա-ը, «տեղին տաճար բանի», տառեր՝ ա-զ, 397բ՝ տառեր, աղիւսակ, որի մէջ զա­նա­զան տառեր՝ աե, յո, եզ, իթ, որ, պճ., ան ած, խզբզոց, «մեծ կարոտ, պայծառ, ամէն» (կցագրով, հնգիցս), 398ա՝ «զա աթոոոռ, Թադէի, ա-ծ», 398ա «Ի դրանէ հրեշտակահիմն սրբազան առաքելոցն Պետրոսի եւ Պօղօսի գլխաւոր առաքելոցն Քրիստոսի Գրիգոր եօթ­նա­լուս վարդապետէն (երկիցս), Աստուածաստեղծ ծառ, բարձր, Տէր», զանազան տառեր՝ է, մամ, 398բ՝ «յա­մենայ, եարէ, երկիգպար: ի վասն իւրն լինելոյ վասն իււրն լինելոյ Արլքանա(՞)»: 118ա, 149բ, 150բ՝ թանաքով խզբզած:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ թռչուն 150բ, 154բ, 214բ, 229բ, 261բ,262բ, հրեշտակ 155ա, մարդ՝ 245բ, մարդու գլուխ 154ա:


2740

ԹԷՈԴՈՐՈՍ ՎՐԴ. ՇԻՐԱԿՈՒՆԻ, ՆՈՐ ՔՆԱՐ ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՆՔ (Գանձակ)

ՌՅԽ. 1891


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 222 (էջակալուած 1-430, որ է՝ 1ա-215բ). չգրուած՝ 1բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Իx12 (Ա 14, Ե, Է, Թ, Ժ, ԺԲ 10, Զ 16, Ը, ԺԱ 8, ԺԹ 11, Ի 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. սպիտակ, գործարանային ստուերագծումով (թ. 1-17, 24-6), այլ, սպիտակ, ճնշագծումներով (թ. 27-131), սպի­տակ, համեմատաբար բարակ (թ. 132-215), դեղնաւուն (թ. 18-23), դեղնաւուն այլ (216-22), ճնշադրոշմներով՝ թ. 1, 4-7, 15-7, 207-8, 216 ոճաւորուած ուղղանկիւն՝ «No 5/ Способина / ИК», թ. 18-20 բոլորակ՝ «No 7», թ. 133-6, 145-8, 157-60, 169-71, 185, 193-4 ոճաւորուած բոլորակ՝ «Фабрика Платунова / No 8», թ. 222 ոճաւորուած ութանկիւն՝ «No 7»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,5-28.8x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24-26x9-18): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 24-8: ԿԱԶՄ՝ սեւ զարդագծերով նարնջի ծաղ­կա­թուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը եւ մէջքի ու եզրերի կաշին մաշուած. p. 215-6ի միջեւ կտրած-հանած 2 (թերեւս չգրուած) թերթ, կազմաստառները, թ. 1, 216, 220-2՝ խոնաւու­թեան դեղին, արտաքին լուսանցակողը եւ 123ա, 132բ, 134ա՝ թանաքի հետքերով:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-215բ [Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, Նոր քնար հայկական]

1. 1ա [Տիտղ.] Նոր քնար հայկական, երկա­սի­րեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի: Կրկին եւ կրկին արտագրեալ 1891 ամի, ի 12 փետրվարի, ի յազգային թուականի ՌՅԽ. 1340 (1891), ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչակապու:

– 2ա-3ա Յառաջաբանութիւն – Զկնի կործանման բաբէլական աշտարակին... Թէոդորոս վարդապետ Շի­րա­կունի, ի յամի ազգական ՌՅԽ. (1340) եւ յամի փրկչա­կան 1891, ի 12 փետրվարի, ի վանս Սրբոց Թարգ­մանչաց Խաչակապու:

– 3բ Հնչեա՛ քնար արտասու[ա]թոր, / զաղէտ հա­յոց սեւ բախտին... յընտիր լեզու քո հայկական / երգ աւաչեա՛ գերազանց: Թ. վ. Շիրակունի:

ա. 4ա-5ա Գլուխ Ա. Ողբերգութիւն առ մայրա­քաղաքն Անի եւ ի բերանոյ նորա դիմառնութիւնն առ Հայաստան – Հայկազն Անի՛ քաղաք, գահ արքայից, / շքեզ պարիսպ քաջ հսկայից... ուրախացի՛ր, ուրախա­ցի՛ր, / Անի՛ քաղաք, զուարճացի՛ր*... զի քո անուն գոլ անմոռաց / յորդւոց յորդիս միշտ յաւիտեան: 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

Ծնթ. 1. Այս եւ յաջորդ մի շարք միաւորներում առաջին տան վերջին տողը կրկներգ է, որ գրուած է նաեւ վերջնա­տո­ղից յետոյ (աստ՝ ունի եւս 2 կրկներգ, բերում ենք միայն վերջ­նա­տողից յետոյ կրկնուողը՝ «Ուրախացի՛ր, ուրա­խա­ցի՛ր, Անի՛ քաղաք, զուարճացի՛ր» սկսուածքով): Միաւորների վերջում հեղինակը գրել է գրութեան վայրն եւ ժամանակը:

բ. 5ա-6ա Գլուխ Բ. Առ մայրաքաղաք Անի – Չնաշ­խարհի՛կ մայր քաղաքաց, / զքեզ նման չիք յաշխար­հաց... թող լան աչեր Բագրատունի, / հայրենասէր աչք գեղանի: Ի 1857, ի գիւղն Արդիկ:

գ. 6ա-7ա Գլուխ Գ. Ողջոյն ի ձօն Անւոյ – Ողջոյն քեզ, ո՛վ չքնաղ Անի, / ողջոյն, քաղա՛ք հայոց ազգի... յիս գթասցի Տէր ամենից, / զիս կորզեսցէ յայս աղե­տից: Ի 1862 ամի, յԱնի:

դ. 7բ-10ա Գլուխ Դ. Եղերգութիւն առ մայրաքա­ղաքն Անի եւ ի բերանոյ նորա դիմառնութիւն առ Հայաստան – Հայկազն, կորուցել ես առիւծ արքայք, / ի՛մ Անի, հաւաքել ես գլխոյդ չար պայք իմ ջանի... Անիս ուրախ լիներ հայոց մխիթար: Թ. վ. Շ., ի 1862 ամի, ի գիւղ Արդիկ:

– 10ա Յաւելուած – Արծիւն յաղթող եմուտ յԱնի ի կրկէս... Է հաւա[տ]չեայ Անւոյ կանգման պատուառաք:

ե. 10ա-1ա Գլուխ Ե. Երգ առ Անի գահն Բագ­րա­տու­նեաց ի գոյն «Ասում ես դիմացիր» տաղինԱնի՛ քաղաք՝ ակ պատուական, / որբ հայոց ազգիս հե­րիք մորմոքիս... ասում ես մի՛ լար, Անի՛, / մի՞թէ եմ անբան, թէ՞ անշունչ արձան... թող մնայ իմ սիրտս ի մէջ աղէտի, / միշտ, տարուէտարի: Թ. վ. Շ., ի 1859, ի գիւղն յԱրդիկ:

11ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. Այս երգը տպուած է «Սոխակ Հայաստանի» երկրորդ հատորի մէջը»:

Ծնթ. Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հայաստանի. Լիա­կա­տար երգարան, Խմբագրեց Աւագ Գրիգորեան. Աշխատու­թիւն Ե., հտ. 2, Բաքու, տպ. Հայոց մարդասիրական ընկերու­թեան, 1875. VIII, 258, XIV էջ (շար. 17x5 սմ), էջ 39-40» (այսուհետ՝ «Սոխակ», Բ.):

զ. 11ա-2ա Գլուխ Զ. Եղերգանս առ Անի եւ ի բե­րա­նոյ դիմառնութիւն առ Հայս – Ասէ հայն. Ողբս յօ­րի­­նել քաղցր է սրբոց, / չքնա՛ղ Անի, չքմե՛ղ Անի, շքե՛ղ Անի... աւա՜ղ մանկիկ, ափսոս գառնիկ... պար­գե­ւ­ա­նուն Շիրակունի: Երգեցաւ ի գիւղն Արդիկ, 1854 ամի:

է. 12աբ Գլուխ Է. Շէր գեղեցիկ առ Անի – Հնչեա,՛ մուսա՛յդ գեղանի, հնչեա,՛ աղո՛ւ աղաւնի... աւաղ Անի, ջան նանի... ընդէմ պարսից կայր ի բերտ: Երգեցաւ ի գիւղն Արդիկ, 1857 ամի:

ը. 12բ-5բ Գլուխ Ը. Խօսակցութիւն Մասիս եւ Ա­րա­գած լերանց Հայաստանի – Ասէ Արագած. Քաղցր եւ պատուական եղբայր ի՛մ Մասիս... ձեզ ասեմ, լե­րի՛նք, հերիք, այդ բաւ է: Երգեց Թ. վ. Շ., 1860 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

թ. 15բ-6ա Գլուխ Թ. Առ տիրամայր ամենասուրբ կոյսն Մարիամ – Երանի է քեզ, Տիրածի՛ն, / եղեր տա­ճար անճառ Բանին... աւա՜ղ, աւա՜ղ ինձ՝ եղկելոյս, / լե՛ր ջատագով, ո՛վ սուրբ կոյս... միշտ բարեխօս լե՛ր վասն հէքոյս՝/ ինձ՝ անարժան Շիրակունւոյս: Ի գիւղն Ար­դիկ, 1851 ամի:

ժ. 16ա Գլուխ Ժ. Տաղ առ սուրբ կոյսն Աս­տուա­ծա­ծին – Մարգարտաշար մանեակ պարանոցիդ երկ­նա­ռաք... ո՛վ տիրուհի, մաքուր կոյս, / լե՛ր բարեխօս վասն հէքոյս... տո՛ւր իմ մտաց պայծառ լոյս, / ճա­նա­չել Տէրն իմ Յիսուս: Ի գիւղ Արդիկ, 1857 ամի:

ժա. 16բ Գլուխ ԺԱ. Տաղ սիրոյ – Զքեզ գովեմ, սի­րու­հի՛, / սէրդ ինձ ձօնեա՛, տիրուհի՛... ժամ է ծառոց ծաղ­կելոյ, / ժամ է ծաղկանց բացուելոյ... սակաւ բանիւ քեզ ընծայ / բերան իմոյ ահա տայ: Թ. վ. Շ., ի գիւղն Արդիկ, 1854:

ժբ. 17ա Գլուխ ԺԲ. Յորդոր մանկանց հայոց – Ո՛վ պատանիք մեր քաջազուն, / ահա բացաւ ծաղկեալ գա­րուն... ջանացէ՛ք, եղբա՛րք, ջանացէ՛ք, ո՛հ... որով լի­նէք հոգւով պայծառ: Ի 1858 ամի, յԱրդիկ:

ժգ. 17ա-8ա Գլուխ ԺԳ. Տաղ առ Արագած – Արդ, դու, ո՛վ Արագած, որջդ այծեման... ուսումն է անգին գանձ / եւ ծաղիկ նարդոս, / հազուագիւտ նարդոս: Թ. վ. Շ. 1855 ամի, ի գիւղ Արդիկ:

ժդ. 18աբ Գլուխ ԺԴ. Տաղ ի ժամ գարնան – Այ քաղցրի՛կ առաւօտ բարելից գարնան... ըստ իւրեան կա­­րին, որ լսողք բերկրին: Ի 1858 ամի, ի գիւղն Ար­դիկ:

ժե. 18բ-9բ Գլուխ ԺԵ. Յորդոր հայ տղայոց – Հիա­նա­լով կարի ափշեմ, / երբ հայկազանց նախնեաց հա­յիմ... արի՛ք, արի՛ք, մանկունք արի՛ք, / սերուն[դ]ք Հայ­կայ, քաջ պատանիք... չէ պարտ գիտել զուր աշխա­տանս: Ի 1856 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

ժզ. 19բ Գլուխ ԺԶ. Շէր սիրոյ – Ե՛կ, ով իմ սիրո՛ւն սիրելի, / ե՛կ, փութա՛, արի՛... ե՛կ, ով ի՛մ սիրուն: Ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

ժէ. 19բ-20ա Գլուխ ԺԷ. Շէր քաղցրանուագ – Ե՛կ, ցանկալի, ազնի՛ւ թութակ... այ ի՛մ թութակ, անգին տատրակ... մեք ցնծասցուք զայս ասելով: Ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

– 19բ Հեղինակի՝ «Այս երգը տպած է «Սոխակի» յերկրորդ հատորի մէջը». տե՛ս «Սոխակ», Բ. էջ 99:

ժը. 20աբ Գլուխ ԺԸ. Տաղ ուրախութեանն – Թու­թա՛կ՝ ազնիւ թռչուն, երգէ անուշակ... արդ, եկա՛յք ցնծասցուք քաղցր երգելով / զամենայն հերծուածողք ի բաց վանելով... այլ պարտ է զբան նորին դուք պա­հէք: Ի 1853 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

ժթ. 20բ-1բ Գլուխ ԺԹ. Երգ առ Վարդան բազմ­երախտ զօրավարն հայոց Մամիկոնեան սուրբ նա­հա­տակն – Եռանդ սրտին, հոգւով ջեռեալ զարգ­նայր... սպարապետ Մամիկոնեան քաջ Վարդան: Թ. վ. Շ. ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

ի. 22աբ Գլուխ Ի. Ի պաշարումն զօրաց հագա­րացւոց զքաղաքն Ալէքսանդրապօլ (հին Գումայրին) ի Շիրակ, 1853 ամի – Ալէքսանդրապօլի քաղաք աննման... եհար վանեաց, ցրուեաց ի զէն եւ ի սուր / ծա­խեաց զօրս հագարեան անձրեւէր անդ հուր... լե­զուօք մեղր յօրինել բազմաց դուրական: Ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

իա. 22բ-4ա Գլուխ ԻԱ. Ներբողեան ընդհանուր նախարարի կովկասեան-արարատեան սպարապե­տի Բարսեղ իշխանի Բէհբուտեանց վասն յաղ­թու­թեանն զօրաց հագարացւոց ի գաւառին Շիրակայ, ի վերայ Ախուրեան գետոյ, 1853 ամի, ի 26 նոյենբերի – Թագ պարծանաց տանն Ռուսաց հռչակեալ... գե­րա­հռչակ, գերահամբաւ, գերագով. / գերաշխարհիկ քաջ իշխանդ Բեհբուտով... տիրեալ զերկիր Շարայա­ւան հայկազանց: Ի 1853 ամի, ի Շիրակ՝ ի գիւղն Արդիկ:

իբ. 24ա-5բ Գլուխ ԻԲ. Ներբողեան ընդհանուր սպա­­րապետի կովկասեան Բարսեղ իշխանի Յօվ­սէփեան-Բեհբուտեանց, երկրորդ պատերազմի Շի­րակայ՝ ընդէմ հագարացւոց, 1854 ամի – Զուարթա­ցան դաշտք եւ լերինք, աշխարհ համայն ռուսաց... ո՛վ քաջ իշխան, մեծ Բեհբուտեան, Բարսեղ իշխան Յօվ­սէ­փեանց... դու ես պսակ, դու ես պարծանք տանս Հայոց Արամեան: Թ. վ. Շ., ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

իգ. 26ա-7ա Գլուխ ԻԳ. Բան առ սուրբ եկեղեցին – Ի սուրբ ծնողէդ, յորում ժամու ես ծնայ... վասն իմ՝ հէքոյս միշտ հանապազ պաղատեալ: Թ. վ. Շ., 1865 ամի, ի վանս Շօղակաթու, ի Վաղարշապատ:

իդ. 27բ-8ա Գլուխ ԻԴ. Զգացում ի թմրութեանց – Կաթոգին հառաչմամբ կենօք մաշեցայ... վայ երգեմ, վաշ կարդամ վասն եղկելոյս, / դու լե՛ր ինձ ապաւէն, ո՛վ Տէր իմ Յիսուս... աջակողմեան պարան զուարթնուց գնտին: 1851 ամի, գիւղ յԱրդիկ:

իե. 28ա Գլուխ ԻԵ. Աղերսանք զղջացի ալ սրտիւ – Լո՛ւր, Տէ՛ր իմ Յիսուս, ի քեզ պաղատիմ վասն իմ ցաւոյս... փրկի՛չ, փրկի՛չ, փրկի՛չ, / փրկեա՛ ի ցաւոյս ոհ, ոհ, որ զիս խոցոտէ... գէթ համարեա՛ զիս ոհ-ոհ-ոհ Մաղքոս չար ծառայն: Ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

իզ. 28բ Գլուխ ԻԸ. Տաղ յարութեան Քրիստոսի Աս­տուծոյ մերոյ – Ի լուսափայլ գերեզմանին... յաղ­թողն առնէ արտ գերեդարձ: Ի 1861 ամի, ի գիւղն յԱրդիկ:

իէ. 29աբ Գլուխ ԻԷ. Առ նահապետս Հայոց – Հայկ լայնալիճ աղեղնաւոր... բախտ, թագ հայոց չկան, ո՞ւմ կաս: Թ. վ. Շ., 1871 ամի, ի յՈւտիս՝ ի գիւղ Նիժ:

իը. 29բ-30ա Գլուխ ԻԸ. Ուղերձ առ տիրամայր սուրբ Աստուածածինն – Ո՛վ տիրուհի, կոյս գովելի... ցօղեա՛ զցօղդ ողորմութեանց: Ի 1862 ամի, ի յԱրդիկ:

իթ. 30բ-1բ Գլուխ ԻԹ. Ողբ տեառն Յիսուսի Քրիս­տոսի – Ցաւէ ինձ վէրդ, անո՛ւշ որդեակ... ընդ աղօտ լուսին եւ ընդ ստուերին: Ի 1863 ամի, ի գիւղ Քէշիշ­քանդ:

լ. 31բ-2ա Գլուխ Լ. Պատերազմ Արամայ ընդդէմ Նիւքար Մարին – Լերինք չքնաղ կայթեսցեն... արդ բարձրանայ բարձրաբերձ:

լա. 32ա-3ա Գլուխ ԼԱ. Առ սուրբ մենաստանն Հա­ռիճոյ – Ցնծայ Հառիճ սուրբ մենաստան... վասն շահուց գործեն ի մուտ: Ի 1860 ամի, ի վանս Հառիճոյ:

լբ. 33ա-4ա Գլուխ ԼԲ. Հառաչանք ի խորոց սրտէ վասն արիութեանն – Այս բորբոք, այս շանթ, այս կրակ, այս բոց... յանկարծ այցելութեան դուռ իմն բա­նի: Թէո[դորոս] վարդապետ Շիրակունի, ի 1863 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

լգ. 34ա Գլուխ ԼԳ. Տաղ զուարճութեան – Մուզա՛յք հայոց, արդ հնչեցէ՛ք անուշիկ... ծափ զծափի հարէ՛ք ուրախ, անտրուր: Ի 1861 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

լդ. 34բ-7ա Գլուխ ԼԴ. Առ ի մահ վաղամեռիկ ամուսնոյն իւրոյ Գայիանէի Համբարձումեան Վար­դա­նեանց – Միով ոտամբ հարկանէ մահ տալկահար... էր կողակից եւ ամուսին Թէոդորոս վարդապետին: Ի 24 ապրիլի 1863 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

լե. 37ա-8բ Գլուխ ԼԵ. Ի մահ վաղամեռիկ նշա­նեալ պատանւոյն Գրիգորի Շիրակունւոյ՝ եղբօր Թէո­դորոս վարդապետի, ի 1862 ամի – Այդ ի՞նչ աղէտ, այդ ի՞նչ ցաւ... աստ տապաստ արկեր ի թաւագլոր: Ի 17 սեպ. ի 1862 ամի, ի գիւղն Արդիկ:

լզ. 38բ-9բ Գլուխ ԼԶ. Ի մահ յանկարծամահ ուսում­­նական պատանւոյ Կարապետի Շիրակունւոյ՝ եղբօր Թէոդորոս վարդապետի, ի բերանւոյ հանգու­ցելոյն – Սեաւ բախտին ճակատագիր... ձեզ պահեսցէ միշտ բարեբաստ: Ի 18 օգոստոսի ի 1866 ամի, ի գիւղ Արդիկ:

– 39բ Տապանագիր – Արկածք դառնագին, դառն մահ անկարծ... մեծ սուգ պատճառեաց իմոց սիրե­լեաց: Ի 20 յօգոստոսի, ի 1866 ամի:

– 39բ Տապանագիր մօրն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ – Ո՛վ գորովագութ մայր իմ Խանբերի... զի ծուխ ծառասցի, հոտ անուշ բուրրի: Ի 21 յօգոս­տո­սի, 1865 ամի:

– 39բ Տապանագիր Ա. որդոյ Թ. վ. Շ. – Այս իսկ է տապան իմոյ անդրանկին... ի մէնջ սա խնդրէ պաշ­տօն, պատարագ:

– 39բ Տապանագիր Բ. որդւոյ Թէ. վ. – Երկրորդի որդւոյս այս իսկ է տապան... դեռ մանուկ տիոց անկաւ յայս ակատ:

– 39բ Տապանագիր Գ. որդւոյ Թէ. վ.Եղիշէ անուն կրէ յիւր ճակատ... վասն իւր եղբօրն անդ կայ ի հայցուած:

լէ. 40ա-2ա Գլուխ ԼԷ. Ուղեւորիլն սրբազան Մով­սէս արքեպիսկոպոսին Գանձակեցւոյ առ ի Սպա­հան, ի 1864 ի 20 յունվարի – Մինչ բարձրացայք յԱրա­րատայ Գեղարքունիս ի Ծաղկոտ... ո՛վ ծով, զա­րարիչ քո յիշեա՛, զի արարած եմ ես նորա: Ի 1864 ամի, ի 20 յուն. ի Դիլիճան գիւղն:

լը. 42աբ Գլուխ ԼԸ. Ի Շիրմաց ճգնաւոր Յօհաննէս վարդապետի Մաղաքեանց հնչի առ արիւնակից թոռն իւր Մօվսէս սրբազան արքեպիսկոպոսն Գան­ձակեցի, ի 20 փետրվարի 1864 ամի – Եկար ի տես այս իմ շիրմաց... ես աստ ննջեմ, աստ ի շիրիմ, / Գնա՛, որդի՛ հաւատարիմ: Ի գիւղն Գառնակեր՝ ի մենաստան Ծաղկուցած:

լթ. 43ա-5բ Գլուխ ԼԹ. Ելեւէջ բախտին ի հար­սա­նիս եւ ի մահ Գնէլայ – Առ ի՞նչ այսօր, ա՛յ դիւցա­զունք, առ ի՞նչ նժոյգ ոսկեսանձ... գուցէ առնեն ձեզ նե­տահար ի սիրտ, յոգի կարեւէր: ԹԷոդորոս վարդա­պետ, ի 1863 ամի, 10-12, ի Սուրբ Էջմիածին:

խ. 45բ-8աԳլուխ Խ. Առ մայրաքաղաքն հայկա­զանց Արմաւիր – Ա՛խ, Արմաւի՛ր, դու հայոց բախտ... գիշատեցաւ որպէս պաճար: Գրեցաւ ի Սուրբ Էջմիա­ծին, 1863 ամի:

խա. 48բ-9ա Գլուխ ԽԱ. Առ սուրբ Սիօն – Անձկամ հանգչիլ ի քո ի ծոց... ընկա՛լ ի գիրկ եւ այց արա՛ / այցելութեան ժամ է ահա... պաշտօնէդ կալ անարատ: Ի 1863 ամի:

խբ. 49բ-51բ Գլուխ ԽԲ. Շնորհաւոր տարի եւ բա­րի կաղանդ, խլեսցի յարմատոյ համայն չար աղանդ – Այն ինչ արփին նսեմանայր, / այն ինչ յայստեաց տեղի տայր... դարք եւ տարիք միշտ գան, գնան / եւ յա­ջորդեն ճետընդճետ: Թ. վ. Շիրակունի, ի Սուրբ Էջմիածին, 1864 ամի:

խգ. 52ա-3բ Գլուխ ԽԳ. Ի շնորհաբաշխ գալուստ բարձր սրբազան Գաբրիէլ արքեպիսկոպոսի Այվա­զեան, ի սուրբ վանս Հառիճոյ, որ ի Շիրակ, ի 1867 ամի, յուլիսի 15ին – Բաւ է ննջէք, մանկո՛ւնք հայոց, / հի՞մ կայք տխուր, սեւաթոյր... թող տարուց տար յաւեր­ժասցի / ի քո Հառիճ յիշատակ: Թէոդորոս վար­դա­պետ Շիրակունի, ի 1867 ամի:

– 53բ Հեղինակի՝ «Այս երգ տպած է «Սոխակ» երգարանի երկրորդ հատորի մէջ». տե՛ս Սոխակ, Բ. էջ 61-64:

խդ. 54ա-6ա Գլուխ ԽԴ. Ա. Ուղերձ– Ամենասուրբ Երրորդութիւն / Պահեա՛ Ռուսաց վեհ տէրութիւն... յու­սա՛յ ինքեան գոլ մեկենաս / ձեր պատուելի ընկերաց դաս: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:

– 56ա Հեղինակի՝ «Այս ուղերձը երգեալ է Բագուայ մարդասիրական ընկերութեանն տասներրորդ շրջանի յօբելեանի առթիւ, ի սուրբ վանս Խաչկապու, մերձ ի Խաչկապ, ի 1874 ամի. եւ լոյս է տեսած «Սոխակ» եր­գա­րանի առաջին հատորի մէջ»:

Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հայաստանի. Լիա­կա­տար երգարան, Խմբագրեց Աւագ Գրիգորեանց, Աշխատութիւն Բ., հտ. 1. Բաքու, տպ. Ն. Մալաֆեանի, 1874, 284, Ը. էջ (շար. 16,5x10,5 սմ), էջ 53-6»:

խե. 56ա-8բ Գլուխ ԽԵ. Շնորհաւոր գարուն եւ բա­րի տարեդարձ Արարատ ամսագրոյ Սուրբ Էջ­միած­նայ – Բացաւ արդէն, ո՛վ Արարատ, / քեզ նոր գա­րուն ծաղ­կաւէտ... յըշտեմարան յարքայութեան / զետեղեցս զազգ հայոց: Թէոդորոս վարդապետ Շի­րա­կունի գրե­ցաւ ի 1869 ամի, ի վանս Սրբոց Թարգ­­մանչաց Խաչ­կա­պու:

խզ. 58բ-60բ Գլուխ ԽԶ. Երգ ոգեալ ի 20 փետրվա­րի 1875՝ յաւուր տօնի սրբոց Վարդանանց 1036 վկայից, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, որ ի Խաչկապ: Խօսակցութիւն Եղիշէի եպիսկոպոսին Ամա­տունւոյ ընդ Վահանայ՝ եղբօրորդւոյն մեծին Վարդանայ Մամիկոնէի – Ասէ Եղիշէ. Լսի՛ր, Վահա՛ն, ասեմ քեզ, անտէր մնաց Հայաստան, / Կացի՛ր, Վա­հան, պատմեմ քեզ, անհէր մնաց Հայաստան... թող Հայաստան խրոխտայ ընդէմ Պարսից անսասան*:

Ծնթ. Այստեղ առաջին 2 տողը կրկներգ է:

խէ. 60բ-1ա Գլուխ ԽԷ. Խրախոյս Վարդանայ ի դաշտին յԱւարայր, երգեալ ի 20 փետրվարի 1875 ամի՝ ի տօնի սրբոց Վարդանանց զօրավարաց 1036 վկայից, ըստ եղանակ «Երկինք զուարթ» երգին – Լերի՛նք Հայոց, ցնծացէ՛ք, Վարդան նստաւ ի նժոյգ... նիզակք ճօճան ի յայեր, Վարդան գոչեր, ա՛յ հայեր... դարուց ի դար միշտ յարգին:

– 61ա Հեղինակի՝ «Այս երգ տպուած է ի 4 հատորի «Սոխակի»: Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հա­յաս­տանի: Լիակատար երգարան: Խմբ. եւ հրատ. Աւագ Գրիգորեանց. Աշխատութիւն Ը., հտ. IV, Բաքու, տպ. Հայոց մարդասիրական ընկերութեան, 1878, 1 չհ., Է., 248, 11 էջ (շար. 16,5x10 սմ) էջ 117-8»:

խը. 61ա-3ա Գլուխ ԽԸ. Մաղթանք – Երկի՛նք ան­մահ, տո՛ւր վեհ կայսեր երկար կեանս երջանիկ... ձեզ տրիտուր վարձահատոյց լիցցի երկինք, որ զօրէ: Ի 1875 ամի, ի սուրբ վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչ­կապու:

– 63ա Հեղինակի՝ «Այս մաղթանքը տպած, լոյս տե­սած է «Սոխակի» յերկրորդ հատորի մէջ». Նկատի ունի՝ «Սոխակ», Բ., էջ 102-5:

խթ. 63ա-4ա Գլուխ ԽԹ. Սուգ ի վերայ մահուան Սմբատայ թագաւորին Հայոց, որ նահատակեցաւ ի սէր Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, ի Յուսուփ յոստի­կանէ Հագարացւոյ – Լացին տարերք, երկինք, եր­կիր... համբոյր ձօնէ ծունկ ի խոնարհ: Թէոդորոս Շի­րա­կունի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, 1875 ամի:

63ա Հեղինակի՝ «Արտագրեալ է այս երգս հեղանա­կէս աշխատասիրած «Կիթառ հայկական» Բ. հատո­րից»:

ծ. 64ա-6ա Գլուխ Ծ. Երգ ի պատճառ վերջանալոյ թագաւորութեանն Հայոց՝ նմանեցեալ մշտամուտ արեգին (այս է յար եկին, մայր մտին) – Արփին հայկազանց Մասեաց ծագեցաւ... որք ցեց են ազգիս յայտուց անբուժ վէրք: Թ. վ. Թ., 1876 ամի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու:

– 64ա Հեղինակի՝ «Արտագրեալ ի «Կիթառ հայկա­կան» յեր[ր]որդ հատորից սոյն հեղինակէ Թ. վ. Շի­րա­կունւոյ», 66ա՝ «Հետեւեալ զերգերս արտագրեալ է ի յ«Անցք Վահանայ» յերկասիրութենէն Թէոդորոս վար­դապետի Շիրակունւոյ, նուիրեալ հանգուցեալ Մակար կաթուղիկոս Առաջնւոյ»:

ծա. 66ա-7ա Գլուխ ԾԱ. Լաց Ձուիկայ՝ մօրն Վա­հա­նայ Մամիկոնէի – Ա՜խ, ի՛մ Վահան, որդի անդ­րա­նիկ... յոյս եւ հաւատը հաստատ պահէիր:

ծբ. 67ա Գլուխ ԾԲ. Երգ հարսնութեանն Ձուիկայ՝ մօրն Վահանայ ՄամիկոնէիՎահանայ Մամիկո­նէի / Վասպուրական ի ծագաց... թէ հրեշտակ եւ թէ մարդ:

ծգ. 67աբ Գլուխ ԾԳ. Օրհնութիւն մօրն Վահանայ – Օրհ­նեսցուք զՏԷր միշտ եւ հանապազ... եւ հրեղէն ի լուս արփենից:

ծդ. 67բ-8ա Գլուխ ԾԴ. Կտակ մօրն ՎահանայՎահա՛ն, ա՛ռ աւանդ զիմ վերջին կտակ... խնդրէն, թէ երկինք ընդ մեզ իսկ հաշտին:

ծե. 68ա-9բ Գլուխ ԾԵ. Հառաչանք, ողբք եւ հե­ծե­ծանք Վահանայ Մամիկոնէի ի ժամ յուշ կամաց ուրա­ցութեանն – Խիղճ իւր անհանգիստ զտիւ եւ գիշեր... որք ի յԱւարայր վաստակեան անսին:

ծզ. 69բ-70բ Գլուխ ԾԶ. Անուանք մեծամեծ նա­խա­րարաց, որք անկան ընդ Վարդանայ, երգեալ իբրեւ ի բերանոյ քաջին Վասակայ՝ եղբօր Վահանայ – Ո՞ւր է Խորէն Խոռխոռունին... հաշուին եւ թիւք ընդ հազար:

– 70ա Հեղինակի՝ «Ղազար Փարփեցին գրէ. «Ի ցեղէն Արծրունեանց զմայրն Վահանայ», բայց արժան վարկած դուստր Վահանայ Ածրւնոյ գոլ, քան թէ այլ ումէք»:

ծէ. 70բ-2ա Գլուխ ԾԷ. Խրախոյս նախարարաց ի միասին – Ի գուճ գետնամած մատչիմք առ ուղերձ... զմեզ մի թողուլ, մի՛ անմխիթար:

ծը. 72աբ Գլուխ ԾԸ. Վիպասանն – Գլայր ի գիլ յե­թերս յերկնից... եւ սերտ սիրով բարգաւաճ:

ծթ. 72բ-4բ Գլուխ ԾԹ. Հայկական զօրաց երգ – Յօ­ժարեմք յօժար սրտիւ կամակար... երկի՛նք, մեզ գթա՛յ, գթա՛ մեզ արդէն: Ի 1871 ամի, ի գիւղն Նիժ:

կ. 74բ-7ա Գլուխ Կ. Երգ ազատութեան ի գերու­թենէն Վարդայ – Բուրվառեցաւ խունկ ծուխ հայոց... զՎարդն առ մեզ հասուցէր:

կա. 77ա-8բ Գլուխ ԿԱ. Երգ զօրաց Հայոց – Զի­նուորինք եմք Հայոց, զինուոր թագազուրկ... Արայի վարուց հետեւմունք արա՛: Թ. վ. Շիրակունի, 1872 ամի, ի գիւղ Նիժ:

կբ. 79ա-82բ Գլուխ ԿԲ. Նկարագրութիւն պատե­րազ­մին Վահանայ աջակցութեամբ Վախթանգայ վրաց արքայի ընդէմ պարսից Միհրան զօրապետին – Գրոհ տուեալ Հայոց զօրաց... քաջասցուք ստանալոյ լոյս պսակ:

կգ. 83ա-5ա Գլուխ ԿԳ. Երգ Բաբկէնի Սիւնեցւոյ, որ անկեալ դնիւր վիրաւոր ի դաշտին՝ յեզր Կուր գե­տոյԲաբկէն Սիւնին դիաթաւալ... արեւ իմ կենաց տեւէ յարատեւ: Ի վանս Սուրբ Ստեփանոսի Սաղիա­նու, 1864 ամի:

կդ. 85բ-8ա Գլուխ ԿԴ. Եղերգ Կամսարական Ներ­սեհի՝ տեառն Շիրակայ եւ Արշարունեաց, վասն Հրա­հատայ՝ հարազատ եղբօր իւրոյ, որ կայր գերի ան­կեալ ի ձեռս պարսիցՆերսեհ ԿամսարականՇի­րա­կունին քաջ... որ կայր ի ծուփ կիսայար: Ի 1872, 3-12, ի գիւղն Նիժ:

կե. 88բ-90ա Գլուխ ԿԵ. Երգ առ լուսին – Ողջո՜յն քեզ, լուսի՛ն, ողջո՜յն, բարեկա՛մ... հնձեցին փունջ ի փունջ դստերք համշիրակ: Ի վանս Սրբոյն Ստեփա­նո­սի Սաղիանու, 1864 ամի:

կզ. 90բ-1բ Գլուխ ԿԶ. ՀրահատԿամսարական Հրահատայ / տէր Շիրակայ, տէր Հայոց... վեհն Արա­գած Արամեան: Ի 1871 ամի, 10-12 ամի, ի գիւղն Նիժ:

– 91բ Հեղինակի՝ «Մինչ աստ ինչքան որ երգեր գրուեցան, քաղեալ են ի յ«Անցք Վահանայ» անուա­նեալ յերկասիրութենէ մերմէ՝ տակաւին ձեռագիր, նու[իր]եալ յինէն տեառն Մակարայ Առաջնոյ արդէն հանգուցեալ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց. Թէո­դո­րոս վարդապետ Շիրակունի»:

կէ. 92աբ Գլուխ ԿԷ. Երգ աւուր օծման Երկրորդ Լեւոն արքայի ՀայոցԼեւոն քաջ արին արքայ օծա­նի... ձեզ արդ աւետեմ առ ի Գանձակայ: Ի սուրբ վանս Թարգմանչաց, 1876 ամի, արտագրեալ ի «Կի­թառ հայկական» Գ. հատորէ՝ իմ երկասիրած:

կը. 93ա-6ա Գլուխ ԿԸ. Տեսիլ խորհրդաւոր – Ի մութ, խաւար երեկոյին... որ երեւէրն իմ աչաց: Վշտալի ԹԷոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու, ի 1875 ամի, 11-12:

կթ. 96ա-7ա Գլուխ ԿԹ. Դրութիւնք կամ յառաջա­բա­նութիւն նարեկեան սուրբ մատենին – Յոգնա­թա­խանձ բանս աղօթից... երկասիրեալ Գրիգորի / վանա­կանի Նարեկայ: Ի 1871 ամի, ի գիւղն Նիժ ուտիաբար­բառ հայոց, արտագրեալ ի «յԱրձագանաց Նարեկայ» յեր­­կասիրութենէն սոյն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ:

հ. 97ա-9բ Գլուխ Հ. – Խոր ի սրտէ կնդրուկ բանից / յորէնն Աստուած արդ խնկէ, / ընկալ Յիսուս ծուխ թախ­ձանաց, / քան զբուրումն կնդրկի / ձայնի հառաչ, հե­ծեծ սրտիս... փառք Բարձրելոյդ անմահ Աստուած / յաւիտենից յաւիտեան. ամէն: Ի 1869 ամի, ի յանա­պատ Չարեքայ:

– 99բ Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. արտագրեալ է յ«Արձագանաց Նարեկայ» յերկասիրութենէն Թէոդորոս վարդապետի ընդ Շիրակունւոյ»:

հա. 100աբ Գլուխ ՀԱ. Ըստ Նարեկին ԺԹ. – Կալ վերստին զայս յաւելուած... քեզ փառք անվախճան. ամէն:

– 100բ Հեղինակի՝ «Արտագրեալ յ«Արձագանաց Նարեկայ», դեռեւս ձեռագիր...»:

հբ. 101ա-4բ Գլուխ ՀԲ. Յիշատակարան երանա­շնորհ հեղինակին նարեկեան սուրբ մատենին – Սա յիշատակ եւ յիշարան... ի դպրութեանն վերին կենաց / յաւիտենից յաւիտեան. ամէն:

հգ. 104բ-6ա Գլուխ ՀԳ. Յիշատակարան «Արձա­գա­նաց Նարեկայ» – Ձայն ի հառաչ եղերերգեալ... մերթ յուսուցչէ ի յԱրդիկ: Ի Նուխի, ի գիւղն Նիժ, երբ վարէի ուսուցչութեանն պաշտօն ուտիաբարբառ հա­յոց, 1872 7-12:

– 106ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. այս վերն գրուած մի քանի երգերն արտագրեալ ի յ«Արձագա­նաց Նարեկայ» յերկասիրութենէ իմէ, որն որ նուիրեալ եմ 1872 ամին երջանկ[ա]յիշատակ Գէորք Դ. կաթու­ղի­կոսին ամենայն Հայոց, ընկալաւ ի յարգանս, ի շնորհս որոյ վարձատրեաց զիս լայնջական ականա­կուռ խա­չիւ: Արդէն յաւելացրի սոյն «Նոր Քնար»-իս մէջ ի բա­նա­դատութիւն եւ ի զբօսանս բանասիրաց, սապէս կամիմ յաջորդ գլուխներ յաւելացնել մի երկու գլուխ «Հարսարան անմահ» եւ «Նուագարան բա­րեըղ­ձից» դարձեալ իմ յերկասիրութեանց»:

հդ. 106բ-9ա Գլուխ ՀԴ. Առ տիրամայր սուրբ Աս­տուածածինն – Նորին արթուն հսկողի / երգաբանեալ զայս գովեստ... ճառագայթիւք անաղօտ / յառեալ յաչս արծարծի:

հե. 109ա-12ա Գլուխ ՀԵ. Ի խորհուրդ անմահ հար­սանեաց երգեալ – Համբուրեսցէ զիս սիրով... որ ոչ երբէք ընկլուզի:

– 112ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. այս երգերն արտագրեալ է ի «Հարսարան անմահ»ից, հետեւեալ եւս «Նուագարան բարիղձ» իմ երկասիրութեանց»:

հզ. 112ա-20ա Գլուխ ՀԶ. Յաղագս զուտ ճշմար­տու­թեանն ուսանելոյ յԱստուծոյ ըստ սուրբ խմբից վարդապետաց, որք ընտրեցան յԱստուծոյ – Երջա­նիկ է նա, որ ընտրէ... զիղձս, զինչս հԱստուծոյ: Թէո­դո­րոս վարդապետ Շիրակունի, ի գիւղն Նիժ, երբ վարէին զպաշտօն ուսուցչութեանն ուտիաբարբառ հա­յոց, 1872 ամի:

– 120ա Հեղինակի՝ «Այս վերտառեալ մի գլուխն արտագրեցաւ ի «Նուագարան բարեիղձ» յերկասիրու­թե­նէն, յառաջին հատոր, ի «Բանադատութիւն մե­րազ­նէից», ողջոյն այս երկասիրութիւն է չորս հատոր քա­ռանդամ ոտաւոր, յեղաշրջեալ զԲարոյական մատեան Թումայի Գէմբացւոյ, տակաւի[ն] է ձեռագիր, կարօտ ազգասէր մեկենասի»:

հէ. 120բ-1ա Գլուխ ՀԷ. Մաղթանք առ Հոգին Սուրբ Աստուած վասն լրանալոյ երկոտասաներրորդ շրջանն Բագուայ մարդասիրական ընկերութեանն՝ յանուն սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին Հայաստա­նեաց – Մաղթեմք, հայե՛ր, առ Հոգին Սուրբ ի ծունկս ան­կեալ, գետնամած... յաւերժանալ ի սէր ազգիս, յա­րամնալ յարատեւ: Ի 1876 ամի, ի մայիսի 21:

հը. 121ա-2ա Գլուխ ՀԸ. Ի բերանոյ Սրբոց Թարգ­ման­չաց վանից ուղերձ առ բարձր սրբազան Գաբ­րիէլ արքեպիսկոպոսն Այվազեան՝ առաջնորդն Տփխեաց – Բազմադարեան որբ մենստան՝ մենացեալ կամ անպաստ... քոյդ օրհնութեանն, քոյդ շնորհաց ձօնել նմա զմի կաթ: Ի 1876 ամի, Թէոդորոս վար­դա­պետ Շիրակունի:

հթ. 122ա-3բ Գլուխ ՀԹ. Օրօր առ շիրմաւ Աշոտ Երկաթ արքայի Հայոց – Արքայի Հայոց Աշոտ Երկաթ վե­հափառ... ո՛վ քաջայաղթ, քաջաբազուկ, քաջա­մարտ, / քաջ տէր արքայ, քաջակորով, քաջաջարտ... Շի­րակունին բաղձայ յառնել ընդ սրբոց:

ձ. 123բ-6ա Գլուխ Ձ. Ողբ ի մահ արժանյիշատակ Աշոտ Ողորմած արքային Հայոց Բագրատունւոյ. առանձին-առանձին երգեալ ամենայն վիճակի մարդ­կանց – Հիւանդք. Ո՞ւր ես, Աշո՛տ տէր Ողոր­մած... զիս բազմամեղս, որ կեամ ի լաց. ամէն, եղեցի եւ եղիցի: Ի 1876 ամի:

ձա. 126բ-9ա Գլուխ ՁԱ. Յեղափոխութիւն մարդ­կային բարուց – Ամենայն մարդ բանական / ունի յին­քեան անմոռաց... անմահ հոգով տիրացու: Թէոդորոս վարդապետ:

ձբ. 129ա-30բ Գլուխ ՁԲ. Անցք կենաց սրբոյն Մեր­սոբայ բազմերախտ թարգմանչին Հայոց – Որ ի Տա­րօն ի գաւառին, / հ յաւանին Հացեկաց... ի սուրբ վանս անուան իւրոյ / յիշատակի միշտ յաւէտ:

ձգ. 131ա-2ա Գլուխ ՁԳ. Երգ առ Հայաստան – Մեր Հայաստան աւեր, անշէն... զուր պահանջէ զիւրն վարձ: Ի 16 յունիս 1876 ամի:

ձդ. 132աբ Գլուխ ՁԴ. Խրատ ուսանող մանկանց – Ուսումնասէր պատանեկաց պարտ է ունել փոյթ եւ ջան... դարան բազմաց յարգանդ յերկրի, ի խոր շիրիմ դամբարան: Ի Նուխ[ի], ի գիւղ Նիժ, 1872 ամի:

ձե. 132բ-3բ Գլուխ ՁԵ. Նուէր կռնկան Հայոց աշ­խար­հաց – Կռո՛ւնկ հայոց, ճախրեա՛ յեթեր, չուեա՛ զչուդ շար ի շար... ամուր պարիսպ յապաստանի պահէ զմեզ անսասան:

ձզ. 134ա-5բ Գլուխ ՁԶ. Առ Վասպուրական ար­ծիւն – Թռի՛ր, արծի՛ւ, ի Վարագայ, ազնիւ թռչուն սրա­տես... թող ուռճասցեն մանկունք հայոց, կալցեն զզէն յաղթական:

ձէ. 135բ-40ա Գլուխ ՁԷ. Աղօթք ի բանտին Սմբա­տայ Խոստովանողի – Հա՛յր բարեգութ, ամենակալ / Աստուած անհուն, անսահման... գթա առ իս, Տէ՛ր բարերար / հէք իմ անձին բազմամէղ, / հեղ յիս շնորք առ ի վերուստ, / առատաբար բազմացեղ... դասեա՛ սրբոց ի կաճառ: Վերջ:

Ծնթ. Այստեղ ամբողջ երկրորդ տունը կրկներգ է:

ձը. 140ա-2ա Գլուխ ՁԸ. Երգ ի յանցանելն ռուսաց կայսերական զօրաց – Յանկոյս Ախուրեան գետոյ, ի սահմանս Թիւրքիոյ... թռչի, հանգչի ի Մասիս: ԹԷո­դորոս վարդապետ Շիրակունի:

ձթ. 142ա-5ա Գլուխ ՁԹ. Երգ վասն պաշարաման Կարուց բերդին եւ անակնուլի յաղթութեանն ռուսաց ի վերայ լերին, որ կոչի Ալաճայ, անդ՝ ի Շիրակ, մերձ Անի, ի 1877 ամի, ի 8ը հոկտ[եմբերի] եւ 6ը նոյեն­[բե­րի]. սպարապետ հայկազն Միքայէլ Լոռու Մէլի­քեանի – Երկինք ցնծան, արփին ի չու Նազաբան... այլ ունիմ սիրտ, ազգիս ձօնեմ ի սպաս: Թէոդորոս վարդա­պետ Շիրակունի:

– 145ա Հեղինակի՝ «Այս վերոյ գրած երկու երգը առանձին տպած է»: Նկատի ունի այս՝ Երգ վասն պա­շար­ման Կարուց բերդին եւ անակնունելի յաղթութեան Ռուսաց ի վերայ լերին, որ կոչի Ալաճայ, անդ ի Շիրակ, մերձ յԱնի 1877 ամի, ի 3ն հոկ. 6ն նոյեմբերի. Սպա­րա­պետութեամբ հայկազն քաջ գեներալի Լօրիս Մէլի­քո­վի, Գանձակ, տպ. Ֆէոդորովի եւ Թառումեանի, 1878. 10 էջ (շար. 17x7,5 սմ):

ղ. 145ա-8բ Գլուխ Ղ. Գերազնիւ Ներսէս Տէր-Ներ­սէ­սեանի քսանեւհինգամեայ յամուսնութեանն առ­թիւ գրեալՆերսէս անուն բղխումն առատ... զի բաց­ցի ձեր ուրախութեամբ վայելելոյ զախորժակ: Թէոդո­րոս վարդապետ Շիրակունի:

ղա. 149ա-60բ Գլուխ ՂԱ. Պատգամաւորութիւն Բէլայ առ Հայկ եւ Հայկայ առ Բէլ. եւ անակնկալ յաղ­­թութիւն Հայկայ եւ մահ Բէլայ, եւ նկարա­գրու­թիւն պատերազմին – Ասէ ԲԷլ. Երկինք կնքեաց յան­մա­հութիւն... ծլին, ծաղկին Հայաստան: Ի Սուրբ Էջ­միածին, 1864 ամի:

– 160բ Հեղինակի՝ «Կրկին արտագրեցաւ ձեռամբ Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ, ի վանս Թարգ­մանչաց, 1891 ամի, ի 11ը յուլիսի, ի տօնի սրբոց Թարգմանչաց: Վերջ առաջին հատորի «Նոր քնարիս»:

2. 161ա [Տիտղ.] Նոր Քնար հայկական, հատոր կամ մասն Բ.: Երկասիրութիւն ԹԷոդորոս վարդա­պե­տի Շիրակունւոյ՝ Արդիկցի կամ Կանեցի կոչեցելոյ, վանահօրն Սրբոց Թարգմանչաց վանից ի Խաչկա­պու, գրեալ ի վանս Թարգմանչաց, ի 1891 ամի, ի 11 յուլիսի

– 161բ Հնչեա՛, քնա՛ր, արտասուաթոր / զաղէտ Հա­յոց սեւ բախտին... պահել ամբիծ եւ անարատ / մինչ ի յաւերժ յաւիտեան: Հեղինակն:

ա. 162ա-3ա Գլուխ Ա. Մաղթանք առ տէր Յիսուս վասն տառապեալ ազգիս հայոց – Արփի անստուեր / արփին հայկազանց... օրհնեալ Որդիդ մին, / օրհնեալ Սուրբ Հոգին: Վերջ մաղթանաց:

բ. 163ա-4բ Գլուխ Բ. Հայցուածք վասն նորա­պսակ արքային ռուսաց Աղէքսանդր Երրորդի – Հայ­ցեմք, հայե՛ր, ամայրամս / նորապսակ արքային... դա­սել ի դաս ընդ սրբոց: ԹԷոդորոս վարդապետ Շիրա­կունի, ի վանս Վանեվանի, 1882 ամի:

գ. 165ա-7բ Գլուխ Գ. Մաղթանք առ Սուրբ Հոգին Աս­տուած – Արդ, աղաչեմ քո զանփոփոխ / զտէրու­թիւնդ սուրբ եւ ահեղ... եկայք, մանկո՛ւնք, նոր Սիօնի, / բարձրացուսցէ՛ք զՍուրբ Հոգին... ի բան ի գալ յերգ որ­բա­սաց:

–167բ Հեղինակի՝ «Արտագրեալ է ի յ«Արձագանք Նարեկից»:

դ. 168ա-70ա Գլուխ Դ. Ի շնորհաբաշխ գալուստ վիճակաւոր առաջնորդի թեմին Տփխեաց, բարձր սրբազան Արիստակէս եպիսկոպոսի Սեդրակեանց – Շնորհաբաշխ գալուստ վեհիդ, / սրբազա՛ն հայր բերկ­րաւէտ... որ դարուց դար կեցցեն յաւերժ / ազգասէրն անպակաս: Ի 1885 ամի, ի վանս Թար[գ]մանչաց:

ե. 170բ-2ա Գլուխ Ե. Երգ խորհրդաւոր բուրաս­տան՝ հայկական ոստին պինտ փակածՀայկից տնկած բուրաստանիս / դուռը փակվեց յայս ներկա­յիս... հայի գլխին էն թակողը. բացվի՛ր, պարտէ՛զ:

զ. 172բ-4ա Գլուխ Զ. Խորհրդաւոր պարտէզի բաց­­վիլըՀայկից տ[ն]կած բուրաստանիս / դուռը բացվեց ի ներկայիս... ա՛յ իմ պարտէզ, ա՛յ բուրաս­տան, / դարձար պարարտ հարթ անդաստան... հայի գլխին նոյն թակողը:

է. 174բ-5բ Գլուխ Է. Զուարճութիւն հայ տղայոց ի յորդոր հայրենասիրութեանն եւ կրօնասիրութեանն – Հայրենասէր անհատը / եթէ ուղղէ իւր դատը... եւ մա­տենից ճոխ գզրոց:

ը. 175բ-6բ Գլուխ Ը. Ի բերանոյ Անի մայրաքա­ղա­քին Հայոց, հանդէպ պարոն Սեատի երգոյն «Ընդէ՞ր կոչես Մասիս, Մասիս» – Ինչի՞ բոռաս Անի՜, Անի՜... թող ինձ Անիս, թող խղճալիս / բարձր բոռայ, արին Լո­րիս, / թուրը քաշէ հասնի Պօլիս / գուցէ հողը յետ ստա­­նայ / քեզի համար դուռ մը բայ... հեռուստ կոչէ Անիս, Անիս:

թ. 176բ-8բ Գլուխ Թ. Ուղերձ ի հարսանիս ամուս­նու­թեանն պարոն Մարգարայ Մարգարեանց եւ վարժուհի Հեղինէի Շահվերտեանց Չարտախլեցոյ եւ Էգէհատցոյ – Զուգացելոց սերտ սիրով... խնդրէ յաւերժ կալ առոյգ:

ժ. 179ա-80բ Գլուխ Ժ. Սուրբ Մրսովբայ բլուր այժմ Մասրատափ մեր ի Խաչկապ՝ ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց – Ըստ ախտայոյզ լեզուաց ոմանց... շնոր­հիւ տօնիդ պահեա՛ ուրախ / Տէր-Ներսէսենց գեր­դաս­տան: Վերջ:

ժա. 181ա-4բ Գլուխ ԺԱ. Նորին վեհ օծութեան յաւուր տօնախմբութեանն տեառն տեառն Մակա­րայ Առաջնոյ վեհափառ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց – Այսօր տօնէ մայրն Հայաստան / զտօն վեհին վեհազանց... ծնունդ, սնունդ տուողաց: Վերջ:

ժբ. 185ա-7ա Գլուխ ԺԲ. Ի մահ գերերջանիկ վե­հին Մակարայ Առաջնոյ կաթուղիկոսին ամենայն Հա­յոց – Ալք հայկազանց Արարատ / վիժեն զաղի զար­­տասուս... պահեա՛ հայոց գերդաստան: Վերջ:

ժգ. 187ա-9բ Գլուխ ԺԳ. Ուղերձ ի գալուստ ան­զոյգ բարերարի սուրբ մենաստանիս Թարգման­չաց պարոն Աբրահամի Առաքելեանց – Գերամեծա՛ր բարերար, / նուիրեմք քեզ մեր բարեւ... հանգիստ յերկ­նից ի խորան / աբրահամեան գոգ ի ծոց: Վերջ:

ժդ. 190ա-2բ Գլուխ ԺԴ. Ուղերձ ի գալուստ գե­րազ­­նիւ պարոն Ռափայէլ Պատկանեանց ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց – Շնորհաբէր քո գալուստ / չէ ի ներ­քուստ, այլ վերուստ... ցանկայ ծծել շէր կարագ: Ամի 1890, ի 2ը օգոստոսի, ի սուրբ վանս Թարգման­չաց:

ժե. 192բ-3ա Գլուխ ԺԵ. Նուէր ի նշան եղբայրա­կան սիրոյ յաւուր շնորհաւորութեան աւագիրի­ցու­թեանն բարձրապատիւ Գրիգոր քահանայի Թումա­նեանց ընտիր բարեկամ – Ի սուրբ գահէն Արարա­տեան արդ ընկալար մրցանակ... արդ մուզայից ձայ­նին հնչին, ձայն ի դայլայլ ո[ւ] լոյս զուարթ: Վերջ: Թէո­դորոս վարդապետ Շիրակունի ի 1891 ամի, ի Լոփետ:

ժզ. 193բ-7ա Գլուխ ԺԶ. Գեղացի տղայ եւ գե­ղե­ցիկ աղջիկ խօսակցին իրար հետ – Տղայն. Մենք, որ սիրել սկսանք, / բարով միմեանց մենք տեսանք... կմատ­նեմ դատ ծեր հայի: Վերջ:

ժէ. 197բ-201ա Ի գլուխ ԺԷ., ի գալուստ բարձր սրբազան Գրիգորիս եպիսկոպոսի Աղուանեանց ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու – Շնորհա­բաշխ քո սուրբ գալուստ / Հա՛յր մեր բարի, սրբազան... սոցա մաղթեսցուք զհաշտութիւն անձանց:

– 201ա Շարական, նորոգ շարադրեալ ի Թէո­դո­րոս վարդապետէ Շիրակունւոյ, ի վերայ սրբոյն նա­խավկայ եւ անդրանի[կ] թագաւորին մերում Աբգա­րու – Մանկունք եւ համբարձի չորրորդ ձայն. Որ ընտ­րեցէր ի մարդկանէ հաւատարիմ... աղաչանօք սորա կեցո՛ զմեզ թագաւոր. անմահ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի 1876 ամի, ի 26 դեկտեմբերի:

ժը. 201բ-13ա Գլուխ ԺԸ. Որբ հայ տղայ – Որբ մանուկ եմ, տէր չունիմ... Նեռի գալը մօտեցաւ, ամեն բանը հոտեցաւ: Վերջ:

– 213բ Դու նո՛ր քնար մեր հայոց, / արի՛ մտեր ի գզրոց... սիրէ վանքը, աւատը:

– 214ա-5բ Ցանկ առաջին մասին «Նոր քնարիս» ըստ այբուբենական շարքիցԱլէսանդրապօլք քաղաք... Որբ հայ տղայ – ԺԸ., 402:

Բ. 216-22բ [Այլ չափածոյք]

1. 216ա-8ա Առ արծիւն Վասպուրական – Թռի՛ր, արծի՛ւ, Վասպուրական... Հայրիկ անուն ախորժակ:

2. 218ա-20ա Առ օծութիւնն վեհափառ հայրա­պետին Մկրտիչ Ա. կաթուղիկոսն ամենայն Հայոց – Աչք հայկազանց Արարատ / ուրախ ցօղեն զարտա­սուս... Աստուա՛ծ, լսի՛ր, մեր հայցուած: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:

3. 220բ-2բ Բաղդատութիւնն Հնոյ ուխտին ընդ Նոր ուխտիս Հայոց – Հինն Իսրայէլ արդ բախտա­տեմք... որք յայլազգիս յակաստան: Թէ. վ. Շիրակունի:

Ծնթ. Մեզ յայտնի է նաեւ Թէոդորոս Շիրակունի վար­դա­պետի հետեւեալ տպագիր գիրքը՝ Համառօտ դասատետր ազ­գա­­յին պատմութեան. Պարզ աշխարհաբառ հարց եւ պատաս­խա­նի, բաժանեալ հինգ փոքրիկ հատորներ, Աշխատասիր. Թէո­դորոս Վրդպ. Շիրակունի. հտ. Ա. Հայկից մինչեւ Վահէ, Գանձակ (Ելիտզավետպոլ), տպ. Ֆէոդորովի եւ Թառումեանցի, 1879, 84 էջ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա:

Տե՛ս Յառաջաբանութիւն՝ 3ա:

7ա Ծանօթութիւն. Երբ ի 1862 ամի բարձր սրբա­զան Անդրէաս եպիսկոպոսն Վեհապետեան գնաց յայցելութիւն ի քաղաք յԱնի, բախտ ունեցայ եւ ես ուղեկից լինելոյ, անդ երգեցի:

25բ Ծանօթութիւն՝ 1. Կան է գիւղ ինչ ի գաւառին Կարնոյ, մերձ ի քաղաքն Էրզերում, որ է հայրենիք Շի­րա­կունւոյս, ուստի գաղթեալ ի 1830 ամի ի Շիրակ՝ ի մեծ գիւղն Արդիկ: 2. Արդիկ է գիւղ մերձ ի վանս Հա­ռիճոյ, որ է տեղի սննդեան եւ զարգա[ց]ման Շիրա­կու­նոյս:

Կան է տեղի Շիրակունւոյս,

Յատուկ տեղի ծննդեան,

Արդիկ գիւղն է իմ զարգացման,

Վայր եւ տեղի սննդեան: Թ. վ. Շ.:

106ա Արթիկ է գիւղ Շիրակայ գաւառի եւ է տեղի բնակութեանն եւ սննդեան Թէոդորոս վարդապետի, որոյ բուն հայրենիքն եւ ծննդեան տեղին մերձ Կարնոյ քաղաքն մեծ գիւղն Կան, որ էր երբեմն չորրորդ դարոյն հայրենի մեծի եպիսկոպոսին Խադայ, որ էր սարկաւագ մեծին Ներսէսի, մտերիմ գործակից նորին յազգային եւ կրօնական գործողութիւնս, յետ[ոյ] եպիս­կոպոս Բագրեւանդայ: Մեր սուրբ երախտագէտ եկեղեցին տօնէ զնա ընդ մեծին Ներսէսի, եւս եւ սուրբ պատարագին յիշատակի յառաջ քան զթարգմանքիչն:

130բ Ծանօթութիւն՝ 1. Ի գիւղն յՕշական, ուր թա­ղեալ կայ պատուական մարմին սրբոցն Մերսովբայ, վերստին նորոգի եկեղեցին հրամանաւ տեառն եւ տեառն Գէորգայ Դ. կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց: 2. Սապէս արդէն նորոգեալ բարեզարդի սուրբ վանքն յանուն սրբոց Թարգմանչաց ի Գանձակայ Գարդ­մանգ գաւառի, մերձ ի Խաչկապ, որ հնուց կոչիւր Գե­տակցա վանք:

161ա Ծանօթութիւն. Սոյն երկասիրութեանն հեղի­նակ Թէոդորոս վարդապետն Շիրակունի ծնեալ է ի 1830 ամի, ի 20 յունվարի, ի գաւառին Կարինոյ, ի գիւղն Կան, մերձ Կարին քաղաքին, ոյր վասն կոչի Շ. Կանեցի, ի նոյն ամի գաղթեալ ի Կարնոյ, եկին ի Շիրակ, բնակեցան ի գիւղ Արդիկ, ուր սնաւ եւ զար­գացաւ, որոյ վասն կոչի Արդիկցի, ուսումն առեալ է ի վանս Հառիճոյ, որ մերձ է Արդիկ գեղջ:

ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին ճնշումով՝ «Նոր քնար հայկական», 1ա՝ «982-2740», «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 101բ՝ «451 (հայոց) +551/1002 (փրկչ.)», 221բ՝ «+1, 4000 49000»:



 

2741

ԳՐԻԳՈՐ ՏԱԹԵՒԱՑԻ, ԳԻՐՔ ՀԱՐՑՄԱՆՑ

 

ԺԷ. դար


ԳՐԻՉ՝ Սիմոն:

ԹԵՐԹ՝ 425+5 (կրկն.՝ թ. 9, 18, 291, 403, 417). չգրուած՝ 3բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԷx12(Ա, ԻԷ 8, Գ, ԻԵ 11, ԺԳ, ԼԷ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5x19-19,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24-25x14, թ. 1-3՝ 25,5x12,5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 31 (թ. 1-3՝ 33): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի (Բ. փեղկը, մէջքը, Ա. փեղկի եզրերը նոր՝ Ի. դարի կաշի), միջուկը տախտակ, աստա­ռը սպիտակ կտաւ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Գ+Ե,Զ՝ չգրուած դեղնաւուն թուղթ, Ի. դ.:

Новый рисунок

Նմուշ 5ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 4ա: Լուսան­ցա­զարդ՝ բուսական (4ա): Զարդագիր՝ հանգուցագիր (4ա): Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, սեւ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Սաղմոսք ԽԱ., ԽԳ. (լատիներէն): ԺԴ. դ., Գերմանիա: Դ՝ ստացուած 1 առանձին թերթի ընդեր­կայ­նա­կի հատումով: Մագաղաթ (30x20), երկսիւն (28x17.5-18), գո­­թական գիր (նմուշ՝ Աա), տող՝ 27-8, նոտագրուած, գոյներ՝ սեւ, կարմիր, կապոյտ (վերծանումը. տե՛սЛ. И. Киселева, Ка­­­­та­лог рукописей и фрагментов латинсого алфа­ви­та, хранящиеися в Матенадаране, Ереван, 1980, стр. 105):

Новый рисунок

Նմուշ Աա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. 1960ական թթ-ին նորոգուած, գրեթէ բո­լոր թերթերի թափուած եզրերը լրացուած եւ ամրացուած, վերա­կազ­մած հին (Ա. փեղկ) եւ նոր կաշիների միացումով, հին կազ­մաս­տառով, Ա. փեղկին գամերի անցքեր, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, թ. 18գդ-19ի եւ 196-7ի միջեւ ըն­կած 1ական թերթ, թ. 425ից յետոյ՝ ընկած թերեւս 2 թերթ, թ. 7-8ի միջեւ մէկ թերթ ներդիր աւելացրած նորոգութեան ժամանակ. թ. 291, 371, 424, 425՝ գրադաշտը վնասուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-425բ [Գրիգորի Տաթեւացւոյ Գիրք Հարցմանց]

Տե՛ս ձեռ. 921, 3ա-367ա. Ցանկ գրոցս՝ Ա-ԽԱ/1ա: Յառա­ջա­­բան գրոցս/1ա-2բ: Հատոր Ա. Ցանկ/3ա: ա/4ա-7բ, 18գդ, 8ա-13ա: բ/13ա-4բ: գ/14բ-8բ, 19ա-39ա: դ/39ա-40բ: Բ.Ցանկ/40բ-1ա: Նխդր/41ա-3բ: ե/ 43բ-7ա, 53բ-9բ: զ/59բ-60բ, 47ա-53բ, 59բ-62բ: է/62բ-84ա: Գ. Ցանկ/84աբ: ը/84բ-99ա: թ/99ա-113ա: Դ. Ցանկ/113ա: ժ/113բ-25բ: ժա/125բ-30: ժբ/130ա-9բ: ժգ/139բ-50բ (142ա Հողմնացոյց բոլորակ): ժդ/150բ-4ա: Ե. Ցանկ/154բ: ժե/155ա-68բ: ժզ/168բ-80ա: ժէ/180ա-7ա: Զ. Ցանկ/187ա-8ա: ժը/188ա-96բ (վերջը թա­փուած՝ որպէս այլոցն, այլ շնորհօք հոգոյն անընդմիջաբար եւ Քրիստոսն ///): ժթ/197ա-208բ (սկ. թափուած՝ /// առաքեալքն եւ Է. նշանաւոր աստեղքն Հ. աշակերտքն...): ի/208բ-22ա: իա/222ա-34բ: իբ/234բ-44ա (236բ Խորան վկայութեան եւ բնա­­կավայր ԺԲ. ցեղից Իսրայէլի): իգ/244ա-53բ: Է. Ցանկ/253բ-4ա: իդ/254ա-7ա: իե/257ա-9ա: իզ/259ա-61բ: իէ/262ա-5բ: իը/265բ-7ա: իթ/269ա-73ա: Ը. Ցանկ/273ա-4ա: լ/274ա-306ա: Թ. Ցանկ/306ա-7ա: լա/307ա-21ա: լբ/321ա-8բ: լգ/328բ-36ա: լդ/336ա-48բ: լե/348բ-70բ: Ժ. Ցանկ/370բ-1ա: լզ/371ա-82ա: լէ/382ա-92ա: լը/392ա-4ա: լթ/394ա-403դ: խ/40-25ա: խա/չիք: Յշտկրն/425աբ (վերջը թափուած՝ մեծ հռե­տորի [հայ]ոց Յոհանու Որոտնե[ցոյ][եղի]ցի ի սմա յիշա­տա­կարան ///): Յիշատակարան Հարցմանցն Գէորգ վարդա­պե­տի/չիք:

Ծնթ. Լս-ներում բաց թողնուած բառերի լրացումներ՝ գրչու­թեան ժամանակի եւ յետագայի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Զանպիտան ծառայս յիշեա՛, եւ Աստուած զքեզ յիշէ:

3ա Եւ աշխատողք ըստ ի սմայ անմոռաց յիշեսցես, աղաչեմ զհանդիպողքս, զինչ եւ իցէ գաղափառաւ, որոց եւ ձեզ դիպեսցի՝ բարի յիշումն առաջի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

85ա Ա՜խ, Աստուա՛ծ, որ գրիչս չի յաջողիլ:

110ա Ո՜հ, ո՜հ, ո՜հ մեղաւորիս:

113ա Հոգի՛ Սուրբ, յօգնեա՛ տարակոյս եւ անար­հեստ գրչիս՝ Սիմէոն նօտարիս եւ կարողացո՛ զտկարս ի յանկք ելանել այս սուրբ կտակիս:

124ա (ստ. լս) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ ինձ՝ մեղ­սա­մած նօտարիս (նման 173ա, 255ա, 400ա):

187բ Յաւգնեա՛, Յիսո՛ւս, ինձ՝ տկարիս եւ անար­հեստ նօտարիս, եւ տո՛ւր զօրութիւն, կարողացուցիչ Սուրբ Հոգի:

254ա Ոհ, աղաչեմ, որք հանդիպիք ի նմա, յիշէք զմե­ղաւոր նօտարս:

224բ Ո՜հ, որ թուղտս կոկ չէ:

154բ Տէ՛ր Աստուած, Յիսուս Քրիստոս, առաքեա՛ առ իս զօրացուցիչ Հոգիս Սուրբ ի յօգնութիւն ինձ՝ տկարիս:

236ա Եւ զմեղապարտ գծողս բերան մն յիշես:

306ա Ո՛վ իմաստուն վերծանող, աղաչեմ յիշել զա­նար­ժան Սիմոն գծողս մի Հայր մերիւ եւ անմեղադիր լինել գրիս, զի յոյժ տարէկուսութեամբ, տարտամ եւ ազգի ազգի հոգովք գրեցի, բաւ է իմաստութեան քում:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 188ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Յիշատակ սուրբ տառս Ագուլեցի Շահնազարին եւ հաւրն՝ Հայրապետին, եւ մաւրն՝ Խանաղին, եւ այլ ամենայն արեան առու մեր­ձաւորացն՝ ի դուռն Սուրբ Խաչին, յերկիրն Գողթնեաց եւ ի ձորն Տրունեաց եւ ի գիւղն Ունիս:

2. 4ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) [Յ]իշեցէ՛ք զվերջին ըս­տա­ցող սուրբ տառիս Ագուլեց[ի] մեղաւոր զառածեալ Շահնազարս, որ ստացող սորա հալալ [արդեանց իմոց] ///(մի քանի բառ ջնջուած): [Յիշեցէ՛ք] հաւրն իմ՝ Հայրապետին, եւ մաւրն իմ՝ Խանաղին, եւ դար­ձեալ ամենայն արեան առու մերձաւորացն իմ:

3. 199բ ԺԸ. դ., կապգիր՝ ՔԱՀԱՆԱՅ:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Գա՝ «Հմր 2741», Պհպ. Դբ՝ «2741», 1ա՝ «Հմր 2741», «984, 2741», 18գ՝ «նախկին 426րդ թերթ», 425ա՝ «Ձեռագիրս բաղկացած է 425+4 (կրկնուած 9աբ, 18գդ, 291գդ, 403գդ, 407աբ) =429 թերթերից», Պհպ. Եբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Վե­րա­կազմուած է հին եւ նոր կաշիների միացումով, հին կազմաստառով: Գլխ. վերականգնիչ՝ Ա. Խաչատրեան, Երեւան, 196»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 3ա, 236բ, 274ա. սեւ թանաքով բո­լո­րակ՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ / ՌՃԾԷ. (1708)»,84բ սեւով բոլորակ.«ՂՈՒԿԱՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ», 137ա սեւով բոլորակ. «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ՆԵՐ­ՍԷՍ», 195բ սեւով ութանկիւն. «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՍԻ/ՄՈՆ ՎԱՐԴ/ԱՊԵՏ. ՌՃՂ. (1741)»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 3բ՝ «մէկ յոբելան թիվ ԾԷ.», 4ա՝ «էըզ, աեբ», 120ա՝ «վա՜յ ինձ եւ յապա բազմաց», 133բ՝ «խաչ օգնեա՛ ինձ, |134ա| ախ ինչ անեմ, որ գրիչ չէ պլսղումն»:

ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 20ա, 20բ, 21ա, 22բ, 23բ, 28բ, 34բ, 35բ, եւ այլուր՝ երկգիծ բոլորակ, 22բ 28ա՝ աստղանիշ:


2742

ՅԱԿՈԲ ՆԱԼԵԱՆ, ՔԱՐՈԶԳԻՐՔ ԿԻՒՐԱԿԷԻՑ

 

ՌՄԿԶ. 1817


ԳՐԻՉ՝ Յօհաննէս Վանեցի:

ԹԵՐԹ՝ 369. չգրուած՝ 1աբ, 347ա-69բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԱx12 (Լ 11, ԼԱ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. թա­գով պսակուած ոճաւորուած զինանշան, մէջն աշտարակի վրայ թեւատարած արծիւ, ներքեւում՝ «GIOR MAGNANI», 2. թագով պսակուած ոճաւորուած զինանշան, տակը՝ «GM» կամ «AL MASSO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.5x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (23.5x15.7-16): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 43: ԿԱԶՄ՝ մուգ շա­գա­նակագոյն կաշի, փեղկերին՝ բրոնզով զարդաշրջանակ, մէջ­քին՝ բրոնզով 7 բուսական զարդ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տա­ռը՝ մոխրագոյն հէնքով, կարմիր, դեղին, կանաչ եւ սեւ զար­դանախշերով ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ բրոնզ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ. Ա, Դ՝ ծաղկաթուղթ լուսագծերով եւ լուսա­դրոշ­մով՝ մի թաթը վեր բարձրացրած թագակիր առիւծ, մասն կազ­մաս­տառի, Բ, Գ՝ չգրուած վարդագոյն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ բուսազարդ:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ 2ա: Զար­դա­գիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ, դեղին, կա­պոյտ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը, մէջքը մաշուած, մէջքի ստորին մասը փեղկերից անջատ, լուսանցակողերը՝ գունաթափ. թ. 350-1ի միջեւ 1 թերթ կտրած-հանած, թ. 270-1՝ հիմքից ան­ջատ, թ. 327՝ ստորին մասը պատռուած, 341բ, 342ա՝ թանաքի, թ. 263, 272-3, 285-6, 306-14՝ դեղին հետքերով. թանաքի թթուայ­նութեան հետեւանքով գրադաշտը գունափոխուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-346բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրա­կէից]

Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ 2ա: ա/2ա-8ա: բ/8բ-10բ: գ/10բ-4ա: դ/14ա-5բ: ե/16ա-9բ: զ/19բ-25ա: է/31ա-4ա: ը/25ա-9ա: թ/29ա-31ա: ժ/34ա-7ա: ժա/37ա-43բ: ժբ/43բ-7ա: ժգ/47ա-51ա: ժդ/51ա-3բ: ժե/53բ-7ա: ժզ/57բ-9ա: ժէ/59ա-64ա: ժը/64ա-7բ: ժթ/67բ-8բ: ի/68բ-72ա: իա/72ա-4բ: իբ/74բ-8բ: իգ/78բ-80բ: իդ/80բ-4բ: իե/84բ-7բ: իզ/87բ-90բ: իէ/90բ-2ա: իը/92ա-4բ: իթ/94բ-7ա: լ/97ա-100ա: լա/100ա-3ա: լբ/103ա-5բ: լգ/105բ-7ա: լդ/107ա-8ա: լե/108ա-10բ: լզ/110բ-3ա: լէ/113ա-5բ: լը/115բ-8բ: լթ/118բ-21բ: խ/121բ-4ա: խա/124ա-6ա: խբ/126ա-8ա: խգ/128ա-30ա: խդ/130ա-5բ: խե/135բ-8բ: խզ/138բ-42ա: խէ/142ա-4ա: խը/144ա-9ա: խթ/149ա-51բ: ծ/151բ-4ա: ծա/154ա-7ա: ծբ/157ա-9բ: ծգ/159բ-63բ: ծդ/163բ-8ա: ծե/168ա-71բ: ծզ/171բ-5ա: ծէ/175ա-7ա: ծը/177ա-181ա: ծթ/181ա-3ա: կ/183ա-5բ: կա/185բ-8բ: կբ/188բ-90բ: կգ/190բ-2ա: կդ/192ա-3բ: կե/193բ-6ա: կզ/196ա-8ա: կէ/198ա-200բ: կը/201ա-2բ: կթ/202բ-5բ: հ/205բ-7բ: հա/207բ-10ա: հբ/210ա-1ա: հգ/211բ-2բ: հդ/212բ-4ա: հե/214ա-6ա: հզ/216ա-8բ: հէ/218բ-21բ: հը/221բ-4բ: հթ/224բ-30բ: ձ/230բ-1բ: ձա/231բ-4բ: ձբ/234բ-9ա: ձգ/239ա-40ա: ձդ/240ա-1բ: ձե/241բ-2բ: ձզ/242բ-4ա: ձէ/244ա-7բ: ձը/247բ-50ա: ձթ/250ա-2բ: ղ/253ա-7բ: ղա/257բ-63բ: ղբ/263բ-7ա: ղգ/267ա-70բ: ղդ/270բ-1բ: ղե/271բ-4բ: ղզ/274բ-8բ: ղէ/278բ-82ա: ղը/282ա-5բ: ղթ/285բ-8ա: ճ/288ա-94բ: ճա/294բ-9ա: ճբ/299ա-301ա: ճգ/301ա-3բ: ճդ/303բ-7ա: ճե/307ա-10բ: ճզ/310բ-7ա: ճէ/317ա-9բ: ճը/319բ-20բ: ճթ/320բ-4ա: ճժ/324ա-8ա: ճժա/328ա-32ա: ճժբ/332ա-3բ: ճժգ/333բ-6բ: ճժդ/336բ-9ա: ճժե/339ա-42ա: ճժզ/342ա-4ա: ճժէ/344ա-6բ: Յիշ./346բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

346բ Իսկ եւ վերստին հեղինակեալ ի ՌՄԿԶ. (1817) թուականին հայոց, եւ ի հոկտեմբերի ամսոյ Ժ., ձե­ռամբ Յօհաննէս անիմաստ գրչի Վանեցւոյ:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Բա՝ «988, 2742», «ՌՄԿՁ. – 1817, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:



 

2743

ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ

 

ՈՁԱ. – 1232


ԳՐԻՉ՝ Տիրացու: ԾԱՂԿՈՂ՝ Գրիգոր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Յովաննէս աւա­գերէց (գրչ. ժամանակի), Գրիգոր Դոփեան եւ Ասփայ (ԺԳ.):

ԹԵՐԹ՝ 374-3+1 (թռիչք՝ չկան թ. 177, 222, 266, կրկն.՝ 293). չգրուած՝ 1ա, 11ա, 15բ, 20բ, 170բ, 188ա: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-ԽԶx8 (Ա 11, ԺԳ 5, Ի, ԻԳ 9, ԻԲ 4, ԻԹ 6, ԼԷ, ԽԶ 7): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵ­ԾՈՒ­­ԹԻՒՆ՝ 29,x23,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն 23,5x16, միասիւն 14x14,5 (2բ-3ա, 4բ-5ա, 6բ-7ա, 8բ-9ա, 10բ): ԳԻՐ՝ բոլորգիծ եր­կա­թագիր (նմուշ՝ 19ա), ուղղագիծ երկաթագիր («Յարուցեալ Յի­սուս» 182ա-3ա, համաբարբառները, Ցրուացանկը, նմուշ 182ա), բոլորգիր (3ա, 4բ, 5ա, 6բ-7ա, 8բ-9ա, նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 17: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախ­տակ, աստառը՝ կարմիր մետաքս. լուսանցակողերը՝ փոխնի­փոխ կար­միր եւ կանաչ՝ ըստ Աւետարանների կարգի: ՊԱՀՊԱ­­ՆԱԿ՝ ԱԲ (սկ.)՝ չգրուած թուղթ (Ի. դ.):

Новый рисунок

Նմուշ 3ա

Новый рисунок

Նմուշ 19ա

Новый рисунок

Նմուշ 182ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ծնունդ՝ 15ա («Ծնունդ փրկչին»), Մկրտութիւն՝ 20ա, Խորհրդաւոր ընթրիք («Վերնատունն խորհրդոյ»)՝ 170ա, Իւղաբեր կանայք («Յարութիւն Տեառն»)՝ 114ա, «Աւարումն դժոխոցն»՝ 184ա, Աւետումն՝ 188բ («Աւետիս Գաբրիէլի առ Մարիամ»), Ննջումն Աստուածամաւրն՝ 294ա: Մատթէոս՝ 11բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 295բ: Լս-ային՝ Յիսուս բժշկելիս՝ 131ա, 247բ, 312ա (Բժշկումն երեսունեւութ տարուան հիւանդին), 332ա (Բժշկումն կուրին), Մատնութիւն՝ 173բ, Տեռա­տես կինն աղերսէ Յիսուսի՝ 224բ, Զակքէոս ի վերայ ժան­տաթ­զեն­ւոյ եւ Յիսուս՝ 267բ, Պետրոս առաքեալ՝ 284ա, 364բ, Յիսուս՝ 304ա, Յիսուս ջրհորի մօտ եւ կին մի (եզրահատման հետե­ւան­քով միայն ձեռքն է երեւում), Յարութիւն Ղազարու՝ 341բ, Խո­րան՝ 1բ (կենտրոնում՝ Եւսեբիոս Կեսարացին), 2ա (կենտրո­նում՝ Կարպիանոս) 3բ, 4ա, 5բ, 6ա, 7բ, 8ա, 9բ, 10ա: Ճակա­տազարդ՝ 12ա: Կիսախորան՝ 12ա, 115ա, 185ա, 296ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, խաչ, աքաղաղ (105բ), ծառ (155բ, 344ա), 332ա), Յիսուս (202ա, 364բ), բոլորակ (ենթա­վեր­նագրերով): Զարդագիր՝ հանգուցագիր, կենդանագիր: Գոյ­ներ՝ կապոյտ, կարմիր, կանաչ, ծիրանի, վարդագոյն, մոխրա­գոյն, շագանակագոյն, սեւ, սպիտակ, ոսկի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին փոքրիկ քերծուածներով, 4ական գամերն ու կապիչներն ընկած, կազմի վրայ կապիչների հիմքերի, գամերի եւ ցեցի անցքեր, եզրերին խոնաւութեան հետ­քեր, թ. 374ից յետոյ 2 թերթ ընկած, որոշ թերթերի լուսանցների պատռուած հատուածները յետագայի թղթով լրացուած, լու­սանցազարդերը եզրահատումից վնասուած. 131ա՝ դիւահարի նկարը կտրուած, պահպանուած միայն ձեռքը, Քրիստոսի աջ ձեռքը եւ ձախ ոտքի մատները կտրուած, 247բ՝ այսահար կնոջ պատկերից կայ միայն ձեռքը, Քրիստոսի աջ ձեռքի դաստակը եւ աջ ոտնաթաթը կտրուած, 304ա՝ Նիկոդէմոսի միայն աջ ձեռքը կայ, թ. 312՝ թափուած Քրիստոսի աջ ձեռքի ափը եւ հիւանդը (պահ­պանւած միայն զգեստի ծալքերը), 332ա՝ կոյրի նկարից պահպանուած միայն ձեռքինը:

Ծնթ. Տերունական եօթ եւ աւետարանիչների երկու ման­րա­­նկարները գրչութեան ժամանակի պրակահաշուի մէջ հա­շուած չեն­. առաջին կազմման ժամանակ 1-10 թերթերը չեն պրակա­կալուել, յետագայում՝ դրանք համարուել են Ա., իսկ Բ. համարը կրկնուել է: Ըստ Ա. Մաթեւոսեանի՝ ձեռագիրն ունի երկու ծաղ­կող՝ Գրիգոր ծաղկող՝ գրչութեան ժամա­նա­կի, եւ Գրիգոր՝ ԺԳ. դա­­րի. տե՛ս Ա. Մաթեւոսեան, Թարգման­չաց Աւետարանը.- «Էջ­միածին», 1992, Թ.-Ժ.-ԺԱ., էջ 102-14: Տե՛ս նաեւ Լ. Չու­գաս­զեան, Գրիգոր ծաղկող, Եր., 1986, Ա. Գէորգեան, Հայ մանրա­նկարիչներ, Մատենագիտութիւն 9-19 դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 113):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1բ-2բ Թուղթ Եւսեբեայ:

2. 3բ-4ա, 5բ-6ա, 7բ-8ա, 9բ-10ա Համաբարբառ. կանոնք Ա-Ժ. (նաեւ ստ. լս.):

3. 3ա, 4բ-5ա, 6բ-7ա Մեկնութիւն խորանաց:

4. Նախադրութիւն – Մատթէոս Աւետարան ի կող­մանէ փրկչին մերոյ ականատես եղեալ սքան­չե­լեացն Տեառն եւ վարդապետութենէ նորին, որով եւ զՀոգին Սուրբ ընկալեալ ի վերնատանն, յետ եւթն ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ գրեաց զիւր Աւետարանն՝ է ինչ որ յԵրուսաղէմ, եւ է ինչ որ ի Քուրշս եւ ի Պարթեւս, եւ ի Պարս, եւ յԱնտիոք քաղաքի կատարեաց եբրայեց­ւոց բարբառովն եւ գրով նորին եւ բովանդակեաց թիւս ՅԾԵ. (355) եւ Աւետարանս գլխաւորս ԿԹ. (69): 12ա-113ա Աւետարան Մատթէոսի:

5. Նախադրութիւն – Մարկոս աւետարանիչ աշակերտեալ Պետրոսի առաքելոյ, գրեաց զիւր Աւե­տա­րանն ի բերանոյ Պետրոսի, յետ ԺԵ. ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ, դաղմատ գրով, որ յետոյ յԱղեք­սանդրացւոց քարոզեցաւ եբրայեցւոց բարբառովն եւ բովանդակեաց թիւս ՄԼԳ. (233) եւ Աւետարանս գլխա­ւորս ԾԵ.(55): 115ա-83ա Աւետարան Մարկոսի (182ա-3ա Յարուցեալ Յիսուս):

6.Նախադրութիւն – Ղուկաս աւետարանիչ աշակերտեալ Պաւղոսի առաքելոյ ի Հռոմ քաղաքի, յետ քսան ամի վերանալոյ Տեառն գրեաց զիւր Աւետարանն հռովմայեցւոց բարբառովն, եւ բովանդակեաց թիւս ՅԽԲ. (342) եւ Աւետարանս գլխաւորս ՀԱ. (71): 185ա-293գ Աւետարան Ղուկասու:

7. 10բ Նախադրութիւն – Յովհաննէս աւետարանիչ գրեաց զիւր Աւետարանն յետ յիսուն եւ երկու ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ, յունական բարբառով, յԵփե­սոս քաղաքի, եւ բովանդակեաց յինքն թիւս ՄԼԲ. (232) եւ Աւետարանս գլխաւորս ԾԷ. (57): Միանգա­մայն տունք Աւետարանիս ՓՅ. (8300) եւ թիւս ՌՃԿԲ. (1162) եւ Աւետարանս գլխաւորս ՄԾԵ. (255): 396ա-74բ Աւե­տա­րան Յովհաննու (վերջը թափուած՝ «ասէ աշա­կերտն այն, զոր սիրէր Յիսուս՝ ցՊետրոս. Տէր է այն ///» ԻԱ. 7):

Ծնթ. «Մեկնութիւն խորանաց» բնագիրը եւ նախադրու­թիւն­ները՝ յետագայի (հմմտ. Յիշատակարան յետագայի՝ 10բ):

ԺԹ. դարի շղագրով գլխահամարներ աւելացուած՝ 119բ-81ա՝ Գլխ. Բ.-ԺԶ., 123ա՝ «Գլխ. Գ., 1-2 հմր. պա­կաս», 185ա-290ա Գլխ. Ա.-ԻԴ., 282բ՝ «աստ պակաս գրած է, 2 տուն 43-44 համարներն չկայ սրա մէջ», 327ա՝ «1 համարից մինչեւ 12 համարն չկայ Գլխ. Ը», 327ա-74բ՝ Գլխ. Ը. – ԻԱ. 7:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. (Գրչի) 183ա Զմեղապարտ գըծիչս՝ զՏիրացու յի­շեցէ՛ք ի Տէր:

293գ Փառք փրկչին Յիսուսի. ամէն:

2. (ծաղկողի)(խորանների սիւների քիւերին նստած գերանների վրայ) Ի թիւս ՈՁԱ. (1232) ծաղ­կա­զարդեցաւ սուրբ 10աԱւետարանս՝ բարեխաւս առ Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր:

115ա (կիսախորանի գերանի վրայ) Տէր Աստուած ողորմեա՛ Գրիգորի ծաղկողի. ամէն, ամէն:

311ա (լուսանցազարդի բոլորակի մէջ) Թւիս ՈՁԱ. (1232) ծա[ղկեցաւ]:

3. (ստացողի) 7բ (խորանների սիւների վրայ) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ պատուական քահանայի եւ երեւե­լի պարոնի՝ Յովաննիսի. ամէն:

8ա (խորանների երեք սիւների վրայ) ԶՅովաննէս աստուածազարդ քահանայ եւ զԽաչիկ հայր իւր յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր:

12ա (կիսախորանի գերանի վրայ) ԶՅովաննէս աւագերէց յիշեա՛, Տէ՛ր Աստուած. ամէն:

333բ (լուսանցազարդի բոլորակի մէջ) Ողորմեա՛, Տէ՛ր Աստուած:

Տե՛սԺԳ. դ., յիշ.ք, էջ 180-181:

ՅԵՏԱԳԱՅԻՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

1. 10բ (ԺԳ. դարի կէս, բոլորգիր) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ Գրիգոր նկարչի եւ աշխատողաց ի սմայ:

2. 113բ (1312 թ., բոլորգիր) Յ[ամե]նառատ պար­գե­ւացն Աստուծոյ, որ միշտ ներգործէ յարարածս զբա­րիս քաղցրութեան կամացն իւրոց: Արդ, որպէս յամե­նայն դարու, նոյնպէս եւ ի մերս նուաղեալ ժամանակիս յարոյց զքրիստոսասէր եւ զփառաւոր պարոնն, զաւրհ­նեալն ի կանայս՝ զԱսփայն, դուստր Տարսաիճին՝ տեառն Սիւնեաց, յազգէ Ուրպելանց, որ էր ամուսին մեծ եւ փառաւոր իշխանաց իշխանին՝ պարոն Գրիգոր: Սա ամենայն բարեպաշտութեամբ զարդարեալ, զար­դարեաց զանազան սպասիւք եւ շինուածիւք զեկեղե­ցիս Հայաստանեաց: Ստացաւ եւ զսուրբ Աւետարանս յարդար ընչից իւրոց եւ ընձայեաց ի սուրբ ուխտն իւր Խադարի վանս,որ է գերեզմանատուն մեծ իշխանացն ազգին Դոփանց, եւ ինքն կարճաւրեայ կենաւք փոխի մահուամբ յաշխարհէս առ Քրիստոս եւ դնի ի դանբանի ի նոյն վերասացեալ սուրբ ուխտն: Իսկ ըստ մարմնոյ գլուխ նորին եւ այր՝ մեծ իշխանն Գրիգոր զարդարեալ պճնէ զսա ոսկւով եւ արծաթով՝ ի յիշատակ հոգւոյ սուրբ ամուսնոյն իւրոյ Ասփային եւ յերկարութիւն կենաց իւր եւ քրիստոսընձայ զաւակաց իւրոց, որոց յիշատակ նոցա եղիցի աւրհնութեամբ:

183ա(1312 թ., բոլորգիր) Ի ժամանակս եւ ի դարս աւուրց տիեզերակալութեան եւ արքայութեան բոլոր աշխարհաց ազգին նետողաց, որ տիրէ ի ծովէն Պոնտոսի մինչեւ ի ծովն Կազբից եւ յԵփրատ գետոյ մինչեւ յայնկոյս լերանցն Կովկասու, որոց գլուխ եւ ինքնակալ խանն աշխարհակալ Խարպանդա կոչեցեալ ի թվ[ին] հայոց ՉԿԱ. (1312): Յայսմ ժամանակի ծա­գեցաւ ոմն մեծ եւ երեւելի տոհմային պայազատու­թեամբ ի ցեղէ վեհից, ի զարմէ դիւցազանց, ի դասա­կարգէ քաջաց, ի գնդէ գովելեաց Գրիգոր մեծ իշխան Հայոց, տէր եւ պարոն փոքր Սիւնեաց՝Հանդաբերդոյ եւ Ականոյ եւ բարձր լերանց ծովակին Գեղամայ՝ Սոթից մինչեւ Շաւղուայգայ,/183բ/ ամուսնացեալ ընդ դստեր Տարսայիճ իշխանի՝ ընդ ամէնաւրհնեալ պար­կեշտ տիկնոջն Ասփային, ծնանի ի նմանէ ուս­տերս եւ դստերս: Իսկ զմինն, որում անուն էր Սարգիս, նուիրէ Քրիստոսի ի ստընդիա հասակին, որ արժա­նա­ւո­րու­թեամբ ի կոչմանէ Հոգւոյն էանց ընդ ամենայն աս­տի­ճանս քահանայութեան, հասեալ ի պատիւ եպիս­կո­պո­սութեան տանն Խաչենոյ, ընդ մարմնական տէ­րու­թեանն, զոր ունէր ի հարանց ստացեալ, ընգալաւ եւ զհոգեւոր պետութիւնն:

Արդ, յայսմ ամի, որ էր թիւս ՉԿ. (1311) փոխեցաւ յաշխարհէս Ասփայն առ Քրիստոս եւ եդաւ ի շիրմի ի սուրբ ուխտն Խադարիվանս, վասն որոյ եւ մեծ պարոն Գրիգոր նուիրէ գերեզմանի նորա ընձայս յոլով գեղորայս, այգիս եւ անդաստանս եւ զարդարէ զսուրբ ուխտն զանազան սպասիւք եւ հանդերձիւք, ընդ որս պճնել շքեղացոյց եւ զսուրբ Աւետարանս ոսկէնկար կազմածով եւ շնորհեաց գերեզմանի նորա եւ իւր նախնեացն յիշատակ, որում բարձաւղք եւ ընթերցողք սուրբ Աւետարանիս յիշեցէ՛ք զԱսփայն ի Քրիստոս. եւ յիշողքդ յիշեալ լիջիք ի Տեառնէ: 184բ Եւ գաւառք մեր յանուանէ այս է՝ Սոթգլուխ եւ Բերդաձոր եւ Ճոխանց, Հոսաբակս, Ատրենիս, Կալեր, Ուռեացփոր եւ Խո­րուագետ, Դվալանոց, Էրքն, Մափռէլանց եւ այլ իւրեանց միջոց Մազրենովն ի մեր նախնեաց մնացեալ հայրենիք է՝ իւրեանց չորս սահմանովն, ստոյգ եւ ճշմարիտ գրեալ ի յԱւետարանիս:

293դ (1312 թ., բոլորգիր) Զմեծ եւ զամենաւրհնեալ պա­րոնաց պարոն զԳրիգոր որդի Գարփին եւ զամե­նա­գով եւ զբարեպաշտ ամուսինն իւր զպարոն Աս­փայն, զստացաւղք եւ զարդարիչք սուրբ Աւետարանիս յիշեսջիք ի Քրիստոս:

Ծնթ. Ամբողջը ոսկետառ, ներքեւում՝ նոյնն արտագրւած ԺԹ. դարի շղագրով, մանուշակագոյն թանաքով:

3. 114բ (ԺԹ. դ. 1843 թ., շղագիր) Ի յԵլիսաւետա­պօլուՆորաշէնցի մահտեսի Ալթունն Խաշնապակկուղի գլուխն ջոխտ խաչի գլխի գործն սուրբ վանքին յիշատակ է տվել:

184բ(1843 թ., շղագիր) Թարգմանիչ վանքի սեփական տվեալ յիշատակ հողերի մասին գրէմ առ քրիստոսասէր եղբարցդ: Պարսից տերութեան ժամա­նակէն այս հողերն տվեալ է յիշատակ, են հոգեբաժին: Այնում ժամանակի տրամն յոյժ պակաս էր, պատջառը՝ տեղէ ի տեղ փոխիլն: Այնքան էր աստուածասաստ բար­կութիւն ի վերայ ազգիս հայոց, մինչեւս ոչ կարէին օրական հացս իւրեանց գտանել: Այս պատջառի թէ՛ հոգէպաժին էր եւ թէ՛ աթոռահարգ փոխանակ տրամի չքաւորութեան ոմանք վարելոյ հողէր ին տալիս: Էն ժամանակն Թարգմանիչ վանքի կութանը հաստատուն բանի էր, մինչեւ անկամ հացի պակասութեան ժամա­նակն մերձագա կուղէրայից օգնական լինէին: Բայց այժմ՝ ի տէրութեան Ուռուստաց, յոյժ ողորմելի մնաց տունս այս: Բացի տվեալ յիշատակ հողերէն ոչինչ չու­նի: Այսմ ժամանակի անքան խաղաղութիւն է, մինչեւ արք ոչ կարէն իշխել <կայն> կանանց իւրեանց: Այս խաղաղ ժամանակիս մէկ օրաւար հողն Լ. (30) մանէթ արծաթ տրամի չեն տալիս:

Այսր պատջառի ես՝ Գրիգոր վարդապետս՝ ըս­պա­սաւոր սուրբ տանս Թարգմանչաց, տվեալ յիշատակ հո­ղերն յականէ յանվանէ ջշմարտութեամբ գրեցի: Մեր­ձագայ կուղի՝ Խաշնապակու անձինքն խստա­պարա­նոց էն, ոմանք կամին հողերիցն հափշտակել:

294բ (1843 թ., շղագիր) Ամի Տեառն ՌԸԽԳ. (1843), նոյեմբերի ԻԵ. (25), ես՝ ԿանձագեցիԳրիգոր վար­դապետս, անարժան միապան Սրբոյն Չարեքայ, եկի ի սուրբ վանս Թարգմանչաց ՌԸԼ. (1830) թվին, որ եմ վերոյյիշեալ թիւն: Մինչ ի գալուստն իմ ի վանս այս, գիտէ Աստուած, որքան հաւատս ունէի, կարձեմ թէ հաւատով ոչ ոք էր առաւել քան զիս, որպէս ոմանք մեր­ձայկաից իմոց, պատմում էին, յառաջայգուն վար­դապետաց պնակելոց ի սմայ ոչ ոք կարաց գալ ի կար­քի իւրում վասն անպատշաջ տեղոյս: Եւ ես՝ եղկե­լիս, այսպիսի պատմութիւնս լսելով, յառայքինութիւնս իմ յուսացայ, ապշեցաւ միտկ իմ եւ ոչ զմտաւ ածի, թէ Աստուած ամբարտաւանից հակառակ գայ, կատարե­ցաւ բանն տէրունեան ի վերայ իմ՝ առակ սերմնա­ցա­նին, եւ եղէ կոխան ի մարդկանէ: Աղաչեմ զքեզ, Հոգիդ Սուրբ Աստուած ճշմարիտ, առաքեա՛ զցող ողորմու­թեան քո յիս եւ տո՛ւր կենդանութիւն մեռելոյս:

Ի տէրութեան Աղվանից, ի իշխանութեան Իսրաել կաթողիկոսին Կանձասարու ունի տվեալ կոնտակ ի սուրբ վանացն Թարգմանչաց, ձեռամբ Եփրեմ եւ Սամուել վարդապետացն, որք տիրէին մերձայկայ կուղէրայից. այնում ժամանակէ տուն այս ունի ստա­ցեալ հողեր հոգէբաժին: Եթէ ասիցէս՝ ընդէ՞ր ոչ գրով արկին, ասեմ քեզ՝ 295աԱյնում ժամանակի էր տէ­րութիւնն Պարսից, ի ներքոյ իշխանութեան Ջաւատ խանի, չըկար հաստատ տէրութիւն, որ կարող լինէին հաստատել: Հողերեն անվանէ այս է Գրջըքոլուտի հողն՝ Գ. օրաւար, Տափի դուռն՝ Ա. օր[ավար], Տանձի հողն՝ վիրապանց գլխվերն՝ Բ. օր[ավար], Քերձի Խմհատն՝ Ե. օր[ավար], վանքի հողն Բ. ջոթն Է. օր[ա­վար], Տապանի տակն Ա. օր[ավար], Ճամբի տակն օրաջաշաւար, ջամբի գլուխն Մուսուրի տափն՝ Դ. օր[ավար], Քոլատակի հողն՝ Դ. օր[ավար], Հասարի տակն՝ Ե. օր[ավար], Մռաւանց տեղն՝ Բ. օր[ավար], Կրըկոսանց հողն՝ Գ. օր[ավար], Ղոշակոլն՝ Դ. օր[ա­վար], Կարմիր քարի գլուխն՝ Դ. օր[ավար], Մեծ փոսն իւր շոթերօվն՝ Ը. օր[ավար] վանքի աղբուրի Բ. կուսն՝ Գ. օր[ավար]: Իմ ականջով լսածն այս է, թէպէթ հոգեւոր Կանսիստօրայումն տէր Մոսէսն Լ. (30) օր[ա­վար] ասեց, որովյետեւ ես չէի տեղեակ, բայց յետոյ իմա­ցա՝ ճշմարիտն այս է: Թէ աւել հող ունէնայն ծած­կած, ես անպարտ էմ:

Գրկապի օրաջաշաւար: Բլումի տղայի գործն, զօր տւեալ է յիշատակ մահտեսի Ալթունն սուրբ վանքին Ջոխտախաչի գլուխն է երկար հողն երկու կամ երէգ օրաւար է:

4. 295ա (1889 թ., շղագիր) Փորձիւ գիտացաք, որ ի Բ. յունվարի այս է Կաղանդի օրն: Վանքի սեղանի լուսամտից շօղն արեւուն նոր կաթեց աւազանի յետեւի որմնասեան վերայն, գրեցի աստեղ, միւս տարիին փորձելոյ համար ՌՅԼԸ. (1889), ի Լ. (30) դեկտեմբերի: 25 յունվարի շօղը յետի պատին կաթեց արեւմտեան հիւսիս արկիւնում:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «Թիւ 1057, 2743», «ՈՁԱ. – 152, Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս»:



 

2744

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

ԱՐՃԷՇ

ՉԾԴ. – 1305


ԳՐԻՉ, ԾԱՂԿՈՂ՝Սիմէոնքհյ.: ՄԵԿԵՆԱՍ՝Սիմոնհայրապետ: ՍՏԱՑՈՂ՝Վարագայվանք:

ԹԵՐԹ՝ 302. չգրուած՝ 1ա, 7ա, 12բ, 302աբ: ՊՐԱԿ՝ 2x6+Ա-Ոx12+2: ՆԻՒԹ՝թուղթ. թ. 301-2՝ԺԷ. դ. այլթուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5-30,7x23,5-24,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (23,5-24x15-15,5): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 57ա): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդշագա­նա­կագոյնկաշի, դռնակով, 3ականկապիչովեւգամով, մի­ջու­կը՝տախտակ, աստառը՝կապոյտկտաւ. լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա,Բ+Ե.Զ՝սպիտակհաստթուղթ (Ի. դ.):

Новый рисунок

Նմուշ 57ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Չորեքկերպեան աթոռ՝ 1բ, Զոհաբե­րումն Իսահակայ՝ 2ա, Աւետումն՝ 2բ, Ծնունդ՝ 3ա, Երկրպագու­թիւն մոգուց՝ 3բ, Ընծայումն ի տաճար՝ 3բ, Մկրտութիւն՝ 4ա, Բժշկումն անդամալուծին, կոյրին, դիւահարին եւ որդւոյն այրւոյ՝ 4բ, Մատնութիւն, Քրիստոս առ Պիղատոս եւ Չարչարանք Քրիս­տոսի՝ 5ա, Խաչելութիւն, Յարութիւն Քրիստոսի՝ 5բ, Համբար­ձումն՝ 6ա, Հոգեգալուստ՝ 6բ, Մատթէոս՝ 13բ, Մարկոս՝ 94բ, Ղու­կաս՝ 145բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 233բ: Խորան՝ 7բ, 8աբ, 9աբ, 10աբ, 11աբ, 12ա (խորանների վերեւում՝ զանազան թռչուն­­ներ, հատուածներ սաղմոսներից՝ 8ա՝ հմմտ. Սաղմ. ՁԳ. 4. 9բ, 10ա՝ Սաղմ. ԻԲ. 5): Կիսախորան՝ 14ա, 95ա, 146ա, 234ա (կիսախորանների վերեւում աւետարանիչների խորհրդանիշ­ները): Լուսանցազարդ՝ թռչուն, բուսական, յուշկապարիկ, երկրաչափական, խաչ, տաճար: Զարդագիր՝ մարդագիր, կեն­դանագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կապոյտ, կանաչ, կարմիր, դեղին, սեւ, շագանակագոյն, վարդագոյն:

Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Մատենագի­տու­թիւն. 9-19 դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 683-684: Հմմտ. Հ. Յակոբեան, Վասպուրականի մանրանկարչութիւն, գիրք Ա., Երեւան, 1976, էջ 38-45:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Գիրք Բ. Թագաւորութեանց ԺԹ. 28-40, ԻԲ. 24-44: Թ. դ.: Գ+Դ՝ ստացուած 2 առանձին թերթերի ընդ­եր­կայնակի հատումով: Մագաղաթ (Գ՝ 29,5x24,5, Դ՝ 30,5x22,5), երկսիւն (Գ՝ 25x20, Դ՝ 24x19), ուղղագիծ (թեք) երկաթագիր (նմուշ՝ Աբ), տող՝ 21: Կարդալ՝ Դա, Դբ. «[զի ոչ էր ամե]նայն տուն հաւր [իմոյ]... անցին ընդ արքայի եւ կէս ժողովրդեանն [Իսրայէլի]» (ԺԹ. 28-40), Գա, Գբ՝ «անբիծ եւ յառաջագոյն զգու­շա­ցայց յանաւրէնութենէ... եւ պահեսցէ զիս ի գլուխ ազ[գաց]» (ԻԲ. 24-44):

Новый рисунок

Նմուշ Աբ

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԵ. եւ Ի. դդ-ում. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, ցեցի անցքեր, մէջքի ստորին եզրի եւ կապիչներից երկուսի կաշին նոր, Ա. փեղկին մետաղական խաչի գամերի անցքեր. Պհպ. Ա, Բ, Ե, Զ՝ նոր՝ Ի. դարի. թ. 1-25, 85, 94, 96-7, 145-65, 184-94, 229, 248-533, 277-90, 294-302՝ հիմ­քերը կամ եզրերն ամրացուած, թափուած մասերը լրացուած յետագայի թղթով. թ. 214-21՝ մրջրի հետքերով. թերթերին զանա­զան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, ստորին եզրերը գործածու­թիւնից կեղտոտուած, լուսանցակողերը գունաթափ եւ տեղ-տեղ սեւացած. Պատառիկ-պահպանակները դժուարընթեռնելի, Աա, Բա՝ գրադաշտը սեւացած, Ա-ի ստորին թափուած (երկրորդ սիւ­նեակ, ներքեւից 8 տող) հատուածը լրացուած յետագայի թղթով, բնագիրը վնասուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 7բ-8ա Թուղթ Եւսեբեայ:

2. 8բ-12ա Համաբարբառ. կանոնք Ա-Ժ. (նաեւ՝ լուսանցային):

3. 14ա-94ա Աւետարան Մատթէոսի:

4. 95ա-144բ Աւետարան Մարկոսի:

5. 146ա-233ա Աւետարան Ղուկասու:

6. 234ա-299ա Աւետարան Յովհաննու (300աբ Իրք կնոջն շնացելոյ):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 10ա (Գրչի) Եւ այս է վաստակ մատանց տար­տամ գրչի՝ Սիմեոն եղեգնագծի, / եւ ձեզ ի վայելս յա­ւէտ լի­ցի, / եւ կաթ աղաւթից ձերոց ցաւղեսցի ինձ ի դուռն գե­րեզմանի, / բուսուցանել յաւրն վերջի, / որում լիցուք ձեւք արժանի,/ հանդէպ երեսացն Քրիստոսի, / յար­քա­յա­կան տեղ հանդիսի, / ուր քրիստոսեանքն են ի կար­գի:

299ա Փա՜ռք անպարագիծ Էին, այնմ, որ ոչ են հե­տա­զաւտ, եւ ոչ զինչ պիտին, եւ ոչ քանակն համբար­ձե­լոյն յամենայն մտաց սլացման: Գոհութիւն անզնին գոյին, որ է Բան, կնիք եւ սահման Էին: Փառատրութիւն անպարիմանալի սեռին, որ է Հոգի համագոյ Էին եւ փա­ռակից Բանին, որ տրամադրեաց զմատունս մեղ­սա­մած, վերջացեալ տկար ոգւոյ Սիմէոնի՝ նուաստ քահա­նայի, գրեալ եւ կարգեալ զճառս երախտեաց աստուա­ծա­գործ սքանչելեացն, զոր ճշմարիտ եւ Աստուածն Բան՝ միածին Որդին Աստուծոյ՝ Յիսուս Քրիստոս, ի վախ­ճան աւուրցս այսոցիկ կատարեաց զնշանս եւ զա­րուեստս, որպէս զի որք ընթերցին՝ ի միտ առցեն եւ ծանիցեն, |299բ| թե նոյն Տէր է, որ Մովսէսի հրա­մա­յեաց առնուլ գառն տարեւոր եւ յիշել զերախտիս աս­տուածութեան, որ յԵգիպտոս: Նոյն եւ աստ եցոյց մեզ յիշատակ չարչարանաց իւրոց, որ ոչ միայն պէսպէս նշանաւք լուսաւորեաց, այլ եւ չարչարանաց եւ մահու համբերեաց, զի գիտէր, թե լսելով զանարգանս Տեառն մերում, դարձ եղիցի ի մեղաց մերոց:

Արդ, այսմ գաղափարութեան [ցանկացեալ] երջա­նիկ ոմն եւ աստուածային ձրիւքն բարգաւաճեալ, աս­տուա­ծապատիւ կարգաւ տէր Սիմոն, ախորժական կա­մաւք, մեծաւ տենչմամբ ստացաւ զսա անջնջելի ար­ձան՝ ի մխիթարութիւն անձին եւ ի յոյս փրկութեան: Եւ ես՝ յոգնամեղս եւ փցունս ի գրչաց, յանձն առեալ, ըստ իմում կարի յանգ հանեալ կատարեցի շնորհաւք եւ ո­ղոր­մութեամբն Աստուծոյ, ի թուականիս հայոց ՉԾԴ. (1305), ի քաղաքիս Արճէշ, ընդ հովանեաւ Սրբոյն Յա­կովբայ:

Եւ արդ, աղաչեմ զձեզ Տերամբ՝ զընթերցաւղսդ եւ զլսաւղսդ, յիշման արժանի առնել զվերոյստացեալ՝ զտէր Սիմոն՝ ստացաւղ տառիս, եւ զծնաւղսն իւր, եւ զեղբարս իւր, եւս առ|300ա|աւել ի ժամ սուրբ եւ սոս­կալի պատարագին, զի արժանասցին ողորմութիւն ի Քրիստոսէ՝ Աստուծոյ մերոյ: Ընդ նոսին եւ ես՝ ամե­նա­մեղս ի գրչաց Սիմէոն, յերես անկեալ աղաչեմ յիշել եւ զիմս անարժանութիւն եւ զծնաւղսն իմ՝ զհանգու­ցեալսն ի Քրիստոս, ընդ որս ողորմածն Աստուած յիշո­ղացդ եւ յիշելոցս առատապէս ողորմեսցի կրկին կե­նաւք եւ երկու աշխարհաւք, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Տե՛սԺԴ. դ-իյիշ-ք, էջ 36՝ունիայսյիշ-ըհատուածաբարեւ 300աէջի՝ՎարագայՍարգիսառաջնորդիյիշ-ը:

2. 6բ (ստացողի, ստ. լս.) Լուսաւորեսցէ զհոգի տէր Սիմոնի՝ աստուածապատիւ եւ երջանիկ հայրապետի՝ զստացաւղի սուրբ Աւետարանիս:

11ա (խորանի մէջ, կարմրով) Զառ ի յԱստուա­ծուստ պատուեալ զամէներջանիկ բարեբարոյ զհայրա­պետ Սիմոն՝ զստացաւղ սուրբ Աւետարանացս, յիշել աղա­չեմ:

94ա Զբարեբարոյ եւ զաստուածարեալ ամենիմաստ հոգեւոր տէր Սիմոն՝ զստացաւղ սուրբ Աւետարանիս, եւ զծնաւղսն իւր՝ զՆերսէս եւ զԱզիզ, եւ զհարազատ եղբարս՝ զՅոհաննէս քահանայ, եւ զնախնիսն իւր յիշել աղաչեմ, ո՛վ աստուածասէր ժառանգողք սորին:

145ա Ես՝ տէր Սիմոն՝ ծառայ ծառայիցն Աստուծոյ, ստացայ սուրբ Աւետարանս ի մխիթարութիւն անձին եւ ի յոյս փրկութեան՝ զաւակ ի Սիոն եւ ընտանեակ յԵրուսաղէմ, եւ ետու զսա նուէր ի գերադրական եւ ի հռչակաւոր սուրբ ուխտն Վարագ. որ ոք առաջնորդ եւ սպասաւոր լիցի վանացն, ի տարին Բ. ժամ պատարագ մատուսցեն հոգւոյ իմոյ անխափան. կատարիչքն աւրհ­նին յԱստուծոյ եւ յամենայն սրբոց եւ ի սուրբ Աւե­տա­րա­նացս: Եւ թե այլ ոք իմաստուն մտաւք նայես­ցի, զԱս­տուած ողորմ[ի]ն մի՛ մոռասցի:

233ա Զաստուածապատիւ եւ զառաքելաշնորհ հայ­րա­­պետն՝ զտէր Սիմոն, որ ստացաւ զսուրբ եւ զճշմար­տաբան Աւետարանս ի յարդար արդեանց, եւ զհարա­զատ եղբայրն՝ զՅոհաննէս քահանայ, եւ զծնաւղսն յի­շել աղաչեմ. եւ Քրիստոս Աստուած յիշողացդ ողորմես­ցի. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 1ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէն լինի Բ. ժամ ստացողի սուրբ Աւետարանիս՝ տէր Սիմոնի եւ Յո­հանէս իրի[ցու]:

94ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէ Բ. ժամ լինի տէր Սիմոնի՝ հրամանաւ տէր Սարգսի:

233ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէ լինի Բ. ժամ՝ մի՝ տէր Սիմոնի եւ մի՝ Յոհանէս իրիցու՝ հրամանաւ տէր Սարգսի՝ առաջնորդի սուրբ ուխտիս Վարագա:

300ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Եւ արդ, ես՝ տէր Սարգիս՝ առաջնորդ սուրբ ուխտիս Վարագա միաբան ե[ղ]բայ­րու­թեան դասուս, ըստ կանոնական սահմ[ան]ի կար­գեցաք հաստատուն հրամանաւ, որ յամեն տարի Նոր Կիւրակէն Բ. ժամ առնենք ստացողի սուրբ Աւետարա­նիս, մի՝ տէր Սիմոնի եւ մի՝ Յոհանէս իրիցու: Եւ որ յետ մեզ լինին ա[ռ]աջնորդք եւ եկե[ղ]եցայպանք, ան­խա­փան արասցեն զպ[ատարագն]///(1 տող թա­փուած):

2. 13ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Ո՛վ բարեսէր հարք եւ եղբարք, ընթերցողք եւ լսողք, յերես անկեալ աղաչեմք զսրբութիւնդ ձեր, յիշեցէ'ք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զվերջին ստացաւղ սուրբ Աւետարանիս՝ զԲարագշահն եւ զՍաթլմիշն, որ ստացան զսա ի հալալ արդեանց իւրեանց՝ յիշա[տա]կ իւրեանց եւ իւրեանց ծնողացն՝ հաւրն՝ Դանիլին, եւ մաւրն՝ Դովլաթին:

Եւ դարձեալ աղ[աչ]եմք զձեզ եւ երես ի գետին դնեմք՝ լի բերանով Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Բա­րագ­շահին եւ Սաթլմշին եւ իւրեանց կենակցին՝ Սու­րաթին եւ Ազիզմէլիքին, եւ զաւակացն՝ Խոսրովշահին եւ Շէրիշահին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց նո­ցին՝ կենդանեաց եւ հանգուցելոցն ի Քրիստոս: Եւ ձեզ՝ յիշողացդ, եւ յիշեցելոցն ողորմեսցի մարդասէրն Աս­տուած. եւ նմա փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:

Դարձեալ յիշեցէ՛ք ի ժամ /// լիս[ուրբ] Պատա­րա­[գին] զստացող սուրբ Աւ[ետ]արանիս՝ զԲար[ագ]­շահն եւ զՍա[թլ]միշն, եւ զ[ծն]ողքն. եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոս. ամէն:

3. 301ա (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Զվերջի նորոգօղ սուրբ Աւետարանիս՝ զաստուածահաճո, եւ զբարէմիտ եւ զաս­­տուածասէր, զօրհնեալ եւ զհանճար կինն՝ զՆու­նու­ֆարն, եւ զհանգուցեալ այրն իւր՝ զԱզիզն, եւ զհայրն Ազըզին՝ զՄանուկն, եւ զմայրն Ազըզին՝ զԳաֆարն, եւ զԱզըզի զոքանչ՝ զՈսկիկն, որք ետուն ի հալալ արդեանց իւրեանց զսուրբ Աւետարանս վերս­տին նորոգել՝ յիշատակ բարի հոգոց իւրեանց եւ փրկութիւն հոգոց ննջեցելոցն:

Արդ, աղաչեմ ըզձեզ՝ ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցո, որք հանդիպիք սուրբ մատենիս, լի բերանով եւ ուղիղ սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Ազըզին, կողակցին իւրոյ՝ Նունուֆարին, հօրն՝ Մանուկին, եւ մաւրն՝ զԳաֆարն, եւ զոքանչն՝ զՈսկեկն, եւ զամենայն արեան առու մերձաւորս նորա: Յիշեցէ՛ք եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ Աստուած ձեզ՝ յիշողացդ, ողորմեսցի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

4. 145ա (ԺԸ. դարի այլ ձեռագրից մաս-կարկա­տան,որ գործածուել է նորոգութեան ժամանակ, բո­լոր­գիր) /// եւ զամենայն արեան մերձաւորք /// (մի քա­նի տառ պատռուած). ամէն եղիցի. եւ զհո[գ] /// (շար. պոկուած) քս մեր զԱստուածայտուր եկեղե­ցա­պան եւ զՍտեփանոոս ի ///(շար. չիք):

5. Պհպ.Բբ (ԺԶ. դ. բոլորգիր,լս.) Տէր Աստուած քո սուրբ ծնաւղի բարէխաւսութեամբ ողորմա՛յ ամենայն հաւատացելոց եւ ստացաւղ այսմ աստուածայշունջ Աւետարարիս. Աւետա (չշարունակուած):

6. 301բ (1833 թ., նոտրգիր) Այլ եւ զայս սուրբ եւ փրկագործ Աւետարանս անկեալ էր գերի ի ձեռս այլազգաց անօրինաց, եւ բերեալ հասուցեալ աստ՝ Ղզլջայ գիւղն, եւ տեսեալ կին մի Զարթար անուն, զի անկեալ էր սուրբ Աւետարանս ի ձեռս անօրինացն, եւ ստացեալ եղեւ իւրոց հէլալ արդիանցն, եւ առեալ իւր յիշատակ ի մէջ Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոյ՝ վասն իւր եւ վասն իւր ծնողացն՝ Խաչօին եւ Նուբարին, եւ քոյրն՝ Սուսմբարին, եւ եղբայր Գալուստին, եւ իւրեան համայն մերձաւոր՝ կենդանեաց եւ ննջեցելոց, զոր եւ հայցեմք՝ Տէր Յիսուս յիշատակ անջնջելի արասցէ եւ գրեսցէ ի գիրն կենաց: Եւ մանաւանդ որք հանդիպիք զայս սուրբ Աւետարանիս՝ ընթեռն[ե]լով կամ օրինա­կելով, յիշեցէ՛ք զվերոյ յիշեալ Զարթարն եւ իւրեան համայն ընդանիօք, զոր եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիս­տոսէ՝ Աստուծոյ մերմէ. ամէն:

Արդ, եթէ ոք պատճառաւ ագահութեան վաճառէ սուրբ Աւետարանս կամ կըրաւէ, կամ այլեւայլ պատ­ճառս դնէ եւ բարցցէ ի Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոջն, զայնպիսիսն մասն Կայէնի եւ Յուդայի եղիցի, եւ Դա­դանայ եւ Աբիրոնի, Նաբադա եւ Աբիուդու, որք նենգեցին զեկեղեցուն Աստուծոյ եւ ընկալան զպա­տիժն: Դարձեալ այն պատիժն ի վերայ այնորիկ եղիցի, որ բարձցէ զայս Աւետարանսսոյն Սուրբ Յօհանէս եկեղեցւոջ, եւ որք մղիէթ լինին սմայ, վարձս ի Քրիստոսէ առնուն. ամէն:

Թվին ՌՄՁԲ. (1833) մարտի ամսուն, ի Ղզլջայ գիւղն ի ընդ յովանեաւ Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոյ:

ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «1072, 2744», «ՉԾԴ. – 1305. Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս», 6ա՝ «Հմր 2744»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 7բ՝«Աստուծոյ Աստուած, Տէր Յիսուս Քրիստոս», 8ա՝զանազան բառեր (ջնջուած):


2745

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

ԺԳ. դար


ԹԵՐԹ՝ 268-1+1 (թռիչք՝թ. 90, կրկն.՝թ. 242). չգրուած՝ 1բ, 265բ, 266բ, 268բ: ՊՐԱԿ՝ 6+Ա-Ցx8* (Գ 7, Ց 4)+3: ՆԻՒԹ՝թուղթ. այլթուղթ. թ. 267-8՝ԺԷ. դ., թ. 266՝ԺԸ. դ.: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29-30x20,5-21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (24x16): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 31ա): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդշագանակագոյնկաշի, մի­ջուկը՝տախտակ, աստառըշերտազարդկտաւ (Բ. փեղկիստո­րինմասում՝Ի. դ.-իգործուածք). լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀ­ՊԱՆԱԿ՝Ա,Բ+Ե,Զ, չգրուածդեղինթուղթ (Ի. դ.):

Новый рисунок

Նմուշ 31ա

Ծնթ. Պրակներըհամարակալւածենայբուբենիտառերիյաջորդութեամբ, ո՛չըստտառերիթւայինարժէքների:

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆՏիրամայրըգահին՝մանուկՅիսու­սըգրկին, աջեւձախկողմերում՝ԳաբրիէլեւՄիքայէլհրեշտա­կապետները՝ 6բ: Խորան՝ 2ա-5բ (խորաններիվերեւում՝թռչուն­ներ): Կիսախորան՝ 7ա, 81ա, 128ա, 207ա: Լուսան­ցա­զարդ՝բուսական, երկրաչափական, թռչուն, սափոր (70բ), տաճար: Գոյներ՝կարմիր, կապոյտ, կանաչ, մանուշակագոյն, սեւ, դեղին:

Տե՛սԱ. Գէորգեան, Հայմանրանկարիչներ, Մատենա­գի­տու­թիւն. Թ-ԺԹդդ., Գահիրէ, 1998, էջ 309: Հմմտ. Հ. Յա­կո­բեան, Վասպուրականիմանրանկարչութիւն, գիրքԲ., Երե­ւան, 1982, էջ 19, 153:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿՎկայաբանութիւնսրբոյկուսինՅու­լիանեայ: Ժ. դ.: Ա+Բ՝ստացուած 1 առանձինթերթիընդեր­կայ­նակիեզրահատումովեւընդլայնակիհատումով: Մագա­ղաթ (29-29,5x20), երկսիւն (27x9,5, 28x18), ուղղագիծերկա­թագիր (նմուշ՝Բա), տող՝ 16, 24: Կարդալ՝Աա, Բա՝... «///երիխաւարասէրաշխարհիս, այժմանմոլարպահեա... եւամենայն [եկեալքն] իվերայիմ», Աբ, Բբ՝ «[կապան]աւքիբանդեւզգուշագոյն [պահել]... եւըստչարութեանմտացնհնարաւորէրկենդանւոյնկլան[ելզնա]» (տե՛սՎարքեւվկայաբանութիւնքսրբոց, հտ. Բ., Վենետիկ, 1874, էջ 147-148, 149-150):

Новый рисунок

Նմուշ Բա

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. նորոգուածմիքանիանգամ, վերջինը՝ 1964 թ., որիժամանակբոլորթերթերիհիմքերըեւեզրերըլրա­ցուածեւամրացուած, վերակազմածհին (Ա. փեղկ) եւնոր (Բ. փեղկ, մէջքեւԱ. փեղկիեզրեր) կաշիներիմիացումով, հինեւնոր (Բ. փեղկիստ. մասը) կազմաստառով. թերթերինզանազանբծեր, խոնաւութեանհետքեր. թ. 114 եւ 115՝կարուածյետեւառաջ, հինկազմութիւններիժամանակթերթերըեզրահա­տուած, որիհետեւանքովխորաններիվերեւներիթռչնապատ­կերներըեւորոշլուսանցազարդերկտրուած. Պատառիկ-պահ­պա­նակիեզրերըսեւացած, Ա.-իեզրըթափուած, գրադաշտըվնասուած, Բ.-իերկրորդսիւնեակըգրեթէամբողջովին (թող­նուած 1-4 տառ) հատուած, լուսանցակողերըգունաթափ:

Ծնթ. 1. Թէեւըստթ. 6իյիշատակարններիգրեթէամէ­նուր (Ցուցակձեռագրաց, հտ. Ա., 1965, էջ 866-7, Հ. Յակո­բեան, Վասպուրականիմանրանկարչութիւն, գիրքԲ., Երե­ւան, 1982, էջ 19, 153, Ա. Գէորգեան, Հայմանրանկարիչ­ներ, Մա­տե­նա­գի­տութիւն. Թ-ԺԹդդ., Գահիրէ, 1998, էջ 309) ձե­ռա­գիրսհա­մա­րուածէ 1351 թ. ԿիլիկեանՀայաստանումԿի­րա­կոսԱղ­բա­կեցուգրածեւՀարունիուՅոհանքահանայիստա­ցածմատեան, սակայնթ. 6իթղթիորակի, չափերի, տառերիգծագրութեանեւմանրանկարիհամեմատութիւնըձեռագրիմիւսթերթերի, ինչպէսնաեւԿիրակոսԱղբակեցուայլձե­ռագրերի (Հմր 4311, 5469) հետ, հիմքենտալիսկար­ծելու, որթ. 6ըեղելէայլձեռագրիմասեւմեզանյայտինչ-որժա­մա­նակմուծուելէայսձեռագրիմէջ: ՈւստիԿիրակոսԱղ­բա­կե­ցինայսձեռագրիգրիչը, ծաղկողնուկազմողըչէ, եւգրչու­թեանվայրնէլԿիլիկիանչէ, ժա­մանակը՝ 1351 թ. չէեւայլն:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 2աբ Թուղթ Եւսեբեայ:

2.3ա-5բ Համաբարբառ. կանոն Ա-Ժ. (նաեւ՝ լուսանցային):

3. 7ա-80բ Աւետարան Մատթէոսի:

4. 81ա-127բ Աւետարան Մարկոսի:

5. 128ա-206բ Աւետարան Ղուկասու:

6. 207ա-263բ Աւետարան Յովհաննու:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԵ. դ., բոլորգիր

Բ. 1. 264ա Գ. Տաղ Սուրբ Աստուածածնին է – Աստուածածին դու կու[ս] ես, / մեղաւ[որ]աց դու յոյս ես... մանան[այ]ով լի սափոր ես, Աստուածածի՛ն:

2. 264ա-բ Գանձ Աստուածածնին[ի Յոհաննէս Պլուզ վարդապետէ («Ա-Ք») ձեռ. 425, 101ա] Առաջ­նաճաշակ պտղոյն, / մահուամ[բ] առաջին մար­դոյն... սուրբ կուսին արգանդն իջեալ, / ո՛վ դու, լուսեղէն բուրվառ, մա՛յր:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ

2բ Զարուեստ նկարագրութեան եւ ծաղկերանգն գունոց ոչ գիտեմ: Զհամաբարբառս ընկա՛լ եւ զստ[ա­ց]աւղ սորայ եւ զաշխատողս յիշեսջիք ի Քրիստոս. եւ Քրիստոս <եւ Քրիստոս> զձեզ յիշէ ի բարի. ամէն:

Տե՛սԺԴ. դ., յիշ-ք, էջ 389:

4ա Զստացաւղ սուրբ Աւետարանիս յիշեսջիք ի Քրիստոս բարէմտ[ութեամբ]:

80բ Զստաց[աւղ] սուրբ Աւետարանիս, եւ զաշ­[խա]տողք սորա, եւ զծնաւղս իւրեանց, եւ զեղբարս յիշա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, ողորմութեամբ քո եւ գթու­թեամբ, եւ թո՛ղ զանցանս ամենեցուն. եւ քեզ փա՜ռք յամենայն գոյից:

127բ Զստացաւղ [սուրբ] Աւետարանիս (1 տող չգրած՝ ստացողի անունը լրացնելու համար) եւ զաշ­խա­­տող[ք սոր]ա, եւ զծնաւղս իւրեանց յիշա՛, Քրիս­տո՛ս Աստուած, [ող]որմութեամբ քո եւ գ[թութեա]մբ, եւ թո՛ղ զմեղս ամենեցուն՝ զընթերցողացն եւ զլսո­ղացն. եւ որք յիշեն զմեզ բար[եմտ]ութեամբ. եւ քեզ փա՜ռ[ք] ///դ Հաւր եւ ամենա[սուրբ] Հոգոյն. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

263բ. Փա՜ռք փառաւորեալ միանուն, եզակի եւ եռորոշ, համակերտող երից անձնաւորութեան[ն] եւ մի աստուածութեանն՝ Հաւր, եւ Որդ[ոյ], եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ, եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Ռ.(1000), Ռ. (1000) եւ բիւր բերան. ամէն, եղիցի, եղիցի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 6ա (1351 թ., բոլորգիր) Զստացողք սուրբ Աւե­տա­րանիս զՅոհան քահանայ, եւ զծնաւղսն ի[ւ]ր՝ զՀա­րուն եւ զԽբէլ, եւ զբարի կենակիցն իւր՝ զՈսկին, զբարի ծաղկեալ զաւակ սորա՝ զՅովաննէս, եւ զՀա­րունն, եւ [զՍ]արգիսն, եւ զՄխիթարն, եւ զԽազար­բէկն, եւ զհան­գուցեալ մայր սոցա՝ զՍիրէն, եւ զկենա­կիցք սոցա յիշեցէ՛ք, եւ զհանգուցեալ եղբայրն՝ զՍտե­փա­նոսն, եւ զզաւակ սոցա՝ զՅուսէփն, զԱմիրն յիշե­ցէ՛ք ի Քրիստոս, որ ստացան զսա ի խալալ արդեանց իւրոց՝ յիշատակ իւրեանցն եւ ծնաւղաց իւրեանց, եւ ամենայն արեան մեր­ձաւորաց իւրեանցն, եւ յիշատակ բարի հոգոց իւրեանցն՝ ի վա[յ]ելումն բարի ծաղկեալ զաւակաց իւրեանց:

Արդ, որք հանդիպիք սմա՝ տեսութեամբ կամ կար­դա­լով, կամ աւրինակելով, յիշեցէ՛ք զսո[ս]ա, զոր վե­րա­գոյն գրեցաք՝ զՅոհան քահանա եւ զկենակիցն իւր՝ զՍիրէն, որք բարի խոստովանութեամբ փոխեցան ի Քրիստոս: Յիշեցէ՛ք ի սուրբ եւ մաքուր աղաւթս ձեր եւ մեղաց թող[ութիւն] խնդրեցէ՛ք սոցա ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, եւ Աստուած զձեզ յիշէ իւր [խոստ]ա­ցեալ բարիսն. ամէն:

Արդ, գրեցաւ յիշատակ[արան]ս այս թվին Պ. (1351), ի չար եւ ի դառն ժամանակիս, զի փախ[ու­ցեա]լ էաք յերկրէն Ախբակո, ի պատերազմէ այլազ­գաց /// իշխանին՝ Աշրաֆին, եւ գրեցաք յերկիրս Լեւո­նոյ՝ ի բարձր /// (1-2 բառ) բացաւթեաք ի ծաղկազարդ վայէլջութիւնս եւ մ[աւտ ի յա]կունս Տիգրիս գետոյս, ի պանդոկի միոչ, զի ոչ գոյր /// (1-2 բառ) հովանոցք մեր, եւ մեք զաւրն ամենայն ահաբեկ լինէաք եւ /// (1-2 բառ) ըստ այլ, ի տեղիս տեղիս: Աղաչեմք զձեզ՝ յիշե­ցէ՛ք զիս՝ [զմեղ]ապարտ գրիչս, եւ զնկարող, եւ զկազ­մող սորա՝ զԿիրակոս [քահ]անա, եւ զծնողս իմ ի Քրիստոս. եւ Աստուած զձեզ յիշէ, եւ զմեզ եւ զձեզ հ[րաւիր]է ի խոստացեալ հանգիստն, եւ զամենայն հաւատացեալսն. [ա]մէն. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերո, փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:

(գաւազանագրով)՝ [Կի]րակոսի յիշեցէ՛ք, [գա]ւա­սա­նագիրս կարդա՛յ:

Տե՛սԺԴ. դ., յիշ.ք, էջ 389՝ունիմիայնառաջինեւերրորդպարբերութիւնները:

6բ (1351 թ., բոլորգիր) Աղաչեմք զքեզ, սուրբ Աս­տուածածի՛ն, բարեխաւս ամենայն մեղաւ[որ]աց, բա­րե­խաւսեա՛ քո միածնիդ՝ թողութիւն շնորհել [զ]մեղա­պարտ գրչիս՝ Կիրակոս քահանայիս, եւ ստացողիս Աւե­տա­րանիս՝ Հարունին եւ Յովանիսին, Սարգսին, [Մխ]ի­­թարին, Խազարբեկին, եւ ծնաւղին՝ Յոհան քա­հա­նային՝ փոխեալ եւ հանգուցեալ յարքայութիւնն, թո­ղու [զա]նցանս մեր եւ սոցա, զոր գործեցին. եւ Քրիս­տո­սի մարդասիր[ին] փա՜ռք յաւիտեանս յաւի­տե­նին. ամէն:

2. 1ա (1385 թ., բոլորգիր) Ի յամի ՊԻԹ. (1380) ծնաւ Սահակն, ի թուականի հայոց ՊԼԴ. (1385) ծնաւ Յակոբոսն: Յիսուս Տ[է]ր:

3. 264ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Արդ, զվերջին ստացող սուրբ Աւետարանիս՝ Ըսկանդարս, եւ զորդին իւր՝ զՇխիճանն,եւ Միրիճանն, Մէլիքճանն, ստացաւ զսայ յիշատակ իւր եւ ծնողաց իւրոց, եւ վերոյ գրեալ որդոցն իւր, որք հանդիպիք սուրբ Աւետարանիս, լի սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք:

Դարձեալ վերջին նորոգող սուրբ Աւետարանիս՝ զԱլեգսանոս սուտանուն աբեղայ՝ անուամբ միայն եւ գործով ունայն, յաղաւթս յիշեցէ՛ք. եւ Աստուած զձեզ յիշէ. ամէն եւ եղիցի:

4. 264բ (1557 թ., բոլորգիր) Փա՜ռք համագոյ միաս­նական Սուրբ Երրորդութիւն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, յայժ[մ], եւ միշտ, եւ յաւիտեանս. ամէն: Զվերջին ստացաւղ Աւետարանիս՝ Միրիճանին, եւ որդւոցն՝ Մէրհապին, եւ կենակից Բէկին, Ուղուրին, եւ որդւոյն՝ Հախումին, եւ դստեր՝ Մինին, Սիրայմար­գի[ն], եւ միւս որդւոյն՝ Միրիճանին, ուստայ Շեղի­ճանին, եւ կենակից Ղզլարին, եւ որդոցն՝ Վարդանին, եւ դստեր՝ Խանին, Խան-Սուլտանին, Նսեփին, եւ պահապան Աւետարանիս՝ տէր Մկրտչին: Ո՛վ սուրբ աստուածասէր քահանայք եւ ժողովուրդ, ով որ հան­դի­պիք սուրբ Աւետարանիս, յիշեցէ՛ք ի մաք­րայ|265ափայլ յաղաւթս ձեր եւ Աստուած ողորմի ասէ՛ք. եւ Աս­տուած ողորմի ձեզ՝ միւսանգամ գալըս­տեան Քրիս­տոսի. ամէն: Եւ ընդ նմին այլ յիշեցէ՛ք եւ Աստուած ողորմի ասէ՛ք Միրիճանին, եւ կենակից Ռումսիմին, եւ դուստր Էվատմէլիքին. ամէն. եղիցի, եղիցի:

Թվականութիւնս ՌԶ. (1557):

5. 1ա (1604 թ., նոտրգիր) Ես՝ մեղաւոր [Ակոբ]էրէցս գիրեցի զգիրս ի դառն եւ ի դժար ժամանակի, որ շահ Ապազն ելաւ ի Խորասանայ, աւեր[ե]աց զՀայոց աշխարհս՝ Առզրումայ մինչեւ ի Շրվան, յՈւսմանլուն. Գանճայու ղուլն Բ. անգամ գնաց ի երկիրն Գեղամայ, բազում գերիս գեր[ե]աց ի քահանայի[ց] եւ սարկա­ւա­քաց, Աւեդարանաց եւ ի գրոց: Տարան ի քաղաքն Գան­ձակոյ, վաճառեցին որդիքն ի վեր[այ] հարցն, կինն ի վերայ յայրոն, որն Ճ. (100) մարչիլ, որն՝ Ծ. (50), այլ աւել եւ պակաս: Գ. ազգ եաղի կու շրջէր ի վերայ աշ­խարհիս՝ մինն՝ ղզըլպաշ, ե[ր]կրորդն՝ յուս­մանլուն, եր­րորդն՝ եպիսկոպոսունք եւ իրիցունք՝ ղարայքէշ հայե­րովն: Գիտելի լինի, որ փախիր փուխա­րէն խիստ հալածական. եղեւ սով հացի եւ աղի, ելաւ՝ որ մէկ հոխ­կայ աղն Ա. շահի չէր անգանիլ ի մարդի յափ: Չարն բազ­մացօ, սէրն վերացօ, մեղքը սփռեցօ, ջահն եկեղե­ցոյ շիջօ, ժամայտեղունք խափանեցօ: Հա­յոց ազգին խա­ւար եղեւ: Գիրեցօ գիրս թիւին հայոց ՌԾԳ. (1604) էր, որ աս պատուհասէրս եղեւ: Ո՛վ հանդիպողք՝ որ կար­դաք, մի բերան ողորմի ասացէ՛ք, աղաչեմ ձեզ: Հա[յ]ր մեր:

Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 134:

6. 268ա (1616 թ., բոլորգիր) Զվ[ե]րջին ստացող սուրբ Աւետարանիս՝ զբարէմիտ եւ աստուածայսէր զՍիմաւոն միայնայկեցն, որ էառաւ զսուրբ Աւետա­րանս յիշատակ իւր եւ ծնաւղացն՝ Նարկիզին, եւ հաւրն՝ Միրզիճանին, եւ կողակցին իւր՝ Հուռումին, եւ որդոցն՝ Մկրտիչին, Գիրակոսին, Միխիթարին, Գիրի­գորին, եւ եղբարն՝ Դանելին, Ծապօին, եւ իւր կո­ղակցին՝ Ասիլումին, Փարէխանին, եւ որդոյն, դսքերքն՝ Մարեանին, Խաթունին, Թզին, եւ այլ ամենայն յա­րեան մերձաւորացն՝ եւ կենդանացն, եւ ննջեցելոցն. ամէն: Արդ, աղաչեմք զձեզ՝ ո՛վ դասք լուսերամից եւ մանկունք սուրբ եկեղեցոյ, յորժամ հանդիպիք սուրբ Աւետարանիս, յիշեց[է՛ք] զհեզայհոգի եւ ի գերայմա­քուր յաղաւթս ձեր զՍիմաւոն միայկեցն եւ զամենայն վերոյ գիրեալքս. եւ Աստուած զձեզ յիշէ. ամէն:

Ի թի[ւ]ս հայոց Ռ. էր ու ԿԵ. (1616) էր:

Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 573:

7. 267բ (1619 թ., բոլորգիր) Զվերջի նորաւքաւղ սուրբ Արետարանիս Դաւիթ Շատախեցի սուտանուն երէց կոչի, լաւ անունս ինչ աւգաւտ, երբ անուանս արժան չեղայ: Ես աղաչեմ զձեզ, որք հանդիպիք այսմ տառիս, ողորմի մի՛ խնայէք առ իս. Աստուած ձեզ ողորմեսց[ի] իւր գայլստան. ամէն:

Գիտելի է, որ առաջի կազմողն խիստ խամութիւն էր արել՝ կարկատանն Բ. դիմաց վերայ տուել էր, հաստացուցել, խիստ ճաբայ քաշեցինք:

Թվական հայոց ՌԿԸ. (1619) էր, մորեխն աշխարհս ամէն կէրաւ՝ Դամուրղաբէն մինչեւ Առզրում փանա[ք] արօ ամէն: Քրըստոնանք էն ձուլացէլ, այլ[ա]զգիքն էն չարացել, քահանայականքն էն մէկ մէկի հետ այլ եւ այլումն անում, դէմայդարձ դառնում: Աստուած մեր մեղացն բարկացել, աշխարհիս բարին է վերացել, ոնց որ բարին է վերացել, մարդն է քոռ ու սուտասաց դարձել, վա՜յ ինձ մեղաւոր գտցիս (=գրչիս). ամէն:

Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., 684-5:

8. 265ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ես՝ Սիմաւոնս, զիմ Աւետարանս տուի [Մ]խիթարի որդի տէր Աստուածա­տուրին՝ զիմ հոգոյս իշատակ: Իմ ախչկերացն դւի տալ չկայ եւ ԺԵ.տասիան (՞) /// ինձ գան, ինչ մարդ ///ին սեւերես ինծ գ/// բանիս:

9. 266ա (1738 թ., բոլորգիր) Շնորհիւ ամենազօր Սուրբ Հոգոյն Յիսուսի Քրիստոսի անզրաւ, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Արդ, զայս բարեաց բարեպտուղք, քրիստոսասէրք մէլիք Առաքելի որդիքն, որ են հարա­զատ եղբայրք՝ Միրզախանն, Թամրազն, նորո­գել տուին եւ կազմել զայս Քրիստոսի սուրբ Աւետարանս, իւրեանց հոգոյ խաթեր համար, պատճառ, որ վաղուց հեդ ցանկութիւն ունէին բարի յիշատակ առնելոյ, որպէս հրամայէ Տէրն մեր, թէ. «Երանի, որ ունի զաւակ Սիոն եւ ընդանի յԵրուսաղէմ» (Ես. ԼԱ., 9):

Եւս առաւել, ո՛վ հանդիպօղ, կարդացող, յիշեցէ՛ք աստուածասէր Միրզախանն, եղբայրն, որ է գրոց աշակերտ՝ Թամրազն, եւ մայրն սոցա հանգուցեալ (1-2 տող չգրած): Ի բնիկ եւ բնակարան գեւղս մեր Բեր­թադակ, որ դուինք մեր կամաւ յեկեղեցոյս վախմ: Ով ոք կամէ հանէ զսա՝ կամ գողանալոյ, կամ գրաւելոյ եւ կամ թէ մէկ վատ խօսելոյ, պատիժն Կայենէն առցէ եւ մասն Յուդայի լինիցէ:

Եւ դարձեալ գեղիս դօվլաթաւորքն մեր՝ Ղօվդունց Միրզախանն, Ղարիպանց Յովանէսն, քահանայքս գե­ղիս՝ տէր Թաթէոսն, զտէր Աւետիսն եւ զտէր Յա­կոբն, Աստուած սոցա միաբան եւ անսասան պահեսցէ մինչեւ իւրեանց ծերութեանն. ամէն:

Ի ժամանակս Թահմազ խանին, որ է չար եւ բռնա­ւոր. Աստուած սորա սիրտն քաղցրացուցանէ եւ սորա միտք կակղացուցանէ ի վերայ թալանեալ եւ տառա­պեալ ժողովրդեանս ամենայնի. ամէն: Յիշատակ նո­րին օրհնութեամբ եղիցի, / ցողն օրհնութեամբ ցողես­ցի, / ի վերա ամենայն յաշխարհիս եղիցի:

Կազմեցաւ սուրբ Աւետարանս, գրեցաւ յիշատակա­րանս ձեռամբ Քարթմանկեցի Արիստակէս իրիցու որդի Վարդան քահանայի: Եւս թողութիւն շնորհէք մեղապարտ գրչիս:

Ի թվական ՌՃՁԷ. (1738), ի ամսոյ օգոստոսի ԺԱ.(11). եւ Քրիստոսի, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն: Հայր մեր, որ:

10. Պհպ. Զբ (սոսնձած թերթիկին) Վերակազմուած է հին եւ նոր կաշիների միացումով, հին եւ նոր կազ­մաս­տառով: Գլխ. վերականգնիչ՝ Ա. Խաչատրեան, Երեւան, 1964 թ.:

ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «2745», Պհպ. Գա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Պ. – 1351, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Պ. – 1351», «Հմր 1132, 2745», 1ա՝ «Հմր 2745»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 264ա՝ «եղիցի, սուրբ, սուրբ Տէր Զօրու­թեանց», 267ա «///ւ երես այս ծախէ, դա­տաս­տան Աս­տուած է վկայ այս»:

ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 128ա, 228բ:


2746

ԱՒԵՏԱՐԱՆ

ՔԱՐԱՅԱՏԱԿ գիւղ (մերձ առ Կարս)

ՉԻԹ. – 1280


ԳՐԻՉ՝ Եղբայրիկ: ՍՏԱՑՈՂ՝ Խիկար քահանայ:

ԹԵՐԹ՝ 248: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ձx16 (Ա 14, Բ 6, Գ1 8, Գ2, Զ, Թ, Ի, Լ, Ծ, Կ, Դ, Ը 13, Հ 17, Ձ 8)*: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. այլ, ԺԶ. դ.՝ թ. 1, 17-20: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,5x21,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24x15), թ. 17-20՝ (23x16): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 66ա): ՏՈՂ՝ 21, 20 (թ. 17-20): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը՝ կապոյտ եւ սպիտակ շերտերով դրոշ­մա­զարդ կտաւ (միայն դռնակի վրայ). լուսանցակողերը՝ կարմիր:

* Պրակահամարներն այբուբենի տառերի կարգով են, ո՛չ ըստ գրերի թուային արժէքների: Յետագայ նորոգութեան ժա­մա­նակ սկզբնական Բ. պրակը բաժանուած է մասի՝ Բ. եւ Գ. հա­մար­ներով, որի հետեւանքով սխալմամբ 2 պրակ ունեն Գ հա­մարը՝ Գ1, Գ2:

Новый рисунок

Նմուշ 66ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆԶարդագիր՝հանգուցագիր: Գոյ­ներկարմիր, կանաչ, սեւ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – 1. Ճառինչ: ԺԱ. դ.: Ա՝ստացուած 1 թերթիընդերկայնակիհատումով: Մագաղաթ (29x21), երկ­սիւն (23x18), ուղղագիծերկաթագիր (նմուշԱա), տող՝ 27: Կար­դալ՝Աա-Աբ՝ «ՄԻ՛հեռիւեւնախանձուասէ, քանզիայսզազ­դումնզ///տիցնշիջուցա[նէ] զցանկութեաննեւ [զսր]տմտու­թեանն, ասեմ ///ովոչզնոսամիայնայլեւզաղբերսնոցա... տո՛ւրցնաիվարժումնզմարմինդ, քանզիզայսակնարկեացասե­լով, թեմարմնոյխնամմի՛տանիքիցանկութիւն (ԹուղթառՀռոմ., ԺԳ. 14), զիզորաւրինակզըմպելնոչարգել, այլզար­բե­ցութիւնն /// այնպէսեւոչզամ///»:

2. «Ալիք» օրաթերթ, Հմր 38, կիրակի 11 յունիս 1906 թ.: Բ,Գ՝ստա­ցուած 1 թերթիընդերկայնակիծալումով, ընդլայնակիհա­տումով: Թուղթ (29.5x44): Կարդալ՝Բբ, Գա՝տիտղոսաթերթըԱզգագրական-հրատարակչականընկերութեանյայտարարու­թեամբ, ՅակոբԱւետիքեանՏուգուլեանիմահուանծանուցում-ցաւակցութեամբ, «Պրօլետարականմիյաղթանակ», «Հացթուխբանւորներիմիտինգը» յօդուածներով, Ամենայնհայոցկաթո­ղիկոսՄկրտիչԱ-իՀրահանգ-կոնդակով: Կարդալ՝Գբ, Բա՝թ. 2 Հրահանգ-կոնդակիշարունակութեամբ, «Կենտրոնականժո­ղով», «Մինչեւե՞րբ» յօդուածներով:

ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, մէջքիվերինեւստորինեզրերի, Ա. փեղկիմիփոքրիկհատուածիկաշինթա­փուած, 3ականգամերնուկապիչները, փեղկերիաստառներնընկած, Ա. փեղկիտախտակըծռուած, թ. 248իցյետոյ՝վերջում, եղած 2 պատառիկ-պահպանակը (մագաղաթ) կտրած, թողած 21,5x2,5-3 սմչափսիհատուած. նորոգուածեւվերակազմուածԺԶ. դ.-ում, գրեթէբոլորթերթերիթափուածեզրերըլրացուած-ամ­րացուած, ընկածթերթերիփոխարէնաւելացուածթ. 1, 17-20ը՝համապատասխանաւետարանականհատուածներով, թ. 72-3ի, 116-7ի, 192-3իմիջեւթափուած 1ականթերթ. թերթերինխոնաւութեանհետքեր, թ. 99-100, 174-5ինմարածսնկի, թ. 116-8՝մրջրիհետքեր, լուսանցակողերըգունաթափեւսեւացած, Պա­տառիկ-պահպանակԱ՝խոնաւութեանհետքերով, վերինձախմասումանցքեր, եզրահատուած, ստորինմասում 12 սմ-ովընդլայնակիպատռուած, ապանորոգուած, գրադաշտըվնա­սուած, աւետարանիչներինկարներըկտրած-հանած՝բնագրա­կանպակասներիպատճառնայսէ:

Новый рисунок

Նմուշ Աա

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-72բ [Աւետարան Մատթէոսի]

2. 73ա-116ա [Աւետարան Մարկոսի] (սկ. թա­փուած, չիք Ա. 1-8՝ /// [մկրտեսցէ ձ]եզ Հոգովն Սրբով: Յաւուրն յայնոսիկ եկն Յիսուս ի Նազարեթ... (Ա. 8-9):

3. 117ա-192բ [Աւետարան Ղուկասու] (սկ. թա­փուած, չիք Ա. 1-9՝ /// [մտ]եալ ի տաճարն Տեառն: Եւ ամենայն բազմութիւն ժողովրդեանն կային (Ա. 10)... Յայնժամ եբաց զմիտս նոցայ, իմանալ զգիրս: Եւ ասէ ցնոսայ, թե (ԻԲ. 45-6)... /// (վերջը թափուած, չիք ԻԴ. 46-53):

4. 193ա-247ա [Աւետարան Յովհաննու] (սկ. թա­փուած, չիք Ա. 1՝ /// էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած (Ա. 1)...), (247ա-8ա Իրք կնոջն շնացելոյ):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

72բ Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ սրբոյ աւետարանչիդ քո Մաթէոսի, գթա՛յ յԵղ­բայրիկ մեղաւք մեռեալ աշխատող եւ յիւրսն ամե­նայն, եւ ի Խիկար ճգնազգեց քահանայ՝ ստացող սո­րայ, եւ ի նախնիսն նորայ. եւ տո՛ւր նոցայ զկեանսդ քո յաւիտենից, եւ ամենայն քրիստոնեից՝ երկրպա­գուաց սուրբ անուան քո. ամէն:

116ա Քրիստո՛ս Աստուած, բ[արե]խաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ /// (թափուած՝ թերթի Բ. սիւնակն ամբողջովին կտրած-հանած լինելու պատճառով):

149բ (ստ. լս.) Զազրացեալս մեղաւք Եղբայրիկ վաթսուն եւ եւթն փերթ գիրք գրեցի, եւ չգանձեցի բնաւ յերկրի շնորհաւքն Քրիստոսի:

247ա Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սի­րելի առաքելոյ եւ աւետարանչիդ քո Յովհաննու գթա՛յ ի պատուական եղբայրն իմ Թադէոս քահանայւ տո՛ւր նմայ զարքայութիւնդ երկնից. ամէն:

248ա Փառք քեզ [եզա]կի, անեղի, եռայհիւսակ [ե]ւ մշտապայծառ դաւանութեանն՝ յամենայն արարա­ծոց եւ ի բնաւից եղականաց. ամէն, որ արժանի արար զմեռեալս մեղաւք հասանել ի վերջին գիծ սրբոյ Աւե­տա­րանիս:

Բայց գրեց[ա]ւ յամի ե[ւթ]ն հարիւերորդի քսա­ներոր­դի իններորդի (1280) ամ[ի[տումարի[ս] հայոց, ի ձեռն դառնացելոյ ումեմն սուտանուն գրչ|248բ|ի Եղբայրիկ կոչեցելոյ, ի Քարայյատակ տեղւոջ ուրեք, որոյ հանդէպ կայ մայրաքաղաքն Կարս, ուր ես միայ­նա­ցեալ նստեի ամենայն չարեաւք եւ դառնութեամբ լի, ըստ խնդրոյ պա[տու]ական եղբաւր միոյ Խիկար քա­հանայի: Եւ աւրինակ սորայ գրեցաւ ձեռաւք իմովք յեր­կուց ընտրոց աւրինակաց: Եւ այս տ[ա]սն եւ վեց Աւետարան, որ գրեցի շնորհաւքն Քրիստոսի:

Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ սրբոց քոց առաքելոցդ եւ աւետարանչացդ, գթա՛յ ի Խիկար ստացող եւ յիւրսն ամենայն, եւ յԵղ­բայրիկ եւ ի նախնիս նորին, եւ յայնոսիկ, որք Աւե­տա­րանիս ընծաայբեր լինի[ն]. եւ տո՛ւր նոցայ զկեանսդ քո յաւիտենից. ամէն:

Տե՛ս ԺԳ. դ., յիշ.ք, էջ 514 (կան 72բ, 247ա եւ 248աբ էջերի յիշ-ները):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 1ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զՊա­պէն եւ զհայրն իւր՝ Աթեն, եւ զմայրն իւր՝ Մաւտարն, եւ զկողակիցն՝ Այրուսխին, Աստուած զիւրեանց մեղքն թողու. ամէն: Դարձեալ յիշեցէ՛ք զտէր Ղուկասի որ­դիքն՝ զՄխիթարն, զտէր Հայրապետն, զԿարա­պետն, զԱբրահամն, զհանգուցեալ զՆահապետն, եւ զմայրն՝ զԹուրուանդէն, եւ զհօրեղբայրն՝ զՎարդումն, եւ զպապն իւրեանց՝ զտէր Մխիթարն, եւ զմամն՝ զՍաւլ­թանն, եւ զորդիքն՝ Ազարիէն, Անանիէն, զՍար­գիսն, զՏեսունն, զԱստուած զիւրեանքն ընդ երկայն աւուրս պահէ. ամէն:

1բ (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զՄխի­թարն, զտէր Հայրապետն, որ կրկին գնեցին զԱւետա­րանս ի հալեալ ընչից իւրեանց, որ գրաւ էր տված, ել յետ թափեցինք: Ո՛վ հանդիպիք զԱւետարանիս կարդալով՝ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք զտէր Ղուկաս քահանային եւ զկողակցին Թուրուանդին եւ զտէր Մխիթար պա­պին, եւ Աստուած ձեզ ողորմեսցէ. ամէն:

2. 116բ (1682 թ., բոլորգիր) Են տարին, որ Կիրա­կո­սի որդի տէր Պաղտայսարն աւրհնեցին՝ թվին ՌՃԼԱ. (1682) էր, մայիսի ԺԴ.-ումն (14) գրուեցաւ:

3. 116բ Գրադաշտի առաջին սիւնեակի հատման պատ­ճառով 13 տողանի բոլորգիր յիշատակարանից (ԺԷ. դ.) մնացել են ընդամենը տողավերջերի բառերի մի քանի տառերը:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Աւետարան, հին բոլորագիր, ի թվին հայոց ՉԻԹ. (1280) Տնակերտ ///է 134», Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկներին՝ «Հմր 7. Ի գրոց Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ Տնակերտ գեղջ Գողթնեաց», «ՉԻԹ. – 1280, Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պո]ս», «Աւետարան, հին բոլորագիր, գրեալ ի թղթի, ի ձեռն ուրումն «Եղբայրիկ կոչեցելոյ, ի քաղաքն Կարս» ի թուին հայոց «եւթն հարիւրերորդի քսաներորդի իններորդի (729. ՉԻԹ. – 1280)», տե՛ս յիշատակարան ի վերջն: Հատեալ են սկիզբն Աւետարանաց Մարկոսի, Ղուկասու եւ Յովհաննու. ի գրոց Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ Տնակերտ գեղջ Գողթնեաց: Մատ. Սահակ վ. Ամատունի, 12 յուլիսի 1906», Պհպ. Աա՝ «Տնա­կերտ, 1341, 2746», 1ա՝ «Հմր 1341», «1380 (ջնջած):



 

2747

ՅՈՎՍԷՓ ՓԼԱԲԻՈՍ, ՀՆՈՒԹԻՒՆՔ ՀՐԷԻՑ

 

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 394 (էջակալած՝ 1-769). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 388բ-394բ: ՊՐԱԿ՝ 2+Ա-ԼԲx12+8: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լուսա­դրոշմով՝ թագապսակ շեղանկիւն, տակը խաղողի ողկոյզ եւ «VL»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x21,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23,5x14), երկսիւն՝ 6աբ, 382բ-8ա (24x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 8ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ սեւորակ կաշի (փեղկերի մէջ­տեղերում ձուածիր ճնշազարդ՝ նման արաբատառ ձեռագրերի կազմերին), միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ դեղին թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 8ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր, մարդադէմ (37ա): Գոյն՝ կարմիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, եզրերը քեր­ծուած, լուսանցակողերը կեղտոտուած, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, թանաքի թթուայնութեան հետե­ւան­քով գրադաշտը տեղ-տեղ գունափոխուած, թ. 183-7ի վերին եզրերը այրուած-թափուած, թ. 125, 211, 277, 302, 317՝ փոքրիկ պատռուածքներով, թ. 311՝ պատռուածքի վրայ թուղթ սոսնձուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա-388ա [Յովսէփայ Փլաբիոսի Հնութիւնք հրէից]

Տե՛ս ձեռ. 2720, 3ա-309ա: Խորագիր/3ա: Բան առ բա­րե­միտ ընթերցօղսդ/4ա-5բ: Հրահանգ իմաստասի­րաց/6աբ: ա/7ա-22բ: բ/22բ-38ա (սկ. Զ.-ից համարակալումը մէկ թուով առաջ): գ/38ա-52բ: դ/52բ-67ա: ե/67ա-84ա: զ/84ա-107ա: է/107ա-30բ: ը/130բ-55ա: թ/155ա-70բ: ժ/170բ-85բ (Ցանկ ԺԱ.-Ի. գլխոցն՝ 185բ): ժա/186ա-202բ: ժբ/202բ-22ա: ժգ/222ա-43բ: ժդ/243բ-68բ (Գլուխ ԻԶ. սխ. համարակալուած ԻԵ.): ժե/268բ-88բ: ժզ/288բ-306բ: ժէ/306բ-29բ: ժը/329բ-52ա: ժթ/352ա-69բ: ի/369բ-82ա: Ցանկ բոլոր գործոց/382բ-88ա: Այբուբենական ցանկ/չիք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԵԱՆ

Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 3ա:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1346 Յովսէփոս պատմագիր, ի գրոց Աբգարու Յովհ.», Ա. կազմաս­տա­ռին ամրացուած թերթիկին՝ «Հ. 11 ըստ ցուցակի Ֆ. Ն. Ֆինկի, Նուէր Մայր Աթոռի մատենադարանին հանգու­ցեալ Աբգար Յովհաննիսեանի ընտանիքից, ի ձեռն Ստեփանոսի Կանայանց, 1905 ամի 1ը յունիսի Վա­ղար­շապատում», 1ա՝ «Հմր 21», «Յովսէփոս պատ­մա­գիր (ըստ ցուցակի Ֆինկի Հմր 11, ի գրոց Աբգարու Յով­­հաննիսեան)», «1346, 2747», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Список древней истории», 2ա՝ «Յով­սէ­փոս Հմր 8», 3ա՝ «Հմր 1346»:


2748

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

Ի զանազան գաւառս, ՏԱՐՕՆ

ՌՀԳ.1624


ԳՐԻՉ՝ Անանուն Ա. (1ա-217բ, 229ա-325բ), Անանուն Բ. (218ա-26բ), Անանուն Գ. (325բ-57բ): ՍՏԱՑՈՂ եւ ՍՐԲԱԳՐՈՂ՝ Մար­­­տիրոս վրդ.:

ԹԵՐԹ՝ 359 (ԺԹ. դ. էջակալում 1-718, որ է՝ 2ա-359բ). չգրուած՝ 1բ, 2բ, 226բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԸx12 (Թ 13, ԺԸ. կրկն.՝ 12+ 12, ԻԹ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27,5 x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (թ. 1-60՝ 21x16, թ. 61-359՝ 21-21,5x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա, 224ա, 335ա): ՏՈՂ՝ 30-31, 26-28 (թ. 218-26): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով եւ 3 գամով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկազարդ կարմիր կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 4ա

Новый рисунок

Նմուշ 224ա

Новый рисунок (1)

Նմուշ 335ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ճակատազարդ՝ 177ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ հանգու­ցա­գիր, թռչնագիր (207բ), մարդադէմ (197ա): Գոյներ՝ կարմիր, սեւ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկասու ԺԵ. 13-ԺԶ. 14, ԺԹ. 12-47: Ժ. դ.: Ա,Բ+Գ,Դ՝ ստացուած ամբողջական թեր­թե­րից, ընդլայնակի եւ ընդերկայնակի աննշան հատումով: Մագա­ղաթ (27x19-22,5), երկսիւն (25-26,5x17-8), ուղղագիծ երկաթա­գիր (նմուշ՝ Գբ), տող՝ 21-22: Կարդալ՝ Աա-Բբ՝ «գնաց յաշխարհ հեռի. եւ անդ վատնեաց զինչս իւր... իբրեւ լսէին զայս ամենայն փարիսեցիքն՝ քանզի արծաթասէրք էին, անգոսնէին զնա» (ԺԵ. 13-ԺԶ. 14), Գա-Դբ՝ «[հե]ռի առնուլ իւր թագաւորութիւն եւ դառ­նալ... եւ դպիրք՝ եւ գլխաւորք ժողովրդեանն խնդրէին զնա» (ԺԹ. 12-47):

Новый рисунок

Նմուշ Գբ

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, մէջքի ստորին եզրի եւ դռնակի եզրի կաշին թափուած, 3 կապիչներն ընկած, թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 85ին փոքրիկ անցք, թ. 357-9ին ցեցի անցքեր, թ. 228-9ի միջեւ 1 չգրուած թերթ կտրած-հանած. Պատառիկ-պահպանակը ցեցի անցքերով, գրադաշտը տեղ-տեղ դժուարընթեռնելի:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 2ա-109բ. Պատմութիւն Հայոց Մովսիսի Խո­րե­նաց­ւոյ (խորագիրը՝ յետագայի)

Տե՛ս ձեռ. 1459, 4ա-167ա.ա/3ա-24բ: բ/25ա-71ա: գ/71ա-109բ (Ողբք՝ 107ա-9բ) (2ա-ն 3ա-ի սեւագրութիւնն է):

Տե՛ս նաեւ՝ Մովսէս Խորենացի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1991. ձեռագրիս նկարագրութիւնը՝ էջ ԻԱ-ԻԳ.:

2. 109բ-20բ [Աշխարհացոյց]Մովսէսի Խորենա­ցոյն – Յաղագս աշխարհագրութեան յաստուածային գիրս գրէ... ահա կատարեցան ամենայն տիեզերք եւ պատմուածք խաւսից:

Տե՛ս Աշխարհացոյց Է. դարու.- Մատենագիրք Հայոց, Ան­թի­լիաս, 2003, թ. 2162-75:

Բ. 120բ [Մղոնաչափք] – Եւ ահա կամիմ եւ զչափ դորա համառաւտել մղոնախաղաց... եւ ի բազմավէպ պատմութենէն Պապա Աղէքսանդրացոյ. ողջ լե՛ր ի Տէր:

Գ. 121ա-8բ [Աշխարհացոյց Վարդանայ վարդա­պետի]

Տե՛ս ձեռ. 20, 251ա-7ա: ա/121աբ: բ/121բ-2ա: գ/122ա-5բ: դ/125բ-7բ:

Ընդարձակ խմբագրութիւնն է. տե՛ս Աշխարհացոյց Վար­դա­նայ վարդապետի, Բարիզ, 1960:

Ե. 127բ-8ա Յայլուստ (Անուանք քաղաքաց) – Դուին քաղաքն ի Նախչուանա յարեւմտից... Անձեւա­ցոց երկիրն, որ է Քարպահն:

Զ. 128աբ Յաղագս Է. բաժին աշխարհին, որ իմա­նաս, թէ որպէս են եւ կամ որչափ են երկայնք եւ կամ լայնքն, կամ զինչ կերպ մարդիկք բնակեալ են – Առաջին բաժին մարդիկ աշխարհիս բնակեալ են մար­դիկ գիղատեսիլք... արեւմտից երկրին մարդն իսմայե­լացիք են եւ որդիք հագարաց եւ այս է երկրածինք:

Է. 129ա-33բ [Պատճառք, Առաջաբանութիւնք Պատ­­մու­թեանց]

1. 129աբ Պատճառ պատմագրոց Մաթէոսի Ուռ­հա­յեցոյ եւ վանաց իրիցու – Արդ, ահա բազմաջան եւ աշխատաւոր քննութեամբ գտեալ գրեցաք... զաշխա­տութենէ Մաթէոսի Ուռհայեցոյ եւ վանաց իրիցու:

Տե՛ս ձեռ. 1731, Գ. բ, նաեւ՝ Մատթէոս Ոռհայեցի, Ժամա­նա­կագրութիւն, Վաղարշապատ, 1898, էջ 112-4:

2. 129բ-31բ Յառաջաբան եւ նախադրութիւն Պատ­­մա­գրոց Կիրակոսի վարդապետին – Կիրք, որ ի բնութեան մարդկան, յայս հաստատեալ է խնամօք... զի յիշեսցի ի սմա անուն Կիւրակոսի:

Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1961, էջ 3-10:

3.131բ-2բ Յառաջաբան Պատմագրոց տեառն Մի­խայելի պատրիարգի Ասորոց՝ Համառաւտ ժա­մա­նակաց, քաղւածու արարեալ ի յոլովից պատ­մա­գրաց, ի վարժս բանասիրաց, սղամանակ տեսութիւն յԱդամայ մինչեւ յետին աւուրս թեւացեալ – Ես, եղբա՛րք իմ ի Քրիստոս, ուսումնասէ՛րք եւ աստուածա­սէրք, կարաւտ երից ժամանակաց եւ հաւաքեալ ի վէպս բազումս... յայտ արասցուք զանմիաբանութիւնն պատ­մողացն ի թիւս ժամանակաց, կալով մեր հաստատուն ի հաւատս:

Տե՛ս ձեռ. 1518, Ա, 1. հմմտ. Միխայէլ Ասորի, Ժամանա­կա­գրութիւն տեառն Միխայէլի Ասորւոյ պատրիարքի, յԵրուսա­ղէմ, 1871 թ., էջ 1-4:

3. 132բ Յառաջաբան Պատմագրոց Փոստոսի, որ է Բիւզանդ – Այս ինչ է ի դպրութիւնս երրորդ պատ­մութեանցս... որք միանգամ կամին սրտի մտաւք հասու լինել սմին, զոր ասելոյս եմ խոստումն:

Մատենագիրք հայոց, հ. Ա., Անթիլիաս, 2003, Փաւստոս Բուզանդ, Պատմութիւն հայոց, էջ 277:

4. 132բ-3ա Յառաջաբան Պատմագրոց Թումա վար­դապետին Մեծոփեցոյ – Եւ Թումա վարդապետն գրեաց պատմութիւն Կ. (60) տարոյ՝ ի ՊԼԵ. (1386) թվականէն մինչեւ ի ՊՂԵ. (1446) ամի կատարումն իւրոյ... թաղեցին ի սուրբ ուխտն Մեծոբայ, որ առա­ջին էր բնակութիւն (նոյնը տե՛ս աստ՝ ԺԶ. 3, թ. 352բ):

Տե՛ս Թով­մա Մե­ծո­փե­ցի, Պատ­մագ­րու­թիւն, Աշ­խա­տա­սի­րու­թեամբ Լ. Խա­չի­կեա­նի, Ե­րեւան, 1999, ձեռ. D:

5. 133աբ [Յառաջաբան պատմագրոց Մեսրոպայ Վայոցձորեցւոյ] – Ի թվականիս հայոց ՆԺԶ. (967) եւ ի վերայդիտողութեան տեառն ՎահանայՀայոց կա­թողիկոսի... ես՝ Մեսրոպ նուաստ քահանայ ի Վայո­ձո­րոյ... արդ, զայս հանեալ յԱրեւելից գրոց ի Հայոց մնա­ցորդն պատմութեանցն:

Տե՛ս Մատենագիրք հայոց, հտ. ԺԱ., Մեսրոպ Վայոցձորեցի, Անթիլիաս, 2012, էջ 740-1:

Ը. 129բ-31բ, 133բ-176ա Համառօտ պատմութիւն ժամանակաց ի սրբոյն Գրիգորէ մինչեւ ցյետին աւուրս թեւացեալ, արարեալ Կիրակոսի ընտրեալ վար­դապետի, ի մեծահռչակ ուխտն Գետկայ

Տե՛ս ձեռ. 1518, 182ա-204ա:Նխ./129բ-31բ: ա/133բ-46ա (սկ.՝ Յետ Յովսեփայ առնու զկաթողիկոսութիւնն տէր Գիւտ...): բ/չիք: գ/146ա-8բ: դ/148բ-9բ: ե/149բ-53ա: զ-է/չիք: ը/153աբ: թ/153բ-5ա: ժ-ժբ/չիք: ժգ/156բ-7բ: ժդ/158ա-60ա: ժե/160աբ: ժզ/160բ-1ա: ժէ/161ա-2ա: ժը-իգ/չիք: իդ/162ա-5ա: իե-իթ/չիք: լ/165ա-6ա: լա/166աբ: լբ-խ/չիք: խա/155ա-6բ: խբ-խէ/չիք: խը/166բ-9ա: խթ/170բ: ծ-ծբ/չիք: ծգ/169ա-70ա: ծդ/171բ-3ա: ծե/չիք: ծզ/170բ-1բ: ծէ/չիք: ծը/173ա-6ա: ծթ-կե/չիք:

– Խառը դասաւորութեամբ եւ պակասաւոր, օգտա­գոր­ծուած քննական բնագիրը կազմելիս, տպ. Երեւան, 1961:

Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1961. ձեռագիր l, նկարագրութիւնը՝ էջ ՃԲ.:

Թ. 176աբ Պատմութիւն ինչ վասն սքանչելեաց պատ­կերին Քրիստոսի [զոր եւ պատմեաց սուրբն Աթանաս Աղէքսանդրու հայրապետին. ձեռ. 40, 233բ-5բ] – Ի Բիւրիտոն քաղաքն, որ է սահմանս Տիւ­րոսի եւ Սիդովնի... տարաւ ի Կոստանդինուպօլիս եւ եդ ընդ այլ սրբութեանցն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

Ժ. 177ա-217բ Պատմութիւն Տարաւնոյ, զոր թարգ­մա­նեաց Զենովբ Ասորւոց եպիսկոպոսն

Տե՛ս ձեռ. 1328, 242ա-333բա/177ա-8ա: բ/178ա-3ա: գ/183բ-92բ: դ/192բ-7ա: ե/197ա-200բ (խորագիրն այլ՝ Այս են հարք վանացն Գլակայ): զ/200բ-7ա: է/207բ-13բ (սկ. այլ՝ Դար­ձեալ զաւրաժողով եղեւ Խոսրով արքայ ի վերայ Յունաց...): ը/213բ-6բ: թ/216բ-7բ:

Ունի նաեւ՝

ա. 229ա-30ա Պատմութիւն վասն գիտելոյ զպատ­­ճառս Ծիծառնէոյ խաչին եւ թէ յումմէ բերաւ եւ կամ որպէս կայ ի Ծիծառնէ կամ յոր ժամանակի գործեցաւ – Ընդ ժամանակս թագաւորութեան Հե­րակղէ... եկաց իշխան ի Տարաւն ամս Լ. (30) եւ մարզպան ամս Ժ. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

բ. 230ա-1ա Վասն մահուան Տիրանայ՝ որդոյ Վա­հանայեւ պատերազմին, որ յեզերս Աղի ծովուն եղեւ – Յետ այսքան պատմութեան զրուցատրութեանց սուգ ժամանեաց... ի ձիւնկերտ Տարօնոյ՝ ի Պորպ քաղաքի, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ... ամէն:

գ. 231ա-2ա [Յիշատակարան հեղինակի] – Ժա­մա­նակագրութիւնս այս սկսեալ առ սրբոյն Գրիգորով Զենովբա Ասորոյ... եւ կատարիչք հրամանացն եղիցին աւրհնեալ յԱստուծոյ եւ ի սուրբ Կարապետէն յաւի­տեանս յաւիտենից. ամէն:

Ծնթ. Ձեռագիրս արձանագրուած է, սակայն օգտա­գոր­ծուած չէ քննական բնագրի կազմութեան մէջ՝ Յովհան Մամի­կոնեան, Պատմութիւն Տարօնոյ, Աշխատութեամբ եւ առաջա­բանով... Աշ. Աբրահամեանի, Երեւան, 1941:

ԺԱ. 218ա-25բ Թուղթ սիրոյ եւ միաբանութեան մե­ծի կայսերն Կոստանդիանոսի եւ սուրբ պապուն Սեղբեստրոսի եւ Տրդատայ Հայոցթագաւորի եւ սուրբ Լուսաւորչին Գրիգորի (Դաշանց թուղթ) – Կա­մաւք եւ կարողութեամբ համագոյ Սուրբ Երրոր­դու­թեանն... իսկ զայս գիրս աւանդեցաք ի ձեռն ատենա­դպրի հայոց արքային՝ մեծի իմաստասիրին Ագա­թան­կեղոսի, ի փառս Աստուծոյ, որ է աւրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

ԺԲ. 226ա [Ապարանից վանից պատմութիւն, ձեռ. 991, 250բ-1ա. Վասն հրաշիցն, որ ի գիւղն Ադաբուք] – Իսկ ի վերջին ժամանակս, ի զօրանալ Նեռին... հաս­տատեցան հաւատացեալքն առաւելապէս ի հաւատս ճշմարիտ եւ ամենեքեան անօրէնքն երկմտեցին յընդու­նայն հաւատոց իւրոց: Փառք փառաւորելոյն... եւ մի աստուածութեանն. ամէն:

ԺԳ. 232ա-4ա Յաղագս պատմութեան սուրբ եւ աս­տուածային իւղոյն, զոր գտեալ սուրբ հարցն յարեւելք՝ յԱղուանի գիրս եւ թարգմանեցին ի հայ գիր եւ վասն մարմնոյն սուրբ Յովաննու Կարա­պետին – Արդ, պատմեսցուք յաղագս սուրբ իւղոյն... զոր կարդաց վարդապետն Ատոմ ի թվին ՊԾԳ. (1364), ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

ԺԴ. 234բ-57ա [Ի Պատմութենէ Ստեփաննոսի Օր­բե­լեանի] Վասն մեծի նախարարութեանն Աւր­պէ­լեանց, եթէ ուստ էին, եւ որպէս եւ վասն գալոյ նոցայ յայս աշխարհ եւ վասն բազում բանից եւ գործոց, զրոյցք յոլովք – Յիսկզբան նահապետութեանն աշխար­հիս Հայոց եւ Վրաց... ապա որքան եւս առաւել իմն եւ իմոցն եւ զի զայս մատեան:

Տե՛ս ձեռ. 1488, կզ., կէ., հմմտ. Ստեփաննոս Օրբելեան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս, 1910, էջ 368-436:

ԺԵ. 257բ-310ա Սամուէլի քահանայի Հաւաքեալ ի գրոց պատմագրաց յաղագս գիւտի ժամանակաց ան­ցելոց մինչեւ ցներկայս ծայրաքաղ արարեալ. աւգ­նեա՛ Տէր Յիսուս Քրիստոս:

Տե՛ս ձեռ. 481, 257բ-310ա՝ Նխ/257բ-9ա: ա/259ա-310ա: բ/չիք:

Տե՛ս նաեւ Սամուէլ Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմա­գրաց յաղագս գիւտի ժամանակաց անցելոց մինչեւ ի ներկայս ծայրաքաղ արարեալ, Վաղարշապատ, 1893. հմմտ. Սամուէլ Անե­ցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց յաղագս գիւտի ժա­մա­նակաց անցելոց մինչեւ ի ներկայս ծայրաքաղ արարեալ, Երեւան, 2011:

ԺԶ. 1. 310բ-43ա Պատմութիւն համառաւտ ա­նաւրէն Թամուրին, որ ելեալ ի յաշխարհէն Խորա­սա­նու եւ գնաց մինչեւ ի ծովն ովկիանոս, արարեալ Թու­մայ վարդապետի

Տե՛ս ձեռ. 1486, 169ա-96ա: ա/310բ-41ա: բ/341ա-3ա:

Ծնթ. 336բ եւ 340ա էջերում խորագրեր՝ «Վասն մահուան Յոհաննու Որոտնեցոյ եւ Մաղաքիա ճգնաւորին, որ դեղակուր եղեւ ի սանամօրէն եւ այլ վարդապետաց», «Վասն Գրիգոր Տա­թեւացոյն, թէ որքան աշակերտս ժողովեցան առ նայ»:

2. 343ա-51բ [Յիշատակարան Թումայի Մեծո­փեց­ւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1486, 196ա-204ա: ա/343ա-5բ: բ/345բ-8բ: գ/348բ-51բ:

3. 351բ-4ա Պատմութիւն մեծի րաբունապետին Թու­մայի, զոր արարեալ Կիրակոս բանասէր վար­դա­պետի – Ի թվականութեանս հայոց մեծացն ՊՂ. եւ Ե.երրորդի (1446) [ե]ղեւ վաղճան մեծ վարժա­պե­տին... եւ ազատեսցէ զմեզ ի դժոխոց բարեխօսու­թեամբ ամենայն սրբոց:

Տե՛ս ձեռ. 1486, 204ա-6բ, 211ա:

Տե՛ս նաեւ Թով­մա Մե­ծո­փե­ցի, Պատ­մագ­րու­թիւն, Աշ­խա­տա­սի­րու­թեամբ Լ. Խա­չի­կեա­նի, Ե­րեւան, 1999, ձեռ. D:

ԺԷ. 354բ-7բ Յիշատակարան գրոցս պատմա­գրա­կան, զոր շինեալ է քաջ քարտուղարն, առաքելական եպիսկոպոսն եւ աստուածաբան վարդապետն Աս­տուածատուր՝ քւերորդի մեծ րաբունապետին Յա­կո­բայ Ովսանց (Վարք Մկրտչի Նաղաշ) – Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգոյն... Յայտնեաց մեզ Աստուած ծաղիկ անթառամ, որոյ անուշահոտութիւնն ելից զտիեզերս ամենայն՝ զտէրն տիեզերալուր, զտէր Մկրտիչն՝ մականուն Նա­ղաշ կոչեցեալ... զաւր գալստեան Սուրբ Նշանին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԸ. դ., շղագիր

ԺԸ. 1ա Ձեռագրիս ցանկը. 1. Մ. Խորենացու պատ­մութիւն 2-216... [238աբ տարբեր հատուածներ քա­ղաք­ների հեռաւորութեան միմեանցից]. 3.

Ծնթ. Կազմել է գուցէ Աբգար Յովհաննիսեանը (հմմտ. նշում 1ա). կիսատ է՝ գրուած է միայն 2 միաւոր:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 120բ (գրչի) Եւ զեղկելի գրիչս յիշեցէ՛ք ի Տէր:

225բ Գրեցաւ պատմութիւնս թագաւորաց մերոց մեծաց, ձեռամբ մեղաւորիս՝ հող եւ մոխիր, փանաքի եւ թարմատար եւ կոխան ամենայն մարդոյ: Ի վայելումն քաղցրուսուց եւ երաժշտական, ամենայն գովութեանց արժանաւոր, քաջ հռըտոր Մարտիրոս վարդապետ՝ առաջնորդ Սուրբ Կարապետի. ամէն:

230ա Զփցուն գրչակս յերես անկեալ աղաչեմ՝ յիշ­ման աղաւթից արժանի առնել. ամէն:

257ա Աստ այլ բան կա գրելոյ, օրինակ չկա:

269բ(ստ. լս.) Օրինակս սխալ է, բայց ես կարծեմ ասպէս լինել. «Ինքնօրէն ազատ ի կամս թողին ամս ԺԴ. (14)»:

Ծնթ. Սամուէլ Անեցու բնագրի «աղիկամի» բառի բա­ցա­տրութիւնն է. տե՛ս 1893 թ. տպ., էջ 33:

348բ Դարձեալ եւ ինձ՝ անարժան գրչիս թողութիւն խնդրեցէ՛ք ի Քրիստոսէ:

354ա Ի թվին ՌՀԳ. (1624) գրեցաւ Պատմագիրքս յոյժ դառնագոյն աշխատութեամբ եւ փոփոխմամբ անհմուտ գրչաց եւ անհանգիստ տատանմամբ, ի գա­ւա­ռէ ի գաւառ, հալածելով ի ձեռաց մահմետա­կանաց: Բայց հանդիպողքդ վասն Աստուծոյ զսխալն ուղղեցէ՛ք եւ մեղաց թողութիւն շնորհեցէ՛ք:

2. 120բ (ստացողի) Մանաւանդ զամենամեղ եւ զա­պիկար Մարտիրոսս՝ լոկ անուամբ սպասաւոր բա­նի, որ եւ ստացող եւ ուղղող՝ ըստ կարի տկարութեանս:

136բ Յիշատակ է Պատմագիրքս Մարտիրոս վար­դա­պետին, ի դուռն Սուրբ Կարապետին, որ է ի գաւառն Տարօնոյ, որ Իննակնեան վանք ասի եւ Գլա­կայ վերակոչի: Եւ որք օգտիք ի սմանէ՝ տեսանելով կամ օրինակելով եւ կամ կարդալով, յիշեսջիք զստա­ցօղ սորա՝ զպիտականուն Մարտիրոս վարդապետ եւ զծնօղս իւր՝ զՅոհան եւ զԿուլվարդ, եւ զեղբարս իւր՝ զՍտեփանոս եւ զԱռաքէլ, եւ զքորս իւր՝ զԽրմըզ եւ զՄարգարիտ, եւ զեղբօրորդիսն իւր՝ զԿիրակոս քա­հանայ եւ զՏօնապէտ եւ զՍարգիս. եւ որ յիշէ ի մեղաց թողութիւն, եւ ինքն յիշեալ լիցի:

354ա Մանաւանդ ստացօղի սորա՝ պիտականուն Մարտիրոս բանասիրի եւ ծնողաց իւրոց եւ եղբարց եւ քերց, եւ վարժողաց եւ ուսուցանողաց, եւ ամենայն երախտաւորաց. ամէն:

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Բ., էջ 139-40 (աստ չկայ միայն 354ա էջի­նը):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 357բ (1664 թ., բոլորգիր) Զնորոգումն Սրբոյ Կա­րապետին ասէ, որ ի Տարօն

Կարողութեամբ անմահ փրկչին, նորոգեցաւ վանքս վերըստին՝

երեք կըմբէթք բոլորովին, ’ւ իւրեանց սագերն ի միասին,

եւ ժամատուն Յարութենին, խուցն եւ սրահն ընդ աղբեւրին,

այլ եւ աղբեւր Լուսաւորչին, որ աղաւթիւք բըղ­խեալ ասին:

Այլ եւ տաճար Աստուածածնին ամէնաւրհնեալ Մա­րիամին,

յորում կայ դիր վարդապետին Մանկիկ անուն Ստեփաննոսին.

եւ ժամատուն դրան սորին, եւ նորոգումըն պա­րըս­պին,

ձեռամբ նըւաստ Մարտիրոսին՝ պիտականուն վարդապետին:

Ի թուականիս մեր հայկազին հազար վաթսուն ընդ երեքին (1614).

որք ընթեռնուք զբանս ի կարգին, զմեզ յիշեցէ՛ք միշտ ի բարին:

Ծնթ. Այս Մարտիրոս վրդ.-ը թերեւս ձեռագրիս ստացողն է, որը ձեռ.-ի գրչութիւնից դեռեւս 10 տարի առաջ նորոգել է Սբ. Կարապետի վանքը:

2. 357բ (1671 թ. բոլորգիր) Զնորոգումն Սուրբ Առա­քելոցն ասէ, որ է Ղազարու վանք

Ընդ այս հիւսեալ շարըս բանի՝ ընթերցողացդ յայտնի լիցի

յաղագըս այս Պատմագըրի, որ էր եդեալ ի պա­տան­դի.

Վարդան րաբունն այն հոգելի, որ էր տեղեաւ Բա­ղիշեցի,

եկեալ ի վանս Առաքելոցն, որ Ղազարու վերա­ձայնի:

Ընդ բազում սպասուցն, որ ի կարգի, էր սա անկեալ ի գըրաւի,

զամենեսեան առհասարակ |358ա| թափեալ <եալ> եհան, որ էր գերի:

եւ զմենաստանս հռչակելի նոր նորոգեալ զնա յոգի,

եւ ըզսագերն չորեքկուսի ընդ եկեղեցոյն Ստե­փան­նոսի:

նա եւ ըզպարտսն յոլովակի, զոր ԺԸ. (18) հարիւր ասին,

վճարեաց զամէն բոլորովին եւ ազատեաց ըզսա կրկին՝

ի թվականիս արամազին հազարերորդ եւ հարիւրին,

եւ ԺԳ. (13) այլ ընդ նըմին (1664). յիշման առջիք զՎարդան արին:

3. 358ա (1671 թ., նոտրգիր) Դարձեալ կրկին ա­ղա­չեմ ես՝ ամենաթշուառ եւ ապիկար ոգի՝ Վարդան վար­դապետս Բաղիշեցիս, յիշել զմեզ ի կարգ աղօթից ի ժամ սուրբ զենմանն, եւ մի՛ մոռանայք զսակաւ աշ­խա­տութիւնս մեր, որ ի ՌՃԺԴ. (1665) թվին եղեւ մեզ գալ հասանել ի Սուրբ վանս Ղազարու, որ ի Տա­րօն, որ յանուն ԲԺ.ան (12) Սուրբ Առաքելոցն է կա­ռուցեալ սուրբ Լուսաւորիչն մեր, որ առձայնի Մշու Սուրբ Առա­քեալք վասն ուխտի եւ աղօթից: Այլ եւ լուեալ, եթէ գոն աստ անծանօթ գրեանք հոգէշունչք, եկեալ զի ըն­թերց­մամբ օգտիցիմ: Եւ բնակչաց տեղոյս՝ ժառանգաւորք եւ վիճակաւորք, քահանայք եւ աշ­խար­հայինք զզուեցին զունկն մեր՝ բախելով զդուռն ունկան լսելեաց մերոց ամբաստանօք՝ որպէս թէ զառաջնորդ է իւրեանց, իբրու թէ վատնեալ զինչս վանացն ընդ վայր եւ ունայն եւ արկեալ զսուրբ ուխտս ի ներքոյ ծանրաբեռն եւ ան­բերելի պարտուց անվճարելեաց՝ որպէս թէ ԲՌ. (2000) ղուռուշի: Եւ վանիցս Բ. եկե­ղեցոյն կումբէթն եւ սա­գերն քակեալ էին՝ Բ. ամ կայր, եւ զմինն՝ զԱս­տուա­ծած­­նին գումբէթն շինեալ էին, եւ մեծ եկեղեցոյս մնա­ցեալ էր, եւ շինօղքն եւ ճար­տարքն, որ շինէին, թո­ղուին եւ գնային, եւ մնայր գործս այս աստուա­ծային խափանեալ, զի [Յովանէս վադա­պետն] տէրն տեղոյս թողեալ էր եւ փախուցեալ ի պատճառս բազմութեան պարտուցն: Իսկ մեր բազմա­դիմի բանիւք խրատեալ զսոսայ՝ համոզելով ի խաղա­ղութիւն, եւ ոչ կամեցան լսել մեզ, եւ մեք իբրու բանիւք եւ բազում արդեամբք ոչ կարացաք ելս գտանել իրացն, որով աւերումն լինէր ուխտիս: Եւ մեր աստ պատա­հեալ, վասն որոյ հարկ լինէր երաշխաւորիլ մեզ շինո­ղացն եւ ոչ թողուլ խա­փանիլ շինութեանն. եւ թէ ոչ տացեն զվարձս սոցա՝ մեք տայցեմք. եւ յապկամս եւ ի հարկէ տվաք զձեռա­գիրս՝ փրցանիլ: Եւ էր ձեռագիրն այս, զի թէ Յովանէս վարդապետն կամաւն իւրով հրաժարի եւ ձեռագիր տայ, սակս բազմութեան պար­տուցն, եւ Դաւիթ վար­դապետն եւս՝ քուեր որդին նո­րին. եւ ի հոգեւոր տիրէն գիր բերեն, եւ յաղայէն եւ ի խանէն, եւ թէմին ամե­նեցուն քահանայից եւ ժո­ղովրդոց հաւանութեամբն լինի, եւ գան զմեզ նեղեն, նա մեք վասն Աստուծոյ եւ վասն երկոտասան սուրբ առաքելոցս բարեխօսութեան գամք կանգնիմք՝ զայս անվճար եւ անհուն պարտսն օգնութեամբն Աստուծոյ վճարեմք՝ վասն Աստուծոյ, եւ ո՛չ ի պատճառս նախան­ձու եւ հակառակութեան եւ կամ ագահութեան: Եւ յետ տալոյ զձեռագիրս այլ ոչ կա­րացաք զերծանել, այլ Աստուծով եկեալ վճարեցաք օգնութեամբն Աստուծոյ ամենահզօրին եւ ողորմու­թեամբ եւ տրօք ամենայն հաւատացելոց զհազար եւ զութ հարիւր ղուռուշն վճարեցաք: Եւ զքումբէթն եւ զԴ. սաքն եւ զՍուրբ Ստեփանոսի եկեղեցին կրկին շինե­ցաք ի հիմանց, որ քակեալ էր Լանկ Թեմուրն: Եւ զայս գիրքս եւ այլս, որ գրաւ էր ի ձեռս քրդաց, Աստուծով ազատեցաք եւ տվաք զսա յիշատակ հոգւոյ մերոյ ի դուռն ՍուրբԱռաքելոցս: |358բ| Եւ որչափ հին եւ փըտեալ գրեանք կայր ի վանքս՝ թէ՛ Աւետարան եւ թէ՛ Ճաշոց եւ Այս­մաւուր, եւ Ճառ եւ զՍարգիս գիրքն, եւ այլ Մեկնիչ եւ Աստուածաշունչ գրեանք՝ եղծեալ եւ փտեալ՝ Լ. (30) գիրք եւ այլ աւելի տվաք նորոգել եւ կազմել ձեռամբ Սահակ Վանեցի վարպետին, ի թվին ՌՃԻ. (1671)՝ օգնականութեամբ եւ ձեռնտվութեամբ հոգե­ւոր եւ հա­րազատ, համշիրակ եղբօր մերոյ Դաւիթ վար­դա­պե­տին, որ այժմ առաջնորդ է սուրբ ուխտիս Ղազարու վանացնս՝ ընդրութեամբն Աստուծոյ եւ կա­մօք մեր, եւ օգնութեամբ տէր Ստեփանոս կրօնա­ւո­րին, որ է հէր­պետ եւ վերակացու վանացս՝ կամօք մեր, զի զՍարգիս գրոցն եւ զՍաղմոսի մեկնչին զԼամբ­րօ­նացոյն զկազ­մելէն եւ զգրէլէն նա ետ զվարձն, որոյ Տէր առատա­տուր ողորմութեամբն վարձահատոյց լի­ցի: Զի Լ., Խ. (30-40) գրոցս նորոգելն եւ ի հնութենէ յառաջ ածելն եւ ի փտածութենէ ի կենդանութիւն ածելն մեծ է, քան զեկեղեցիս շինելն: Վասն որոյ յերես անկեալ աղաչեմ ես՝ մեղուցեալ սոսկանուն Վարդան վարդապետս Բա­ղիշեցիս՝ զհանգիպող եղբարսդ մի՛ զլանալ եւ ապախտ առնել զբազում երկս աշխատու­թեան մերոյ, զոր վասն յուսոյ արքայութեանն Աստու­ծոյ եւ բազ­մա­վէր հոգոց մերոց եւ զազրաշարաւ մեղաց մերոց քաւու­թեան արա­րաք: Այլ յիշել աղերսեմ ի սուրբ աղօթս զիս՝ զմե­ղա­պարտ Վարդանս եւ զըստ մարմնոյ ծնօղսն՝ զՂարիպ եւ զԵղիա, եւ զըստ հոգոյ՝ զԽա­չատուր մեծ րաբու­նա­պետն, որոյ Տէր ողորմեսցի յա­հեղ աւուրն: Նա եւ՝ զԴաւիթ վարդապետն՝ զհարա­զատն իմ, զառաջնորդն ուխտիս, եւ զծնօղսն իւր, եւ զՅո­վանէս վարդապետն՝ զքեռին իւր զծերունին, եւ զտէր Ստեփանոս կրօ­նաւորն եւ զծնօղսն իւր, եւ զտէր Դանիէլն եւ զամե­նայն աշխատաւորսն յիշեեցէ՛ք: Նա եւ՝ զաշակերտեալ մանկունս իմ՝ զԱբրահամ կորո­վա­միտ վարդապետն՝ զԱմթեցին, եւ զՍարգիս դպիր՝ որ դեգերի յնթերց­մունս՝ զոր Տէր հասուսցէ ի կատար, աղօ­թիւք ձերովք յիշեեցէ՛ք. եւ դուք յիշողքդ զմեզ յի­շեալ լիջիք առաջի ողորմածին Աստուծոյ. ամէն եղի­ցի:

4. 359ա (1735 թ., նոտրգիր) Արդ, պարտիս հե­տե­ւիլ չքնաղագեղ բուրաստանիս, թէ զի՞նչ ամբարեալ կայ ի սմա, զի կոչի Պատմագիրք: Նախ՝ Գ. գիրք Մօվ­սէսի Խորենացւոյն, բ. Կիրակոս Պատմագիրք, գ. Զենոբ Պատմագիրք, դ. Սամուէլ Պատմագիրք, ե. Թումա պատ­­­­մագիրք եւ այլ բազում բանք կան հաւաքեալ ի սմայ, որ եւ ես՝ Յունան յաբեղայս, ընթերձասէր գոլով ի տիս մանկութեան, շուրջ գալով ի բազում տեղիս, եկի ի յերկիրն Մշու, ի վանքն Եղիազարու, որ կոչի Եր­կո­տա­սան առաքեալք, ի թվականութեանս հայոց ՌՃՁԴ.ին (1735), ի առաջնորդութեան Իս[ա]հակ պան­­­­­ծալի եպիսկոպոսին, եւ սիրով ընկալաւ զթարմա­տարս եւ կոչեաց զիս ի կարգըս կրօնաւորութեան, եւ եբաց զդուրս գրատանն եւ ի ձեռս իմ ետ զգիրս բա­զումս, որոց ի բազմաց մինն այս ծաղկաւէտ բուրաս­տանըս է, որոյ շատ հետեւեալ կայի ի տեւէ եւ ի գի­շերի: Նա եւ ի նոյն ամին եղեւ վէճ ի թեմն, որք ենն յերկրին Մշու, զի վասն <լա> լաճու ժողովվելոյն եղեւ, ուստի եւ բացեալ ընթերցաք ի Ճառագիրք մեծ, որ այսպէս կայր գրեալ, ետաւ Ցրունքա վանիցն ի թէմա, լծոց գլուխ Բ. շնկ՛՛(՞) ցորեան, Բ. նուկի եղ, աւոր մի կաթ՝ թէ՛ պախրի եւ թէ՛ տաւարի, Բ. իր զատ տարին տան գլուխ մէկ մէկ հաւ, հինկ հինկ հաւկիթ, եւ վասն լռըյին (՞): Եթէ ոք կամեսցի գոմէշ, մատակ եզ եւ կով տալ՝ իւր կամքն է, ապա թէ ոչ՝ կանոնն լեալ լծոց գլուխ կամ քիլմայ ցորեան կամ Ժ. զօլաթ դրամ հվջայ փա­րայ: Ով յաշխարհական ի դուրս ելանէ, նզովեալ լիցի եւ մասն Յուդի առցէ եւ տուգանք տայցէ ընդ կա­մելսն առաջնորդին հոգեբաժինն լիցի, ըստ կարեաց եւ կողոպ///:

5. 359բ (1795 թ., նոտրգիր) Ի թվին հայոց ՌՄԽԴ.ին (1795), ի հայրապետութեանն տեառն Ղու­կաս կաթողիկոսին ամենայն հայոց Սրբոյ Էջմիածնի եւ ի տիրապետութեանն երկրին քաչՄուշեղայ Մու­րատ փաշաին, եւ ի առաջնորդութեամբ սրբոյ մենաս­տանիս, որ եւ Ղազարու վանք վերաձայնի, տեառն տէր Յօվհաննէս Յավրանեան քաչ հռետորի, եւ ի միաբանութեանն մերոյս ժամանակի

ՎանցիԽաչատուր վարդապետի, որ անուշաձայն երգօվն էր լի,

եւ Կիրակոս տէր շուշտակի՝ ի բնիկ գեղջէ Ներ­քի­վանցի,

եւ տէր Ղազար վարդապետի, որ էր երկրաւն Մոկեցի,

եւ տէր Գրիգոր Բուզանդացին՝ տկար գոլօվ նաի ընդ գրին:

Հուսկ ամենից փծուն գրչիս՝ տէր Յարութիւն մոնոզոնիս,

որ եմ երկրաւն Տարոնոյ, ի բնիկ գեղջենն յԱրաշոյ:

Ի դառն եւ ի նեղ ժամանակին, որ եմք գերի այլոց սե­ռին,

եղեւ անկումն պարսպին այս շնորհալի սրբոյ ուխ­դին,

յարեւելից կուսէ նորին մինչ ի հարաւ փոքու մտին,

իսկ տեսողացն հիացեալ՝ յոլով տեղոյն, որ էր փլեալ:

Եւ սուրբ ուղդիս զինչս ոչ ունէր՝ որ վերստին ըզնա կերտէր,

բայց մեզ թողեալ զպէտս մարմնոյ եւ հոգալօվ զայս գործ հոգւոյ,

իսկ ապէնիազ Տէրն բարի ետ մեր պետին սիրտ խիստ արի,

ի ձեռն առեալ զանկեալ տեղին, որ էր պարիսպն այն առաջին,

յանկ եւ կատար էհան նմին, եւ վաելուջ քան զա­ռաջինն.

ոչ թէ միայն զանկեալ տեղին, այլ եւ բազում շինված կրկին՝

երեգտասան խուց վերստին ձեռակերտեալ ձեռամբ նորին,

Եւ գեղեցիկ բուռջ մի նորոյ՝ ոչ ոք տեսեալ անդր գոլոյ:

Գ. թաւլա նոր ի նորոյ՝ ներգոյ խծիցն սահմանելոյ,

անբան շնջոց տեղի գոլոյ՝ չորքոտանեացն բնակելոյ

յետ մեր անցմանն այսմ կենի, զի յիշատակ լիցի բարի,

որք հանդիպիք այսմ սոբեստի(=սոփերի), յիշման առնէք զմեզ աղօթի:

6. 358բ (ԺԸ. դ., շղագիր) Յայսմ մատենի գրեցաւ եօթն հարեւր տասն եւ ութն թղթահամար բովանդակ: Գէորք եպս., Հ.Կարապետ:

ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հ. 20, Նուէր Մայր Աթոռի Մատենադարանին հան­գուցեալ Աբգար Յովհաննիսեանի ընտանիքից, ի ձեռն Ստեփանոսի Կանայեանց: 1905 ամի, 1 յուն­իսի, Վաղարշապատում», «Հմր 1380, 2748», 1ա՝ «Աբ­գար Յովհաննիսեանց», «ՌՀԳ. – 1624, Մ[ես­րոպ] եպ[իսկոպո]ս»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1բ, 2ա՝ խզբզոց (նկարչափորձ), 357բ՝ «կարւոր է յոյժ»: 294բ՝ «416+551=967» 354ա՝ «1073-1624»:



 

2749

ՄԱՐԳԱՐ ԽՕՃԵՆՑ ԳԵՂԱՄԵԱՆ, ՑՈՒՑԱԿ ԳՈՒՇԱԿՈՒԹԵԱՆՑ

ՍԱՆԿՏ ՊԵՏԵՐԲՈՒՐԳ

ՌՄԾԸ. – 18Օ9


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 96 (էջակալուած՝ 1-180, որ է՝ 4ա-93բ). չգրուած՝ 1աբ, 32աբ, 94ա-6բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ըx12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմներով՝ 1. «C&IHONIC» (թ. 45-7), 2. բուսական զար­դա­շրջանակ, կենտրոնում թագ, «1818», 3. ոճաւորուած զինա­նշան, մէջը՝ եղջերագաւաթ, ներքեւում «AC» (թ. 49-96), այլ թուղթ, առանց լուսագծերի (թ. 37-44): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,4x15,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18x11): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ գորշ ծաղկաթուղթ, մէջքն ու անկիւնները կանաչ կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը թուղթ. լուսագծերով. լուսան­ցակողերը՝ կանաչ ցայտկէն:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 3ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծազկաթուղթը, մէջքի ու եզրերի կաշին մաշուած, քերծուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, լու­սանցներում փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 1-6՝ եզրերն ամ­րա­ցուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-93ա Ցուցակ գուշակութեանց, տրոհեալ յեր­կուս հատորս... Աշխատասիրեալ ի Գեղամեան Մար­գար Զաքարեայ Խօճենցէ... Յամի Տեառն 1789, հոկտեմբեր Ա., ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ:

Տե՛ս ձեռ. 2048, 2ա-80բ:Ա. ա. Խորագիր՝ 2ա: բ/2բ: գ/3աբ: Բ/4ա-31ա: Գ/31բ: Դ. ա. Խորագիր՝ 33ա: բ/33բ: գ/34ա: դ/34բ-5բ: ե/36ա-74բ: Ե/75ա-83ա: Զ/83ա-5ա:

Ունի նաեւ՝

– 86ա Յաւելուած: Իւրոյ երանեալ սրբութեան տեառն տեառն Եփրեմայ առաջներորդի, վեհա­պա­տիւ ընդհանուր հայրապետի ամենայն Հայոց – Եր­ջանի՛կ հա՛յր եւ տէր, Վասն սոյնոյ չորրորդի տեսլեան սրբոյն Դանիէլի, թէեւ ի վերջնումն Ցուցակ գուշակու­թեանց անուանեալ գրքոջ իմում, որ ի 1789 ամի Տեառն, ունիմ ի վերայ սոյնոյ մետասաներորդ գլխոյ բանից սրբոյս սակաւ ինչ գրեալ... այլ իբրեւ թէ յար­մար ասութիւնք ինչ վարկելով, ընկալցի սրբութիւն ձեր վասն զբօսանաց:

ա. 86բ-93ա Վասն չորրորդի տեսլեան սրբոյն Դա­նիէլի: Գլուխ ԺԱ. – [Բան]. Եւ ես յառաջնում ամի... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ վասն հաստատելոյ... Ահա յաղթանակութիւն արքային Հիւսիսոյ, զոր առնելոց է ի ժամանիլ ժամանակի վախճանին գազանի: Վերջ:

Ծնթ. Սա Ե. գլխի ԺԱ. ենթագլխի լրացուած տարբերակն է, որի մասին հեղինակը նշել է յաւելուածում:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

80ա (1772 թ.) Ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ, Ա. հոկ­տեմ­բերի, 1789, շարադրեալ եւ գծագրեալ ի Մարգար Զաքարեայ Խօճէնց: Յաջող ընթացք Մահմետի եղեւ նահանջ, մինչեւ ժամանեաց թուական փրկչին ի (նա­հանջ) 1772:

85ա (1794 թ.) Եւ արդ, ո՛վ շնորհունակ տէր, ընկա՛լ զփոքու բանս այս ի համբակ |85բ| գրչէ իմմէ, զոր հարկադրեալ ի թախանձից ձերոյ ազնուականութեան, իշխեցի գրել աստանօր: Եւ զօր ինչ անյարմար գտանի­ցէ՛ք ի սոսին, աղաչեմ զՁեզ անբասիր առնել զտկարու­թիւն գրչիս, քանզի ի բոլոր բանս խոստովանեալ եմ ի սմին՝ եթէ համբակութենէ եւ թէ զպակասութենէ իմմէ ի գրենաց եկեղեցական եւ արտաքին պատմութեանց, եւս եւ ի բանից հոգաբուղխ գիտնոց մեկնչաց աստուա­ծային գրեանց, զորս գրեթէ չիք իմ բնաւ ընթերցեալ, յորոց կարիցէի գոնե դոյզն-ինչ նշոյլ իմաստութեան ըն­կալնուլ, զի թերեւս բանք իմ եւս ունիցէին համեմա­տութիւն ընդ բանից այնց լուսաւորեալ գիտնոց: Այլ նկատելով միայն ի գրուածս Հնոյ եւ Նորոյ կտակա­րա­նաց՝ հազիւ հազ զոր ինչ կարացի ըստ տկար իմա­ցուածոյ իմոյ վերծանել, զնոյնս առեալ ի նոցունց, գրեցի աստէն՝ առ ի ցուցանել զմտերիմ հնազան­դութիւն իմ: Վասն զի եւ սոքա բանք պատկանելիք էին նախապէս գրեցեալ երկոցունց հատորիցն իմոց: Եւ յուսամ, որ հաճիջիք ընկալնլոյ, եթէ ոչ իբրեւ իրի իմիք արժանւոյ ձերումդ հանճարաշատ խոհականութեան, գէթ վասն ջերմեռանդու սրտի այնորիկ, որ խոստո­վանի գոլ միշտ ձերոյ ազնուականութեան ամենախո­նարհ ծառայ Գեղամեան Մ. Զ. Խօճէնց: Ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ, 22 օգոստոս, 1794:

Ի ժամանիլ թիւն (ի հանգոյն) լրումն եղեւ գրքոյս ողջոյն:

Տե՛ս ձեռ. 2048, 80բ-1բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս տիտղոսաթերթք՝ 2ա, 33ա:

93ա Տէ՛ր իմ երանեալ սրբութիւն: Աստանօր ներելի անզգամութիւն իմն լինէր ինձ սոյն համարձակութիւն ասելոյ, որ եթէ գիտիցէի զլեզուն եբրայական, մա­նա­ւանդ թէ զայն, յորում ժամանակի գրեաց սուրբն զտե­սիլն իւր (ըստ որում «Ի դարձի նոցա ի գերութենէ Բա­բիլօնի» լեզուն եբրայական աղաւաղեալ գոլով փո­խեցաւ |93բ| յԵզրասայ, որ այժմ Աստուածաշունչ գիրք նոցա ո՛չ նոյն բառ է եւ ո՛չ նոյն տառ, թէեւ ըստ մտաց բանիցն ուղիղ գրեցաւ յԵզրասայ), եւ կամ եթէ ունիցէի զիսկական ձեռս գիր սրբոյն, կամ զստոյգ օրինակ նորին, կարելի էր յայնժամ այլ առաւել բարւոք բանս յարմարելոյ, նրբին զննութեամբ զբառս եւ զտառս նորին նկատելով, յորում յոյժ կարելի է, որ գուցէ կա­պալայական գրունք ինչ եւս իցէին ի նմա, որպէս սո­վորութիւն մեծ էր եւ է առ եբրայեցիս: Բայց այժմ ի թարգ­մանութեանց ի թարգմանութիւնս անցեալ բա­նից, հազիւ թէ այսքանիկս այսպէս կարացի յարմարել եւ ոչ երբեք թէ մեկնիլ: Որ եւ աղաչեմ զսրբութիւն ձեր բարեհաճիլ ընկալնլոյ զսա վասն զբօսանաց, որոյ եւ սրբասնեալ աջոյ համբոյր խոնարհութեան մատուցա­նելով, մնամ ձերոյ երանեալ սրբութեան ամենա­խո­նարհ նուաստ ծառայ Գեղամեան Մ. Զ. Խօճէնց: Ի Ս[անկտ] Պետ[ե]րբուրգ, 16 մարտի, 1809:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1ա (1820 թ.,) Այս գիրքն կու պատկանի ղզլա­րայ­հայի՝ Յակոբ մահտեսի Ադամեան Խոջէնցին, 1820 1. 29ին Ս[անկտ] Պ[ետեր]բուրգ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գուշակութիւնք», 1ա՝ «49, 2749», «1809, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:


2750

ԴԱՏԱՍՏԱՆԱԳԻՐՔ

 

ԺԷ. դար


ԳՐԻՉ՝ Անանուն Ա. (1գ-31բ), Անանուն Բ. (31բ-44բ), Անանուն Գ. (49ա-148ա):

ԹԵՐԹ՝ 149+1 (կրկն.՝ թ. 1). չգրուած՝ 1աբ, 45ա-8բ, 149աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ե*x12+Ա-Թx12 (Թ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմներով՝ 1. շրջան, վերեւում երեքնուկ, ներսում՝ խարիսխ, 2. «PA», ներքեւում երեքնուկ (թ. 115) 3.երեքնուկ, ներքեւում՝ «AP» (թ. 105)՝: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,9x15,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (թ. 1գ-5՝ 17x13, թ. 6-44՝ 17x11.5, թ. 49-54՝ 16.5x11.5, թ. 55-148՝ 16x10): ԳԻՐ՝ նոտրգիր՝ 1գ-31բ (նմուշ՝ 7ա), այլ նոտրգիր՝ 49ա-148ա (նմուշ՝ 79ա), բոլորգիր՝ 31բ-44բ (նմուշ՝ 40ա): ՏՈՂ՝ 26 (1գ-44բ), 24 (49ա-148ա): ԿԱԶՄ՝ ճնշագծերով շագանակագոյն կա­շի, միջուկը տախտակ, աստառը կապոյտ կտաւ. լուսան­ցա­կո­ղերը կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԲԳ (սկ.)՝ չգրուած թուղթ, լուսա­գծե­րով:

*Առաջին համարակալման երրորդ պրակն սկզբում ունի Գ, վերջում՝ Դ համարը, իսկ չորրորդը՝ Ե, իմա՛ Դ պրակ չկայ:

Новый рисунок

Նմուշ 7ա

Новый рисунок (1)

Նմուշ 40ա

Новый рисунок

Նմուշ 79ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Յովհաննու Բ. 1-5, 8-10, 12-14, 16-18: Ժ. դ.: Ա. (սկ.)՝ ստացուած 1 թերթի ընդ­լայ­նա­կի հատումով եւ ընդերկայնակի եզրահատումով: Մագաղաթ (21x14.5), երկսիւն (19x12), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աա), տող՝ 10: Կարդալ Աբ՝ «[Գա]լիղեացւոց, եւ անդ էր մայրն Յի­սու­սի... ասէ մայրն /// [տաճարապետիդ] Եւ նոքա բերին... ամե­նայն մարդ զան[ոյշ]» (Բ. 1-5, 8-10), Աա՝ «[ա]յսորիկ էջ Յի­սուս... յոչխարս եւ /// զայդ աստի... դու մեզ, զի զ[այդ]» (Բ. 12-4, 16-8):

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, ցեցի անցքերով, Ա. փեղկին գամի 2 անցք, գրեթէ բոլոր թերթերի հիմքերին եւ եզ­րերին խոնաւութեան հետքեր, լուսանցակողերը սեւացած, թ. 66-83՝ ցեցի փոքրիկ անցքեր, 71ա՝ մատիտով խզբզած, 131բ՝ թա­նաքի բծեր, Պատառիկ-պահպանակը նորոգուած, հիմքից եւ մէջ­տե­ղից ամրացուած, եզրերը գունափոխուած-մգացած, Պհպ.նե­րի եզրերը եւս մգացած, խոնաւութեան հետքերով եւ թանա­քա­բծերով, լուսանցակողերը գունաթափ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1գ-29ա [Աւրէնք յաղթող թագաւորաց քրիստո­նէից Կոստանդիանոսի եւ Թէոդոսի եւ Լեւոնի]

Տե՛ս ձեռ. 488, 87ա-103ա: Ցանկ/1գ-5ա (շարադրանքը տարբեր): Նխ./5բ-6բ (սկզբից 5 տող չգրուած, տեղը բաց՝ /// Եթէ եդ Աստուած աւրէնս մարդոյն ի ծառոյն...): ա/6բ: բ/7ա: գ/7ա: դ/7բ: ե/7բ-8ա: զ/8աբ: է/8բ: ը/8բ: թ/8բ: ժ/8բ: ժա/9ա: ժբ/9ա: ժգ/9աբ: ժդ/9բ: ժե/9բ-10ա: ժզ/10ա: ժէ/10ա: ժը/10ա: ժթ/10աբ: ի/10բ: իա/10բ: իբ/10բ: իգ/10բ: իդ/10բ: իե/11ա: իզ/11ա (համարակալուած ԻԷ): իէ/11ա(=իզ): իը/11ա: իթ/11ա(լ): լ/11ա(=լա): լա/11աբ(=լբ): լբ/11բ(=լգ): լգ/11բ(=լդ): լդ/11բ(=լե): լե/11բ-2ա(=լզ): լզ/12ա(=լէ):լէ/12ա(=լը): լը/12աբ(=լթ): լթ/12բ(=խ): խ/12բ-3ա(=խա): խա/13ա(=խբ): խբ/13ա(=խգ): խգ/13աբ(=խդ): խդ/13բ(=խե): խե/13բ-4ա(=խզ): խզ/14ա(=խէ): խէ/14ա(=խը): խը/14ա(=խթ): խթ/14ա(=ծ): ծ/14աբ(=ծա): ծա/14բ(=ծբ): ծբ/14բ-5ա(=ծգ): ծգ/15աբ(=ծդ): ծդ/15բ(=ծե): ծե/15բ-6ա(=ծզ): ծզ/16ա(=ծէ): ծէ/16աբ(=ծը): ծը/չիք: ծթ/16բ: կ/16բ: կա/16բ: կբ/16բ: կգ/16բ-7ա(=կդ): կդ/17ա(=կե): կե/17ա(=կզ): կզ/17ա(=կէ): կէ/17աբ(=կը): կը/17բ(=կթ): կթ/17բ(=հ): հ/17բ(=հա): հա/17բ-8ա (հա­մա­րակալուած ՀԲ, որի հետեւանքով համարակարգը խախտուած՝ Ա-ՀԲ): հբ/18ա: հգ/18ա: հդ/18աբ: հե/18բ: հզ/18բ: հէ/18բ: հը/18բ: հթ/18բ: ձ/19ա: ձա/19ա: ձբ/19ա: ձգ/19աբ: ձդ/19բ: ձե/19բ-20ա: ձզ/20ա: ձէ/20աբ: ձը/20բ: ձթ/20բ-1ա: ղ/21ա: ղա/21ա: ղբ/21բ: ղգ/21բ: ղդ/21բ: ղե/21բ: ղզ/չիք: ղէ/21բ-2ա (հա­մարակալուած ՂԶ): ղը/22ա(=ղէ): ղթ/22ա(=ղը): ճ/22աբ(=ղթ): ճա/22բ(=ճ): ճբ/22բ(=ճա): ճգ/22բ: ճդ/22բ (չա­ռանձնացուած, նախորդի մէջ): ճե/22բ-3ա(=ճգ): ճզ/23ա(=ճդ): ճէ/23ա(=ճե): ճը/23ա(=ճզ): ճթ/23ա(=ճէ): ճժ/23աբ(=ճը) ճժա/23բ(=ճթ): ճժբ/23բ(=ճժ): ճժգ/23բ(=ճժա): ճժդ/23բ(=ճժբ): ճժե/23բ-4ա(=ճժգ): ճժզ/24ա(=ճժդ): ճժէ/24ա(=ճժե): ճժը/24ա(=ճժզ): ճժթ/24աբ(=ճժէ): ճի/24բ(=ճժը): ճիա/24բ(=ճժթ): ճիբ/24բ(=ճի): ճիգ/24բ(=ճիա): ճիդ/24բ(=ճիբ): ճիե/24բ(=ճիգ): ճիզ/չիք: ճիէ/24բ(=ճիդ): ճիը/25ա(=ճիե): ճիթ/25ա(=ճիզ): ճլ/25ա(=ճիէ): ճլա/25աբ(=ճիը): ճլբ/25բ(=ճիթ): ճլգ/25բ(=ճլ): ճլդ/25բ(=ճլա): ճլե/26ա(=ճլբ): ճլզ/26աբ(=ճլգ): ճլէ/26բ(=ճլդ): ճլը/26բ(=ճլե): ճլթ/26բ(=ճլզ): ճխ/26բ-7ա(=ճլէ): ճխա/27ա (չառանձնացուած, նախորդի մէջ, սկ. «եւ վասն ամենայն գի­տա­կանաց գրոց, որք են...»): ճխբ/27ա(=ճլը): ճխգ/27ա(=ճլթ): ճխդ/27աբ(=ճխ): ճխե/27բ(=ճխա): ճխզ/27բ(=ճխբ): ճխէ/27բ(=ճխգ): ճխը/27բ-8ա(=ճխգ): ճխթ/28աբ(=ճխե): ճծ/28բ(=ճխզ): ճծա/28բ(=ճխէ): ճծբ/28բ(=ճխը): ճծգ/28բ-9ա (համարակալուած ՃԽԹ, որի հե­տեւանքով համարակալումը խախտուած՝ ՂԶ-ՃԽԹ):

Տե՛ս Ասորական դատաստանագիրք, ձեռագրերի համեմա­տու­թեամբ լոյս ընծայեց Արսէն վարդ. Ղլտճեանց՝ իրաւա­բա­նական դոկտոր, Վաղարշապատ, տպ. Ս. Էջմիածնի, 1917, ԺԵ., 56 էջ. տե՛ս նաեւ՝ Քաղաքային օրէնք Ներսիսի Լամբրոնացւոյ, Պարիս, 1907, էջ 9-41. այս տպագիրը եւս չունի ՂԶ. եւ ՃԻԶ. միաւորները, իսկ ԻԸ. տրոհուած է՝ ԻԸ-ԻԹ.:

Բ. 29ա-148ա [Մխիթարայ Գօշի Գիրք դատաս­տա­նի]

– 29ա Ցանկնախադրութեան – Ա. Յաղագս այնորիկ, որ նախատեն... ԺԱ. Յիշատակարան սուրբ վարդապետին, որ զայս գիրք ասաց:

Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-183բ: Նխդ./29բ-44բ: Ցանկ/49ա-54ա: ա/54բ-6ա: բ/56ա-61ա: գ/61ա-2ա: դ/62ա-4ա: ե/64աբ: զ/65ա: է/65ա-6ա: ը/66ա: թ/66բ: ժ/66բ-7ա: ժա/67աբ: ժբ/67բ: ժգ/67բ: ժդ/68բ-9ա: ժե/67բ-8ա: ժզ/69ա: ժէ/69ա: ժը/69բ: ժթ/69բ: ի/69բ-70ա: իա/70ա: իբ/70ա: իգ/70աբ: իդ/70բ: իե/70բ: իզ/70բ-1ա: իէ/71ա: իը/71աբ: իթ/71բ: լ/71բ-2ա: լա/72աբ: լբ/72բ-3ա: լգ/73ա: լդ/73աբ: լե/73բ: լզ/73բ-4ա: լէ/74աբ: լը/74բ: լթ/74բ-5ա: խ/75աբ: խա/75բ-6ա: խբ/76ա: խգ/76աբ: խդ/76բ: խե/76բ-7ա: խզ/77ա: խէ/77աբ: խը/77բ: խթ/77բ-8ա: ծ/78ա: ծա/78աբ: ծբ/78բ: ծգ/78բ: ծդ/78բ-9ա: ծե/79աբ: ծզ/79բ: ծէ/79բ-80ա: ծը/80ա: ծթ/80ա: կ/80աբ: կա/80բ: կբ/80բ-1ա: կգ/81ա: կդ/81աբ: կե/81բ-2բ: կզ/82բ: կէ/82բ: կը/82բ-63ա: կթ/83ա: հ/83ա: հա/83բ: հբ/83բ: հգ/84ա: հդ/84աբ: հե/84բ: հզ/84բ: հէ/84բ-5ա: հը/85աբ: հթ/85բ: ձ/85բ-6ա: ձա/86աբ: ձբ/86բ-7ա: ձգ/87աբ: ձդ/87բ: ձե/87բ-8ա: ձզ/88աբ: ձէ/88բ: ձը/88բ-9ա: ձթ/89աբ: ղ/89բ-90ա: ղա/90աբ: ղբ/90բ: ղգ/90բ-1ա: ղդ/91ա: ղե/91ա: ղզ/91բ: ղէ/91բ: ղը/91բ-2ա: ղթ/92ա: ճ/92աբ: ճա/92բ-4ա: ճբ/94ա-5բ: ճգ/95բ-6ա: ճդ/96ա-7ա: ճե/97աբ: ճզ/97բ-8ա: ճէ/98ա: ճը/98աբ: ճթ/98բ: ճժ/98բ-9ա: ճժա/99աբ: ճժբ/99բ-100ա: ճժգ/100ա: ճժդ/100բ: ճժե/100բ: ճժզ/101ա: ճժէ/101աբ: ճժը/101բ: ճժթ/101բ-2ա: ճի/102ա: ճիա/102ա: ճիբ/102աբ: ճիգ/103ա: ճիդ/103ա: ճիե/103աբ: ճիզ/103բ: ճիէ/103բ-4ա: ճիը/104ա: ճիթ/104ա: ճլ/104ա: ճլա/104ա: ճլբ/104բ: ճլգ/104բ: ճլդ/104բ-5ա: ճլե/105ա: ճլզ/105աբ: ճլէ/105բ-6ա: ճլը/106աբ: ճլթ/106բ: ճխ/106բ-7ա: ճխա/107ա: ճխբ/107բ-8ա: ճխգ/107բ-8ա: ճխդ/108ա: ճխե/108աբ: ճխզ/108բ-9ա: ճխէ/109ա: ճխը/109աբ: ճխթ/109բ: ճծ/109բ-10ա: ճծա/110ա: ճծբ/110ա: ճծգ/110աբ: ճծդ/110բ: ճծե/110բ-1ա: ճծզ/111ա: ճծէ/111աբ: ճծը/111բ-2ա: ճծթ/112աբ: ճկ/112բ: ճկա/112բ-3ա: ճկբ/113ա: ճկգ/113ա: ճկդ/113աբ: ճկե/113բ: ճկզ/113բ-4ա: ճկէ/114ա: ճկը/114աբ: ճկթ/114բ: ճհ/114բ: ճհա/114բ-5ա: ճհբ/115ա: ճհգ/115աբ: ճհդ/115բ-6ա: ճհե/116ա: ճհզ/116ա: ճհէ/116ա: ճհը/116ա: ճհթ/116բ: ճձ/116բ-7ա: ճձա/117աբ: ճձբ/117բ-8ա: ճձգ/118աբ: ճձդ/118բ-9ա: ճձե/119բ: ճձզ/120ա: ճձէ/120ա: ճձը/120աբ: ճձթ/120բ: ճղ/120բ-1բ: ճղա/121բ: ճղբ/121բ-2ա: ճղգ/122ա: ճղդ/122աբ: ճղե/122բ-3ա: ճղզ/123աբ: ճղէ/123բ-4ա: ճղը/124աբ: ճղթ/124բ: մ/124բ: մա/125աբ: մբ/125բ: մգ/125բ-6ա: մդ/126աբ: մե/126բ: մզ/126բ-7ա: մէ/127ա-8ա: մը/128աբ: մթ/128բ: մժ/129ա: մժա/129աբ: մժբ/129բ-31բ: մժգ/131բ-3բ: մժդ/133բ-4ա: մժե/134աբ: մժզ/134բ: մժէ/134բ-5ա: մժը/135ա: մժթ/135աբ: մի/135բ-6ա: միա/136ա: միբ/136աբ: միգ/136բ: միդ/136բ-7ա: միե/չիք: միզ/137ա: միէ/137աբ: միը/137բ-8ա: միթ/138աբ: մլ/138աբ: մլա/139աբ: մլբ/139բ-40ա: մլգ/140ա-1ա: մլդ/141ա: մլե/141աբ: մլզ/141բ-2ա: մլէ/142ա: մլը/142աբ: մլթ/142բ: մխ/142բ-3բ: մխա/143բ: մխբ/143բ-4ա: մխգ/144աբ: մխդ/144բ: մխե/144բ-5ա: մխզ/:մխէ/145բ-6ա: մխը/146աբ: մխթ/146բ-7ա: մծ/147ա-8ա: մծա/148ա:

Յաւելեալ ունի՝

122ա ՃՁԷ. Վասն, որ զամենայն մաւր կաթն կերել – Որ միոյ մաւր կաթամբ սնեալ... սնունդն ընդ միոյ համարեալ են:

Ծնթ. Գլխահամարները յետագայի են եւ սխալներով: Տե՛ս Մխիթար Գօշ, Գիրք դատաստանի, Երեւան, 1975, էջ 281-416 (Գ. խմբագրութիւն). բնագրի կազմութեան համար այսձե­ռագիրը չի գործածուել:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

148ա Զսակաւ գրիս գրողն մէկ Հայր մեղայիւ մի յիշեցէ՛ք, եւ Աստուած զյիշողդ յիշէ իւր միւսանգամ գալստեանն. ամէն. Հայր մեր որ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 1ա (1804 թ., նոտրգիր) Յիշէ Դատաստանայ գիրք տէր Պետրոսին: Յիշէ Դատաստանայ գիրք տէր Պետրոսին:

148բ (1804 թ., նոտրգիր) Գրեցաւ ՌՄԾԳ.ին (1804) դեկտեմբերի ԺԸ.ին (18), որ է ձեռամբ Բաբերդցի Պետրոսին. ամէն:

2. 148բ (ժԹ. դ., սիւնակետագիր ծածկագիր) |||: ||: ||||:. |. | ||:.(Միքաէլ):

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զի­նանշան, եզերագծով՝ «Печ. Ахалцыхской град­ской полиции», 1ա սեւ թանաքով ութանկիւն, երիցս. արաբատառ՝ «Մուհամմեդ՞»:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Դատաստա­նագիրք /// (1-2 բառ անընթեռնելի)», 1ա՝ «52, 2750», «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հմր 164», «89»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 47ա՝ արաբանիշ թւերով հաշուարկ՝ «6100+4100+2100 ՉԼ՞», 48բ, Պահպանակ Աա՝ զա­նա­զան տառեր, 148բ՝ «Աբրահամ, Մըկըտիչ Գրի­գոր, Յա­կոբ, Յօհաննես, Արութիւն, Աբել», «1250+551/1801»:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Գա՝ 2 ձեռքին խաչ բռնած մարդ՝ վերեւում գրութիւն՝ «Պետրոս գրեայց յայս պատկերս»:



 

2751

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ ՀԱԿԱՃԱՌՈՒԹԵԱՆՑ

ԱԶՂՈՒՐ (ՏԱՅՔ)

ՌՄՁԹ.1840


ԳՐԻՉ՝ Ղունկիանոս Տէր-Ստեփանեան: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ եպիսկոպոս:

ԹԵՐԹ՝ 289. գրչի էջակալումներ՝ 1-164, որ է՝ 1ա-82բ, 1-108, որ է՝ 86ա-139բ, 1-282, որ է՝ 141ա-281բ. չգրուած՝ 83ա-5բ, 140աբ, 249բ, 282ա-6ա, 287ա-9բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԴx12 (Ա, Գ, ԺԵ՝ 10, Է՝ 11, ԺԳ, ԻԴ՝ 16): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսադրոշմով՝ «1838», «А. ГОН­ЧАРОВЪ», ճնշադրոշմով՝ 11, 12, 15, 16, 19, 20 եւ այլն՝ ընդհուպ՝ 276-8, 280 (բոլորակ)՝ «Г» վերեւում թագ, եզրերի գի­րը՝ անընթեռնելի, որ գուցէ վերաբերում է նոյն Гончаровъին: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18x11,8. սահ­մա­նագծուած մատիտով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 23-27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ. լուսանցա­կո­ղերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ (Ա. եւ Դ.՝ մասն կազմաստառի):

Новый рисунокՆմուշ 3ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, կաշին քերծուած, թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած, ար­տատպումներ հանդիպակաց էջերին եւ արտացոլում հա­կա­ռակ էջերին՝ Ա. կազմաստառին, 142բ, 282ա, 287ա. ցեցի անց­քեր՝ Ա. կազմաստառին, Պհպ. Ա, Բ, թ 43, 142, 179, 192, 278-82. լուսանցներում այլ թանաքով յաւելումներ, կապոյտ մատիտով գծումներ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-82բ [Անանիայի վարդապետի Հայոց՝ Բան հակաճառութեան ընդդէմ երկաբնակաց, զոր գրեաց հրամանաւ տեառն Պետրոսի Հայոց վերադիտողի]

Տե՛ս ձեռ. 567, 6ա-112ա:Նախդ/1աբ: ա/2ա-39բ: բ/40աբ: գ/41ա-2ա: դ/42բ-55ա: ե/55ա-8ա: զ/58ա- 9բ: է/59բ-60բ: ը/60բ-3ա: թ/63ա-4ա: ժ/64աբ: ժա/64բ-5բ: ժբ/66ա-72ա: ժգ/72ա-82բ:

Տպ. տե՛ս Յ. Քէոսէյեան, Աստուածաբանական բնագրեր, ուսումնասիրութիւններ, Ա. Անանիա Սանահնեցի, Սուրբ Էջ­միա­ծին, 2000, 407 էջ:

Բ. 86ա-139բ Խօսրովկայ Թարգմանչի Հայոց՝ Առ այնոսիկ, որ ասեն բնութեամբ անձեւ, անսկիզբն ըն­կալել զմարդկութիւն Աստուած բան ի կուսէն

Տե՛ս ձեռ. 567, 113ա-76բ: ա/86ա-107ա: բ/107ա-10բ: գ/110բ-3բ: դ/113բ-28բ: ե/129ա-39բ:

Տե՛ս Գ. վ. Յովսէփեան, Խոսրովիկ Թարգմանիչ, Վաղարշա­պատ, 1899:

Գ. 141ա-249ա Յովհաննու քահանայի, Յաղագս նշանակ հաւատոյ Նիկիականն ՅԺԸ. (318):

Տե՛ս ձեռ. 567, 177ա-298բ 1. ա/141ա-2բ: բ/143ա-8ա: գ/148ա-50ա: դ/150ա-2բ: 2. ա/153աբ: բ/153բ: գ/154ա: դ/154աբ: ե/154բ-5ա: զ/155ա: է/155աբ: ը/155բ-6ա: թ/156ա-7ա: ժ/157ա-8ա: ժա/158ա-9ա: ժբ/159աբ: 3. 159բ-65ա: 4. 165ա-82բ: 5. ա/183ա-91ա: բ/191ա-3բ: գ/194ա-7ա: դ/197բ-200ա: 6. ա/200բ-2ա: բ/202ա-7ա: 7. 207ա-9ա: 8. ա/209բ-13ա: բ/213բ-5բ: գ/216ա-21բ: 9. 221բ-35ա: 10. ա/235բ-7բ: բ/237բ-43ա: գ/243բ-9ա: դ/չիք:

– 250ա-81բ Ցանկ եւ ցուցակ գլխաւոր եւ նշա­նա­ւոր բանից սրբոց մատենիցս... ի յուղղութիւն հես­տելոցն ի մէնջ ի յուղղափառացս – Ադամ անապա­կան էր ի ստունգանելն ապականացու եղեւ. Անանի, երես 94, համար 23... Օրհնելն ի Քրիստոս որպէս իմանի. Անանիայի, 30, 18:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

1աբ՝ տե՛ս ձեռ. 567, 5աբ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

286բ Ամենաբովանդակելւոյ եւ երանելւոյ բնու­թեան պատիւ եւ երկրպագութիւն, գոհութիւն եւ գո­վեստ անզրաւ յաւիտենիւ, որ ետ ինձ՝ նուաստիս, կա­րո­ղութիւն օրինակել զմատեանս զայսոսիկ, զի առանց նորա ոչ ինչ կարեմք առնել, որ ըստ ձայնի սրբոյ Աւե­տարանին ածէ անձրեւ ի վերա արդարոյ եւ մեղաւո­րաց, ընդ որս եւ ես՝ անարդիւն եւ թափուր յամենայն գործոց բարութեանց, հարկադրեցայ եւ հրամանա­կա­տար լինելով հոգեւոր ծնօղին իմոյ՝ սրբազնասուրբ եւ գերընտիր տեառն տեառն Կարապետի երանաշնորհ ե­պիսկոպոսի, որ է դէտ, հովանի եւ կառավարիչ ՀայոցՎրաստանից եւ գաղտելոց ի Տայս: Հրամանաւ նորին իւրն պիտոյանալով օրինակեցի մատեանս գաղտա­կանն տէր ՂունկիանոսսՏէր-Ստեփանեան, ամի Տեառն 1840 եւ հոկտեմբերի 15, ի յԱզղուր:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա՝ սեւով բոլորակի մէջ թա­գա­պսակ զինանշան, եզերագծով՝«[Печ. Ахалцых]ской [градской полиции]».

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ա[նա]նիա վ///, Ընդդէմ երկ[րա]բն[ա]կաց ///», Պհպ. Աա՝ «56/2751», «Հմր 220/25./», Պհպ. Բա՝ «1840 Մ[եսրոպ] եպիս[կո­պոս]», 140բ՝ «110+100= էջ 290», 281բ՝ «282+278=560, թղ. 280», Բ. փեղկի կազմաստառին՝ «163 168 2182/543»:



 

2752

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՌՄԽԸ. 1799


ԳՐԻՉ՝ Յարութիւն: ՍՏԱՑՈՂ՝ Պօղոս Կաղզուանցի:

ԹԵՐԹ՝ 146. գրչի էջակալում՝ 1-291, որ է՝ 1ա-145ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԸx8+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. եռա­մա­հիկ, 2. ցլի գլուխ, վերեւում հնգաթեւ աստղ, 3. թագակիր ար­ծիւ, 4. «GFA», 5. «HF», 6. եզրահատման հետեւանքով անըն­կա­­լելի այլ պատկերներ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 24,3x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (18,2x12,5. սահմանագծուած վարդագոյնով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմա­զարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տա­ռը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ. սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 1ա, 97բ: Զար­դագիր՝ թռչնագիր: Գոյն՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, քերծուած, ունի Ա. եւ Բ. փեղկերի հիմքին կարուած բաց վար­դա­գոյն մետաքսէ էջանիշ, թերթերին խոնաւութեան հետքեր, մանր անցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-4ա Հին կտակարանն համեմատեալ ի նորս՝ Վանական վարդապետի. Օգնեա՛ Յիսուս – Արե­­­գակն՝ Տէր Յիսուս Քրիստոս, Արուսեակն՝ Յով­հան­նես... եւ Աթանաս. «Եւ այս կատարեցաւ»:

2. 4ա-6ա Հոմադրութիւն եկեղեցական. Յաղագս եօթանասուն աշակերտացն Տեառն, որք ըստ սփիւռս ընթացան – Դորոթէոս եպիսկոպոս Տիւրոսի՝ հնագոյն առն հեգեգեցի եւ մարտիրոսի եղելոյ... քան զիս եղեն ի Տէր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

3. 6աբ Յաղագս երկտասան առաքելոց – Վսեմա­կան Դորոթէոս յիշատակումն առնէ եւ երկտասան առա­քելոցն նշանակելով... զայսոսիկ Դորոթէոս Հռո­մայեցի յիշատակաւ եթող:

4. 7ա Եպիփան այսպէս պատմէ – Պետրոս ի Հռոմ ի Ներօնէ կայսերէ... Ղուկաս ի Թեբաս Է.ադրունսն իւր մահուամբ»:

5.Թէ յորոց ազգաց էին առաքեալք – Պետրոս եւ Անդրէաս ի ցեղէն Նեփթաղիմի... Յովհաննէս ի ցեղէն Ղեւեայ:

6. 7ա Թէ յո՞ր լեզուս գրեցին զԱւետարանն – Մատթէոս եբրայեցերէն Մարկոս, հռոմայեցերէն՝ ի Պետրոսէ՝ ի Հռօմ քաղաքի, Ղուկաս եւ Յօհաննէս՝ յու­նարէն, եւ Յիսուսի այն իմոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

7.Ձայնից գիւտ ըստ փիլիսոփայից – Առաջին ի հիւսնական է... տասներրորդն ի հաւուոյ:

8. 7բ-8ա Բարսղի Կեսարու. Յաղագս ձայնից – Թէ՝ ուստի՞ գտան կամ յումմէ՞, զոր թարքմանեաց Ստե­փան­նոս փիլիսոփայ... ընդ ամենայն սուրբս ի Քրիս­տոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

9. 8ա-74ա Հարցմունք զանազանք, զոր ասացեալ է սուրբ վարդապետն Վանական եւ պատասխանք բարառնաբար

ա. 8ա-17բ Հարցմունք զանազանք, զոր ասացեալ է սուրբ վարդապետն Վանական, եւ պատասխանք բա­րառնաբար – Երկու աղան ի մի երկանս. մինն՝ առ­ցի եւ միւսն՝ թողցի... Պատասխանի. Ի Կանաի հարս­նիսն:

բ. 17բ-9բ Կարգ առաքելոցն. Օգնեա՛, Յիսուս – Հարցումն. Հնազանդեցոյցն յուսով: Պատասխանի. Աստուած ասաց. Արասցուք մարդ... եւ կին նորա՝ Թէոպէստիայ, եւ որդի մի՝ Կալեստիանոս:

գ. 19բ-20բ Կարգ գործոցն. Օգնեա՛, Յիսուս – Հար­ցումն. Զերեսն Նախավկային: Պատասխանի. Հռոմն ասել է, թէ զձեռն զերեսօքն անցոյց... եւ մօր նորա եւ իմոյ զոքանչն:

դ. 20բ-33բ Յարարածոցն դարագլուխք. Օգնեա՛, արարիչդ Աստուած – Յարեդ, Սերուք, Յայիր,Ան­տիո­քոս Քրիստոս եւ ի կատարման դարուն ոչինչ պիտոյ են... ԽԵ. շնչաբերութիւն արու անդրանկանն, որ է ոգեծնութիւն:

ե. 33բ-6ա Ելիցն ՓիլոնիՀարցումն. Ծնունդն է եւ ապա Ելքն: Պատասխանի. Ծննդեամբք աստիս եւ ապա մահուամբք... գարշելի եղեն, կոյսն սուրբ ոչ խո­տեցաւ:

զ. 36ա-7ա Առաջաբանութիւն ՓիլոնիՀար­ցումն. Յորում կատարեցաւ Փիլոն: Պատասխանի. Պրո­­խո­րոն ի Պատմոս, ի Ջահաւոր քաղաքի յիշել է... իսկ էգն ինն ամսեայն ՁԵ. (85), Է. ամսեանն ՂԵ. (95)...

է. 37բ-40ա Երեւեաց ՓիլոննՀարցումն. Բան չոր­[ր]որդ. Պատասխանի. Ի սկզբան. Բ. այս են ծնունդք Նոյի... ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց:

ը. 40ա-1ա Աստուածային օրինացն այլաբա­նու­թիւնՀարցումն. Նախ[ախ]նամութիւն է յառաջ... ասել հաստատ գիտացէ՛ք ամէնքդ:

թ. 41ա-4բ Նախախնամութիւն ՓիլոնիՀար­ցումն. Նախախնամութիւն: Պատասխանի. նախահո­գու­թիւն... որք ասէին. Տապանն այն չափովն չէին լեալ:

ժ. 44բ-50բ Բարսեղ պահոցՀարցումն. Պահոց գիրքն: Պատասխանի. Ի սատակելն Յուլիանոսի... Հար­ցումն. Բոնոսոս ասեն: Պատասխանի. Գազան է, որ զկոյն ձգէ եւ զորդորսն այրէ:

ժա. 51ա Հարցումն Վասն կուսութեան – Պա­տասխանի. Տէրն զայս ոչ եդ հարկաւ... թէ գործէ իւր չարութեան են, եւ զիս յիշեա՛:

ժբ. 51աբ Հարցումն. Ինն երանութիւնն – Պա­տաս­խանի. Ասեն, թէ ՄերկիւռիոսյԱթանասէ խնդրելի է... խորութիւն, անյայտութիւն, բարձրութիւն, անհասու­թիւն:

ժգ. 51բ-2բ Հարցումն. զԵրգս երգոցն – Պա­տաս­խանի. Պօղոս անուն ուսումնակից Նիւսացւոյ միայնա­կեաց լռէր... յանդիմանին այնու, որպէս Իսրայէլ մա­նա­նայիւն:

ժդ. 52բ-5ա Կարգ ԱստուածաբանիՀարցումն. Քրիստոս ծնեալ: Պատասխանի. Օծեալ, որ մարգարէքն ասէին... եւ համր եղեալ խափանեցաւ խորհուրդն:

ժե. 55ա-6բ Ի հօրն արձանՀարցումն, որ են հայ­րապետք, որ մկրտութեան հօրն Աստուածաբանի հան­դիպեցան: Պատասխանի. Ղեւոնդ եւ Թաղի Յա­կոբ... եւ ետ նմա Ճ. (100) արծաթի անօթ եւ Շ. (500) երիվար եւ արձակեաց յԵրուսաղէմ:

ժզ. 56բ-60ա Ճառ Կլօդոնոսի Կալդոնոս այր պարկեշտ եւ թեթեւամիտ, հոգացօղ աղքատաց կարգել Թէոդոս ոմն... Պատասխանի. Պահլաւ է Արշակունի, ուս­­տի սուրբն Գրիգոր է. նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

ժէ. 60բ-1ա Օձագիր է – Ես՝ Պօղոս, հալածիչ եկե­­ղեց­ւոյ զաւուրս բազումս... եւ տարողին եւ անահ կաց­ցէ ի մահուանէ շնորհիւն Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

ժը. 61բ-71ա Պատմութիւն Աղբան, որ թարգմանի սպիտակ – Խոզ ի զենուլն զերծեալ փախեաւ... Պա­տասխանի. հաւատն ամբողջ եւ յոյսն հաստատ եւ սէրն ամբիծ եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք:

ժթ. 71ա-2ա Հարցումն. Մարդ ըստ քանւոյ – Ունի զկայացութիւն, Պատասխանի. Ըստ երից բարձրութիւն, խորութիւն, լայնութիւն... իսկ համբարձին զներ­կա­յումս ցուցանէ:

լ. 72ա-3բ Հարցումն. Քանի՞ թշնամի կայ մարդոյս – Պատասխանի. Գ. առաջինն է սատանայ... զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

լա. 73բ-4ա Հարցումն. Քրիստոս յետ մկրտու­թեանն պահոցն ի ձեռաց մարդոյ կերակուր կերաւ – Պատասխանի. Ի Կանայ հարսանիսն... այլ եւ մի նոյն Քրիստոս, որ ճաշակի յամենեցունց:

10. 74ա-5ա Քարոզ չարչարանացն Քրիստոսի Աս­տուծոյ մերոյ – Ասէ Պօղոս յԵբրայեցւոց գլուխ, թէ կտակ յետ մահու հաստատուն է... եւ զայլն ամենայն, որ վասն մեր կրեաց, որում փառք փրկչին Աստուծոյ մերոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

11. 75ա-6ա Ներբողեան ի սուրբ Աստուածածինն – Աստուածազարդ եւ լուսափայլ տօնախմբութեանց ամենեցուն սկիզբ եւ պատճառ տօնից... առաքեցաւ Գաբ­րիէլ հ[ր]եշտակ Աստուծոյ ի քաղաք մի Գալիլաց­ւոց:

12. 76ա-7բ Դաւանութիւն – Անեղ է Աստուած եւ անսկիզբն անհասական, անհանդուրժական, անպա­տում... եցոյց, թէ ամենայն սկզբանց արարիչ եւ ստեղ­ծօղ է:

13. 77բ-8բ Կրկին դաւանութիւն – Փառք փառաւո­րեալ միաբուն զօրութեանն... զոր այժմ յուսով նորո­գեաց զամենեսին ի փառս սուրբ Երրորդութեան. ամէն:

14. 78բ-83ա Յաղագս աւուրցն հնգից գիտելոյ տերունականաց

ա. 78բ-9բ Յաղագս աւուրցն հնգից գիտելոյ տե­րու­նականաց – Արդ, յորժամ կամիցիս գիտել, զԵ.(5) աւուրքս այս յղութեան Եղիսաբեթի առաջին... Դ. լինի ԺԴ. (14) երթ Է-Է. մնայ Է., որ է շաբաթ: Այսքան յաղագս առաջին աւուրն:

բ. 79բ-80բ Ասացուք եւ վասն երկրորդ աւուրն – Արդ, յայսմ օրէ թուեա՛ մինչեւ յաւետիս սուրբ Կուսին... որ է Զ. ամիս անսխալ, մինչ ի ապրիլի Է.: Այսքան յաղագս երկրորդին:

գ. 80բ Իսկ վասն երրորդ աւուրն սոյնպէս գիտեա՛ – Արդ, աստի մինչ ի ծնունդն Քրիստոսի թուեա՛... որ է Ե.շաբթի: Այսքան յաղագս երրորդին:

դ. 80բ-1ա Եկեսցուք եւ զչորրորդ օրն ցուցցուք, որ է Մկրտութիւն Քրիստոսի – Էր թուական ԵՃ.(500)եկի ՐՆԾ. (5450)... դեռ հինն լինի եւ ոչ նորն: Այս վասն չորրորդ աւուրն, զոր ասացաւ:

ե. 81ա-3ա Եկեսցուք եւ զԵ. երորդ աւուրն, որ է Խաչելութեանն – Իսկ ի Խաչելութեանն թուական... եւ զայլ անթիւ, որ ոչ համարեցան ի քաղաքն:

15. 83բ-4բ Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ. Վասն քահանայից վախճանի բան մխիթարական – Օրհնեալ է Աստուած եւ Հայր Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի...

16. 84բ-6ա Վասն գովութեան ժրագլուխ կնոջն – Վասն է՛ր ասէ՝ Կին ժրագլուխ թէ ոք գտանիցէ, պա­տուական է... ի դրունս ողորմածաց եւ ի հրապարակս քաղաքաց: Այսքան գովութիւն է բարեպաշտ կնոջ թագաւորոց:

17. 86ա-8բ Զինչ է, որ ասէ Երեմիաս – Եթէ զերկին եւ զերկիր ես լնում, ասէ Տէր: Պատասխանի. Արդ, լնու զերկին եւ զերկիր... երրորդ՝ զի զայսպիսիս հաւատայր միտք մարդկային:

18. 88բ-91 Քարոզ վասն մեծատանն եւ Ղազարու [Բարդուղիմէոսի Մարաղացւոյ. ձեռ. 2264, 116բ-27բ] – Այր մի էր մեծատուն... Ասացեալ են իմաս­տունքն, թէ է ակն ինչ որ տպազիոն կոչի... զի մեծա­տունն ի կեանս յայս էր ի յաջ ձեռն՝ ի մեծութիւն եւ ի հեշտութիւն:

19. 91ա-2բ Ո՛վ մայր հոգեւոր, ունկընդիր լե՛ր եւ հնազանդ օրինացն Աստուծոյ – Որրէս ասէ իմաստ­նա­ցեալն յԱստուծոյ Սողոմոն... եւ անդրանիկ մեռելոց նոյն ինքն օրհնեալ եղիցի:

20. 92բ-3բ Յորդորակ հրեշտակաց – Աջն անեղին, եւ բազուկն հզօրին Որդին միածին... եւ Կայէն եւ Ներսէս հիւսն ի մէջ տապանակին:

21. 94ա-6ա Վասն որպիսութեան խոստով­ա­նա­հօրն առ խոստովանորդին – Նախ եւ առաջին՝ զի խոս­­տովանահայր, որ է հոգեւոր բժիշկ, պարտ է գի­տուն լինել... եւ դարձուցանել զնոսա ի գանձս Աս­տու­ծոյ. եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք յաւիտեանս. ամէն:

22. 96բ-7ա Եսայի ասէ՝ ելցի ծաղիկ յարմատոյ անտի – Իսկ ծաղիկ կոչի Քրիստոս, որպէս ասէ յԵրգսն. Ես ծաղիկ դաշտաց... որպէս ասէ՝ Ել ծաղիկ յար­մատոյ անտի. եւ Քրիստոս մարդասիրին փառք յաւիտեանս. ամէն:

23. 97բ-101բ Յօհաննէս վարդապետի Որոտնեց­ւոյ, մականուամբ Կանխեալ ի սէրն Յիսուսի, արա­րեալ մեկնութիւն Աւետարանին, ի բանն, որ ասէ. Եւ բանն մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ. Յօհ. 1» – Առաջինն, զի ներտրամադրական բանս մեր ծնանելով ի մտաց. առանց մարմնոյ մերոյ... ամենամաքուր կու­սին յարգանդ նորա սուրբ զամենայն կատարելով: Յօրինակն այսչափ կար:

24. 101բ-102ա Ես առ Աստուած կարդացի, եւ լուաւ ինձ երեկոյիս, ի վաղորդեան եւ ի հասարակ աւուր – Երեկոյ կենցաղս, իսկ վաղորդայն յարութիւն համօրէն... իսկ միջօրէին աղօթեմք, զի յերկնից արքա­յութիւնն մտցուք:

25. 102ա ԺԲ. (12) եղանակաւ ամենայն քրիստո­նեայք մի են – Աստուած է ամենեցուն զընդ ստեղծ­ման... ԺԲ. (12), զի ամենեքեան ի յարեւելս երկիրպա­գանեմք:

26. 102բ-4ա Արդ, քննեսցուք, զի այժմ զզանազան վերակոչութիւնս անուանց քահանայական դասուց, թէ զորպիսի զօրութիւն գործոյ ըստ անուանցն նշանակէ – Բըժիշկ կոչին յաղագս արուեստաբար բժշկելոյն զոգիս մարդկան... զի սրբեալ սրտիւն տես­լեանն Աստուծոյ արժանասցին:

27. 104ա-5բ Պատճառք Սրբոյն Ստեփաննոսի Նա­խավկայի տօնին – Նախասարկաւագ, առաջին վկայ կոչեցաւ... զի Ստեփաննոս պսակ թարգմանի, որում եւ զձեզ պսակակիցս արասցէ Տէր. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

28. 106ա Եւ թիւք միահամուռք – Թիւք, չափք եւ կշիռ յոբելեան Ծ. (50) ամ է... եւ քանքար մի են թուովք: Այսքան վասն թուոց:

29. 106ա-9ա Այս է Է. խորհուրդ եկեղեցւոյ – Նախ մկրտութիւն. երկրորդ՝ դրոշմն... այսպէս եւ պահքն եւ ողորմութիւնն ոչ են ընդունելի առանց աղօթից, որ ջերմ սիրով առած մատուցանի. եւ Քրիստոսի փառք յաւի­տեանս. ամէն:

25. 30. 109բ-13ա Ի բանն, որ ասէ. Ի սկզբանէ էր Բանն եւ Բանն էր – Արդ, ասասցուք, թէ զինչ է սկիզբն եւ ի քանիս բաժանի... իսկ զբանն ստորոգեալ ի վե-րայ. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

31. 113ա-22ա Նորին քարոզ պաշտաման պա­տու­հասի, ի բանն Յովելայ. Փող հարէ՛ք ի Սիօն, սրբե­ցէ՛ք պահս, քարոզեցէ՛ք պաղատանս, ժողովեցէ՛ք – Փոփոխական է մարդոյ բնութիւն. երբեմն ի չար եւ երբեմն ի բարին... եւ այլն ամենայն խուլ եւ կոյր է. եւ Յիսուսի Քրիստոսի Աստուծոյն իմոյ փառք յաւիտեանս:

32. 122ա-3բ Վասն Հոռոմ թուականին – Ամենայն թուականք ազգաց զառաջադրութիւն իւրեանց ցուցա­նեն... որպէս եւ մեք զխոստովանութիւն եւ զկարգս մեր պահեմք՝ ոչ ըստ հրէից:

33.123բ-5ա Վասն օծանօղ կանանցն – Ի մէջ վար­դապետաց զանազան են կարծիք վասն օծանող կա­նանց... այլ ի մարմին ոչ փոխեաց, զի անկուսական էր:

34. 125ա-34ա Բաղդատութիւն չորից աւետարան­չաց չորից կենդանեաց – Արդ, չորք կենդանիքն, զոր ետես Եզեկիէլ... եւ ոչ թէ գողացեալ, զի գողն ոչ ծալէր զվարշամակն զմռսեալ:

35. 134աբ Յաղագս ճանաչման Աստուծոյ (տե՛ս Գր. Տաթեւացի, Գիրք հարցմանց, ձեռ. 921, 14բ-5բ) Հարցումն. Որքան ճանաչումն Աստուծոյ: Պատաս­խանի. Վասն ճանաչման իւր Աստուած կազմեաց կրկին կեր­պիւ օրինակս... եւ միջնորդութիւն անհնար է ի կեանս այս:

36. 134բ-5բ Յաղագս աստուածաբանութեան եղա­նակաց (տե՛ս Պետրոս Հռոմկլայեցի, Համառօտ հաւաքումն աստուածաբանութեան, ձեռ. 129, 28բ-31բ) Հարցումն. Ո՞րքան է եղանակ աստուածաբա­նու­թեան: Պատասխանի. Չորս... չոր[ր]որդ հրեշտակն անփոփոխ է, եւ հոգին փոփոխական:

37. 135բ-6բ Յաղագս անուան ամսոցն – Իսկ թէ զի՞նչ է անուն ամսոյն, որ կոչեմք... որ ասէ. «Իբրեւ լցան աւուրք պաշտամանն, գնաց Զաքարիայ ի տունն»:

38. 136բ-7ա Յատկութիւն աղին, թէ դուք էք աղ երկ­րի – Նախ, թէ զի աղն հաստատութիւն է յերկրի... այս­քան բաւ շնորհօք Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիս­տո­սի... ամէն:

39. 137ա Ներբողեան սուրբ Աստուածածնի – Ո՛վ ամենասրբուհի Աստուածածին, պարծանք կուսու­թեան... եւ զուղղափառ դաւանօղքս առաջի Որդւոյ քո եւ Աստուծոյն մեր... ամէն:

40. 137բ-8ա Յաղագս խորհրդոյ Խաչին – Քանզի Խաչին խորհուրդ ի ստեղծման չորեքծագեան տիեզե­րաց... եւ թողութիւն մեղաց ի փառս քո, Աստուա՛ծ:

41. 138բ-40բ Յաղագս առաքինութեան – Տեսակ առա­քինութեան Գ. են. պահք, աղօթք, ողորմութիւն... եւ վաթսնաւուր եւ հարիւրաւոր ի փառս Քրիստոսի:

42. 140բ-1ա Ժողովեսցէ զցորեանն ի շտեմա­րանս, եւ զյարդն այրեսցէ անշէջ հրով – Յարդն հա­մեմատէ մեղաւորաց բազում կերպիւ... որով փրկեսցէ զմեզ Քրիստոս Աստուած մեր. ամէն:

43. 141ա-5ա Արթուն կացէ՛ք, զի ոչ գիտէք (տե՛ս ձեռ. 605, 82ա-90ա) – Նախախնամութիւնն Աստուծոյ եւ բարերարութիւնն յամենայն ժամ յայտնի է... զի արժանի լիցուք հասանել մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

– 145բ-6ա Ցանկ գրքոյս գլխաւոր իրաց, դա­սաւորեալ ըստ այբ[բ]ենական կարգի՝ առ ի դիւրաւ գտանել զիր ինչ ի յորոնելն, աշխատասիրեալ Պօղոս եւեթ քահանայէ՝ եղբօրորդւոյ տեառն Զաքարիայ ազգասեր եւ բարեկարգ վսեմափառ պատրիարգի մեծի Պօլսոյ– Աւետարանչաց սրբոցն չորից յորոց լեզուաւ գրելն 13... Ք. Քրիստոսի Մկրտութեանն 146, Օձագրի 120:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

4աՈ՛վ եղբայր, թէ քեզ հաճոյ թուի՝ դու փոխեա՛, ապա թէ ոչ՝ զիս մի՛ պարսաւեր, զի եւ ես սիրեցի եւ գրե­ցի, յիշեալ եւ փառաւորեալ Վանական վարդա­պետն, որ սադարեաց զսա առ ի յօգուտ թերավար­ժիցս:

72ա յիշեսջիք զեղկելիս՝ սիրօղ բանիս:

145բ (խորագրի վերջում) Եւ արդ, որք վայելէք ի հոգեշահ բանից սրբոյ մատենիս, աղաչեմ յիշել ի մա­քուր մաղթանս ձեր միով Հայր մերիւ ի Տէր. ի թուին ՌՄԽԸ. (1799) եւ յունվարի Ա. ին:

145ա Շնորհիւ ամենասուրբ Երրորդութեանն յանկ ելեալ աւարտեցաւ հոգեշահ մատեանս այս ձեռամբ Յա­րութիւն նօտարիս, որդւոյ՝ ԵղիայիԹամզարացւոյ, յաշակերտէ Մեսրօպեան Թէոդոս դպրի աւագ՝ Եւսա­րի, ի վայելումն տէր Պօղոս քահանայի եղբօրորդւոյ՝ սրբազան պատրիարգի տեառն Զաքարիա:

145բ Փառք անեղին ողորմութեան

եւ գերաբուն իմաստութեան,

անբաւ, անհուն աստուածութեան

եւ համագոյ Երրորդութեան,

եւ որ հասոյց այժմ ի վախճան

գաղափարել զայս սուրբ մատեան՝

միջնորդութեամբ մօր գթութեան՝

ծնողի Բանին աստուածութեան:

Արդեամբք գոյիւք տէր Պօղոսի՝

բնիկ տեղեաւ Կաղզըվանցի,

եղբօրորդի ազգասիրի՝

Զաքարիայ տեառն վեհի

եւ բարեկարգ պատրիարգի

Բիւզանդիոյ մեծ քաղաքի,

որ ի վերայ հայոցս ազգի

ուղղադաւան Լուսաւորչի,

զոր տաժանմամբ մեծաւ գտեալ՝

որում վաղուց էր ցանկացեալ,

ի լոյս ածման պատճառ եղեալ

եւ յիշատակ իւր իսկ թողեալ:

Որք ստանայք զայս գանձ ծածկեալ՝

յիշէ՛ք յաղօթս առ Տէր կանխեալ

զտէր Պօղոսս մեղսաներկեալ,

որ աղօթից ձեր կարօտեալ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

146բ (1809թ., նոտրգիր) Եղբօրորդի տէր Պօղոսէ շնորհեալ վէքիլ Կիրակոս շնորհապերճ րափունւոյ: Աս­տուած բարի վայելումն տացէ. ամէն. ի ՌՄԾԸ. (1809), օգոստոսի Է.:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա սեւով բոլորակի մէջ թագա­պսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ахалцыхс[кой] град]ской полиции», 146բ՝ «Քրիստոսի ծառայ Տէր Պօ­­ղոս» 1785:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Վանական վար­դա­պ­ետի Համեմատութիւն Հին Կտակարանի», Պհպ. Աա՝ «Հմր 189/24», Պհպ. Աա՝ «103/2752», Պհպ. Աա՝ «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», Պհպ. Աա՝ «ՌՄԾԸ[.]-1809 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:


2753

ՍՈԱՒԷ, ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

ԱՐՄԱ՞Շ

ՌՄՀԶ.1827՞


ԳՐԻ՞Չ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Յօհաննէս Կարապետեան:

ԹԵՐԹ՝ 117. չգրուած՝ 1բ, 116բ-117բ: ՊՐԱԿ՝ 1-12x10 (2, 4, 6՝ 12, 3, 5՝ 8, 7՝ 9, 12՝ 6): ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ հրեշտակի պատկեր, «FI»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,7x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19x13,8. սահմանագծուած մատիտով): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 29: ԿԱԶՄ՝ շագանա­կա­գոյն կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը դեղնաւուն թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը փոքր-ինչ մաշուած, թեր­թե­րի վրայ խոնաւութեան, սնկի հետքեր, թ. 1՝ ստորին եզրը 3սմ չափով պատռուած. ներդիր՝ ձեռագրի վիճակը եւ պարու­նա­կութիւնը բնորոշող քարտ-թերթ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-116ա [Սոաւէ, Հոգեբանութիւն]

Տե՛ս ձեռ. 2591, 1ա-139ա: 1ա [Տիտղ.] Սոաւէի հոգեբա­նու­թիւն. իտալական բնագրէ փոխեալ է հայ ի Պրուսացի տի­րացու Յօհաննէս մեծիմաստ դպրէ Տէր-Կարապետեան: Թարգ­մանեալ ի 1827 թուականի, ի վանս Սուրբ Աստուա­ծա­ծին, որ յԱրմաշ: Նխբ./2ա-3ա: I/3բ-53բ: 1/3բ-14բ: 2/14բ-53բ: II/53բ-81ա: 1/54ա-61ա: 2/61ա-81ա: III/81ա-102ա: ա/81բ-4ա: բ/84ա-7ա: գ/87ա-95բ: դ/95բ-8բ: ե/98բ-100բ: զ/100բ-2ա: IV/102ա-8ա: ա/102բ-4բ: բ/104բ-8ա:

Ունի՝

108ա-16ա Ծանօթութիւնք. Ուր եդեալքն յետ թուա­նշա­նաց կրկին գաւազանաձեւ գծիւք II հեղինակին են, իսկ առանց նշանաց եդեալքն ի մէնջ յաւելան. 1: Բացատրութիւն այսր կարծեաց լիով նշանակի... 48. II. զառաջինն համարէին հինգ եւեթ... մետասան ժամս եւ ի քանի մի վայրկեանս: Վախճան:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԹԱՐԳՄԱՆՉԻ

Տե՛ս Տիտղ. 1ա:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Հոգեբանութիւն Սուաւէի Գաղղիացւոյ», Պհպ. Աա «115/2753», 1ա՝ «Մ[ես­րոպ] եպիս[կոպոս]»:


2754

ՆԷՈՓԻՏՈՍ ԱԲԵՂԱՅ, ԳԻՐՔ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ

ԿԱՐԻ՞Ն

ՌՄՀԲ. 1823


ԳՐԻՉ՝ Մարտիրոս (աշակերտ Գրիգորի Շէքէրճեան): ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպս.:

ԹԵՐԹ՝ 73. չգրուած՝ 1բ, 3բ, 72ա-73բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Էx12 (Ա՝ 9, Դ՝ 10, Է՝ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. «LL». ոճաւորուած նախշազարդ. 2. «ЕЕ». 3. անընկալելի: ՄԵ­ԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,5x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,5x11. սահմա­նա­գծուած կարմրով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կարմրաւուն մետաքս, աս­տառը՝ ստուարաթուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյն՝ վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը փոքր-ինչ մա­շուած, վրան իւղի հետքեր, մէջքի մետաքսը ստորին եզրում հիմ­քից անջատ. թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր, թ. 3, 25՝ ցեցի անցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Նէոփիտոս. Գիրք ճակատամարտութեան]

Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-79բ: Գիրք/1ա: Յառաջ./2ա-3ա: ա/4ա-17բ: բ/17բ-27ա: գ/27ա-39ա: դ/39ա-68բ: Յայտարարու­թիւն/69աբ: Ցանկ/70ա-71բ («Ցանկ մատենիս. Ազգն հրէից ի սուրբ գրոց շուն եւ խոզ կոչի 3... Քրիստոս է ճշմարիտ Որդի Աստուծոյ 104»):

Ծնթ. Լս.-ներում սուրբգրային տեղիների նշումներ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Գաղափարեալ ի վայելս երջանկափայլ մեծի րաբունապետի՝ տեառն Կարապետ առաքելաշաւիղ սրբազան արքեպիսկոպոսի եւ աստուածակարգ ծայ­րա­գոյն վերատեսչի Կարնոյ մայրաքաղաքի եւ այլոց: Ի նորուն սրբազնութենէ հաստատեալ ի մայր դպրատան: Գրչութեամբ Շէքէրճեան նուաստ Գրիգոր յետին ման­կավարժի ձեռնասուն եւ մտերիմ Մարտիրոս աշակեր­տի: Ի 1823 ամի Տեառն, ի յօգոստոս 7:

3ա Ամենախոնարհս ի մէջ կրօնաւորացն՝ Նէոփի­տոս:

4ա Սուրբ Հոգի Աստուած

Օգնեա՛ ինձ՝ տկարիս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ

Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 1ա (ձեռ. 935, 4ա):

Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 69աբ (ձեռ. 935, 79աբ):

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Ա. կազմաստառին՝ բոլորակ, անըն­թեռ­նելի:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճակատամար­տու­թեան գի[ր]ք», Ա. կազմաստառ՝ «Ունի միկրո­­ֆիլմ», Ա. կազմաստառ՝ «Հմր 16/90./», 1ա՝ «119/2754», «Մ[ես­րոպ] եպիս[կոպոս]»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. կազմաստառին՝ «Ի յայ շթեալ պտ»:


2755

ՆԷՈՓԻՏՈՍ ԱԲԵՂԱՅ, ԳԻՐՔ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ

ԵԱ՞Շ

ՌՄԾԷ.180՞8 կամ յետոյ


ԳՐԻ՞Չ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Նէրսէս Յարութիւնեան:

ԹԵՐԹ՝ 61. չգրուած՝ 1բ, 3բ, 61ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-Եx12 (Ա, Բ՝ 11, Ե՝ 14)+1: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. «AG», 2. ան­բաշ էգ առիւծ, 3. անընկալելի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,1x17: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,8x11,4, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագրա­նման նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 35 (երբեմն՝ 28): ԿԱԶՄ՝ ծաղ­կա­­թուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուա­­րաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դե­ղին:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր, թռչնա­գիծ-ծաղկագիր՝ 61ա (Սահակ), կենդանագիր, հանգուցագիր: Գոյն՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը փոքր-ինչ մաշուած, թեր­թերի վրայ խոնաւութեան հետքեր, 8ա՝ վերին մասում գրադաշ­տի վրայ (13 տող) այլ կարկատան-թուղթ փակցուած, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով որոշ թերթերի գրադաշտը մգա­ցած, տեղ-տեղ ցեցի անցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-60բ [Նէոփիտոս. Գիրք ճակատամարտու­թեան]

Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-78բ: Գիրք/չիք: Յռջբ./2ա-3ա: ա/4ա-15ա: բ/15բ-22բ: գ/22բ-32ա: դ/32ա-57բ: Յյտր./58աբ: Գովա­սա­նութիւն/չիք: Ցանկ/59ա-60բ:

Ծնթ. Լս.-ներում սուրբգրային տեղիների նշումներ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

3ա Ամենախոնարհս ի մէջ կրօնաւորաց Նէոփիտոս:

4ա Սուրբ Հոգի Աստուած, օգնեա՛ ինձ՝ տկարիս:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ

Տե՛ս Բովանդակութիւն 58աբ (ձեռ. 935, 79աբ):

60բ Վերջ բոլոր գրոցս ճակատամարտութեան կո­չե­ցելոյ Նէոփիտոս: Ի Հին եւ ի Նոր կտակարանացն ունի 758 վկայութիւնս:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զի­­նանշան, եզերագծով՝ «[Печ. Ахалцыхской град­ской полиции]» (անընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճակատամար­տութիւն (2)», Ա. կազմաստառ՝ «Ունի միկրոֆիլմ», 1ա՝ «Հմր 16/73», «120/2755», 1ա՝ «1808 Մ[եսրոպ] եպիս­[կո­պոս]», 1ա՝ «Նէոփիտոս աբեղայի երբեմն րաբուն­ւոյ»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Կազմի Բ. փեղկ՝ Միքայէլ:


2756

ՃԱՌԸՆՏԻՐ

ՍՈՒՐԲ ՎԱՍԻԼԻ ՎԱՆՔ

ԺԳ. դար


ԳՐԻՉ՝ Ռստակէս: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Վարդեմայր (Վարդենի) Կող­բա­ցի (մայր գրչի): ՍՏԱՑՈՂ՝ Սուրբ Վասիլի վանք: ԿԱԶՄՈՂ՝ Աբ­րա­համ (տե՛ս ձեռ. 2784):

ԹԵՐԹ՝ 108+1 (կրկն.՝ թ. 76): ՊՐԱԿ՝ ԻԴ-ԼԷx8 (ԻԴ՝ 6, ԼԳ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,8x16,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19,3x12,3): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 23: ԿԱԶՄ՝ ծաղկա­թուղթ, մէջքը՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ, Գ+Դ, Ե, Զ, սպիտակ թուղթ, Պհպ. Գ եւ Ե՝ մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 3ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած. սկզբից թերի՝ սա շարունակութիւնն է Հմր 2784 ձեռագրի (տե՛ս. նաեւ աստ Պհպ. Աա՝ ծնթ. Լ. Խաչիկեանի), թերի է նաեւ վերջից, թ. 32-33ի, 38-39ի, 70-71ի միջեւ թերթեր ընկած. թանաքի թթուայ­նու­թեան հետեւանքով գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած, թերթերին խո­նաւութան, խունացման եւ թանաքի հետքեր, թերթերի ստորին մասերում ցեցի բազմաթիւ անցքեր, ներքին եւ արտաքին լս.-ներում, ստորին եզրերին եւ տեղ-տեղ գրադաշտի վրայ այլ՝ սպի­­­տակթղթով նորոգումներ. թ. 76գդ՝ հիմքից պոկուած. որոշ թեր­­թե­րի վրայ այբուբենի կարգով՝ տառերով անկանոն թեր­թա­կա­լում:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 1ա-3բ ԺԷ. [Երանելւոյն Յակովբայ Սրճեոյ եպիս­կոպոսի ի յարութիւնն Ղազարու ասացեալ ներ­բո­ղեան՝ձեռ. 2784, 154բ] – /// ինքն՝ Հայրն, կա­մակից է նո­րա յամենայն ի գործս իւր... եւ գթա՛ ի գինս արեան քո ի համաւրէն քրիստոնեայսս. եւ քեզ փա՜ռք յաւի­տեան:

2. 3բ-11բ ԺԸ. Երանելւոյն աբբայ Եփրեմի Խորին Ասորւոյ՝ Ներբողեան ասացեալ ի գալուստ փրկչին յԵրուսաղէմ – Աղբեւր կենաց, յորմէ արբին մեռեալք... եւ պատիւ հանդերձական Հարբդ եւ ճշմարիտ Սուրբ Հոգւովդ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

3. 12ա-31ա ԺԹ. Տեառն Զաքարիայի Հայոց կա­թո­ղիկոսի ասացեալ՝ Ի չարչարանս փրկչին – Երէկ զմեծի եւ զհրաշափառ հինգշաբաթուն... յորում աւուր բանք սպառին ամենեցուն, եւ գործք թագաւորեն:

4. 31բ-45բ Ի. Տեառն Զաքարիայի Հայոց կաթողի­կոսի ասացեալ՝ Յաւուր մեծի շաբաթուն – Յերիկեան ի գնացելում ժամու աւուրն... 32բ «...ապ[ա] թէ նշան ինչ թագաւորի///», 38բ «...եւ նոքա ի հրոյն առնուն զգոյն եւ զտիպ եւ ատրաշիկանան, եւ ի///» (շար. թափ., հմմտ. Զաքարիա կաթողիկոս Ձագեցի, Ճառք, Վե­նետիկ, 1995, էջ 300-341) վայել է փառք, իշխա­նու­թիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտե­նից. ամէն:

5. 45բ-50ա ԻԱ. Սրբոյն Եղիշայի Հայոց վարդա­պե­տի ասացեալ՝ Յաղագս ահաւուր եւ սուրբ Յա­րու­թեանն Տեառն – Արդ, յոյժ սիրեմ զտեղին եւ ոչ կամիմ հեռանալ ի դրացն գերեզմանին... վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտե[ան]:

6. 50բ-6բ ԻԲ. Երանելւոյն Տեառն Յովհաննու Ոս­կե­բերանի Կոստանտինուպաւլսի եպիսկոպոսա­պե­տի ասացեալ՝ Ի թերահաւատութիւն Թովմասու ի Նո­րում կիւրակէին – Ահա դարձեալ տաւն, ահա դարձեալ փրկութիւն ոգւոց... արդ, մատիցուք այսուհետեւ մաք­րապէս սրբութեամբ՝ ընդունելով զՏէրն մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

7. 56բ-9բ ԻԳ. Ի մեծի աւուր Համբարձման Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ասացեալ Եւսեբէ եպիս­կո­պոսի Աղէքսանդրու – Ահաւասաիկ կատարեցաւ, զոր ինչ մարգարեացան վասն իմ... ընդ որում եւ որով Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ փառք, պատիւ եւ իշխանութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

8. 60ա-3բ ԻԴ. Ի մեծի աւուր Պենտակոստէին՝ Սրբոյն Կիւրղի Երուսաղեմի հայրապետի ասացեալ – Շնորհք հոգեւորք ճշմարտիւ պիտոյ են... այղ իւրաքանչիւր զանձինս պատրաստեսցեն առ յ[ը]նդու­նե­լութիւն երկնաւոր շնորհացն:

9. 63բ-6ա ԻԵ. Յաղագս տապանակի, որ ի Կա­րիա­թիարիմ – Եւ խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... եւ արար Մովսէս՝ որպէս պատուիրեաց նմա Աստուած:

10. 66ա-70բ ԻԶ. Սրբոյն աբբայ Եփրեմի ասա­ցեալ՝ Յայղակերպութիւնն Տեառն – Յերկրէ հունձք եւ ուրախութիւն, յայգւոյ պտուղք անթիւք... 70բ «...մի Մովսէսի եւ մի Եղիայի ///» (շար. թափ., տե՛ս Եփրեմի մատենագրութիւն, Դ., էջ 63-68):

11. 71ա-4ա [Ճառ ընդդէմ Արիոսի. տե՛ս Յիշտ. թրգմ.՝ 74ա] – /// թե ոչ էր Աստուած, Գաբրիէղ ու՞մ հրամայէր, եթէ ոչ էր մարմին ի մսուր ո՞վ եդաւ... խոստովանի եւ փառաւորէ զսուրբ զԵրրորդութիւնն եւ զմի աստուածութիւնն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:

Յիշ. թարգմ. 74ա (1023 թ., բոլորգիր) Ի չորեք հարիւր յեւթանասուն եւ յերկու թուականութեանս հայոց (1023) թարգմանեցաւ ճառս ի յունականէն ի հայս, ի խնդրոյ ուսումնասիրի Դաւթի Խաղախորթի: Եւ է ընդդէմ Արիոսի, որ արարած ասէր զՈրդի եւ ո՛չ ի բնութենէ Հաւր, այսու բանիւք նա կործանի եւ ի յեր­կիր իսկ անի (=անկանի): Նոյն եւ Եվտիքէ, որ առ աչաւք ասաց զմարմնաւորութիւն Որդւոյն Աստուծոյ, եւ նա կործանեալ կարկի եւ ափ ի բերան խայտառակի. եւ՝ որք զնոցին մոլեգնին եւ յամառին մոլեգնաբար եւ լրբութեամբ:

Տե՛ս Ե-ԺԲ. դդ-ի յիշ-ք, էջ 83՝ առել է Հմր 995 ձեռ-ի 504բ էջից, որ տարբեր շարադրանք է:

12. 74բ-81ա ԻԷ.Սրբոյն Յակովբայ Սրճեցւոյ ասացեալ Ճառ ներբողեան ի ննջումն Սրբոյ Աս­տուա­ծածնին եւ միշտ կուսին Մարիամու – Որդի Աստուծոյ, որ սիրով քո խոնարհեցար եւ իջեր յերկիր... աւրհիւնութիւն եւ փառք Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

13. 81բ-5բ ԻԸ. Պատուական ննջումն ամենա­սրբուհւոյ Աստուածածնին՝ մաւրն Տեառն մերոյ – Պարտ եւ արժան է գիտել զգրեալ զսքանչելիսն... եւ ի փառաւոր փոխումնն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեան:

14. 86ա-8բ ԻԹ. Ի Նաւակատիս սուրբ եւ կաթո­ղի­կէ եկեղեցւոյ, ասացեալ երանելւոյն Կիւրղի Երուսա­ղէմի հայրապետի – Յաղագս սուրբ եւ կաթուղիկէ եկեղեցւոյ մարթ եւ պատշաճ էր բազում ինչ ասել... եւ գոհութեամբ փառս հանցուք ամենասուրբ Երրորդու­թեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

15. 88բ-92բ Լ. Յովհաննու Ոսկեբերանի ասա­ցեալ՝ Ի խաչն տերունական – Մի՛ ոք այսուհետեւ ամաւթ համարեսցի զպարկեշտ նշանն փրկութեան... խոնարհեցուցեալ զպարանոցս, ամենեքեան երկիր պագցուք սուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

16. 92ա-6ա ԼԱ. Յաղագս երեւման խաչին ի լեառնն Վարագ – Ընդ ժամանակս հայրապետու­թեանն տեառն Ներսէսի Մեծի... փառաւորելով զամե­նա­սուրբ զԵրրորդութիւնն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

17. 96ա-102ա ԼԲ. Գիւտ Սուրբ Խաչին յԵրուսաղէմ՝ ի ձեռն դշխոյին Հեղինեայ – Եւ եղեւ ի ժամանակին յայնմիկ ի թագաւորելն Կոստանտիանոսի... որում փառք եւ զաւրութիւն յաւիտեանս. ամէն:

18. 102ա-3բ ԼԳ. Գիւտ բեւեռաց Սրբոյ Խաչին – Երա­նելին Հեղինէ, լցեալ հաւատովքն որ առ Աս­տուած... որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

19. 103բ-8բ ԼԴ. Պատմութիւն սրբոյ առաքելոյն Թադդեոսի՝ յաղագս առաջին գիւտին յԵրուսաղէմ, յաւուրս Յակովբու եղբաւրն Տեառն – Եւ արդ, պատ­մե­ցից ձեզ յաղագս սրբոյ Խաչին... զի յամենեցունց փառաւորի ամենասուրբ Երրորդութիւնն այժմ եւ յաւիտեան:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

3բ Յիսուս Քրիստո՛ս, բարերար եւ բարեգործաւղ, բարեգութ, որ արարեր այսաւր հրաշալի ձայնիւ քո յա­րու­թիւն Ղազարու եւ ցուցեր նովաւ զյարութիւն ամե­նայն ծագաց երկրի, յորժամ գաս, ճշմարի՛տդ Աս­տուած, ի մէջ աստուածացելոց քոց սրբոց, ողորմեա՛ մեծաւ ողորմութեամբ քո Վարդենէ հոգւոյն եւ գթա՛ ի գինս արեան քո՝ ի համաւրէն քրիստոնեայսս. եւ քեզ փառք յաւիտեան:

11բ Բարեբանեալ սուրբ թագաւո՛ր ի վերնական հրեղէն զաւրաց եւ ի համասեռս զգալի բանականացս եւ յանբան տարերաց, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն՝ յորժամ գաս էականդ փառաւք. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:

31ա Տէր Յիսուս Քրիստո՛ս, Աստուած անպարագրե­լի եւ անհաս, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն, որ կայ հան­գու­ցեալ առ դուրս ՍրբոյՎասլի, յորոյ անուն այսմ ննջե­ցելոյ այս սուրբ կտակս գրեցաւ՝ ընծայ ՍուրբՎասլիս, սակս փրկութեան հոգւոյ նորա: Այղ եւ աղա­չեմ զսուրբ քահանայսդ եւ զաստուածասէր տանու­տեարքդ, եւ զբնաւին հաւատացեալսդ, զմարսդ սուրբ, հանդերձ երկիւղած սուրբ զաւակաւք, որ յայսմ հրա­շագործ եւ փրկութիւնաբեր աւուրս ժողովեալ էք ի գաւիթ Սրբոյ Վասլիս, թողութիւն մեղաց հայցեցէ՛ք սրտի մտաւք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ Վարդե­մաւրն հոգւոյ, որ եւ զձերն թողու Քրիստոս ի հանդեր­ձեալ գալըստեանն իւրոյ, յորում աւուր գայ ի դատել զկենդանիս եւ զմե­ռեալս, յորում աւուր բանք սպառին ամենեցուն եւ գործք թագաւորեն:

45բ Յիսուս Քրիստո՛ս՝ Որդի՛ Աստուծոյ կենդանւոյ եւ կենդանարար բնաւին հաւատացելոց քոց, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն հոգւոյն՝ քո սուրբ թաղմամբն եւ հրաշա­լի յարութեամբդ, եւ յարութիւն կենաց շնորհեա՛ նմա ի միւսանգամ գալըստեան քո. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:

50ա Յարութեամբ քո, Քրիստո՛ս, յարութիւն կենաց արա՛ Վարդեմաւրն. ամէն:

56բ Յամենայնի ողորմած եւ մարդասէր Քրիստո՛ս Աստուած մեր, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ զաւակաց նորա. եւ քեզ փառք, թագաւո՛ր Քրիստոս:

59բ Յիսո՛ւս, լոյս փառացն Հաւր, որ այսաւր համ­բարձար հայրենին քո փառաւք, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ Սիմեովնի:

Ծնթ. Ենթադրելի է, որ Սիմէոնը Վարդեմօր ամուսինն է:

63բ Հոգի՛ Աստուծոյ, Աստուա՛ծ ճշմարիտ, որ այսաւր հանգեար յառաքեալսն ի սուրբ վերնատանն, ողորմեա՛ մեծաւ ողորմութեամբ քո Վարդեմաւրն հոգ­ւոյ եւ հա՛ն մասն եւ բաժին ընդ սուրբս քո, եւ քեզ փառք յաւիտեանս:

66ա Որ բազմահրաշ իմաստութեամբ զարդարեցեր, Քրիստո՛ս Աստուած, զտապանակ ուխտիս, որ բերէ խորհրդաբար համեմատութեամբ զսուրբ կոյսն Աս­տուա­ծածին, յորում տաղաւարեցար Աստուածդ Բան, ողորմեա՛ ՎարդեմաւրԿողբացւոյ, որ եւ տարաշխա­հիկ մեռաւ եւ թաղեցաւ ի դուռն Սրբոյ Վասլիս:

74ա Քրիստո՛ս, Որդի՛ Աստուծոյ, որ այսաւր արտա­փայլեցեր զանճառելի զլոյս աստուածութեանդ քո ի Թաբովր լերինն, ողորմեա՛ Կողբացի Վարդեմաւրն հոգ­­ւոյ եւ հա՛ն նմա մասն ընդ սուրբս քո. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:

81ա Սուրբ եւ անարատ ծնողի քո բարեխաւսու­թեամբ ողորմեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, Վարդենէ հոգ­ւոյն:

85բ Բարեխաւս զքեզ ունիմք, սուրբ Աստուա­ծա­ծի՛ն, առ որդիդ քո միածին, վասն մեր եւ վասն հոգ­ւոց մեր ննջեցելոցն, յորժամ փողն գոչէ, եւ հրեշտակք եւ հրեշտակապետք եւ սերովբէքն սարսեալ դողան, եւ մեռեալքն ի Քրիստոս յարիցեն. դու յայնմ աւուր լե՛ր մեր ապաւէն եւ հայցեա՛ ողորմութիւն մեզ ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որք հաւատով խնդրեմք ի քէն:

88բ Ընկա՛լ, Քրիստո՛ս Աստուած, զՎարդեմաւր հոգին ի յարկսդ յաւիտենական, ուր ուրախան[ան] ամե­նայն ընտրեալք քո:

92բ Խաչիւ քո, կենսատու Քրիստո՛ս Աստուած, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ թո՛ղ զամենայն զյանցանս նորա, եւ սուրբ խաչին լուսով՝ յորժամ յարեւելից լու­սա­ծագիս դու անճառ հրաշիւք, լուսաւորեա՛ զհոգի Վար­դեմաւրն եւ զզաւակաց նորա, զի քեզ փառս վերառաքեսցուք:

96ա Քրիստո՛ս Աստուած, քո սուրբ նշանին բարե­խաւսութեամբ, յորում հեղեր զաստուածային արիւնդ ի փրկութիւն հաւատացելոց քոց, ողորմեա՛ Վարդե­մաւրն եւ զաւակաց նորա:

108բ Աստուածընկալ սրբոյ խաչի քո բարեխաւսու­թեամբ եւ սուրբ Աստուածածնին բարեխաւսութեամբ ողորմեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, Վարդեմաւրն, յորոյ անուն գիրքս գրեցաւ, եւ հա՛ն մասն եւ բաժին ընդ սուրբս քո:

Ծնթ. 31ա, 59բ, 66ա, 74ա, 96ա էջերի յիշ-ները տե՛ս ԺԳ. դ. յիշ-ք, էջ 211-2 (էջ 211 ծնթ. «Այս կարգի յիշատակարաններ կան նաեւ 3ա, 11ա, 85բ, 92ա, 96ա եւ այլ էջերում»): Առանց բացատրութեան յիշ-ները դրել է 1239ի ներքոյ. նախորդը (էջ 210-11) 988 թ. գրուած Հմր 8906 ձեռ-ի 1239 թ. վերակազմող Տիրատուր Կողբացու 175բ էջի յիշ-նն է. այս՝ 2756ի եւ 8906ի միակ ընդհանուրը սրա ստացողի եւ նրա վերակազմողի Կող­բա­ցի լինելն է: Էջ 212 նկատի ունենալով Հմր 2786 ձ-ի յիշ-նե­րը՝ ծնթ. «Յաջորդ համարի տակ բերուած յիշատակարան­նե­րը նոյնպէս այս ձեռագրին են պատկանում, որովհետեւ Մա­տե­նա­դարանի Հմրք 2756 եւ 2784 ձեռագրերը միեւնոյն Ճաշոցի բաղ­կացուցիչ մասերն են, որ վաղուց արդէն բաժա­նուած են մի­մեանցից». այստեղ Ճաշոց է կոչել, յիշ-ների խո­րագրերում՝ «Ճառընտիր»:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 31ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Ընդ նմին Տէր ողորմեցի Շահանդըխտին հոգոյն, որ երետ կապել. ամէն (նման՝ 108բ):

50ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Եւ Շա­հան­դըխտին:

59բ (ԺԶ., անվարժ բոլորգիր) Աստուած Տէր, ողորմի Շահանդըխտին հոգոյն, որ երետ կազմել:

74ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Աստուած ողորմի Շահանդխտին հոգոյն, որ երետ կապել յարդար վաստակոց իւրոց. ամեն:

108բ (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Ընդ նմին Շա­հան­դըխտին, որ երետ կազմել հոգոյն համար (նման՝ 81ա):

2. 85բ (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Մեղաց Գրի­գորին զթողութիւն հոգոյն, Մարգարտին հոգոյն եւ Ճուանին, որ հանկուցեալ կան առաջի տաճարին ՍուրբՎասիլիոսին:

74ա (ԺԶ. դ., նոտրգիր) Եւ ողորմեայ Ճուանին հոգոյն. ամեն:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճառընտիր (Հ.)», Պհպ. Աա՝ «128/2756», Պհպ. Աա՝ «ԺԳ. Մ[եսրոպ] եպիս­[կոպոս]», Պհպ. Աա՝ «Ընտիր ճառագրութիւն նախ­նեաց», Պհպ. Աա՝ մանուշակագոյն թանաքով գրուած (կարմիր թանաքով ջնջած)՝ «Սոյն գրչագիրը կազմում է Հմր 2784 գրչագրի անմիջական շարունա­կու­թիւնը, որի վերջում պահպանուած են անգամ հետքեր մի շարք թերթերի կորուստի: Նպատակայար­մար ենք գտնում թողնել այս մասերը իրենց արդեան համարների տակ, զի այդ շփոթութիւնը կատարուել է, ինչպէս ցոյց է տալիս սոյն հատուածի կազմը, հնում, եւ գուցէ այդ համարներն օգտագործուել են գրականու­թեան մէջ: Լ. Խաչիկեան, 22/I 45», Պհպ. Աա՝ սեւ մա­տի­տով՝ «Սոյնի 76գդ թերթը նախկինում հանդիսանում էր 2784-ի 113-րդ թերթը: Օ. Եգանեան, 10. 8. 73»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 104ա՝ «Մունսն///ց///իր»:


2757

ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ

ԱԼԻՓՈՒՂԱՐ

ՌՃԻԸ. 1679


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Ալիփուղարցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մինաս Ամթեցի:

ԹԵՐԹ՝ 448+2 (կրկն.՝ թ. 1, 194). չգրուած՝ 1աբ, 339բ-44բ, 444ա-8բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԷx12 (ԺԹ՝ 10, ԼԷ՝ 14)+6: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լու­սա­գծերով եւ լուսադրոշմներով՝ եռամահիկ, երեքնուկ: ՄԵԾՈՒ­ԹԻՒՆ՝ 21,5x15: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (15x9,4. սահմանագծուած կարմրով, բացի՝ 95բ, 191բ, 201բ, 202աբ, 217բ. ստ. լս.՝ յիշա­գրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 25: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, վարդեակահիմք 3 մետաղէ գա­մով, միջուկը տախտակ, աստառը մոխրագոյն մետաքս. լու­սան­ցակողերը՝ կարմիր, մէջքի մօտ սեւ կորագծով սահմանա­գծուած սպիտակ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ, Գ + Դ, Ե, սպիտակ թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1ա: Ճակա­տա­­զարդ՝ 345ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, խաչ՝ 246բ, տաճար՝ 256ա: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնա­գիր,­ մարդագիր, կենդանագիր՝ մարդու դէմքով՝ 287բ, երկ­րա­չափական՝ մարդու դէմքով՝ 289ա: Գոյներ՝ կարմիր, կա­պոյտ, վարդագոյն, նարնջագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, 3 կա­պիչ­ներն ընկած, ստորին գամն ընկած, մնացել է վարդեակը. երկու փեղկերը երկու տեղից երկայնակի կոտրուած. թերթերին տեղ-տեղ խոնաւութեան, խունացման հետքեր, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ 1բ, 444ա, ԺԹ. դարի երկրորդ կէսին արուած՝ սեւ մատիտով բնագրային նշումներ եւ կապոյտ մատիտով ընդգծումներ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1գ-339ա [Տօնապատճառ]

1. 1գ-4բ Զընթերցուածս, որք յեկեղեցիս ուղղա­փա­ռաց կարգեալ ի սուրբ առաքելոցն, ընդ նմին եւ մեկնութիւն Թ.ն եւ Ժ.անց (19) ընթերցուածոց, որ ի Հիպողիտայ եւ ի Նեքտառեայ եւ Յոհաննու Ոսկեբե­րանէ եւ այլոց սուրբ վարդապետացն ասացեալ վասն Յայտնութեան եւ Ծնընդեան Տեառն եւ հաւա­տոյ հաստատութեան ընդդէմ երկաբնակացն, վկա­յու­թիւնք Տեառնեղբօրն եւ Կիւրղի Երուսաղեմայ սուրբ հայրապետին – Յորժամկամիցի շինուածս ոք հաստատել... եւ արարին զայն իւրեանց աւետիս եւ ծնունդ:

2. 4բ-7ա Յեկեղեցական պատմութենէ, զոր երկ­րոր­դեալ է Սարկաւագ վարդապետի – Ի յարութենէն Քրիստոսի մինչեւ ցԲեկտորՀռոմայեցւոց եպիսկո­պոսն, որ էր երեքտասաներորդ ի Հռոմ քաղաքի... եւ ստուգէ ինքն զմիութիւն իւրոյ Ծնընդեանն եւ զՄկրտու­թեանն զխորհուրդ:

3. 7ա-9ա Սամուէլի եւ Պօղոսի եւ այլոց վարդա­պե­տացն՝ Վերլուծութիւն ընթերցուածոց որոց (= Գրոց) – Արդ, բազումք ի վարդապետաց եկեղեցւոյ վասն խնդրոյս այսորիկ... վասն այսորիկ ասէ, որ բազմաչեայք քերօբէիցն անտեսանելին:

4. 9աբ Եթէ զինչ խորհուրդ իմասցուք վասն աւուր ճրագալուցին, որ սկիզբն է, եւ ճրագալուց եւ արտա­քոյ ութօրեայ թուոցն եւ ի թիւ պահոց Զ. կարգ կա­նոնին ունի – Հայրն աստուածաբանութեան՝ Գրիգո­րիոս, ասէ վասն Մեծի Պասեքին... ի վախճան աւուրցս խօսեցաւ ընդ մեզ Որդովն, որ ծնաւ ի սուրբ Կուսէն:

5. 9բ-11ա Իսկ յերիկունն յունվարի ի հինգն ժողովին ի հովանոցն – Այսինքն՝ եկեղեցի, որ յայտնէ մեզ զժողովիլն, յանձեռագործ խորանն վերին Երուսաղէմի... որ ի վերայ քէրովբէիցն նստէր:

6. 11ա-52ա Յաղագս Ծնընդեանն Քրիստոսի ի ներքս ի յայրին առ մսրովն

ա. 11ա-8բ Արդ, մտանելով ի ներքս՝ ի յայրն նա­խա­ձայն աւետարանութեամբ ասի... զոր արարի փրկու­­թիւն հոգոց եւ մարմնոց. Տէր մեր Յիսուս Քրիս­տոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

բ. 18ա-9բ Իսկ ի կատարմանն Դանիէլի ընթեր­ցումն, որ վասն Նաբոգոդոնոսորա թագաւորին քաղ­դէաց­ւոց... մեծ տնօրէնութեամբ Որդւոյն Աստուծոյ Յի­սուսի Քրիստոսի յԱստուծոյ մերոյ, փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

գ. 19բ-27բ [Առաջին աւուր] – Յառաջին աւուր արարչութեանն ասաց Աստուած. Եղիցի լոյս... ասա­ցեալ է զմիտս սաղմոսին եւ զընթերցուածիս վերագոյն:

դ. 27բ-30բ [Երկրորդ աւուր] – Յերկրորդումն աւուր արար Աստուած զհաստատութիւն զջրեղէն յարկն... շնորհօք Քրիստոսի Աստուծոյ, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

ե. 30բ-1ա Նախ զառաւելութիւն երից աւուրցն ասացից: Երից աւուրց արարչութեանն լոյսն... եւ յա­նա­պատս աղբերաբար առաքեցան յանապատի աշ­խար­հի եւ ի քաղաքի յապառաժի:

զ. 31ա-2բ [Երրորդ աւուր] – Յերկրորդումն աւուր ասաց Աստուած. Հանցէ երկիր բանջար... սակայն զպա­տուհասն արգելոյ:

է. 32բ-3բ Յերրորդ դարոյն հազարեկին ջրհեղեղն եկն եւ ապականեաց զերկիր... եւ ստուերաւն զճշտու­թիւն դրոշմեալ:

ը. 33բ-6բ [Չորրորդ աւուրն]– Ի չորրորդ աւուրն ստեղծումն լուսաւորացդ... եւ զկատարումն էառ յայտնութեամբն Քրիստոսի:

թ. 36բ-9բ [Հինգերրորդ աւուրն] – Ի հինգ երոր­դում աւուր արարչութեանն լցեալ աստուածային հո­գով գիտութեամբ... ի բարձրութիւնս երկնից Քրիս­տո­սիւ Յիսուսիւ՝ Տէրամբ մերով, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

ժ. 39բ-43բ [Վեցերորդ աւուրն] – Աւուրն վեցերորդ եւ գործք նորա զարմանալի է... մեռանել ի վեցերորդ աւուր ուրբաթու:

ժա. 43բ-7բ [Եւթներորդ աւուրն] – Յաւուրն եւթներորդի ոչ գործին գործք... մարդն դրամ ասի, եւ անդրադարձութեամբ՝ դրամն մարդ:

ժբ. 47բ-52ա [Ութերորդ աւուրն] – Ութերորդ աւուրն կանոնն կատարի Սուրբ Յարութիւնն... եւ ի յարութեանն ընդ յարուցելոյն Քրիստոսի յառնեն փառօք:

7. 52ա-4ա Թէ վասն էր զկնի աստուածա­յայտ­նու­թեան աւուրցն՝ զյիշատակ Պետրոսի եւ Աբիսողոմա տօնէ եկեղեցի Քրիստոսի, եւ զկնի՝ զմեծին Անդոնի, եւ ապա՝ զթագաւրին Թէոդոսի – Այսպէս ուսաք յա­ւան­դութենէ սուրբ հարցն եւ վարդապետացն... եւ եղջիւր նորա բարձր եղիցի փառօք:

8. 54ա-62ա Յաղագս Քառասնօրեայ գալստեան Տեառն ի տաճարին

ա. 54ա-6բ Պարտ է գիտել վասն Սիմէովնի... երեք հարիւր եւ քառասուն եւ երկու ամաց էր:

բ. 56բ-7բ Իսկ յԵրուսաղէմ գալն վասն զի յայնմ աւուր... որ ի վեր անցանէ, քան զամենայն միտս:

գ. 57բ-62ա Իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նոցա ըստ օրինացն Մովսիսի... զի զարմանար, թէ անգի­տա­ցաւ սուրբ Կոյսն:

9. 62ա-3բ Աւետարանն Ղուկասու – Եւ երթային ծնօղքն նորա ամի ամի յԷրուսաղէմ ի տօնի Զատկին. արդ, այս ի Մովսիսէ աւանդեցաւ... ուսուցանէր ի ժո­ղո­վուրդս նոցա փառաւորեալ յամենեցունց եւ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

10. 63բ-8ա Պատճառ վասն Առաջաւորի պահոցն – Բազում պատճառք են Առաջաւոր պահոցն... նմա փառք ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս. ամէն:

11. 68ա-71բ Վասն Քառասնորդաց պահոցն

ա. 68ա-71ա Մերձեալ է արքայութիւնն Աստուծոյ... յարութեամբ փրկչին զմեզ ի ծառայութենէ մեղաց:

բ. 71բ Վասն երախայիցն ընթերցուածոց մեկնու­թիւն – Ամենայաղթ սուրբ նշանն փայլեաց... ի հրէից եւ ի հեթանոսաց. արդ երանելին Կիւրեղ:

գ. 71բ Ընթերցուած վարդապետութեանն – Այս է վերնագիրն, որ վասն երախայիցն կարգեաց... ի խրատ եւ ի վարդապետութիւն նոցա եւ ապաշխարողաց:

12. 71բ-6ա Ի գիր անկելոցն ի սուրբ Քառաս­նե­րորդն, որ հանդերձեալ էին կնիք առնուլ, որ է վեր­նա­գիր, իսկ զերեխայքն, որ ասի ի գիր անկանել, այսինքն՝ կնիք առնուլ ի մեծի հինգշաբթի աւուրն

ա. 71բ-5ա Ոմանք այսպէս ասացին հինգշաբթին, եւ ոմանք ճրագալուցին... որում մեք արժանի լիցուք հա­սանել շնորհօքն Քրիստոսի, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

բ. 75ա-6ա Զայս իբր կարգեաց զընթերցուածս երա­նելին Կիւրեղ... որ առ հռոմայեցիսն, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

13. 76ա-80ա Վասն էր չորեքշաբաթուն ընթեր­­ցուածն երկու եւ ուրբաթուն երեք

ա. 76աբ Վասն զի չորեքշաբաթն ի դէմս կնոջն ունի զվերաբերութիւն խորհրդոյն... վասն այսորիկ զչորեք­շաբաթ եւ զուրբաթ առաւել պարսպին եւ պա­տուեն. ընթերցուածօքն:

բ. 76բ-80ա Խորհուրդ առաջին չորեքշաբաթին. յԵլից ընթերցուածոց մեկնութիւն – Այս են անուանք որդւոցնԻսրայեղի՝ մտելոցն յԵգիպտոս...նոյն պա­հես­ցէ հաստատուն եւ անշարժ յամենայն գործս արդա­րու­թեան. ամէն:

14. 80ա-1ա Առաջին հինգշաբաթին՝ առաքելա­կան թղթոյն, որ առ Հռոմայեցիսն – Թէ ոչ գիտէք եղբա՛րք, զի որ միանգամ մկրտեցան ի Քրիստոս... եւ խոտորեցուցանէին զնոսա յայնպիսի յուսոյ, որ Քրիս­տոսիւ տուան, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

15. 81աբ Վասն է՛ր ի չորեքշաբաթ եւ ուրբաթ ըն­թեր­ցուած կարգեցան – Զի չորեքշաբաթուն վասն նախամօրն եդաւ... հաղորդ լիցուք փոխելով եւթնե­րեակեն՝ ի նոր եւթներեակն:

16. 81բ-2բ Վասն է՛ր ուրբաթուն երեք ընթեր­ցուածօք վարի կարգն – Վասն զի արուն կատարեալ է բնու­թեամբ... այլ այս տակաւին յուսով՝ մինչեւ ի կատարումն հանդիսի պահոցն:

17. 82բ-3ա Խորհուրդ առաջին շաբաթու ուրբա­թին, եւ տեսութիւն նորին ընթերցուած Երկրորդ օրինաց – Քանզի յուրբաթու Ադամ առ զկենդա­նու­թիւն... եւ շաբաթն բովանդակ յԵրրորդութեանն խոր­հուրդ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

18. 83ա-9բ Լո՛ւր Իսրայէղ. ամենայն ծնունդք սուրբ աւազանին որդիք երկրորդ Ադայ[=մ՞] եմք՝ Նոր Իս­րայէղ կոչեցեալք ի Քրիստոսէ... եւ շաբաթն բովանդակ յԵրրորդութեանն խորհուրդ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

19. 89բ-92ա Երկուշաբաթոջն ընթերցուած ի թա­գա­ւո­րութեանց

ա. 89բ-90ա Երկուշաբաթի օրն այս կանովն ի Սուրբ Յարութիւնն երեք-երեք ընթերցուածօք... որով Աննա ամլութեամբ ընկալաւ զՍամուէլ պտուղ խնդրուա­ծոցն իւր:

բ. 90ա-2ա Այր մի էր յԱրեմաթեմայ, Նասիփայ. Նասիփ բնակութիւն կամ գեւղ ասի... եղիցին ական­ջաց քոց ի լսել զձայն աղօթից իմոց:

20. 92ա-5ա Երկրորդ շաբաթու երեքշաբաթին ըն­թեր­ցուած Առաջին Թագաւորաց – Նստաւ կինն եւ սնոյց զորդին... լո՛ւր ինձ, զի կարդացի առ քեզ. ողոր­մեա՛ց եւ լո՛ւր ինձ:

21. 95ա-8ա Երկրորդ շաբաթու չորեքշաբաթին կարգն ի Սիովն կատարի – Քանզի ստուեր հանդեր­­ձելոց բարեացս ունէին օրէնքն...

ա. 95աբ Քանզի ստուեր հանդերձելոց բարեացս ունէին օրէնքն... զայսպիսի փրկութիւն Մովսէս օրի­նօքն բարձեալ ունէր:

բ. 95բ-8ա Իբրեւ մեծացաւ Մովսէս ի կատարումն հասակի... օրհնել եւ սաղմոս ասել քեզ փառաց քոց Տէր Աստուած իմ:

22. 98ա-101բ Հինգերորդ աւուրն կանովն ի Սուրբ Յարութիւնն կատարի – Հեղի ծերացեալ էր յոյժ, զայս զօրինացն Մովսիսի իմասցուք... այսու յուսով հան­գեայց մինչեւ յաւիտեան:

23. 102ա-7բ Երկրորդ ուրբաթուն ի Սիովն կա­տա­րի յԵրկրորդ աւրինացն ընթերցուածս – Զի զառաջին օրէնսն ոչ պահեցաք... եւ փառացն հաղորդ լինիցիմք:

24. 107բ-9ա Երրորդ շաբաթու երկուշաբաթին ի յառաքելական ընթերցուածոյ մեկնութենէ – Զգոյշ լերո՛ւք, զի մի՛ ոք իցէ, որ զձեզ կողոպտիցէ: Այս ցու­ցա­նէ զչարահնար բանսարկութիւն... որ ի փրկչէն աշա­կերտացն ասացաւ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

25. 109ա-10ա Յերրորդումն շաբաթուն երեքշա­բա­թի աւուր ընթերցուածոց մեկենութիւն – Արդ, ժամ է զնոյն ինքն զընթերցուածն մերձ դնել... այժմ զամե­նա­կալ անունն յաղերսաւոր բանից սրբոյն Երեմիայ. Ամենակալ մեծ անուն Տէր:

26. 110ա-6ա Երրորդումն շաբաթու չորեքշաբա­թին յԵլից վասն Եւայի խորհուրդ – Յետ աւուրց բազ­մաց մեռաւ թագաւորն Եգիպտացւոց... ի ժամանակի որպէս ամաչեսցեն, ի ժամանակի ամաչելոյ սատանայի:

27. 116ա-20ա Խորհուրդ երրորդ ուրբաթին յԵրկ­րորդ աւրինաց – Եղբայր իմ դարձեալ զգուշացուցանէ զհաւատացեալս... ասելով. Արձակեալ ես ի հիւան­դու­թեանց քոց մեղաց:

28. 120բ-1ա Ի չորրորդումն շաբաթին երեքշաբա­թին ընթերցուածոց մեկնութիւն – Ամենակալ մեծ անուն Տէ՛ր. արդ, ամենակալ ասի Աստուած... հիմն ասի գոլ երկինք երկրի, ստեղծօղն աւրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

29. 121ա-5բ Չորրորդումն շաբաթի չորեքշաբաթի Յովբայ ընթերցուածոց մեկնութիւն – Ո՞վ է դա, որ թագուցանէ յինէն... նա յիս բնակեսցէ, եւ ես ի նմա, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

30. 125բ-8ա Որ ի չորեքշաբաթւոջ եւ յուրբաթւոջ աւուր ի տասներրորդ ժամուն ժողովին ի սուրբ Սիովն. այսպիսի է վերնագիր ընթերցուածիս – Զի Սիովն հնոյն է օրինակ... ի յիշատակ նորին խորհրդոյ եւ ճշմարտութեան:

ա. 125բ-6ա Զի Սիովն հնոյն է օրինակ... որով յու­սով առաջին մարդն վրիպեցաւ:

բ. 126ա-8ա Մի՛ եղիցի քեզ այլ Աստուած բաց յի­նէն... ի յիշատակ նորին խորհրդոյ եւ ճշմարտու­թեան:

31. 128բ-31ա Ի չորրորդումն շաբաթուն չորեքշա­բա­թի աւուր. յԵլից ընթերցուածոց մեկնութիւն – Արդ, երթեալ ժողովեսցես զծերակոյտ որդւոցն Իս­րա­յե­ղի, զոր օրինակ Մովսէս իջեալ յԵգիպտոս... որ Քրիստոսի փրկութեանն օրինակ դրոշմեցան ի հնումն:

32. 131ա-2բ Հինգշաբաթի օր յառաքելական ըն­թեր­ցուածոց մեկնութիւնն – Հաւատամք եւ ի մի Տէր Յիսուս Քրիստոս... յորոց եւ զմեզ ազատեա,՛ Քրիստո՛ս Աստուած մեր, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն:

33. 132բ-7բ Իսկ ուրբաթուն յԵրկրորդ աւրինացն – Զաւետեաց խոստումն ունի յերկիրն Պաղեստի­նաց­ւոց... զի եւ մեք նախանձաւորք լիցուք ի փառս Աստու­ծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

34. 137բ-8բ Հինգերորդ երկուշաբաթին յառաքե­լա­կան ընթերցուածոց մեկնութիւն – Այսինքն՝ յէու­թենէ Հօր Աստուած յԱստուծոյ... Ահա կոյսն յղասցի, եւ ծնցի որդի օրհնեալ յաւիտեանս:

35. 138բ-9բ Հինգերորդ երեքշաբաթին ընթեր­ցուածոց մեկնութիւնն – Ահա կոյսն յղասցի եւ ծնցի որդի. զայն, որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր... Տէ՛ր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ:

36. 139բ-44բ Իսկ հինգերորդ չորեքշաբաթուն ըն­թեր­ցուածն յԵլից – Ասէ Տէր ցՄովսէս. Ի մէջ ամպոյն եւ միգին եւ մառախլին. զոր օրինակ մէգ եւ մառախուղ անտես գործէ... որք դառնան ի չարաց եւ յուսով ապաշխարեն:

37. 144բ-6բ Հինգերորդ հինգշաբաթւոջն աւուր Եսայեայ ընթերցուածոց մեկնութիւն – Տէ՛ր, ո՞ հաւա­տաց լրոյ մերոյ. այր մի ի հարուածս, քանզի ետ զթի­կունս իւր ի հարուածս մտրակացն Պիղատոսի... ես Դանիէլ տեսանէի ի տեսլե՛՛:

38. 146բ-51ա Խորհուրդ հինգերորդ շաբաթու ուր­բա­­թուն. ընթերցուած յԵրկրորդօրինաց մեկնութենէ – Ի ժամանակին յայնմիկ ասէցիս Տէր. «Կոփեա՛ դու».

ա. 146բ-50բ Յորժամ աղօթիւք ապրեցոյց զժողո­վուրդն... այլ պայծառութեամբ Աստուծոյ կենդանւոյ ծառայեմք եւ ճշմարտի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

բ. 150բ-1ա [Հ]արցումն. Յաղագս Քառասնորդաց Պահոց ընդէր պահեն պնդութեամբ... մինչեւ ի վախ­ճան աշխարհի համբերութեան տուօղն աւրհնեալ յաւի­տեան:

39. 151ա-3բ Վեցերորդ երկուշաբաթին ի Դանիէլի տե­սութեանն մեկնութիւն – Ես՝ Դանիէլ, տեսանէի ի տեսլեան գիշերոյ: Գիշեր աստ զժամանակ գերու­թեանն կոչէ... ընթերձուածն ի Կորնթացւոց առաջին թղթոյն:

40. 154աբ Վեցերորդ երեքշաբաթուն ի Կորնթաց­ւոց թղթոյն մեկնութիւն – Այլ վասն հոգեւորացն, թէպետ եւ բաժինք շնորհաց են... եւ եղեւ ի վերայ իմ ձեռն Տեառն:

41. 154բ-9ա Իսկ վեցերորդ չորեքշաբաթին յԵլից – Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս. Յերթալդ քում եւ ի դառնալդ: Մով­սէս տպաւորութիւն Քրիստոսի ի հայրական փա­ռացն եկեալ... եւ աստուածաբանութեան վարդապետն յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր:

42. 159ա-63ա Տեառն Յոհաննու Ոսկէբերանին ասացեալ է

ա. 159ա-62բ Զի յորժամ կամի Աստուած նշանս առնել... ոչ ըստ կարգի գնացից մարդկան յոստոստից գնայր: Այլ ասէ՝ Եղեւ ի վերայ իմ ձեռն Տեառն եւ եհան զիս հոգին Տեառն... որպէս զի ի գրելոցս ուսցիս:

բ. 162 -3ա Ընթերցուածս ի Տիմոթիեայ յերկրորդ թղթոյն – Զայս գրեմ առ քեզ... վերացաւ փառօք ի փառս:

43. 163ա-6բ Խորհուրդ վեցերորդ ուրբաթուն եւ տե­սութիւն նորին յԵրկրորդ օրինացն – Այս ընթեր­­ցուածս լի է յուսով աւետեաց... զոր առաքեալ եւ սաղ­մոսն, զոր խորհուրդ պատմեն:

44. 166բ-75բ Վասն յարութեանն Ղազարու ի շա­բաթու

ա. 166բ-8ա Ի վեցերորդ շաբաթուս կատարեմք զյի­շատակ Ղազարու մահուանն... ի գերեզմանացն ար­տաքս ածել նման Ղազարու:

բ. 168ա-73բ Է՞ր ոմն հիւանդ: Հիւանդութիւն ըստ իմանալի տեսութեան... ի ձեռն աւազանին Մկրտու­թեան. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

գ. 173բ-5բ Եւ է՞ր մերձ Զատիկն հրէից: Զպասեքն, որ յԵգիպտոս տօնեցին... որում լիցի մեզ արժանաւոր գտանել շնորհօք Տեառն մերոյ, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

45. 175բ-93ա Ի մեծի աւուր տօնին, որ Ողո­գո­մեանն կոչի օրհնեալ օր, եւ ի գալուստ Տեառն յԵրու­սաղէմ – Յելանել նորա յԵրիքովէ: Յայնժամ կոչեցաւ... ի Քրիստոսի միւսանգամ գալստեանն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

46. 193ա-8ա Խորհուրդ մեծի երկուշաբաթին եւ տեսութեան նորին – Իսկ Զատկի շաբաթուն կանովն Պահոցն զատեալ ի Քառասնիցն... եւ արեամբ նա­հա­տակին նոցանէ պատրաստել առնուլ զնա:

47. 198ա-206ա Խորհուրդ մեծի երեքշաբաթին եւ տե­սութիւն նորին. ընթերցուած ի Ծնընդոց – Ունելով զՄովսէս այր հին, պատմելով զաղէտս անցից... եւ վայ այնոցիկ, որ ի մասինն Եսուա:

48. 206ա-13ա Խորհուրդ Մեծի Դ.շաբաթին եւ տե­սութեան նորին – Չորեքշաբաթի օր չորս աւուր արար­չութեանն է... եւ փրկութեան որդոցն Ադամայ մատ­նեցաւ:

49. 213բ-24բ Ի խորհուրդ Մեծի հինգշաբաթին եւ ի տեսութիւն նորին – Ի հինգերորդ աւուր արար­չու­թեան, յորում ամենայն ուղղակք... եւ Քրիստոսի մար­դա­­սիրին փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

50. 225ա-31բ Եւ ապա պատարագ մատչի, եւ նոյնժամայն երթան ի Սուրբ Սիովն, եւ այս կանոն կա­տարի – Սաղմոս կցուրդ. Պատրաստ արարեր ա­ռաջի իմ զսեղան: Սեղան զսուրբ խորհուրդն զկեն­դա­նարարն... քաջալերիչն ամենեցուն աւրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

51. 231բ-46ա Եւ նոյնժամայն ելանեն ի լեառն Ձի­թենեաց եւ անդ կատարեն զերեկոյեանպաշտօնն, եւ ար[ար] ի նոյն զհսկումն գիշերւոյն – Աստուա­ծա­բանն վեց թիւ ասէ զաշխարհս՝ ի բարձրութիւն երկ­նից... եւ այդ մերոյ կենդանութիւն պարգեւեաց մահա­ցեալ ծնօղացս քո:

52. 246բ-56ա Իսկ այգւոյ ուրբաթոյն դնի պա­տուական փայտ խաչին առաջի սրբոյն Գողգոթայ, եւ ժողովուրդն երկիր պագանեն, մինչեւ ի վեցերրորդ ժամն կատարի երկրպագութիւնն – Իսկ այլ ոչ, զի խա­չողքն երկիր պագանէին կատակելով... այլ զսոյն ուսուցանէ, հայեսցին ի նա յոր խոցեցինն:

53. 256ա-7ա Յետ կատարման Աւետարանին իսկոյն մտանեն ի սուրբ մատրանն, եւ այս կանովն կատարի. Ընթերցուած յԵրեմիայ մարգարէէ – Տէ՛ր, ծանո՛յ ինձ, եւ ծանեայց, որ բազում խորհուրդ քննու­թեան ունի, զոր Կիւրեղ երանելին հրամայէ... վասն զի յարեաք ընդ նմա, որում փառք յաւիտեանս:

54. 257ա- Յորժամ Համբարձին վճարի. Աւետա­րան ըստ Մատթէոսի – Իբրեւ երեկոյ եղեւ, եկն այր մի: Ապա ասեն՝ Սուրբ Աստուած... յարութիւն պար­գեւե­լով նմա եւ ծնընդոց նորա:

55. 257ա-8բ Ի թաղումն Տեառն – Այր մի Յովսէփ, որ էր նախարար... եւ Յակոբ եդ սնարս, ննջեաց եւ ետես զտեսիլ սանդղոցն:

56. 258բ-63ա Թէոփիլոս աշակերտ Յովհաննու – Նոր երկինք այսօր յերկրի հաստատեցաւ... թէպէտ ջերմ էին ի սպասաւորութիւն Տեառն ամենայն ուրեք:

Ծնթ. 262բ՝ բնագրի կարեւոր տեղին ընդգծող ձեռնանիշ:

57. 263աբ Խորհուրդ մեծի Ճրագալուցին աւուրն եւ տեսութիւն նորին – Արդ, զպատիւ աւուրս բազ­մայե­ղանակ բանիւք... զի օրս այս ոչ ունի զաստեացս ինչ խորհուրդ, այլ ի հանդերձեալն հայի:

58. 263բ-73բ Շաբաթ օրն երեկոյն սուրբ Զատկին սաղմոսէ եպիսկոպոսն ի Սուրբ Յարութեանն ի մե­տասան ժամուն.

ա. 263բ-5բ Վասն այսօրիկ երգէ մարգարէն ի դէմս նախահօրն... ոչ հրամայեցաւ յայնմ աւուր դնել ծունր յերրորդ ժամէ ի վեր:

բ. 265բ-7բ Ընթերցուածս յԵլից – Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ, պատ­րաս­տեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց:

գ. 267բ Ընթերցուած չորրորդ Յովնանու – Աւրի­նակ Քրիստոսի ի նաւին ի քուն լինել... թողեալ լիցի տունդ ձեր աւերակ:

դ. 268ա Հինգերորդ ընթերցուածն յԵլից – Ծո­վա­հերձ ճանապարհն մեզ ի յերկինս ելանելն... աստ աւար­տի, որ ի Ծնընդեանն Քրիստոսի ընթերցուածն յԵլից:

ե. 268աբ Վեցերորդ ընթերցուածն յԵսայեա – Որ եկեղեցւոյ առձայնէ զյարութիւն Քրիստոսի լուսընկալ հրամանն... եւ յաւուրսն քառասնիցն յԵսայայ մար­գա­րէութիւնն:

զ. 268բ-9ա Եւթներորդ ընթերցուածն, որ առ Յոբ – Այս զՔրիստոսի թաղմանն եւ ի դժոխս իջանելոյն նկարագրէ մեզ... արդ, լցաւ Յովբայ ընթերցուածսն, որ յուրբաթսն:

է. 269ա Ութ ընթերցուածն՝ Եղիայի վերացումն – Զի Յարութիւնն եւ զՀամբարձումն նշանակէ... յամե­նայն ժամ ընդ Տեառն լինիցիմք:

ը. 269աբ Իններորդ ընթերցուածն յԵրեմիայէ, որ ասէ – Եկեսցեն աւուրք, եւ տաց ձեզ ուխտ նոր... եւ էած ի դատ:

թ. 269բ Տասներորդ ընթերցուածն յԵսուայ – զՄով­սէսի վախճանելն եւ զԵսուայ զօրաւորութիւնն... որ նկարագրէ յինքեան զխորհուրդ իմոյն Քրիստոսի:

ժ. 270աբ Ընթերցուածն յԵզեկիէլէ – Զյարութիւն մեռելոց պատմէ... աստ կատարեցաւ որ վասն յարու­թեան մեռելոց ընթերցումն:

ժա. 270բ-3բ Իսկ վերջին ընթերցուածն ի Դանիէլէ մարգարէէ – Պատմէ զՔաղդէացոց բռնաւորին... զի յերկուց վկայից հաստատութիւնն առնու, որ ասացաւն ի Մատթէոսէ եւ Յոհաննու:

59. 273բ-5ա Ի յարութիւն Քրիստոսի եւ ի սուրբ Պասէքն – Յակոբ յորժամ կամեցաւ զխաշինս զատել ի միմեանց... ոմանք նահատակութեամբ, եւ այլք կուսու­թեամբ եւ կրօնաւորութեամբ:

60. 275ա-7բ Ի մեծի աւուր Պասեքին – Ժողովին ի սուրբ Յարութիւնն յերրորդ ժամուն եւ սկսանիցին ասել. Ահաւոր եւ սքանչելի է... եւ որ ի կարգին է օգ­տակար խրատն:

61. 277բ-82բ Վասն Նոր կիրակէին – Նաւակա­տիկք ասի, այսինքն՝ նորոգումն, զոր եւ աստուածա­բան զՆաւակատեաց ճառն... շնորհօք եւ մարդասիրու­թեամբ Տեառն մերոյ Յիսուս Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

62. 283ա-6ա Վասն շաբաթին եւ նորին խորհրդոցն – Յիշեսջի՛ր դու, ասէ, զօրն շաբաթ... որով զեւթնեկիցս խոր­հուրդ բարւոք աւարտեմք ի մեզ յայժմու յաւի­տենիս:

Ծնթ. 284բ՝ բնագրի կարեւոր տեղին ընդգծող ձեռնանիշ:

63. 286ա-7բ Հարցումն. Զի՞նչ խորհուրդ է յիսուն օր պահք... Պատասխանի. – Յորժամ յԱստուծոյ մոլո­րե­ցան մարդիկ... տասն եւ երկու երաժշտապետաց առաքելոցն յեկեղեցի սուրբ:

64. 287բ-8բ Յաղագս՝ որ յետ Յարութեանն տօ­նեմք զյիսուն օր, առանց պահոց եւ ծունր դնելոյ կա­տա­րեմք՝ հանդերձ աւետարանչօքն – Ցուցանէ մեզ գարնանային ժամանակն ազատիլ ամենայն կենդա­նեաց... եւ չարքն ի տանջանքն յաւիտենականք:

65. 288բ Հարցումն. Զի՞նչ է, որ զբանն առաջին Զատկին կարդամք եւ Համբարձմանն – Զի որպէս կրկին էր իջանելն Քրիստոսի... եւ համբարձաւ յեր­կինս. այս է կրկին կարդալն:

66. 288բ-9ա Վասն համբարձման Տեառն յերկինս – Ամենայն տօնք աստուածայինք, որ վասն մերոյ փրկու­թեան կատարին... կոչելովն ջրով եւ հոգով զնո­րածնեալսն յարքայութիւնն երկնից:

67. 289ա-98բ Երեւեալ նոցա աւուր քառասուն – Զի՞նչ է խորհուրդ Խ. (40) աւուրն, որ ի հնումն վարի... հեթանոսք կատարեալ թիւ կոչեն զնա... մի խոյ մատչէր ի քաւութիւն ամենայն ժողովրդեանն եւ մի՝ քահա­նա­յին:

68. 298բ-301ա Պատճառք երկրորդ գալստեաննԶտօնս զայս տօնէն ոչ միայն որդիք մարդկան... ի Քրիս­տոս Յիսուս Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

69. 301ա-8ա Վասն գալստեան Սուրբ Հոգւոյն – Յառաջինս եւ ի վերջինս մի եւ նոյն է խնամք Արար­չին... եւ սուրբ առաքեալքն հաստատեցին մատուցանել զպատարագն յերրորդ ժամու:

70. 308ա-313ա Տեառն Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի ասացեալ՝ Վասն նախերգանի աղօ­թիցն, որ կատարի ի գիշերի – Որպէս նեղեալ ոք ի չար թշնամեաց... զուարթաթռիչ ճեպին ամպօք ի հանդի­պումն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

71. 313ա-5բ Պատասխանի – Խորհուրդ մեծ եւ ի վեր քան զկար մեր, բայց զօրութեամբ Քրիստոսի կարեմք ուսանել... աստ նափորտ սրբութեան խա­չազ­գեցիկ ժողովրդեամբն Քրիստոսի:

72. 315բ-6ա Նորին տեսէք զարմանալի մեկնու­թիւն – Ասէ Տէր ցՄովսէս. Տեսցես զամենայն, որ ցու­ցաւ քեզ... գոյն մարմնոյն պատրուակ վարագուրին մորթն:

73. 316ա-7ա Հարցումն. Զի՞նչ է այս երեք քա­ռա­սունքս նաւակատիկքս, զի ոչ գոյ մսակերութիւն ի մէջ քրիստոնէից: Պատասխանի. – Նաւակատիքս բարձ­րա­գոյն խորհրդով տեսանի... այս է նաւակատիք ոչ ճաշակել ի մսոյ:

74. 317ա-22բ [Պ]ատճառ [Վ]արդաւառի [տ]օնին – Վասն է՞ր Յակովբ մեծն, որ Եղբայր Տեառն կո­չե­ցաւ... փառս տացուք սուրբ Երրորդութեանն՝ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

75. 322բ-30ա Մեկնութիւն Առակացն Սողովմոնի – Բազում ինչ իրօք Սողովմոն օրինակ էր Քրիստոսի... եւ առ նա թռչել, որ եղեն:

76. 330ա-9ա Նորին եւ այլոց վարդապետաց ի նոյն խորհուրդ եկեղեցւոյ – Նաւ է եկեղեցի, նաւա­պետ՝ Հայր, նաւաւար՝ Որդի, նաւահանգիստ՝ Սուրբ Հոգին... եւ միոյ տէրութեանն եւ աստուածութեանն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Բ. 345ա-443բ Մեկնութիւն ընթերցուածոց, զոր արարեալ է տեառն Գրիգորիսի Արշակ(=ր)ունեաց քորիսկոպոսի – Զհարկ բանիս, զոր պահանջեցեր յինէն փութապէս յաղագս աստուածային ընթերցուա­ծոցն... շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

Տե՛ս տպ. Մատենագիրք հայոց, հտ. Զ., Անթիլիաս-Լի­բա­նան, 2007, էջ 31-91(Ա-[ԼԵ.]). այստեղ տպուած են Ա-ԼԵ. գլուխ­­ները, իսկ մնացեալ՝ ԼԶ.-Կ. համարները տե՛ս ստորեւ:

– 394բ-5ա ԼԶ. Մեկնութիւն ընթերցուածոց, թէ յում­մէ եդաւ կամ որպէս եւ կամ զինչ խորհրդեամբ՝ մի ըստ միոջէ – Արդ, երանելի եղբայր Տեառն Յակո­բոս... զի հաշտեսցի ընդ արարածս:

– 395աբ ԼԷ. Դարձեալ այլ խորհուրդ նայի բանս այս – Արեգակն էր Ադամ, եւ լուսին Եվայ... յայնժամ ծա­գեսցեն արդարքն յար":

– 395բ ԼԸ. Յաղագս խնդրո ընթերձուածոցն կարգեալ յեկեղեցի – Առաքեաց Կիւրիղոս յԱղեք­սանդր՝ առ Պետրոս... եւ անապական պահեաց վասն իւր զընթերցուածն:

– 395բ-6ա ԼԹ. Ընթերձուած ի գիր անկելոց – Զի՞նչ է գիր անկելոցն առ սուրբն Կիւրեղ... եւ զամե­նայն չար ի բաց ընկեցէ՛ք:

– 396ա Խ. Խրատ առաջին ի գիր անկելոցն – Լուացարո՛ւք, սրբեցարո՛ւք՝ զմկրտութիւն ցուցնէ... զոր չիցէ տեսեալ զրահետ վարել:

– 396ա-9բ ԽԱ. Հարցումն յաղագս ընթերձուածին առաջին շաբաթին եւ երկրորդ շաբաթին, զոր բազ­մա­խուռ ընթերձուածովք եւ ողբաձայն սաղմոսիւք Կիւրեղ զընթերցուածն գրեաց. եւ կամ է՞ր աղագաւ յերկրորդ շաբաթու պահոցն զկարգն վերագոյն եդ, զընթերձուածն եւ զսաղմոսն նոյնպէս զշաբաթ Մեծի Զատկին եւ զայլ շաբաթսն նուազագոյնս եւ միա­դիմիս, քահանայն ասէ – Մովսէս մարգարէն յորժամ հրաման առ... թէ յագք եւ լիք հացիւ նուաղեցան:

– 399բ-403բ ԽԲ. Դարձեալ այլ բան ի գրոց Ծնընդոց – Հրէայքն, որ պարծեալ էին յօրէնսն... զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց:

– 403բ-11ա ԽԳ. Մեկնութիւն ընթերձածոց աղու­հացից Մեծի պահոց – Ընթերձուածն յԵլից զԵւայի ունի խորհուրդ... այտ առաջին բան Հաւատամին. եւ Քրիստոսի փառք:

– 411ա-2բ ԽԴ. Յաղագս յարութեանն Ղազարու մեկնութիւն – Ղազարու մեռելութիւնն զնախաստեղ­ծին բերէ զօրինակ... որոց լիցի ամենեցուն մեզ հասա­նել, շնորհօք Տեառն:

– 412բ-3բ ԽԵ. Պատճառ գալստեանն փրկչին յաւուր Ծաղկազարդին յԷրուսաղէմ – Աւուրս տօնա­խմբութիւն զերկոցունց բարձրագոյն... եւ ի վախճան աւուրց եկն աշխարհս:

– 414ա-5ա ԽԶ. Մեծի երկուշաբաթին վասն թզեն­ւոյն – Յորժամ երթայր Յիսուս ընդ առաւօտն, քաղ­ցեաւ... ի թագաւորել Նեռինն եւ ապա լինի կատարած. Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

– 415ա-7ա ԽԷ. Յաղագս Մեծի երեքշաբաթի աւուրն վասն Նոյի – Եւ այս են ծնունդքն Նոյի... յա­ղագս այնորիկ եդ զաղեղն ի յամպն ուխտ յաւիտե­նա­կան:

– 417ա-9ա ԽԸ. Կանոն Մեծի աւուր չորեքշա­բա­թին – Իսկ չորրորդում աւուր լուսաւորքն եղեն... եւ աւազակն եմուտ ի դրախտն:

– 419ա-22ա ԽԹ. Մեծի աւուր Ե.շաբաթին բաղար­ջակերաց եւ ոտնալուային խորհուրդ – Իսկ յաւուր Ե.շաբաթոջ, յորում ամենայն ղօղակք... ոչ միայն զԱդամ, այլ զամենայն արժանացեալսն:

– 422բ Ծ. Թէ զի՞նչ է, որ ի ծնընդեան ճրա­գա­լուցին երեկոյի ժամ սկսանինք, այսինքն՝ Խոնար­հե­ցո՛յ եւ ապրեցո՛յ. եւ զինչ ի կարգին է, իսկ յա­րու­թեան ճրագալուցին ոչ ասեմք ժամ երեկոյին – Այս է պատճառն, զի դեռեւս տակաւին ի մարմնի եմք... բայց միայն ի հանդերձեալսն հայի խորհուրդն:

– 422բ-3բ ԾԱ. Յաղագս Զատկին, թէ զի՞նչ է – Յակոբ յորժամ կամեցաւ զխաշինսն զատել... շնորհօք Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում վայել [է] փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս. ամէն:

– 423բ-4ա ԾԲ. Յաղագս Նոր կիրակէին, թէ ընդէ՛ր ասի Նոր կիրակէ եւ դարձեալ նաւակատիք – Զոր եւ Աստուածաբանն զնաւակատեաց ճառն յայսմ աւուր խօսեցաւ... եւ ընդ Քրիստոսի լինել ի հանդերձեալսն. եւ նմա փառք:

– 424ա-5ա ԾԳ. Յաղագս Պենտէկոստէին – Տօն բա­ղարջակերացն, զի խոստովան լինիցին... իսկ երկ­րորդ զնորս հաստատէ. ցայս վայր բաւական է իմաստնոց:

– 425ա-6ա ԾԴ. Յաղագս յինանցնէ մեկնութիւն – Զի օր Ծ. (50) պահք եւ սուգ եւ տրտմութիւք, այլ եւ ող­բա­ձայն սաղմոսք... եւ չարքն ի տանջանսն. այս է պատ­ճառ յինանցն:

– 426ա-8բ ԾԵ. Մեկնութիւն յաղագս տապա­նա­կին Տեառն – Թէ զի՞նչ օրինակէր տապանակն... եւ Տեառն շնորհօքն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

– 428բ-9ա ԾԶ. Յաղագս Վարդավառին – Ամե­նայն աստուածային տօնք զանցեալ իրացն ունին... եւ երրորդ՝ այսօր ի Թաբօր լերինն:

– 429աբ Մեկնութիւն Առակացն ի խորհուրդ յաւուր Վարդավառին – Ուրախ լե՛ր, երիտասա՛րդ, ի բաց արա՛ զսրտմտութիւնդ... որդիք մարդկան եւ ոգիք նոցա նորափետուր զարդարին:

– 429բ-30ա Այլ բան առակաց – Եւ դարձցին ամպք զկնի անձրեւաց... եւ զերծանել յարքայութիւնն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

– 430ա-1ա ԾԷ. Մեկնութիւն յաղագս աւուր վե­րա­փոխման սուրբ Աստուածածնին – Վասն զի առաջին կոյսն Եւայ յղացաւ զցաւս... զսաղմոսն առակէ ի Քրիս­տոս օրինակաւ:

– 431ա ԾԸ. Թէ վասն է՛ր ի Ճ. (100) ամ շինեաց Նոյ զտապանն – Զի թերեւս զղջասցին եւ ապաշ­խա­րեսցեն... զՀոգւոյն շնորհքն ասէ, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

– 431ա-2ա ԾԹ. Մեկնութիւն յաղագս Տեառն­ընդ­առաջին – Արդ, ծերունին Սիմէովն որ ՅԽԴ. (344) տա­րի ապրել օրինակ զԱդամա... բարեբանութեամբ ծա­նեան զՏէրն ըստ Ողոգոմեանն աւուրն:

– 432ա-40ա Կ. Գրիգորիսէ Աշարու քորիսկոպոսէ՝ Յաղագս Խ.եկի (40) պահոցն – Վասն ընդարձակա­գոյն եւ երկայնագոյն ասելոյ եւ գրելոյ... միասնական սուրբ Երրորդութեանն փառք եւ պատիւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

– 440ա-1ա Յաղագս Գիւտի նշխարաց սրբոյն Ստեփաննոսի – Որպէս ի գործս առաքելոցն պատ­մի... եւ վերայփոխեաց զմեծապայծառ պարգեւս անդ:

– 441ա-3բ Թէ որպէս վերափոխեցաւ յԷրուսաղէմէ ի Կոստանդնուպօլիս մարմին սրբոյն – Արդ, իբրեւ անցին ամք Ե. շինուածոյ տաճարին սրբոյ... շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիս­տոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1.Գրչի 18բ Զաշխատող օրինակիս եւ զիւր վարդա­պետն յիշեսջի՛ք եւ գրեսջի՛ք ամենայն օրինակ:

52ա Քրիստո՛ս Աստուած, քո սուրբ տնօրէնու­թեամբդ ողորմեա՛ ստացողի սուրբ գրոցս Մինաս րա­բու­նապետին եւ աստուածաբանութեան վարդապե­տին, եւ ինձ՝ մեղաւոր գրչիս, կարդացողաց եւ լսողաց (նման՝ 101բ, 137բ):

76բ Գրչիկս յիշեա՛:

81բ Եւ մեղաւոր գրչակս յիշեա՛ (նման՝ 76բ, 206ա):

120ա Զստացող տառիս՝ զմեծ րաբունապետին՝ զՄի­նասն յիշեա՛ ի Տէր (նման՝ 168ա, 193ա, 198ա, 246ա, 282բ):

144բ Եւ յիշեն զստացող գրոյս՝ զՄինաս քաջ րա­բու­նապետն եւ մեղաւոր քարտուղար՝ Գրիգորն:

151ա Մանաւանդ զստացող սուրբ գրոյս՝ զՄինաս վարդապետն, որ է Ամթեցի, եւ մեղաւոր Գրիգոր գրիչս Ալիփուղարցի յիշե[ցէ՛ք] (նման՝ 213ա):

159ա Եւ զիս՝ մեղաւոր փծուն Գրիգոր գրիչս, որ է Ալիփուղարցի, եւ ստացող սուրբ գրոյս զՄինասն, րա­բունապետ եւ աստուածաբանութեան վարդապետն յի­շե­ցէ՛ք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր, եւ դուք յիշեալ (նման՝ 153բ):

224բ Գրեցաւ եւ աւարտեցաւ Մեկնութիւն ըն­թեր­ցուածոցս ձեռամբ Գրիգորի գրչի ի գեւղէն Ալիփու­ղա­րու, ի դուռն Սուրբ Աստուածածնայ, թվին ՌՃԻԸ. (1679), ի հոկտեմբերի ամսոյ ԺԸ. (18), ի վայելումն Մինաս վարդապետին, որ է յԱմթեցի: Քանզի յոյժ եռան­դոտ սիրով բերեալ էր զօրինակ գրոյս ի սուրբ քաղաքէն յԵրուսաղէմայ, եւ հրամայեաց ինձ՝ Գրիգորի գրչի, գրել զսա ի վայելումն անձին իւրոյ. եւ յետ մա­հուան մարմնոյ իւրոյ՝ յիշատակ ի դուռն Սուրբ Աթո­ռոյնԷջմիածնայ: Արդ, որք հանդիպիք՝ միով ողոր­մեայիւ վասն Աստուծոյ յիշեսջի՛ք ի սուրբ եւ յաս­տուածային յաղօթս ձեր, եւ Աստուած զձեզ եւ զծնօղս ձեր զամենայն յիշեսցէ իւր սուրբ արքայու­թիւնն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

422ա Նաեւ ստացող սորին զՄինաս վարդապետ յԱմթեցի, հանդերձ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ծնօղօք առնել արժանի յայսմ երանութեան. ամէն:

432ա Որում եւ զմեզ արժան արասցէ, եւ՝ զՄինաս վարդապետն յԱմթեցի (նման՝ 246ա, 282ա, 419ա):

Լուսանցակողին. կարմիր հէնքի վրայ սեւով. վերին՝ «ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾՈՑ ՄԵԿՆԻՉ», ստորին՝ «ԹՎ. ՌՃԻԸ. (1679)»:

2. Ստացողի 339ա Արդ, հայցեմ ի ձենջ յիշել յաղօթս ձեր սուրբ զմեղօք վիրաւորեալ ոգի զբազմա­մեղս Մինաս լոկ անուամբ եւեթ անուն վարդապետս յԱմթեցի, հանդերձ ծնօղօք իմովք՝ զհոգեւոր ուսուցիչն իմ՝ զտէր Մարկոս վարդապետն Շէնքուղցի, եւ Աս­տուած ողորմի ասել նմա. նա եւ մարմնաւոր ծնօղաց իմոց. հօրս՝ մահտեսի Առաքելին, մօրս՝ Հռիփսիմէին, որ յետ Ծ. (50) աւուր ծնընդեան իմում փոխեալ է աս­տեացս առ Տէր, նա եւ մամուն իմում՝ բարեբարւոյ մահ­տեսի Պահրոյ, որ բազում ճգամք սնուցեալ է զիս, որով մաղթեմ ասել նոցա Աստուած ողորմի, նա եւ ինձ՝ Մինաս վարդապետի, որ ըստացաւ զԳիրս ընթերցւա­ծոց մեկնչիս փափաքանօք բազմօք՝ ի վայելումն իմոյս անձին, եւ յետ մահուանս իմոյ ետու եւ գրեցի իմով ձեռամբս յիշատակ ի դուռն մօրն հանուրց ՀայոցՍուրբ լուսածաւալ ԱթոռոյնԷջմիածնի՝ վասն քաւու­թեան բազմաց մեծաց մեղաց իմոց, զի այսու եղիցի գտանել ինձ զքաւութիւն յաւուր մեծի գալստեանն Քրիստոսի՝ միջնորդութեամբ սուրբ հօրն մերոյ՝ ար­փիա­ւորչի ամենից ՀայոցԳրիգորի Լուսաւորչի սրբոյ եւ շնորհօք աստուածաէջ տեղոյն եւ տաճարի Սուրբ Էջմիածնի: Արդ, ոչ ոք չունի իշխանութիւն յետ մահւան իմոյ քակօղ լինել կտակագրեալ յիշատակիս, զի մի՛ պատժեցցին, այլ մնասցէ յիշատակ ի Սուրբ Էջմիածին ի Աթոռն Սուրբ, մինչեւ ի կատարած աշխարհի: Վասն որոյ ես՝ Մինաս յԱմթեցի, գրեցի զյիշատակարանս իմոյ ձեռամբս ՌՃԼԵ. (1686) թվին հայոց, ի քաղաքն Թօխաթ, եւ զմեզ յիշատակօղքդ սրտիւ յիշեալ լիջի՛ք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերմէ:

443բ (ստացողի) Յիշեցէ՛ք զստացօղ գրոցս՝ զՄի­նաս վարդապետն յԱմթեցի, հանդերձ հոգեւոր եւ մարմ­նաւոր ծնօղօք իւրովք, որ ստացաւ զայս ի վայելումն անձին իւրոյ եւ եդ յիշատակ ի Սուրբ ԱթոռնԷջմիածնի: Արդ, որք ընթեռնուք եւ կամ օրինակէք, յիշեշջէք յաղօթս ձեր ողորմեայիւ միով զմեղուցեալ Մինաս, եւ դուք զնոյն ի Քրիստոսէ ընկալջիք: Ես՝ Մի­նաս վարդապետս, գրեցի զյիշատակարանս ՌՃԼԵ. (1686) թվին, ի քաղաքս Թօխաթ, սեպտեմբեր ամսոյ Գ., ի կաթողիկոսութեան տեառն ԵղիազարուՀռոմկլաեց­ւոյ:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1գ (երկիցս), 71բ, 224բ. բոլորակ՝ «ՄԻՆԱՍ / ՎԱՐԴԱՊԵՏ», 1գ, 224բ, 443բ. ութանկիւն՝ «ԳԻՐՔՍ / ՍՈՒՐԲ ԷՋՄ/Ի[Ա]ԾՆԱ Է»:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Մեկնութիւն [Ըն]թեր­ցուածոց տօնից եկեղեցւոյ (1)»,Պհպ. Աա՝ «171/2757», «ՌՃԻԸ[.]-ՌՃԼԵ[.]-1679-1686 Մ[եսրոպ] եպիսկոպոս»,Պհպ. Գբ. մատիտով՝ «Յիշատակարան Մինաս վարդապետի Յամթեցւոյ, գրել ի Թօխաթ, ՌՃԼԵ. (1686) 339ա եւ 443, 224բ «ձեռամբ Գրիգորի գրչի ի գիւղէն Ալիփուղարու, ի դուռն Սուրբ Աստուածած­նայ, թվին ՌՃԻԸ. (1679), ի հոկտեմբերի ամսոյ ԺԸ. (18), ի վայելումն Մինաս վարդապետին, որ է յԱմ­թեցի: Քանզի յոյժ խանդոտ սիրով բերեալ էր զօրինակ գրոյս ի սուրբ քաղաքէն յԵրուսաղեմայ եւ հրամայեաց ինձ Գրիգորի գրչի գրել զսա», 68ա լս-ում մատիտով՝ «Մեկնութիւնս՝ աստի սկսեալ է Գրիգոր եպիսկոպոսի Արշարունեաց, տե՛ս տպագիրն», 165բ լս-ում մատի­տով՝ «Տպագիրն մինչ աստ ունի: Ըստ Ճաշոցին ուղիղ է գրքերի թիւը եւ Գ.րդն է Ես. ԽԶ. 3. – Լուարո՛ւք ինձ, տո՛ւնդ Յակովբայ», 394բ՝ «2. 1454, էջ 131 բա­ցա­յայտութիւն յաջամբ առաջաւորացն... – Արդ, երանելի եւն»,Պհպ. Դա.՝ «353 379 380 392 393 394 а б в»:


2758

ԱՆԴՐԷԱՍ ԿԱՊԱԴՈՎԿԱՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՅՏՆՈՒԹԵԱՆՆ ՅՈՎՀԱՆՆՈՒ

ԶՄԻՒՌՆԻԱ

ՌՄԾԱ. –1802


ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստեփաննոս Տփխիսեցի:

ԹԵՐԹ՝ 126 (գրչի էջակալում՝ 1-208, որ է՝ 4ա-192ա). չգրուած՝ 1ա-3ա, 80բ-1բ, 109ա-26բ: ՊՐԱԿ՝ 1-11x12 (1՝ 14, 6, 10՝ 10, 11՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «HR» եւ թագապսակ գծային ոճաւորումով զինանշան, մէջը՝ եղջե­րա­գաւաթ, ներքեւում՝ «GR»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,1x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,1x12,4. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 12ա): ՏՈՂ՝ 26: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

 

Новый рисунок (1)

Նմուշ 12ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, տեղ-տեղ քերծուած, մա­շուած, թերթերին խոնաւութեան, խունացման, սնկի եւ թա­նաքի հետքեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը մգացած. արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ Ա. կազմաս­տառ, Պհպ. Աբ, ստ. լս-ում՝ յիշագրերի մեծ մասը:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3բ-108բ [Անդրէասի Կապադովկացւոյ Մեկնու­թիւն Յայտնութեանն Յովհաննու. ձեռ. 2520. 256ա-342ա]

Տե՛ս ձեռ. 1161, 80ա-168բԻ տիեզ. ժողովոյն/4ա-5բ: Գլուխք Յայտ./5բ-7ա: Ի Յայտ. Յովհ./7ա-10ա: ա/10ա-2բ: բ/13ա-5ա: գ/15ա-6ա: դ/16ա-7ա: ե/17ա-8ա: զ/18ա-9բ: է/19բ-20բ: ը/20բ-1բ: թ/21բ-3բ: ժ/23բ-6բ: ժա/26բ-7բ: ժբ/27բ-8բ: ժգ/28բ-30ա: ժդ/30ա: ժե/30բ-1ա: ժզ/31բ-2ա: ժէ/32աբ: ժը/32բ-4ա: ժթ/34ա-6բ: ի/36բ-8բ: իա/38բ-40ա: իբ/40աբ: իգ/3ա: իդ/40բ: իե/40բ-1բ: իզ/41բ-3բ: իէ/43բ-5բ: իը/45բ-6բ: իթ/46բ-8ա: լ/48ա-9բ: լա/49բ-50ա: լբ/50ա-1ա: լգ/51ա-4բ: լդ/54բ-9բ: լե/59բ-60բ: լզ/60բ-2բ: լէ/62բ-4ա: լը/64աբ: լթ/64բ-6ա: խ/66աբ: խա/66բ-67ա: խբ/67ա-8ա: խգ/68ա-9ա: խդ/69ա-70ա: խե/70ա-72ա: խզ/72ա: խէ/72աբ: խը/72բ-4ա: խթ/74ա: ծ/74բ-5ա: ծա/75ա-6ա: ծբ/76ա-7բ: ծգ/77բ-9ա: ծդ/79ա-80ա, 82աբ: ծե/82բ-6ա: ծզ/86ա-7ա: ծէ/87ա-8ա: ծը/88ա-9բ: ծթ/89բ-90բ: կ/չիք: կա/91աբ: կբ/91բ-2ա: կգ/92ա-3բ: կդ/94ա-5բ: կե/95բ-6բ: կզ/96բ-7բ: կէ/97բ-102բ: կը/102բ-3բ: կթ/103բ-4բ: հ/104բ-5ա: հա/105աբ: հբ/105բ-7ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ

107բ-8ա. տե՛ս ձեռ. 1161, 79բ (թերի), ձեռ. 2520, 343ա-4ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

108բ (1657 թ., նոտրգիր) Ասեալ օրինակի թիւն էր գրեալ այսպէս. Գրեցաւ մեկնութիւն տեսլեան Յով­հան­նու Աւետարանչի Աստուածաբանի եւ սիրեցելոյն Յի­սուսի ի թուականիս հայոց ՌՃԶ. (1657), ի թագաւո­րու­թեանն Պարսից Փոքր շահ Աբազի եւ ի հայրապետու­թեան Սուրբ Էջմիածնայ ՋուղայեցիՅակոբ վարդա­պետ կուսակրօնի, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ եւ երջանկի:

Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ. էջ 762:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

108բ Գրեցաւ դարձեալ այս Մեկնութեան Յայտնու­թեան գիրքս Յովհաննու յիԶմիւռին քաղաքին, ՌՄԾԱ. (1802), ապրիլի 6ին աւարտ ի հայրապետութեան տեառն Դաւթի սրբազնասուրբ կաթողիկոսին եւ ի յա­ռաջնորդութեան յԶմիւռին քաղաքի Կեսարացի Մար­տի­րոս սրբակրօն արհիեպիսկոպոսի եւ երանաշնորհ վարդապետի, որոյ հոգեսուն զաւակի՝ Ստեփաննոս գրասէր վարդապետի Տփխիսեցւոյ, ի վայելս անձին իւրոյ ի փառս Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներս. Լամբրոն., Մեկնութիւն յայտնութեան Յովհաննու (3)», կազմի վրայ՝ խզբզոցներ, նկարափորձ (թռչուն), Պհպ. Աա՝ «190/2758 Ի վ. Գ. Ս. Աշ. Մ.», 1ա՝ 2 տող ռուսերէն անընթեռնելի, 1ա՝ «1802, Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:

ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Ա. ճնշագծուած վարդեակ, մէջը՝ «ԻԳ»:


2759

ՊԵՏՐՈՍ ԲԵՐԹՈՒՄԵԱՆ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՅՏՆՈՒԹԵԱՆՆ ՅՈՎՀԱՆՆՈՒ

ԿԱՐԻՆ

ՌՄՀԴ. 1825


ԳՐԻՉ՝ Սարգիս Համշէնցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպիս­կոպոս Կարնոյ:

ԹԵՐԹ՝ 115. չգրուած՝ 1բ, 112ա-5բ: ՊՐԱԿ՝ 1-10x10 (2, 4, 6՝ 14, 8՝ 12, 10՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմ­նե­րով՝ «AG» եւ էգ առիւծ՝ առանց բաշի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,6x 16,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,5x11. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշա­գրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա), բոլորգիր (նմուշ՝ 105ա): ՏՈՂ՝ 29: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, երկու փեղկերի վրայ (18,8x12,7) ուղղանկիւն թղթէ զարդաշրջանակ, մէ­ջը՝ աստղանիշեր եւ գծանիշեր, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

Новый рисунок

Նմուշ 105ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը փոքր-ինչ քերծուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, ցեցի անց­քեր՝ 1-5, 17:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-111ա [Պետրոս Բերթումեան, Մեկնութիւն Յայտնութեան Յովհաննու առաքելոյ: Համառօտ եւ ծաղ­կաքաղ հաւաքեալ ի զանազան մեկնչաց եւ շա­րա­դրեալ ըստ մտաց նոցա, ի Պետրոսէ արքեպիս­կո­պոսէ Նախիջեւանեցւոյ Աղամալեան]

Տե՛ս ձեռ. 4487, 1ա-55ա: ա/2ա-11ա: բ/11ա-8բ: գ/18բ-25բ: դ/25բ-9ա: ե/29ա-33ա: զ/33ա-9ա: է/39բ-42բ: ը/42բ-6բ: թ/46բ-52ա: ժ/52ա-4բ: ժա/54բ-9բ: ժբ/60ա-6բ: ժգ/66բ-72ա: ժդ/72ա-6բ: ժե/76բ-8բ: ժզ/78բ-82բ: ժէ/82բ-6ա: ժը/86ա-9ա: ժթ/89ա-93ա: ի/93բ-7ա: իա/97բ-105բ: իբ/106ա-11ա:

Բ. 117բ [Ոտանաւոր ասացեալ յօրինօղէ գրքոյս]

Տե՛ս. ձեռ. 4487, 55բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Ի հայրապետութեան լուսանկար Սրբոյ եւ մեծի Աթոռոյն Էջմիածնի երիցս երանեալ տեառն տեառն Եփրեմի սրբազնասուրբ կաթողիկոսի ամենայն Հայոց, եւ ի պատրիարգութեան սրբոյ Երուսաղէմի տեառն Գաբ­րիէլի երջանկազարդ արհիեպիսկոպոսի, եւ ի պատրիարգութեան Կոստանդնուպօլսոյ տեառն Կա­րա­պետի արհեպիսկոպոսի, հրամանաւ տեառն Կարա­պետ սրբազան արքեպիսկոպոսի Կարնոյ եւ այլոց՝ ծայ­րագոյն վերատեսչի եւ ուսումնասէր մեծի րա­բու­նապետի, գաղափարեցաւ բաղդատութեամբ ի յընտիր օրինակաց, ի ձեռն գրչութեամբ նորին սրբազնութեան ամենանուաստ աշակերտի եւ սպասաւորի Սարգիսսոսկ անուամբ դպրի Համշէնցւոյ: 1825, փետրուար 5ին, յարքեպիսկոպոսարանս Կարնոյ:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Ա. փեղկի կազմաստառին՝ սեւով բոլո­րակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. [Ахалцы]хской гр[ад]ской пол[иции]» (սկիզբը եւ վեր­­ջը անընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պետրոս Բեր­թումեան, Մեկնութիւն յայտնութեան Յովհաննու», Ա. փեղկի կազմաստառին՝ «Հմր 225/61/», 1ա՝ «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», «192/2759»:


2760

ՆԵՐՍԷՍ ԼԱՄԲՐՈՆԱՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆՊԱՏԱՐԱԳԻՆ

ԿԱՐԻՆ

ՌՄՀԶ. 1827


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Շաքարճեան Կարնեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպս. Կարնոյ:

ԹԵՐԹ՝ 179. չգրուած՝ 1բ, 2բ, 174բ-179բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (Ա, Ժ՝ 11, Բ, Զ, Է՝ 10, ԺԶ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսա­դրոշմ­ներով՝ «GN» եւ «A»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,6x15: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x9,7. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագա­նակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, եզրերը եւ մէջքը փոքր-ինչ մաշուած, թերթերի ստորին աջ եզրերը խոնաւացած, խու­նա­ցած, մի քանի թերթի եզրերը պատռուած. արտատպում հանդի­պակաց էջին՝ Ա. կազմաստառ, ցեցի անցքեր՝ թ. 27, 29-32:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա-174ա Մեկնութիւն սրբազնագործ բանից ան­­մա­հարար խորհրդոյ սրբոյ պատարագի, արարեալ ի տեառնէ Ներսիսէ հոգեփայլ սրբոյ արքեպիսկոպոսէ Տարսոնի Կիլիկոյ տան, գաղափարեալ բաղդատու­թեամբ ոմանց ընտիր օրինակաց

Տե՛ս ձեռ. 441, 45ա-117բ: Ցանկ/չիք: ա/3ա: բ/3բ7բ: գ/7բ-8ա: դ/8ա-10բ: ե/10բ-1ա: զ/11ա-8ա: է/18աբ: ը/19աբ: թ/20աբ: ժ/20բ: ժա/21ա-2ա: ժբ/22աբ: ժգ/23ա: ժդ/23բ-9բ: ժե/29բ-30բ: ժզ/30բ-1ա: ժէ/31բ-2ա: ժը/32բ-8բ: ժթ/38բ-9ա: ի/39ա-42բ: իա/42բ-3ա: իբ/43ա-6բ: իգ/46բ-8ա: իդ/48ա-9ա: իե/49ա-50ա: իզ/50բ-1ա: իէ/51աբ: իը/51բ: իթ/51բ-2ա: լ/52աբ: լա/52բ-5ա: լբ/55ա-6ա: լգ/56ա-7բ: լդ/57բ-8ա: լե/58ա-9ա: լզ/59ա-60ա: լէ/60ա-4ա: լը/64աբ: լթ/65ա-8բ: խ/69ա-72բ: խա/72բ: խբ/73աբ: խգ/73բ-4ա: խդ/74աբ: խե/75ա-6ա: խզ/76աբ: խէ/76բ-7ա: խը/77բ-8բ: խթ/79ա-80բ: ծ/80բ-1ա: ծա/81ա-91ա: ծբ/91ա-2ա: ծգ/92ա-3բ: ծդ/93բ-9ա:ծե/99ա-101բ: ծզ/101բ-10բ: ծէ/110բ-3ա: ծը/113ա-27ա: ծթ/127բ-8ա: կ/128ա-9բ: կա/129բ-31ա:կբ/131ա-9ա: կգ/139ա-40բ: կդ/140բ-1բ: կե/141բ-2ա: կզ/142ա-3բ: կէ/144ա-6բ: կը/146բ-7ա: կթ/147բ: հ/148ա-9ա: հա/149աբ: հբ/149բ-51ա: հգ/151աբ: հդ/152ա-58ա: հե/158ա-9ա: հզ/159աբ: հէ/159բ-60բ: հը/160բ-61ա: հթ/161ա-2բ: ձ/162բ: ձա/162բ-3ա: ձբ/163աբ: ձգ/163բ-9բ: Յիշատ. նախագաղ. օր./169բ-74ա (ձեռ. 441, 123ա-4բ):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

2ա Ի զբօսանս հոգւոյ գրասիրի տեառն Կարա­պե­տի ազգաշահ սրբազան արքեպիսկոպոսի Հայոց եւ ծայրագոյն վիճակաւոր վերատեսչի բնակչաց Կարնոյ մայրաքաղաքի եւ այլոց, գրչութեամբ ձեռնասուն աշա­կեր­տաց նորին սրբազնութեան մտերմի Գրիգորի ապար­դիւն մանկավարժի Շաքարճեան Կարնեցւոյ, ի շնորհիւ նորուն սրբազնութեան հաստատեալ մայր դպրատան Կարնոյ. ի 1827 ամի Տեառն, ի մարտի 20:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «[Печ. А[халцы]хской град­ской пол[иции]» (շար. դժուարընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբրո­նա­ցի, Մեկնութիւն պատարագին», 1ա՝ «195/2760», 1ա՝ «Հմր 193/48/», 1ա՝ «1827 Մ[եսրոպ] եպիս[կո­պոս]»:


2761

ՆԵՐՍԷՍ ԼԱՄԲՐՈՆԱՑԻ, ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ ՍԱՂՄՈՍԱՑ

ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ

ՌՃԻԹ. 1680


ԳՐԻՉ՝ Երեմիա: ՍՏԱՑՈՂ՝ Նահապետ վրդ.:

ԹԵՐԹ՝ 535+4 (կրկն.՝ թ. 1, 32, 318, 498). չգրուած՝ 1աբ, 1դ, 534ա-5բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԵx12 (ԽԵ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. շեղանկիւն ողկոյզ, 2. գլանաձեւ պատ­կեր, մէջը՝ «AP©PI» վերեւում՝ բուսական զարդ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,6x17: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (16x11. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 35-37: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագա­նա­կա­գոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կարմիր կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ+, Գ, Դ, թուղթ, չգրուած. լուսագծերով:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1գ: Ճա­կա­տա­զարդ՝ 95ա, 174բ, 246ա, 306ա, 354բ, 395բ, 473ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական, թռչնային, յուշկապարիկ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը, եզրերը եւ դռնակը մա­շուած, երեքական կապիչները, նրանց մետաղէ վարդեակ հիմ­քե­րը եւ վարդեակահիմք մետաղէ գամերն՝ ընկած, տեղ-տեղ խո­նա­ւութեան, խունացման հետքեր, ցեցի անցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Մեկնութիւն Սաղմոսացն Դաւթի, արարեալ ի Ներսիսիէ Լամբրօնացւոյ.

Տե՛ս ձեռ. 990, 2ա-730բ: Նխդր./չիք: Նխ./չիք: ա/1գ-95ա: բ/95ա-174բ: գ/174բ-245բ: դ/246ա-305բ: ե/306ա-54ա: զ/354բ-95բ: է/395բ-473ա: ը/473ա-533բ: Յիշ. յեղ./չիք:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

473ա Ստացօղ տառիս յոյժ ցակալի,

Նահապետ վարդապետ արի,

գովեալ գնտին սուրբ Պետ[ր]ոսի

ի բարեաց լի եւ անթերի:

Որ ցանկացաւ հոգով իլի

այս քաղցրահամ բուրաստանի.

մեծին Դաւթի երգարանի՝

մեկնեալ Ներսէս Լամբրոնացի:

Ետ գծագրել տենչմամբ իլի

յԵրուսաղէմ սուրբ քաղաքի,

թվին հայոց մեծաց զարմի

ՌՃԻ. եւ իննի (1680):

Մաղթեմ յիշել զստացող տառի՝

զվերոգրեալ սպասաւոր բանի,

նա եւ զթարմատ մեղօք է լի

զԵրեմիայ սորին գծողի.

եւ Տէր Աստուածըն ամենի

ողորմեսցի զմեզ յիշողի:

533բ Եւ որպէս դիւրին է նաւավարին ի ցամաք ելանել, նոյնպէս դիւրին է եւ ցնծութիւն գրագրին Աս­տուծով ի կատարն հասանել:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պհպ. Գա. (ԺԸ. դ., նոտրգիր) «Յիշատակ է գիրգս/// վարդապետին»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 95ա, 174բ, 246ա, 306ա՝ անընթեռ­նե­լի:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբ­րո­նացի, Մեկնութիւն սաղմոսաց (2)», Պհպ. Աա՝ «203/2761», Պհպ. Աա՝ «ՌՃԻԹ. – 1680 Մ[եսրոպ] եպիս[կո­պոս]»:


2762

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ԺԸ. դար


ԹԵՐԹ՝ 121 (գրչի էջակալում՝ 1-236, որ է՝ 1ա-119բ). չգրուած՝, 51աբ, 120ա-1բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԲx10 (Գ՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լու­սա­գծե­րով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ եւ այլ՝ եզրահատման հե­տե­ւանքով անընկալելի պատկերներ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,7x15: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (15,5x9,5. սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 23: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցա­կո­ղերը՝ կապոյտ եւ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ+Գ, Դ, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – (գծանկարային) Ճակատա­զարդ՝ 1ա, 52ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդա­գիր՝ թռչնագիր, կենդանագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վար­դագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, տեղ-տեղ ցե­ցա­կեր. թերթերին խոնաւութեան, խունացման եւ սնկի հետքեր, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ Պհպ. Բա, 51ա. ցեցի անցքեր՝ Ա. եւ Պհպ. Բ, 119:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-37բ [Բանք տոմարականք՝ Յովհաննու Սար­կաւագի]

Տե՛ս ձեռ. 2180, 430ա-63բ: ա/1ա-3ա: բ/3ա-8ա: գ/8ա-13բ: դ/13բ-7ա: ե/17ա-9ա: զ/19ա-20բ: է/20բ -1ա: ը/21ա-5բ: թ/25բ-6ա: ժ/26բ-8ա: ժա/28ա-9ա: ժբ/29ա-34բ: ժգ/34բ-5ա: ժդ/33ա-7ա: Եւ զայս գիտեսջիր/37աբ:

Բ. 37բ-50բ [Այլք բանք տոմարականք]

Տե՛ս ձեռ. 2180, 464ա-75ա: 1/37բ-9բ: 2/42աբ: 3/42բ-5բ: 4/45բ-9ա: 5/49ա-50բ:

ՅԱՒԵԼԵԱԼ՝

1. 40ա-1ա Ասասցուք եւ վասն երկրորդին, որ է աւե­տեաց Աստուածածնին – Արդ, այսմ օրէ թուեա՛ մինչեւ Աւետիս սրբոյ Կուսին... Զ. ամիս անսխալ, մին­չեւ յապրելի Է.: Այսքան յաղագս երկրորդ աւուրն:

2. 41աբ Իսկ վասն երրորդի աւուրն այսպէս գի­տեա՛ – Արդ, աստի մինչ ի ծնունդն Քրիստոսի թուեա՛... մնա Ե., որ է Ե.շաբթի: Յաղագս երրորդին այսքան:

3. 41բ Եկեսցուք զչորրորդն ցուցցուք, որ է Մկրտու­թիւն – Իսկ ի Մկրտութեան Քրիստոսի էր թուա­կան Շ.եկին (532)... մնայ Ա., որ է կիրակի: Այս վասն չորրորդ աւուրն ասացաւ:

4. 41բ-2ա Եկեսցուք եւ ասասցուք զԵ.երրորդ աւուրն, որ է Խաչելութեան – Իսկ ի խաչելութեան Քրիս­տոսի էր թուական Շ.եկին (532)... օրագիւտ արա՛ եւ գի՛տ, զօր Խաչելութեան ուրբաթ:

Գ. 52ա-117ա Անանիայի Շիրակունոյ Համարողի առ խոստացեալսն

Տե՛ս ձեռ. 2180, 478ա-537ա: ա/52ա-3ա: բ/53բ-57ա: գ/57ա-60ա: դ/60ա-2ա: ե/62ա-71ա: զ/71ա-4բ: է/74բ-5ա: ը/75ա-6ա: թ/76ա-80ա: ժ/80ա-8բ: ժա/88բ-9ա: ժբ/89ա-91բ: ժգ/91բ: ժդ/91բ-2ա: ժե/92ա: ժզ/92ա: ժէ/92բ: ժը/92բ: ժթ/92բ-4ա: ի/94աբ: իա/94բ: իբ/94բ: իգ/94բ-5ա: իդ/95ա: իե/95ա: իզ/95ա: իէ/95ա: իը/95բ: իթ/95բ: լ/95բ-6ա: լա/96աբ: լբ/96բ: լգ/96բ: լդ/96բ: լե/96բ-7ա: լզ/97ա: լէ/97աբ: լը/97բ: լթ/97բ-8ա: խ/98ա: խա/98ա-9ա: խբ/99ա-100ա: խգ/100ա: խդ/100ա: խե/100աբ: խզ/100բ: խէ/101ա: խը/101աբ: խթ/101բ: ծ/101բ-2ա: ծա/102ա: ծբ/102աբ: ծգ/102բ-3ա: ծդ/103ա: ծե/103աբ: ծզ/103բ-4ա: ծէ/104ա: ծը/104աբ: ծթ/104բ: կ/104բ: կա/104բ-5ա: կբ/105ա: կգ/105ա: կդ/105ա: կե/105ա: կզ/105աբ: կէ/105բ: կը/105բ: կթ/105բ: հ/105բ-6ա: հա/106ա: հբ/106աբ: հգ/ 107բ: հդ/107բ-8ա: հե/108ա: հզ/108ա: հէ/108ա-10ա: հը/110ա-1ա: հթ/111բ-3բ: ձ/113բ-5ա: ձա/115բ-6ա: ձբ/116բ-7ա:

Ծնթ. հգ. համարից սկսած՝ 2762 եւ 2180 ձեռագրերի նիւ­թե­­րի յաջորդական կարգը տարբեր՝ խառն է:


ՅԱՒԵԼԵԱԼ՝

1. 106բ ՀԳ. Զի՞նչ է տեսանել զնահանջ կամ ԹԺ.երեակ (19) – Զայսոսիկ այժմ տեսանել յառաջ քան... զի բազմապատիկն անսահման է:

2. 106բ-7ա ՀԴ. Զի՞նչ է՝ ա՛ծ ի վերայ ԹԺ.երեկին (19) – Զօրն եկամուտ, որ ժողովէ... եթող զայն օրն:

3. 107ա ՀԵ. Զի՞նչ է՝ Ե՛րթ ըստ նահանջիցն Ա. եւ թող – Այս խափանք միայն են... Ա. նահանջի թող:

4.107ա ՀԶ. Զի՞նչ է ԺԷ. (17) ապրիլի եւ կամ ԻԵ.ն (25) մարտի ո՛չ նահանջ եւ ո՛չ բազմապատիկ – Այս եկամուտ աւուրն անկումն է... Ե. ամսեան, ժամս ԺԴ. (14):

5. 107աբ ՀԷ. Զի՞նչ է, որ ի մարտի եւ յապրելի լի­նի ԺԳ.աներորդն (13) զատկաց – Այս ի յիշատակ Տեառն ի ժամանակի չարչարանացն... զի հաւասար եւ համախոհ կատարեսցին բնաւքս:

6. 107բ ՀԸ. Զի՞նչ է, որ ի փետրուարի վերջին աւուրն անկանի օրն նահանջի – Սա բան միայն է եւ ոչ օր... եւ յեղանակաց աճումն:

Դ. 117ա-9բ [Քաղուածոյ բանք]

Տե՛ս ձեռ. 2180. 538բ-40բ:ա/117ա: բ/117ա: գ/117բ: դ/117բ: ե/117բ: զ/118ա: է/118ա: ը/118ա: թ/118ա-9բ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ անընթեռնելի, Պհպ. Աա՝ «209/2762», Պհպ. Աա՝ «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս­[կո­պոս]», 56ա՝ «Լուս., յճխպտ Բարսեղ», 56բ՝ «Փիլոն», 119ա՝ «740/1291», Բ. փեղկի կազմաս­տառին՝ «19x5/95»:


2763

ՅԱՅՏՆԻ ԱՊԱՑՈՅՑ ՆՈՐ ՀԵՐՁՈՒԱԾՈՂ ԼԻՆԵԼՈՅ Հ. ՄԻՔԱՅԷԼԻ ՉԱՄՉԵԱՆՑ

ԿԱՐԻՆ

ՌՄՀԷ. 1828


ԳՐԻՉ՝ ոմն աշակերտ մեկենասի: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Գրիգորի Շա­քար­ճեան Կարնեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Գէորգ վրդ. Տէր-Դաւթեան Ձորա­գեղ­ցի:

ԹԵՐԹ՝ 122 (գրչի էջակալում՝ 1-235, որ է՝ 2ա-119ա). չգրուած՝ 1բ, 119բ-22բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԱx12 (Ա՝ 11, Թ, Ժ՝ 10, ԺԱ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. զինանշան, մէջն ան­ըն­կա­լելի պատկեր, 2. բուսական զարդանախշ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x15,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (16,3x10,4. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 22: ԿԱԶՄ՝ ծաղ­կա­թուղթ, մէջքը եւ փեղերի եզրերը շագանակագոյն կաշի, մի­ջուկը ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ. լուսանցա­կո­ղերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Новый рисунок

Նմուշ 3ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր (2ա): Գոյն՝ վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թեր­թե­րին խոնաւութեան հետքեր. ձեռագրի բովանդակութիւնը եւ վիճակը բնորոշող ներդիր թերթ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Շարունակութիւն կամ հաստատութիւն յառա­ջա­գոյն գրեալ մերում տեսարանի կամ յայտնի ա­պա­ցոյց նոր հերձուածօղ լինելոյ վերապատուելի հ. Միքայէլի Չամչեանց եւ բոլոր միաբանութեան իւրոյ՝ քաղեալ ի բուն ձեռագիր գրուածոյ իւրոյ, զոր իբր հրաշիւք ձգեցաք ի ձեռս մեր յամի 1815, մարտ 4:

1. 2ա-18բ [Խնդիր Ա.] – Զոր ինչ միանգամ գրեալ էր յառաջին անդ մերումս տեսարանի երեւեցուցչի մոլար վարդապետութեանց աբբայեանց... գուցէ մնա՞ց եւ այլ ինչ այս միմիայն ասել՝ ես քեզ մեղայ, եւ այսմ եւս յուսամ հանդիպել (վերջ խնդրոյն մարդեղութեան մինչեւ յերես 167):

2. 18բ-104բ Խնդիր Բ.

ա. 18բ-22բ Ի վերայ բղխման Հոգւոյն Սրբոյ – Եւ արդ, վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց յաւարտ հասուցեալ զա­ռաջին վիճաբանութիւն իւր ըստ խելաց եւ ըստ մտաց իւրոց... ի վերայ ձայնին, որպէս ի բազում տեղիս գրոց իւրոց զայս այսպէս պնդէ:

բ. 23ա-6բ Ի վերայ Խաչեցարիւ երգելոյ զսուրբ Աստուածն – Յանդնդախոր պտոյտեաց ալեաց ծովու նման է այս խնդիր... որ կարօղն է տանել՝ տարցի, եւ որ ունիցի ականջս լսելոյ՝ լուիցէ:

գ. 27ա-59բ Ի վերայ եկեղեցւոյ – Եւ արդ, խուզել զայս խնդիր պիտանի է, քան զամենայն... եւ տեսցուք, թէ զի՞նչ խօսի զայնմանէ եւ որով արդարացուցանէ զեկեղեցին Հայոց:

դ. 59բ-69բ Ի վերայ վերջին օծման – Սքանչելի է ճարտարամտութիւն եւ ճարպկութիւն վ. հ. Միքայէլի՝ նոր պաշտպանին ուղղափառութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ... ահա սուր, որով վերջին զօրութեամբ իւրով մխեաց ի սիրտ միսիոնարաց, եւ վէրքն ոչ գիտեմ որպիսի՞ տեղովք ունի բժշկիլ:

ե. 69բ-95ա Վէճ վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց ի վե­րայ ջրախառնութեան, համառօտիւ քաղեալ ի ձեռա­գիր մատենէն իւրմէ – Այս խնդիր ի մէջ ահագին մա­տենի վ. հ. Միքայէլի, նոր պաշտպանչին ուղղափա­ռու­թեան... ուստի զայս ի բաց թողեալ, սկիզբն արասցուք սակաւուք եւս քաղել զբանս նորա, որ եւ ի վերայ տօնի Ծննդեան եւ Մկրտութեան Տեառն:

զ. 95ա-9ա Վէճ վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց՝ նոր պաշտ­պանին ուղղափառութեան հայոց, որ իվերայ տօնի Ծննդեան եւ Մկրտութեան, հա[մա]ռօտիւ քա­ղեալ ի բուն ձեռագիր մատենէն իւրմէ – Թէպէտ չէին կամք մեր ի սոյն խնդիրս պատաղիլ սակս թե­թե­ւու­թեան նիւթոյն... որով դադարէր ամենայն վէճ հակա­ռա­կութեան ի վերայ այսպիսի նիւթոյ, յերես՝ 377:

է. 99ա-104բ Վէճ վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց ի վերայ քաւարանի, համառօտիւ քաղեալ յընդարձակ ձեռա­գիր մատենէն իւրմէ – Յոյժ ճարտար ոք է վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց՝ նոր պաշտպան ուղղափառութեան Հայոց եկեղեցւոյ... ուխտիւք տենչացեալ փափագիմք եւ ի նոյն վայելել ախորժիմք ի փառս Քրիստոսի փրկչին մերոյ եւ Աստուծոյ. ամէն:

Ծնթ. Այլ ձեռքով՝ «Ի հայր Միքայէլ վարդապետէ Չամչեան 1776 երես»:

ը. 105ա-10ա Յայտարարութիւն դաւանութեան վ. հ. Պօղոս վարդապետի Թընկրեան՝ աշակերտի վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց, զոր գրեաց ի վերջին միաբա­նու­թեան եւ հրատարակեաց թէ՛ առ հայս, եւ թէ՛ առ ուղղափառս, որով իւրաքանչիւր ոք քաջ իմանայ, թէ քանի՞ ազգակցութիւն ունի այս դաւանութիւն ընդ վերոյգրեալ բանսն հ. Միքայէլին: Յայտարարութիւն ողջամիտ դաւանութեան մեր Հայաստանեայց եկե­ղեցւոյ – Եկեղեցին Հայաստանեայց ի սկզբանէ եւ այսր ընդունի եւ դաւանի զուղղափառ հաւատս ճշմար­տու­թեան... քան զոր չիք այլ ինչ թշնամութիւն մեծ եւ անօրէնութիւն անտանելի:

–110բ-1բ Գլխաւորումն բանից – Որով եւ վերջին դատումն մտաց մերոց՝ յայտ յանդիման եւ ակներեւ ողջամտաց առնեմք առաջի... զոր ոչ կարեմք ուրանալ, զի աչօք բացօք տեսանեմք եւ տեսեալ իսկ եմք. Վերջ:

–112բ-9ա Ցանկ մատենիս – Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցի, վասն զրպարտչացն, տիրական լռու­թեամբ ակնկալէ այցելութիւն բարձրելոյն... վեր­ջին օծումն է խորհուրդ եկեղեցւոյ, բայց օծանելն իւղով չէ հարկաւոր յոյժ ըստ մեծին Խոսրովու Անձեւացեաց եպիսկոպոսի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

2ա (1815թ., նոտրգիր) Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 2ա:

112ա (1815թ., 1822 թ., նոտրգիր) 1815, փետ­րուար 12, ի Կոստանդնուպօլիս: Իսկ այժմ գաղափա­րե­ցաւ յամի Տեառն 1822, մայիսի 22, ձեռամբ ապար­դիւն իբր սարկաւագ Յօհաննու՝ սպասաւորի Սրբոյ Միածնաէջ Աթոռոյ ծայրագոյն նուիրակ Աստուա­ծատուր արքեպիսկոպոսի սրբազան վարդապետի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

112ա Յորմէ օրինակեցաւ եւ այս՝ հոգունա­կու­թեամբ ն[ուաստ] Գրիգորի վարժապետի Շաքար­ճեան Կարնեցւոյ, ի ձեռն ուրուք յաշակերտաց իւրոց, ի 1828, յունվար 10, ի Մայր դպրատան հայոց՝ որ ի Կար­նոյ քաղաքի: (Այլ ձեռքով)՝ Ի զբօսումն եւ ի վա­յելս Տէր-Դաւթեան ընթերցասէր Գէորգայ խաչակիր վարդապետի Ձորագեղցւոյ եւ ասպետի կայսերու­թեան Ռուսաց:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զի­նանշան, եզերագծով՝«[Печ. Ахалцыхской г]рад­ск[ой] п[олиции]» (դժուարընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Հ. Միքայէլի Չամ­չեան, շարունակութիւն տեսարանի 2», 1ա՝ «233/2763», 1ա՝ «Հմր 19/72/», 1ա՝ «1828 Մ[եսրոպ] եպիս­[կո­­պոս]»:


2764

ԿԻՐԱԿՈՍ ԳԱՆՁԱԿԵՑԻ, ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱՑ

ԿԱՐԻ՞Ն

ՌՃԿԸ. 1719ից յետոյ


ԳՐԻՉ՝ Իգնատիոս:

ԹԵՐԹ՝ 174: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (ԺԵ՝ 2, ԺԶ՝ 4): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ բոլորակ, մէջը սրտիկ, ցածում խաղողի շեղանկիւն ողկոյզ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,8x16,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (14,2x10,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 25: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. + Բ՝, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 1ա: Լու­սան­ցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնա­գիր: Գոյներ՝ շագանակագոյն, կարմիր, կապոյտ, կանաչ:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը՝ մաշուած, թեր­թե­րին խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, եզրերը տեղ-տեղ պատռուած, անհարթ, թանաքի թթուայնութեան հետեւան­քով գրադաշտը մգացած. ցեցի անցքեր՝ 29, 34, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ կազմաստառ Ա, Պհպ. Աբ, 3ա, 123ա, 141ա:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-173ա Համառօտ պատմութիւն ժամանակաց ի սրբոյն Գրիգորէ մինչեւ ցյետին յաւուրս թեւացեալ, արարեալ Կիրակոս ընտրեալ վարդապետի, ի մեծա­հռչակ ուխտն Գետ[կ]այ

Տե՛ս ձեռ. 1518, 181ա-260բ: Նխրգ./1ա-4ա: ա/4ա-51բ: բ/52ա-68բ: գ/69ա-72ա: դ/72ա-4ա: ե/74ա-9ա: զ/79ա-81ա: է/81ա-2ա: ը/82ա-3ա: թ/83ա-5ա: ժ/85ա-9ա: ժա/89ա-90բ: ժբ/90բ-1բ: ժգ/91բ-3բ: ժդ/93բ-6ա: ժե/96ա-7ա: ժզ/97ա-8ա: ժէ/98ա-9ա: ժը/99ա-101ա: ժթ/101ա-2ա: ի/102ա-4ա: իա/104ա-5ա: իբ/105ա-6բ: իգ/106բ-7բ: իդ/107բ-11բ: իե/111բ-2բ: իզ/112բ-3բ: իէ/չիք: իը/114ա -5ա: իթ/115ա-7ա: լ/117ա-8ա: լա/118աբ: լբ/118բ-20բ: լգ/120բ-1բ: լդ/121բ-3ա: լե/123ա-4բ: լզ/124բ-5ա: լէ/125ա-6ա: լը/126բ-7ա: լթ/127ա-8ա: խ/128ա-9ա: խա/129աբ: խբ/129բ-32բ: խգ/132բ-8բ: խդ/չիք: խե/139ա-40ա: խզ/140աբ: խէ/140բ-2ա: խը/142ա-5բ: խթ/145բ-6ա: ծ/146ա -8ա: ծա/148ա-50բ: ծբ/չիք: ծգ/150բ-2բ: ծդ/152բ-6ա: ծե/156ա-7բ: ծզ/157բ-8բ: ծէ/158բ-9բ: ծը/159բ-62բ: ծթ/162բ-4բ: կ/164բ-7բ: կա/167բ-8բ: կբ/168բ-9ա: կգ/169բ-70բ: կդ/170բ-1ա: կե/171ա-3ա:

Ծնթ. Որոշ տեղերում կան լս-ային սրբագրութիւններ: Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Աշ­խա­տա­սի­րու­թեամբ Կ. Ա. Մելիք-Օհանջանեանի, Երեւան, 1961, էջ ՃԳ-ՃԴ. եւ 3-399, ձեռ. n:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

53բ Ձեռս երթա, գիրս մնայ:

88ա Տիեարցտ իմոց աղ[ա]չեմ սղալութեան գրիցս ո՛չ մեղադրել, զի կարի անպատշաճ է տեղն եւ շատա­զրոյց:

148ա Եւ Իգնատիոս գծագիրս յիշել մախթեմ:

152բ Արդ, աղաւթիւք նորա տացէ Աստուած խա­ղա­ղութիւն աշխարհի, եւ մանաւան[դ] Իգնատիոս գրչի:

173ա Աւրհնեալ է Տէրն իմ Յիսուս Քրիստոս:

173բ [Ա]ւրհնեալ է Տէրն իմ Յիսուս Քրիստոս. եւ գո­հանամ զնոյն ամենապարգեւի Հօրն անսկզբնակա­նի, Որդոյն ծնօղ անճառելի, եւ Հոգոյն բղխողի աղբիւ­րա­բար անհատ եւ աննուազ, եւ դաւանիմ զայսպէս եւ անկեալ երկիր պագանիմ եւ հառունչահոս սրտիւ եւ արտօսրալից աչօք օրհնեմ եւ փառաւորեմ առ այն, որ ետ ինձ՝ նուաստիս եւ ամենայանարգիս, եւ չանարգիս իսկ կարողութիւն, որ ածի զսա առ եզր, եւ զի թէպէտ ամենայնիւք սարասիւք մեղանչեմք եւ լինիմք անար­ժան աստուածապարգի բարեացն, այլ նա ինքն իսկ գթած է եւ ողորմած եւ ո՛չ անսա մեղանաց մերոց, սա­կայն փորձութեամբ խրատէ եւ ողորմութեամբ իւրով մխիթարէ եւ պարգեւաց իւրոց արժան առնէ:

Դարձուցից զբանս իմ եւ յայտ արարից տէարցդ իմոց՝ որ պատահեցաւ ի մերում ժամանակի:

Իսկ յորժամ էր թուականն հայոց հազարորդի հա­րիւո­րորդի վեցից տասանց եւ ութներորդի (1719) կա­լուածւոյ ի յամարայնոյ եղանակին, յամսեանն յունիսի Ժ. եւ (բաց).ին, որ էր օր Բ.(երկու)շաբթի՝ ի լուսանալ Գ.(երեք)շաբթի, մէջ գիշերոյ, ի հաւախօսս նախնոյն, որ ամենեքեան ննջեին ըստ սովորական բնութիւնս մարդկայնոյ, եղեւ յանկարծակի ի՛ր ինչ հնչումն սաս­տ[ի]կ, իբրեւ թէ կարկտախառն հողմ, զկնի նորուն գոռումն ահագին, ոչ որպէս գոռումն ամպոյ, այլ ի սան­դարամետէ անթնդոց յուժգնագի բախմամբ |174ա| եւ պառպատմամբ յերկրի: Եւ եղն շարժ անաս<ես>ելի եւ անպատմելի երկրին Կարնոյ, քանզի տկարամտու­թեամբ ո՛չ կարեմք մի ըստ միոչէ ի ձեռն քարտիսի ներտառականի ըստ նոյնոյ տեսակի ճառել, այլ մա­նաւանդ վիպասանական արհեստի արկից առաջի նա­զե­լեացտ, զի ոչ է այս իր առանց քարտիսի մնալ յա­ղագս աստուածախրատ բարկութեանն, այլ արժան է պատմութեան, զի երկիւղ Տեառն ընթերձմամբ արկից զսիրտս մեր: Դարձցուք ի կարգ բանին. եւ յորժամ յո­րո­տայր երկիր, դողայր հաստակառուց թանձրութիւնն նորա, իբր թէ գրաստ ինչ, որ ոչ կարէ մարդ ընթանալն նորա, առ ուղղակի կայ առնել ի վերայ նորա: Եւ այսմ ժարժմանէս փլուզեալ ցնդեցան ամենայն շինուածք գեւղօրէիցն, եւ մնացին ներքեւ փլուզելոցն մարդ եւ անասունք, խայտառակեալ դէմքն եւ պատռոտեալ յո­րո­վայնքն իւրեանց, հեձամղձուք լեալ մեռան ամենե­քեան: Զի յորժամ շարժէր երկիր՝ առաւել շարժմանէն ոստեցուցանէր շինուածքն ի տեղոջէ իւ[ր]մէ, եւ ընթանայր խառնախուռն լինելով քարք եւ կերանք, եւ մարդք ընդ նոսա զարկուցանէր առաջի շինուածոցն եւ զնոյն եւս կործանմամբ ի բաց ցնդեին: Եւ անդ էր տեսիլ այնուհետեւ զաղէտ տրտմագինք եւ զաշխար արժանի ողբոց, քանզի մինչ խուզիլն հողոց, մեռանէին մարդիք ներքեւ տապալմանցն, եւ հանէին մանկունք առաջի հարցն իւրեանց |174բ| կիսամեռք, եւ հոլովք մեռեալք, կուսանք առաջի մարցն, կին ընդ առաջի մարցն, այր ընդ կնոջն եւ այլն ըստ նոյն կարգի: Եւ զմեռեալսն ո՛չ կարէին մի ըստ միոջէ թաղել, այլ խո­րացուցանէին վեհ մի մեծ եւ արկանէին ի միջի նորա զութն եւ Ժ.(տաս)ն միատեղ եւ թաղեալ երթային: Արդ, եւ անդ էր տեսիլ զարտօսր աչաց, աղաղակ ձայնից եւ բեկումն միջաց, բաղխումն քրձից, քանզի բաժանեցան հարք ի որդոց, մայրք՝ ի դստերաց, բարեկամք՝ ի բարեկամաց. տեարք՝ ի յ[ը]նջից, քայքայեցան, բեռեկ­տեցան, մեկուսացան, անգիւտ լեալք ի միմիանց, զի յորժամ հանեին զմեռեալսն ի փլուզելոցն, ոչ կարեին ճանաջել՝ իմն եւ քոյն իցէ: Ահագին էր շարժս այս, զի յորժամ շարժէր, թուլանային եւ լքանէին ձեռք արի արանց, զի ի Տեառնէ էր բեկումն եւ վրէժխնդիր գոր­ծոց մեցոց, քանզի ոչ սովորական էր շարժս այս, այլ յայտնապէս պատիժ պատուհասի էր ստգանք մեղա­նացս: Կայ գեօղ մի Իլիճա, որում էր մօտ նորա ջեր­մուկ, շինեալ էր կամարաձեւ ի վերայ նորա կրօք, ի այ[ս]մ շարժմանէս բեկբեկեցեալ ի տեղոջէ իւրմէ, զարկուցեալ ի մէջ ջերմուկի, եւ եղեւ հողաբլուր, եւ կո­րեաւ, իսկ եւ այլում տեղոջէ երեւեցան սեաւ ակունք: Նա եւ գեօղ մի Խաչկավանք, զոր շինեալ է առաջնոց ժամանակաց, որում ասեն, թէ մասն ինչ կա խաչափայ­տէն Քրիստոսի անդ, ի արեւելից կուսէ պատառեցաւ որմն: Այլ եւ ի մօտ քարորի բըղխեաց աղբիւր մի քաղցր, որոց ջրաղացի միոյ բաւական էր, որքան կայր շարժն, կայր աղբիւրն, իսկ յորժամ դադարեաց շարժն, դադա /// (շար. թափ.):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 111ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ձեռըս կերթայ, գիրըս մնայ: Յիշա՛յ զիս, օվ կարդացող եւ տո՛ւր ողորմի, ասելով. Աստուած ողորմի:

2. 1ա (ԺԹ. դ. սկիզբ, նոտրգիր) Գի՛ր, քեզ ասեմ, արի՛ գընայ օրհնեալ քաղաքդ Արզընկան,Դվնիկ. գի՛ր, քեզ ասեմ, արի՛ գընայ օրհնեալ քաղաքդ Արզըն­կան, Դվնիկ:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝1ա (անընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Կիրակոս վարդա­պետի Գանձակեցւոյ, Պատմագրութիւն 1», Պհպ. Աա՝ «242/2764», Պհպ. Աա՝ «ՌՃԿԸ.-1719, Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 31ա՝ «Թ. ՌՄ[ԽԱ]. (1792)”», 23ա՝ «Այս է ալալ գին թամալն է», 26ա՝ «Ալալ գին է, տեղն է», 49ա՝ «Ասաց», 53բ՝ «Ձեռս երթայ, գիրս մնայ», 111ա՝ «Ձեռս երթ», 122բ՝ այբուբեն, 122բ՝ «Թէոդու»:


2765

ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԱՍՈՂՆԻԿ,ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱՑ

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 87+1 (կրկն.՝ թ. 56): ՊՐԱԿ՝ 1-12x8 (1՝ 2, 2՝ 9, 12՝ 4): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x17: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x11,7. չորս կողմից թանաքով սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշա­գրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 18-19: ԿԱԶՄ՝ ծաղկա­թուղթ, մէջքը՝ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպի­տակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Բ. (սկ.) սպիտակ, չգրուած թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ փեղկերի եզրերը մա­շուած, թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր:


ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-86բ [Պատմութիւն ժամանակաց, արարեալ Ստեփան[ն]ոսի Տարօնեցւոյ՝ Ասողնիկ կոչեցելոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1894, 4ա-100բ: 1/1ա-31բ: Ցանկ/չիք: 2/31բ-79բ: Ցանկ/31բ-32ա: 3/80ա-86բ: Ցանկ/80ա-82բ:(Ա-ԽԸ. Գ-ից յետոյ՝/// շար. չիք): 4/չիք:

Տե՛ս Ստեփանոս Ասողիկ, Պատմութիւն տիեզերական, Երկ­րորդ տպագրութիւն, Ս. Պետերբուրգ, 1885, 438 էջ: Հմմտ. Մա­տե­նագիրք Հայոց, ԺԵ. հատոր, Ժ. դար. Պատմագրութիւն, Եր­կու գրքով, Գիրք Բ., Անթիլիաս – Լիբանան, 2010, էջ 619-832. ձեռ. I:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքին՝ «Ստեփ. Ասողնիկ, Պատ­մա­գրութիւն 2», Ա. փեղկին՝ «Ցուցակ հային սոսաց 12, որ ամենայն բանեայ թէ այն ասաց, թէ որ թպէ նորին» (՞), կազմաստառ Ա՝ «94 97 14 14 16/64», Պհպ. Աա՝ «254/2765 1848 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:


2766

ԳԷՈՐԳ ԽՈՒԲԵԱՆՑ, ՅԱՂԱԳՍ ՎԱՐՈՒՑ ԵՒ ԳՈՐԾՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԱՑ ԷՋՄԻԱԾՆԱՅ

[ԱՍՏՐԱԽԱՆ]

[ՌՄՀԴ.-ՌՄՀԷ. 1825-1828]


ԳՐԻՉ՝ Գէորգ Խուբեանց:

ԹԵՐԹ՝ 192+1 (կրկն.՝ թ. 113. գրչի էջակալում՝ 2-381, որ է՝ 2բ-191ա). չգրուած՝ 1բ, 191ա-2բ: ՊՐԱԿ՝ 1-16x12 (1, 2՝ 13, 16՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. օղակ, 2. «МУШ» ներքեւում՝ 18... 3. «ФПР», 4. «КФММ», 5. շրջա­նա­­ձեւ ցանկապատի ներսում սաղաւարտով մարդ, ձեռքին նի­զակ, դիմացը՝ետեւի թաթերի վրայ կանգնած թագակիր առիւծ՝ ձեռ­քին սուր: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,3x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19x14,2. աջ, ձախ եւ ստորին կողմերից սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 21-26: ԿԱԶՄ՝ ծաղ­կա­թուղթ, մէջքը՝ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, թեր­թե­րի վրայ խոնաւութեան, խունացման եւ թանաքի հետքեր, թեր­թեզեր­քը մաշուած, մանր պատռուածքներ, անհարթ, թ. 113գդ՝ վե­րին մասից կտրած 18 տողի չափ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա-190բ [Գեորգ Խուբեանց, Յաղագս վարուց եւ գործոց կաթողիկոսաց Էջմիածնայ. 1737-1822 թթ.]

2բ-84ա ստ. լս. 2ական տողով [Չափածոյ Նա­խա­բան. ծայրակապ՝ «Ի Գէորգ Մելքիսեդեկեան Խու­բով Խաղբակեան հայկազն իշխանէ լալով սգալով ժողովեալ անպատեհ սրբազնագ»] – Ի գլուխս գրոց եւ յերգս ողբոց արժան է գրել զայս բան սգալի, / կար­դալ ողբալ եւ հառաչել սրտիւ գոչել, զի է զգալի... Ուղ­ղեաց կարգեաց բարեդրութեամբ՝ սահման կոպար եդ բնաւ անցի / ոչ լիովին գրեալ զգործոցն, այլ հակիրճ իմն ճառեալ անցի:

Ծնթ. Ստ. լս-ում սուրբգրային քաղումների հասցէներ:

1. 2ա-3ա Պրակ Առաջին. Սգալի զարթուցիչ – Ող­բալի ողբարան Հայոց՝ բացօղ առականց... զի եւ ինքն գթացեալ ողորմեսցի դարձեալ:

2. 3աբ Պրակ 2. Ցաւակրական ողբերգութեամբ ճառեալ որպիսութիւն կաթողիկոսացն ի Ղազարու սկսեալ – Ի 1737 թուոջ Քրիստոսի ի յընտրելն զՂա­զար եպիսկոպոս Ջահակցի ի կաթուղիկոսութիւն սրբոյ գահին Էջմիածնի... մեծաց եւ փոքունց առ հասարակ եւն, որպէս տեսցի ի ստորեւ:

3. 3բ-4բ Պրակ 3. Կանոն եւ կարգ կաթուղիկոսի ընտրութեան – Սովորութիւն եւ ծէս նախնեաց հոգե­լեացն էր ի բնէ... քանզի ոսոխն անգութ՝ իբրեւ զա­ռիւծ, մանաւանդ նմին հանդէպ գոչէ եւ այլն:

4. 4բ-5ա Պրակ 4. Յաղագս որպիսի ընտրութեան Ղազար կաթուղիկոսի – Ի 1737 թուոջ, ի յընտրու­թեան Ղազարու ընտրեցին զԳրիգոր պատրիարգն Ե­րու­­սաղէմի... բանադրեաց զՂազար եւ նզովաւք ար­գել ո՛չ յիշել զանուն նորին, յիւրումն վիճակի:

5. 5աբ Պրակ 5. Վասն օծման Ղազար կաթո­ղի­կոսի – Բայց ի 1738 թուոջ յօծմանն Ղազարու կաթո­ղի­կոսի... վասն որոյ եւ ի կարճոյ համառօտեմք:

6. 5բ-6բ Պրակ 6. Վասն բռնակալութեան Ղազա­րու կաթողիկոսի – Ապա մինչ ըստ աշխարհակալաց բռնացելոց... ըստ խնդրոյ Ֆաթալի խանին, զոր եւ զկնի հինգ ամսոց հանին:

7. 6բ-7ա Պրակ 7. Վասն խստագոյն տանջանօք տառապացուցանելոյ նորա զեպիսկոպոսունս – Արդ, որպէս պատմի զայնմանէ հայրապետէ... ո՞ր բռնա­­ւոր զայս գործեաց, զոր Տէր մեր հոգեւոր գործեաց:

8.7աբ Պրակ 8. Վասն խաբանօք զՊետրոս բե­րեալ նորանոր տանջանօք չարչարելոյն – Ապա մինչ խայտառակութիւն անձին... եւ բռնաւորաց բռնու­թեամբ բերել տալ կամեցաւ, բայց ոչ յաջողեաց:

9. 7բ-8ա Պրակ 9. Վասն սպանման Նատր շահի եւ թագաւորելոյ Շահռուհի եւ Ատլ շահի – Ապա ի 1747 թուոջ Նատր շահ յաւուր միում խորհուրդ ետ... եւ զեղբայր իւր Իբրահիմ եդ մարզպան ի Սպահան:

10. 8աբ Պրակ 10. Վասն մատնելոյ Ղազարու զիշ­խանսն Երեւանու Հայոց – Յայնմ ամի մինչ կամե­ցաւ կաթողիկոսն... վասն զի միաբանիցն աղաղակք լցին զականջս վշտալուր ազգին:

11. 8բ-9ա Պրակ 11. Վասն աքսորելոյն զՂազար եւ նստուցանելոյն զՔիւթիւր – Զյայսպէսեաց ծփանց ո՛չ յագեալ Ղազարու... եւ Պետրոս՝ յԱթոռն կաթուղի­կո­սութեան (հանապազ յայսպիսի երկպառակութենէ զօրացեալ խրախուսէ համբառնալ զգլուխ չարագլուխն ո՛ եւ իցէ):

12.Պրակ 12. Վասն կուրացուցանելոյ զԱտլ շահ, եւ թագաւորելոյ Իբրահիմայ, եւ ելման Ղազա­րու ի Սեւանայ – Ի նմին ամի Իբրահիմ մարզպան՝ եղ­բայր Ատլ շահայ արքային Պարսից... կացեալ ի կաթո­ղի­կոսութեան ամիսս 10, ահա կաթուղիկոսա­վայել գործ արդարութեան:

13. 9բ-10բ Պրակ 13. Վասն այլոց արարմանց Ղազար կաթուղիկոսի – Պատմեցից եւ զայլ արդարու­թիւնս նորին Ղազարու կաթուղիկոսի... եւ ինքեան զդրամն միայն ժողովել եւ այլն:

14. 10բ-2ա Պրակ 14: Վասն առաջին նուիրակի աշխարհին Հնդկաց – Ապա քան զայն յառաջ Սահակ անուն վաճառական ոմն Երեւանցի... վասն զի ծա­նեան որպիսի ոք լինիլ եւ զինչ լեզու ունիլն:

15. 12աբ Պրակ 15. Վասն որպիսութեան նուիրակ Սիմէօն սարկաւագի – Զկնի այնքան թախանձանացն առեալ Սիմէօնի... զի աստ ոչ գտանին (թողեալ յիւ­րում տեղւոջ պատմել, դարձցուք ի կարգ բանիս):

16. 13ա-4ա Պրակ 16. Վասն դիմելոյ Սիմէօն նուիրակի ի Սուրբ Աթոռն – Ապա բաց յանհամար գանձուցն... շնորհեսցէ Տէր վայելել ձեզ բարեաւ եւ արդարութեամբ. եւ այն է բարին:

17. 14բ-5բ Պրակ 17. Վասն մտանելոյ Սիմէօնի ի Սուրբ Աթոռն եւ ձեռնադրելոյն – Ի մտանելն յԷջ­միածին Սիմէօն սարկաւագի... ողջ լե՛ր հայրապետ Հայոց եւ հայր իմ հոգեծին:

18. 15բ-6ա Պրակ 18. Վասն վաղճանման Ղա­զարու եւ կաթուղիկոսութեան Մինասայ – Ապա յետ այնքանեաց անհանգիստ տառապանաց անձին եւ այլոց... հանդարտութեամբ վարեալ զիշխանութիւն կա­թուղիկոսութեան յամիսս 20, փախեցաւ յանանցն ի 12 մայիսի 1753 ամի:

19. 16ա-7ա Պրակ 19. Վասն յԵրուսաղէմ գնալոյ Սիմէօն վարդապետի ընդ Եաղուբ աղային – Իսկ ի 1752 թուոջ գնաց յուխտ յԵրուսաղէմ... եւ թղթակ­ցու­թեամբ զպասքումն ծարաւութեանց սիրելութեանն ոչ զօրէին զովացուցանել, մինչեւ դէպ եղեն:

20. 17ա-8ա Պրակ 20. Վասն քարոզութեան քօ­սայի եւ Մուսայի – Գոյր յԵրուսաղէմ եւ Մօսէս վար­դապետ ոմն բարձրահասակ... զմեծահարուստ եւ զա­մե­նափարթամ զթագաւորապատիւ հանրահռչակ հո­գե­լոյս իշխանն ի կենաց յայնմ ամի:

21. 18աբ Պրակ 21. Վասն մահուն Մինաս կաթո­ղի­կոսի եւ ընտրութեանն Աղէքսանդրի եւ այլոց – Իսկ հեզահամբոյրն Մինաս կաթողիկոս մինչ ի 1753 թւոջ վաղճանեցաւ... ի վանս Սուրբ Լուսաւորչին, ի 1760 ամի:

22. 19ա-20ա Պրակ 22. Վասն որպիսութեան վա­րուց Յակոբայ կաթողիկոսի – Սոյն այս Յակոբ Շա­մա­խեցի էր այր ճգնազգեաց... որոյ եւ կցեալ ի կաթու­ղիկոսութեան ամս 3 եւ ամիսս 4 վախճանեցաւ:

23. 20բ-1ա Պրակ 23. Վասն ընտրութեան եւ օծման Սիմէօն կաթողիկոսի Երեւանցւոյ – Յայն աւուրսն Սիմէօն եպիսկոպոս Երեւանցի՝ նուիրակն Պօլսոյ... զոր եւ օծին ի 20 ապրիլի, ի 1763 թուոջ, յերեւման Խաչի Կիւրակէին:

24. 21աբ Պրակ 24. Վասն բարեկարգութեան Սի­մէօն կաթուղիկոսի – Զյետ օծման Սիմէօն կաթու­ղի­կոսի... Սուրբ Աթոռն Էջմիածին, որպէս ի ծոց մօր կայ:

25. 22աբ Պրակ 25. Վասն ընծայամատոյց գոլոյ Սի­մէօն հայրապետին, կայսրուհւոյն եւ շահին – Յա­րա­ժամ հոգալով նորա զազգային բարեկարգու­թեանց... այսպիսի ջանադրութեամբ ապահովացուցա­նել զհայկազնեայս տքնէր միշտ:

26. 23ա-5ա Պրակ 26. Վասն գժտութեան ի մէջ Սի­մէօն կաթուղիկոսի եւ Աբրահամ վարդապետի – Մինչ ամենաչար բանսարկուն հին թշնամի... եւ դար­ձաւ ի Սուրբ Էջմիածին եւ անդուստ չուեաց:

– 25ա Հեղինակի՝ «Ցայս վայր զպատմութիւնս ընթերցեալ կամ ի ծերաց լուեալ գրեցի, եւ այսմ հէտէ զականատես եղեալսս գրեմ»:

27. 25ա-8բ Պրակ 27. Վասն շինուածոց Սիմէօն կա­թուղիկոսի – Բայց Սիմէօն կաթուղիկոս ի խաղա­ղանալ երկրին... իբր թէ ի մեռանիլ տեառն վայելողի, որպէս թէ մեռաւ եւ ի վայելելին եւ այլն:

28. 28բ-30ա Պրակ 28: Վասն որպիսի դաւանու­թեան թարգմանին եւ կերլեացն ֆռանկաց – Բայց թարգման նոցին Ստեփան անուն... ապա եւ փափքն մեր հրամայեն թարց զենման արեամբ ուտել եւ պարա­րիլ:

29. 30ա-1բ Պրակ 29. Վասն այլ շինուածոց Սի­մէօն հայրապետի – Յետ այնոցիկ շինեաց Սիմէօն հայ­րապետ նաեւ զարտաքին մարագս... եւ ըստ չափու իւրոցն վշտալի եւ ցաւակոծ կենաց:

30. 31բ-2բ Պրակ 30. Վասն քաջարթուն հետեւո­ղու­թեան օրինաց Սիմէօն հայրապետի – Հոգայր մանաւանդ եւ երկնէր ի սրտի զցայգ եւ զցերեկ... եւ եղեւ քարոզ վասն որպիսութեան հատուցման եւ պատ­ժոց անհնազանդից եւ այլն:

31. 32բ-5բ Պրակ 31. Վասն որպիսի բարեկար­գե­լոյ նորա զկարգ ուսմանց աթոռայնոցն – Արդարեւ իբրեւ հովիւ քաջ... եւ հիւծեալ տոչորեին ցամաքեալ ոս­կերք երանելոյն ի բովս զբաղմանց եւ հիւան­դու­թեանց:

32. 36ա-8ա Պրակ 32. Վասն երկարատեսութեան Սիմէօն հայրապետի եւ պահպանելոյն նորա զկա­թու­ղիկոսացուս յԱթոռն – Ամենաշրջանկատ երկա­րա­տեսութեամբ զօրհասն... այլ քաջ գիտէր, զի յայնմ հետէ արգելեալ լինին հրամանք մեռելոց:

33. 38աբ Պրակ 33. Վասն վարուց եւ կենցա­ղա­վարութեանց Սիմէօն հայրապետի – Հարկ վարկանեմ պատմել եւ զաստուածահաճոյ վարուց... մանաւանդ ի գալ հիւրից եւ երգօք հոգեւորօք բերկրիլն:

34. 39ա-40ա Պրակ 34. Վասն անդուլ աշխատա­նաց Սիմէօն հայրապետի – Իսկ եւ անդադար աշխա­տա­նացն պտուղք էին... ժխ­­տեաց գլ­­խո­վին եւ ոչ կամե­ցաւ վճարել:

35. 40ա-2բ Պրակ 35. Վասն աւերման Հերակլի զԵրեւան. եւ տառապանաց Սիմէօն հայրապետի – Ուս­տի ի 1879 թուոջ մինչ յայտ եղեւ Հերակլայ... եւ կրէին գրաստք Էջմիածնի եւ արքայի:

36. 43աբ Պրակ 36: Վասն պատերազմելոյ Հե­րակ­լի ընդ Երեւանցւոց եւ պաշարելոյ զբերդն եւ մա­հուան Սիմէօն հայրապետի – Յայնմ օրէ սաստկա­ցուցեալ զմարտն... ի 26 յուլիսի, ի Պայծառա­կեր­պութեան կիրակէին, ի 1780 ամին:

37. 44ա-5բ Պրակ 37. Վասն որպիսի զգաստ մա­հուան Սիմէօնի եւ ընտրութեան Ղուկասու – Այսօրի­նակ անըմբերելի ցաւակրութեամբ մարմնոյ եւ հոգւոյ... խղ­­ճա­հա­րեալ ստր­­ջա­ցան,վասն որոյ եւ զֆերմանն հանեալ յղեցին:

38. 45բ-6բ Պրակ 38. Վասն արտաքսման սպա­սա­ւորաց Սիմէօն վեհապետին ի Վեհարանէն – Գրեալ պատարագին եւ պօլսեցւոց եւ զա­նա­զան ա­ռա­ջա­դ­­րու­թիւ­նս... եւ ասաց. Թող աստ մնայ ի գանձա­րանն, եւ երբ պիտայեսցի, տարցես. եւ այլն:

39. 46բ-7բ Պրակ 39. Վասն մահուան մահտեսի Սիմէօնի եւ հրդեհման բնակարանի նորին – Իսկ ի կենդանութեան Սիմէօնի հայրապետին... մինչ հայր եւ մայր իմ հոգելոյսք կենդանի էին (որպէս գրեալն է):

40. 48ա-9բ Պրակ 40. Վասն վարուց Ղուկաս կա­թուղիկոսի – Իսկ Ղուկաս կաթուղիկոս իբրեւ եգիտ զհանգստութիւն... եւ զի՞նչ յօժարաբար ընծայեն, բաւականագոյն է:

41. 49բ-50բ Պրակ 41. Վասն որպիսութեան եւ մահուան Իսահակ արքեպիսկոպոսինԻսահակ արքեպիսկոպոս ի մեծն Պօլսի... վասն որոյ հատուսցէ նմա Տէր յիւրն ամենալի գանձարանէ զհատուցումն:

42. 51ա-4ա Պրակ 42. Վասն որքանութեան աշա­կերտաց մերոց եւ զի՞նչ ուսմանց նոցին – Ուսանօղք յինէն երեք դասք էին... այլ ամենեքեան յագարակս եւ ի վաճառս վաղվաղեն. եւ այլն:

43. 54ա-6բ Պրակ 43. Վասն աւերման Թիֆլիզու եւ աւարման զարդուց Աթոռոյն – Որպէս ի վերայ պատ­մեցաւ... կամ քառապատիկ զգինսն հատուսցեն (զո­րոյ լիակատարն գրեալ եմք ի Պատմութեանն Հայաս­տանի):

44. 56բ-8բ Պրակ 44. Վասն ունակութեանց եւ բարուց Ղուկաս կաթուղիկոսին – Իսկ Ղուկաս կա­թուղիկոս ունակացեալ էր չորիւքս... ուրեմն Սիմէօնն վատնեալ էր, եւ ինքն՝ ոչ:

45. 58բ-60բ Պրակ 45. Վասն անտանելի տառա­պանաց Կուչուրեան Ստեփաննոս եպիսկոպսին – Ըստ սովորութեանն զԿուչուրեան Ստեփաննոս եպիս­կոպոսն Մուլ­քա­նա­չի (այ­սին­քն՝ տա­սա­նոր­դ­­օղ) եդ ի գեղ­ջն Էջ­մի­ած­նի... քան զանբան կարկամեցուցեալ շլացուցնէ զմտացն անգամ լուսաւորութիւնս. եւ այլն:

46. 60բ-2ա Պրակ 46. Վասն առաքման Ղուկասու զԵփրեմ եպիսկոպոս ի Ռուսաստան նուիրակ – Նմին նման եւ վասն նախանձու... եւ Ղուկաս կաթուղիկոս վաղճանեցաւ ի 1799, դեկտեմբերի 29, եւ թաղեցին ըստ օրինին:

47. 62ա-3ա Պրակ 47. Վասն ծագման հակառա­կու­թեանց հակառակաթոռ կաթուղիկոսացն՝ Դա­նիէլի եւ Դաւթի. եւ իսպառ նուաղելոյ եւ (ո՞ գիտէ), որպէս նշմարի՝ եւ վերջանալոյ եւս կաթուղի­կո­սու­թեանն Հայոց եւ լքեալ խանգարելոյ Աթոռոյն Էջ­միածնի – Զկնի ննջման հանգուցեալ տեառն Ղուկասու կաթուղիկոսին... այլ եւ համանգամայն զհօտն վատ­նել, եթէ ոչ ընդունեցեալ լիցի ինքն:

48. 63աբ Պրակ 48. Վասն գնալոյ Դաւթի ի Պօլիս եւ վասն ընտրութեան Յօվսէփայ եպիսկոպոսին – Իսկ յարուցիչն չարեաց եւ աննինջ նպաստիչն... եբաց զանփակելի դրունս անհամար վնասուց, որպէս յայտ­նին յառաջիկայդ:

49. 63բ-5ա Պրակ 49. Վասն պատրիարգութեան Դաւթի եւ աքսորանաց եպիսկոպոսաց ոմանց – Ուս­տի խնդամիտ սրտիւ աճապարեաց... որ եւ դար­ձաւ ան­դ­­րէն փու­թա­նա­կի յԷջ­մի­ա­ծին՝ անդ յագեցուցանել զծարաւ բաղձանացն:

50. 65ա-6ա Պրակ 50. Վասն առ իս գրելոյ Յով­սեփ կաթուղիկոս անուանելոյն զդիտմունս իւր – Գրեաց առ իս Յօվսէփ կաթուղիկոս անուանեալնյԱշ­տար­խա­նու... եւ գործէր ըստ Յուդային, այսինքն՝ Մի՞թէ ես իցէմ:

51. 66բ-7ա Պրակ 51. Վասն վերստին մահսա­րագրութեան միաբանաց եւ խաբեութեանն Դաւթի – Վերստին սիւնհոդոսին ժողով գումարեալ... վասն որոյ հրամայեաց բերել տալ յԵրեւան զբոլոր միաբանսն Էջմիածնի:

52. 67աբ Պրակ 52. Վասն կոչելոյ խանին զմիա­բանսն եւ հարկադրելոյն վասն Դաւթի – Ի ժողովել հրամանատարացն զմիաբանսն յԱթոռայ անտի... զի երդումն վնաս ինչ ո՛չ գործէ ձեզ եւ մեզ:

53. 68ա-9ա Պրակ 53. Վասն խորհրդեանն միա­բա­նացն եւ պատասխանելոյ խանին – Ելեալ միա­բա­նացն ի պալատէ խանին... որովք գաղտնիք եւ գո­ղօնք իւր ոչ մերկապարանոցէին:

54. 69ա-70ա Պրակ 54. Վասն խարդաւանութեան Աստուածատուր եպիսկոպոսին – Արիցեալ եւ նորա անկանէր... եւ արգելիչ բարեաց գտաւ յայնժամ:

55. 70բ-1ա Պրակ 55. Վասն ստանալոյ խանին զկա­շառն Դաւթի եւ կաթուղիկոսացուցանելոյն – Իսկ Մահմատ խանն շտապեալ ի ստանալ զայն գումար... քակտելոյն աներկբայ մնային սպասեալքն (Գրծ. 5. 38):

56. 71բ-2ա Պրակ 56. Վասն պատուելոյ Դաւթի զտաճիկսն եւ անարգելոյն զհոգեւորսն – «Օրհնու­թեանցն յայնժամ հեռի եղեալ յոչ կա­մե­ց­­օ­ղէն» (Սղմ. 108. 18)... զլսելիս բարեբարոյ ընթերցասիրաց է փոյթ փութալի. եւ այլն:

57. 72ա-3ա Պրակ 57. Վասն գալստեանն Դա­նիէ­լի ի յԻւչքիլիսայ եւ օծանելոյն անդ – Զկնի ոչ բազ­մաց աւուրց հասեալ Դանիէլի...ոչ գի­տէ­ին խաղալ զայս­պիսի տղա­յա­կան խա­բե­բա­յու­թեամբ խա­ղս եւ այլն:

58. 73ա-4ա Պրակ 58. Վասն բռնակալութեան Դաւթի եւ փախստեանն միաբանացն – Յայն ժամա­նակսն անտանելի նկատեալզբռ­­նա­բար խս­­տու­թիւ­նսն Դաւ­թի... եւ երջանիկ վայելչութեամբ եւ յարգանօք կեալ:

59. 74ա-5ա Պրակ 59. Վասն որքանութեան ծախուց Դաւթեանցն ի Պօլիս – Իսկ Դաւթեանցն ծա­խուց որքանութիւն (ի Պօլիս կամ յայլ ուրեք)... ընդ վայր կորուսանելն փոյթ ինչ ո՛չ համարեցան, այլ յուսահատութեամբ դարձան:

60. 75ա-6ա Պրակ 60. Վասն անխնայ վատնելոյ Դաւթեանցն դարձեալ ի Պօլիս – Լուեալ զայս համբաւ Դաւթեանցն ի Պօլիս... եւ անաշխատ եւ անպատճառ եւս սատանային, ո՞հ, թէ զո՞րն գրեցից:

61. 76ա-80բ Պրակ 61. Վասն ոմանց տումարացն ծախուց որքանութեանց – Այսու եւ զայլսն զննել կա­րելի է... եթէ գլուխն այն, ա՞յլքն որպէս. դարձցուք ի կարգ բանին:

62. 81ա-4ա Պրակ 62. Վասն Ներսիսի որպիսի ծննդեան եւ զարգացմանն – Հաստատէին արժանա­հաւատք բազումք... եւ ազգաւ եւ ընտանեօք ողնաբեկ խոր­տակմամբ կորնչիլ (1 Թգ. 4. 18). վասն որոյ թողցի:

63. 84ա-5ա Պրակ 63. Վասն ըղձակատարու­թեանց արբանեակաց տառապակրութիւն ազգի Հա­յոց – Քանզի վասն չար ըղձից իւրեանց... գայթակ­ղե­ցուցին սիւնքն կարծեալք, զպարզամիտ եւ ջերմեռանդ ազգն Հայոց:

64. 85բ-6ա Պրակ 64. Վասն մատուցումն անթիւ կաշառաց ի Պօլիս երկոցունց կողմանցն – Պարապ ի Պօլիս չգտեալ եւ դաւ­թեան­ցն յա­ռա­տա­ձեռ­նե­լոյ զգու­մարս կա­շա­ռա­ցն... եւ ի պատիժ մահուան մտանեալ հրա­տարակել էր (ահա մեզ առանց արծաթոյյ յԱստու­ծոյ ընտրեալ կաթուղիկոս):

65. 86աբ Պրակ 65. Վասն գողանալոյ ոսկեղի­նաց, գոհարեղինաց եւ այլ զարդուց – Այսպիսի սնոտի պատճառօք իբր հաստատեալ գոլ կարծելն... եւ յետ աւուրց ինչ փոխեցաւ ի տուն Գաբ­րի­է­լի:

66. 86բ-7ա Պրակ 66. Վասն գողանալոյ Դաւթի զգե­ղարդն աստուածամուխ ընդ այլ զարդուց – Յայնմ միջոցի յաւուր կաղանդին չորեքշաբթի, ի 1802 ամի... եւ ի կաշառակուր խեղդելոց բարեբանեալ գովեսցին եւ այլն:

67. 87բ-8ա Պրակ 67. Վասն բացման գեղար­դունակ արկեղն – Կոչեալ եւ զիս անդ յայնմ գիշերի... զինչ օգուտ, կորայս զհազւագիւտն ժամ բազմաշահ, թէ եւ ստերջացաւ բազմիցս:

68. 88բ-9ա Պրակ 68. Վասն յորդարելոյ իմ զիշ­խանսն յընկրկեցութիւն ազատութեան գեղար­դեանն – Փակեալ զարկղն անդէն, կնքեցաք նոյնպէս ըստ առաջնոյն... եւ ողբալով հետեւեալ եկին ընդ իս 24 ոգիք, ուր եւ ես գնայի:

69. 89ա-91բ Պրակ 69. Վասն որպիսի ժողովելոյ եւ խորհրդակցութեան զարկղն տանելոյ – Յըն­թա­նալն մեր առ արհին... այնք եւս ի հարկէ՝ ի պատ­կա­ռա­­նաց եւ ի յանարգանաց իմոց հարկադրեալք. եւ այլն:

70. 91բ-2բ Պրակ 70. Վասն ժամանելոյ մեր յԱթոռն եւ յափշտակելոյ Դաւթի զարկղն բռնու­թեամբ – Յանագանիլ ուղորդացս՝ հնացեալն աւուրք չարութեան... եւ խղճալիքն սրտահատեալ գայթակղու­թեամբ՝ յաւետել իւրաքանչիւրոցն աշխարհաց:

71. 92բ-4ա Պրակ 71. Վասն ամբոխման միա­բա­նացն եւ անպատմելի անցից գիշերի ճրագալուծին – Յետ այսց ամենայն անցից... մերս հասարակաց զի՞նչ մնայ առնել. եւ այլն:

72. 94ա-6ա Պրակ 72. Վասն զկնի մեր հրաւի­րակս յղելոյն Դաւթի – Յղեաց ապա եւ հրաւիրակս առ մեզ... եւ կրկին խայտառակիս, եւ տարաձայնութիւն չարագոյն բարձրանայ, վասն որոյ լաւ է չխօսիլդ:

73. 96աբ Պրակ 73. Վասն առաքելոյն Դաւթի զկա­շառս եւ փակման դրանց վանացն – Ի մէջ գի­շերին յետ արձակումն ժողովոյն... եւ դարձան խնդա­լով, կատակելով եւ հայհոյելով:

74. 96բ-9ա Պրակ 74. Վասն բանադրելոյն Դաւթի զՔեալ Յօհաննէս եւ զԶօրաբն – Յետ սակաւ միջոցի ոչ արբուցանել կարողանալով զծարաւ մախանացն... բայց Անտօն վարդապետ բժիշկն ազատեաց դեղթափ դեղօք եւն:

75. 99աբ Պրակ 75. Վասն ամէնաողորմածաբար շնորհելոյ զղրամատ Դանիէլ կաթուղիկոսին – յԱմե­նուստ կուսէ վիշտք եւ վտանգք յայնպիսիհո­գե­ւո­րաց բազ­մա­նա­լոյն... ի մեղս՝ ամօթ վարկանին դառնալ յառաքինութիւնս. եւ այլն:

76. 100ա-1բ Պրակ 76. Վասն սուտ մուրհակս սահմանելոյն Դաւթի յանուն Դանիէլի – Իբրեւ գի­տաց Դաւիթ, թէ... վասն որոյ եդ ի կշիռ, թէ ոչ մե­ռա­նիլ, անպատճառ մեռուցանել. եւ այլն:

77. 101բ-2բ Պրակ 77. Վասն սուտ եւ բռնաբար մահ­սարագրութեանցն վասն Դաւթի – Տե՛ս դու ինձ, թէ որպիսի մորթ երկաթի... յայտ առնելով, թէ Ահա գայ բռնութեամբ ստորագրեցուցեալ սուտ վկայութիւն եւ այլն:

78. 103ա-4ա Պրակ 78. Վասն որովք յղելոյ զմահսարսն. եւ առ իս գրեցեալ թղթոցն յայլուստ – Թէպէտ զիւր բռնադատ մահսարսն ակամայ ինձ... գուցէ կողմնակի ընթացուք թերուղի մնասցէ. եւ այլն:

79. 104ա-5ա Պրակ 78. Վասն գրելոյ առ իս եպիս­կոպոսացն, թէ վատնեաց զամենայն. եւ այլն – Բայց քան զամենեսեան առաւել... եւ ոչ տիրիլ ի գործոյն ընդդէմ կոչմանն, այսինքն՝ իշխեցեալ. եւ այլն:

80. 105ա-8ա Պրակ 80. Վասն Անտօն խաբեբայի գալստեանն յԷջմիածին եւ փախստեանն – Առ սրբազանն Եփրեմ առաջնորդ... եւ փչեաց ի նոյ­նում նեն­գու­թեան. թարց զղջ­­ման եւ մե­ղա­յի:

81. 108ա-9ա Պրակ 81. Վասն խաբանօք խոշ­տան­կելոյն զիս Դաւթի – Ի վերայ ամենայնի այսոցիկ ակն ածելով... զի զչեղեալսն առնելով զարմացու­ցա­նէր մինչ զռամիկսն:

82. 109բ-10ա Պրակ 82. Վասն ողոքանօք ներել խնդրելով խիլայելոյն զիս Դաւթի – Յետ այնքան անար­գանաց... յորում զ112 աշակերտս եւ զքահա­նայսն ուսուցանէի:

83. 110բ-2բ Պրակ 83. Վասն փախստեանն արհւոյն Յօհաննու. եւ խանձատելոյն զսպասաւոր նո­րին – Զաւարտ անհիմն եղեռնագործութեանց ան­կայուն նկատելով... անկեալ եդաւ դի անկենդան յորոց գերչաց արդեօք, եթէ ոչ յոչխարամորթ գազանաց. եւ այլն:

84. 113ա-դ Պրակ 84. Վասն Շարիֆ փաշային եւ կաշառամատոյց լինելոյ Կուչուրեանին – Յայն մի­ջոցն եւ Շարիֆ փաշայն... եր­կո­սին ի Ղա­զա­րա­պա­տն ի մի­ում սե­նե­կի շղ­­թա­յեալ ան­սուաղ տայր տք­­նել. եւ տե­ւե­ցին ցու­թն ա­ւուրս (113բ՝ 12 տող թանձր թանաքագծերով ջնջած, յաջորդ թերթերի՝ 18 տողը կտրած, 4 ջնջած):

85. 113դ-5ա Պրակ 85. Վասն գալստեանն Ցիցի­նովի եւ առարկայից Շարիֆ փաշայի – Իսկ քան զայս յառաջ ի 1803 ամի ժամանեալ... եւ ազատեցաք զնոսա կատարելապէս ի բանտահեղձ եւ սովալլուկ մահուանէ:

86. 115աբ Պրակ 86. Վասն առաքման իբր դես­պանաց խանիցն, այսինքն՝ Էյնալ խանի եւ այլոց – Ընդ պայծառ Թէմուրազ Օրբելիանին... ի գերեզմանս օտարաց ամփոփել հրամայեաց:

87. 116ա-7ա Պրակ 87. Վասն ձեռնադրութեան Գէորգ եւ Աստուածատուր քահանայից – Յամենայն անկանոն եւ անսահման ապօրինաւորութեան... այլ յե­կե­ղեցւոջ Անանիայի առաքելոյն ձեռնադրեալ, անդէն մնացին:

88. 117աբ Պրակ 88. Վասն առաքման Ասլան բէ­կի ի Թիֆլիզ. եւ պատգամաց Շահզատային – Յետ երթեւեկութեան Էյնալ խանի... եւ ի չարագոյն չարեաց ոչ երբէք ձանձրացաւ (Սղ. 35. 5). եւ այ­լն:

89. 117բ-8բ Պրակ 89. Վասն ժողովելոյ խանիցն զբնակիչս ի բերդն եւ գալստեանն պարսից – Յանա­գանիլ խանին ընդդէմ հրամանի կուսակալին... եւ յիւրաքանչիւր պատգամատրութեանն 200 ռուբլի տայր դէրվիշին (սակս բազմավտանգ գոլոյ ճանապարհացն (ասէին):

90. 118բ-9բ Պրակ 90. Վասն դարձման կուսակա­լին յԵրեւանու յԷջմիածին – Ի դառնալ կուսակալին հանդերձ զօրօք... բայց զի՞նչ օգուտ, զի պատրեալ անցուցաք. եւ այլն:

91. 119բ-21ա Պրակ 91. Վասն դարձման միաբա­նացն ընդ զօրացն ի Թիֆլիզ – Դարձ արարեալ եւ միաբանաց Աթոռոյն... եթէ զբովանդակն պատմել ձեռնարկցից, քարտէն եւ մելան սղանան:

92. 121ա-2բ Պրակ 92. Օրինակ ամբաստա­նա­կան թղթոց Ներսիսի յարհւոյն Յօհաննու – Ներսէս վարդապետ առ ի բա­րե­րա­րել մե­ծե­րախտ բա­րե­րա­րին իւ­րում... վասն որոյ եւ մեր յառասպելս գրեալ զզուե­ցուցանել չկամելով, թողաք զայլսն:

93. 122բ-4ա Պրակ 93. Այլ օրինակ չարախօսու­թեանց գանգատանացն Ներսիսի – Լցեալ ապա զթերթս բազումս... աղօթարար վասն անգին կենացդ ջերմեռանդ ծառայ վեհազննութեան ձեր նուաստ աբե­ղայ Ներսէս, յուլիսի 19, ի Նոր Նախիջեւան:

94. 124բ-5բ Պրակ 94. Ճշմարտութեան կշիռ որ­պի­սու­թեան գործելոցն Ներսիսի – Ոչ այսչափ միայն, այլ յոյժ անխիղճ... եւ որպէս թէ զվեհանձնու­թիւն իւր մեզ ցուցնէ, զի շնորհազարդեալ եւ այլն գրեալ են:

95. 125բ-8բ Պրակ 95. Այլ հայելի արդարութեան եւ կշիռ խղճմտանաց պատասխան գրեցմամբ – Թող­լով զբազմառիթ սրտահատ... որք խուն իմն անհա­ճոյ թուլոց գրեալքն են. եւ այլն:

96. 129ա-30բ Պրակ 96. Վասն յԷջմիածին գնալոյ շահին եւ տանելոյ զԴանիէլն – Դարձցուք դարձեալ ի կարգ բանին... եւ պատրաստեցաւ ի գնալ շահն ի վաղուեանն:

97. 131ա-2ա Պրակ 97. Վասն դարձման շահին եւ գե­րութեանն Դանիէլի – Մատնելոյն Դաւթի ի սպա­նումն զԴանիէլն... զայսոսիկ տեսիլս գրեալ էին մեզ ի Մօսկով բազումք:

98. 132բ-3ա Պրակ 98. Վասն տառապեցուցա­նելոյ զմիաբանսն Դաւիթ կաթուղիկոսի – Իսկ Դաւիթ մինչ ոչ ետես զիղձ իւր լցեալ... եթէ ոչ անհաւան եւ պախարակիչ առ ամենեսին եւ յամենեցունց:

99. 133աբ Պրակ 99. Վասն ի բանտ կապելոյ ի Թիֆլիզ զՍահակ Մէլիքեանն – Ազդեաց կուսակալին ի Թիֆլիզ Յօ­հան­նէս ար­հին... ի դուռն ողորմութեան դիմել եւ զողորմութիւն վասն նոցա գտանել. եւ այլն:

100. 133բ-5բ Պրակ 100. Վասն կապտելոյ Դաւթի զգոյս Աթոռոյն – Մինչ չեւ եւս գնացեալ էի ի Թիֆ­լիզ... որ ոչ յայլոց դիպուածոց, եթէ ոչ ի սրբութեանցն պատճառեալ:

101. 135բ-6բ Պրակ 101. Վասն բերելոյ Նեսվե­տա­յեվ եներալի զզարդ Աթոռոյն եւ զժողովուրդն Հայոց – Ապա յամենալս իմ ի Թիֆլիզ... անդամալոյծ բանտարկեալ եւ ընչաթափ կողոպտեալ:

102. 136բ-7բ Պրակ 102. Վասն պէս-պէս պատու­հասելոյն Դաւթի զբազումս – Ի փախուցանել պատ­րաստիլն Դաւթի... եւ ոչ որպէս դահիճ եւ բանտապետ, վասն որոյ խոնարհեալ անկեալ երեսօք՝ լռեցաւ:

103. 137բ-9ա Պրակ 103. Վասն զանգթաբար պատժելսն Դաւթի զերեսօքն հարկանելն սարդարի – Ասաց սարդարն դարձեալ վասն անցելոցն եւս... եւ կիրք ողբալի միաբանացն նորին:

104. 139ա-41ա Պրակ 104. Վասն ի Թիֆլիզ մնա­լոյն իմոյ եւ խնդրամատոյց գոլոյս – Վերջ ամենայնի մինչ իԹիֆլիզ...եւ նոքա հետեւէին ըստ հրամանին պատրաստութեան, զի ելցեն:

105. 141բ-3բ Պրակ 105. Վասն վրդովելոյ Ներ­սիսի զբազումս եւ պատճառելոյ զատելութիւնս – Բայց բարեսիրտնԵփրեմ... ուս­տի «ո­րոյ հոգ­ւոյ գո­լն, այ­սու եւս յայտ լի­նի» (Ղուկ. 9. 55)

106. 143բ-4բ Պրակ 106. Դարձեալ վասն խռովա­րա­րութեանցն Ներսիսի – Որ եւ յօրէ մտանելոյն առ սրբազանն Եփրեմ... եւ պատմէ համարձակ զելիցն, զի ի չափահաս եղէ այժմ:

107. 145աբ Պրակ 107. Վասն յանդուգն սնափա­ռու­թեանցն Ներսիսի – Ապա մինչ ըստ ամենայնի տի­րեաց կամաց... եւս խորհուրդ ետու յուղարկել առ Դանիէլ, եւ արար այսպէս:

108. 145բ-7ա Պրակ 108. Վասն գնալոյ Ներսիսի առ Դանիէլ կաթուղիկոս – Ապա ի գնալ Ներսիսի առ Դա­նիէլ կաթուղիկոս... եւ ասպականեաց նոցին Կամ­սարականաց եւս կոխեալ զԱշտարակն:

109. 147ա-9բ Պրակ 109. Վասն մամօնայպաշ­տութեան եւ սնափառութեան եպիսկոպոսաց – Քանզի յետ հոգելոյս հայրապետացն Յակոբայ եւ Սիմէօնի մեծի... ընդ մեր եւս պատասխանատու զնոսա գիտելով. եւ այլն:

110. 149բ-51բ Պրակ 110. Վասն բերելոյ Ահմատ­խանի զԴանիէլ եւ նստուցանելոյ կաթուղիկոս – Յորժամ ասպանջական Դանիէլի... եւ հաստատեցին զԴանիէլ՝ զհաստատեալն եւ ի Ն. Կ. մեծութենէ:

111. 152ա-5ա Պրակ 111. Ի գնալն Ներսիսի առ Դանիէլ, թէ զի՞նչ ինչ գործեաց – Ապա որպէս ի վերայ ասացաւ... վասն որոյ գործէին անիրաւութիւնք անգրելիք:

112. 155բ-6բ Պրակ 112. Վասն վրէժխնդրութեան սար­դարին եւ տուգանելոյն զՆերսէս – Ի լսել սարդարին զհամբաւ ինքնագլուխ... թեթեւացուցին զպատիժ մահուանն Ներսիսի եւ համախոհիցն:

113. 156բ-7բ Պրակ 113. Վասն տուժելոյն Ներ­սի­սի զայլ եւս տուգանս վասն Վրթանիսի ե այլւն – Իսկ Ներսէս՝ զհոգեկիցն իւր Վրթանէս... եւ ամբարտաւա­նութեան ըղձից, զոր աշխարհ ոչ բովանդակէ:

114. 157բ-8ա Պրակ 114. Վասն ընտրութեան Եփ­րեմ կաթուղիկոսին եւ նենգութեան ոմանց – Ի հրաւիրելն զԵփրեմի կաթուղիկոսութիւն... եւ սաս­տեաց Ներսիսի ոչ առնել զայն խստապարանարոց ժան­տու­թիւն:

115. 158ա-62ա Պրակ 115. Վասն հրաւիրակացն Եփրեմայ ի կաթուղիկոսութիւն – Ապա ի հրաւիրել զԵփրեմ առաջնորդն... եւ լուեալ՝ ազատեցաւ ի տա­ռա­պանաց մտատանջութեանն. եւ այլն:

116. 162ա-5ա Պրակ 116. Վասն այլ արարմանց Ռէթէոս հրաւիրակին – Յայսպիսի վրդովմունս եւ ի խռո­վարարութիւնս... կամ ընդ այս ինչ կնոջ նստաւ եւ այ­լն, եւ այ­լն. զորս ան­լ­­սե­լիս ա­սեն:

117. 165ա-6ա Պրակ 117. Վասն համեմատելոյ արարմանց Ռէթէոսի ընդ Պօղօս եպիսկոպոսին – Եթէ զայսոսիկ գործս բաց յԱշատարակեցւոց... եւ յայլուր արարեալ մինչ զ16.000 տնաւորսն ֆռանկա­ցուցեր. եւ այլն:

118. 166ա-7բ Պրակ 118. Վասն եւ ոմանց գործոց գեղարդակիր արհւոյն՝ համեմատելով սոցա – Լսելոյ արժանի գործք Յօհաննէս արհւոյն... յանձնցաք աւագ լուսարար արքեպիսկոպոսին:

119. 167բ-8բ Պրակ 119. Վասն դառնալոյ արհւոյն փախստեամբ ի Թիֆլիզու – Իսկ արհին Յօ­հան­նէս զկնի... կրեաց զտանջանս անտանելիս նահա­տակաբար, որպէս տեսցի:

120. 168բ-72ա Պրակ 120. Վասն անխնայ տան­ջելոյն պարսից զՅօհաննէս արհին – Ի գոռալ եղբօր շահին Պարսից... եւ զաշտարակս վասն նոցա բարձրա­ցուցանեն. եւ այ­լն, եւ այ­լն:

121. 172բ-4ա Պրակ 121. Վասն պարգեւատրեալ դարձման կաթուղիկոսին ի Ս. Պ.Բուրգայ – Եւ այն­պէս՝ մինչ կաթուղիկոսն տակաւին... յորժամ անկաւ ի մէջ անհաւատարմաց եւ նենգաւոր թշնամեաց մա­նաւանդ:

122. 174ա-5բ Պրակ 122. Վասն որպիսի ուղ[ղ]որ­դութեան տեառն Եփրեմայ կաթուղիկոսին – Եւ ի չուել կաթուղիկոսին ի Ս. Պ. Բուրգայ... մարգարէու­թիւնն յանձն իւր կատարեցաւ, որպէս գրեցաւ:

123. 176աբ Պրակ 123. Վասն ի Թիֆլիզ մտանելոյ Եփրեմ կաթուղիկոսին – Ի մտանել կաթուղիկոսին իԹիֆլիզ... եւ ի չարախօսաց չարակնեալ եւ մատնեալ. եւ այլն:

124. 177ա-8ա Պրակ 124. Վասն յԷջմիածին գնա­լոյ Եփրեմ կաթուղիկոսին – Ելեալ ի Թիֆլիզու նովին մեծարանօք... եւ այսու կենօք կառավարիւր կա­թու­ղիկոսն Հայոց:

125. 178բ-80ա Պրակ 125. Վասն դառնալոյ Կար­բեց­ւոյն յԷջմիածին ի նուիրակութենէ – Եւ այնպէս բռնակալեալ նոցա ոչ կաթուղիկոսական... եւ խա­բէկան կեղծաւորութեամբ հանդերձցաւ ելանել անտի:

126. 180բ-1բ Պրակ 126. Վասն որպիսի ելանելոյն Ներսիսի յԱթոռոյն եւ համախոհից նորին – Քանզի եւ Գրիգոր վարդապետ հարազատ գանձապետ կա­թուղիկոսին... եւ ընդդէմ ամենայն օրինաց առնէ, եւ անմեղ է:

127. 181բ-4ա Պրակ 127. Վասն գալստեանն հա­ճի Նանային – Մինչ տակաւին էր Ներսէսն յԱթոռոջն... զոր յայտնի կամ անյայտ կլնել ունին ի հարկէ:

128. 184բ-5ա Պրակ 128. Վասն որպիսի արար­մանց եւ արդարութեանց Ներսիսի – Ոչ թէ զամենայն արարս նորին բովանդակել... դատեսցեն արդա­րազննին խոհականք:

129. 185ա-8ա Պրակ 129. Վասն յԱրցախ գնալոյ կաթուղիկոսին եւ մերկանալոյ իկաթուղիկոսու­թենէն – Ի գալն յԱրցախկաթուղիկոսին յԵփրեմայ... վասն որոյ եւ ի նոցունց կողմանէ Աստուծով մխի­թարեմք:

130. 188ա-90ա Պրակ 130. Վասն վերադառնալոյ Կարբեցւոյն ի վիճակացն Պօլսոյ եւ գերելոյն – Ապա ի վերադառնալ Կարբեցւոյն ի Կարին... զգենուլ ինք­նին. արդարեւ սքանչանալի լրբութիւն:

131. 190աբ Պրակ 131. Վասն պատասխան գրե­լոյ շահզատային առ Ներսէսն – Ծանուցեալ իսկոյն շահզադային զխորամանկութիւն Ներսիսի... բայց զի՞նչ օգուտ. էանց:

Տե՛ս Գ. Տէր-Վարդանեան, Գէորգ Խուբովի նորայայտ երկը իբրեւ ԺԸ-ԺԹ. դարերի Հայաստանի եւ հայ-ռուսական յարա­բե­րու­թիւնների պատմութեան սկզբնաղբիւր.- Բանբեր Մատենա­դա­րանի, հտ. 13, Երեւան, 1980, էջ 192-202 (ստորագրուած՝ Յու. Վարդանեան):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս Բվնդ՝ 25ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի վայելում Յ. Եառալեանց:

1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Անչափ գանձ է այս, զոր կտեր պահեա՛ եւ մի՛ կորուսաներ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Պ]ատմութիւն ///ամառ/// գրակ/// կաթուղի[կ]ոսաց ///» (դժուարըն­թեռ­նելի),Պհպ. Աա՝ «259/2766», Պհպ. Աա՝ «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «[Բ]գդեզէըթժիլ, վերմակ, որ է եօրղան»


2767

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՉՈՐԻՑ ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՈՑՆ

ԺԸ. դար


ԹԵՐԹ՝ 465+4 (կրկն.՝ թ. 1, 466, 467, 468). չգրուած՝ 36աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԱx12 (Ա՝ 11, Բ, Ե, Զ, Ը, ԺԲ, ԺԵ, ԻԲ, ԻԷ, ԻԸ, Լ, ԽԱ՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ էգ առիւծ՝ առանց բաշի, «AG»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x17,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միա­սիւն (17,5x12,2. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 28: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն կա­շի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Գոյներ՝ կարմիր, նարնջի:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, տեղ-տեղ քեր­ծուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան հետքեր. առաջին պրակի 1ին թերթը դարձուած է Ա. փեղկի կազմաստառ, որի տակ գիր է նշմարւում. թերթակալումն արուած թանաքով՝ Մատենադարան մտնել­ուց առաջ, 343բ՝ գրադաշտի վրայ փակցրած 3 տողի լայնքի այլ թուղթ. մանր անցքեր թ.՝ 15, 45, 97, 368:


ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-465բ [Պատմութիւն չորից ժողովոցն, որ ի Նի­կիայ, ի Սարդիկիայ, ի Կոստանդնուպօլիս եւ Յե­փե­սոս]

Տե՛ս ձեռ. 1776, 4ա-327ա: ա/1գ-35բ: բ/37ա-57բ: գ/58ա-76բ: դ/77ա-465բ: [«Նախապատմութիւն սուրբ ժողովոյն Եփե­սոսի»]/77ա-85բ: 1/86ա-147ա: 2/147ա-318բ: ա/147ա-226բ: բ/226բ-31ա: գ/231բ-3ա: դ/233բ-9ա: ե/239բ-53բ: զ/254ա-318բ: է/չիք: 3/319ա-465բ:

– Յիշ. թարգմ. 35բ (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Թարգմանեալ ի նուաստ Յակոբ դպրէն, ի լեզուէն յունաց եւ լատինացւոց, ի փառս Աստուծոյ եւ ի զուարճութեան Հայկազունեաց:

Լս-ներում սուրբգրային քաղուածքների տեղիների նշում­ներ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պատմութիւն տիե­զերական ժողովոց համառօտ 1», Պհպ. Աա՝ «268/2767», «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», «Հմր 179», «4.»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա՝ անընթեռնելի:


2768

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(Բաղկացած է չորս տարբեր ձեռագրերից)


ԹԵՐԹ՝ 159+1 (կրկն.՝ թ. 1աբ): ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ շա­գանակագոյն եւ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տա­ռը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, լուսան­ցա­կո­ղերը գունաթափուած, կազմաստառների տակ տպագիր թերթեր (անընթեռնելի), թերթերին խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, գրադաշտը սահմանագծուած:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Յօ]վհաննու սար­կաւագի [Բ]երիացւոյ. Վէպ Կարթագինեայ»: 1գ՝ «278/2768», 1գ՝ «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:


ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԿԷ.1818

ԳՐԻՉ՝ԶաքարիաԳուլասպեանցՏփխիսեցի (4ա-21ա, 21բ-25ա), Անանուն՝ 29ա-66բ: ՍՏԱՑՈՂ՝Ստեփաննոսարքեպս. Ենօ­քեանՏփխիսեցի:

ԹԵՐԹ՝ 67+1 (1աբ, 1գդ-67. գրչիէջակալում՝ 1-34, որէ՝ 4բ-21աեւ 230-305, որէ՝ 29ա-66բ). չգրուած՝ 1աբ, 1դ, 2բ, 3բ, 25բ-8բ, 29բ, 67աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-6x14 (1՝ 13, 2, 5՝ 11, 3՝ 5): ՆԻՒԹ՝կա­պոյտթուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմներով՝ 1. թագակիրո­ճա­­ւորուածզինանշան, մէջըեղջերագաւաթ, որիտակ՝ «CalHONIG», 2. 1աբ՝անընկալելիպատկեր, 3. 1գդ՝ «GFA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,9x15,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (17,5x12,7. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 17ա): ՏՈՂ՝ 24-31:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 17ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը մգացած, թ. 18, 19՝ հիմքից պոկուած. արտա­տպում­ներ հանդիպակաց էջերին՝ 1ա, 1դ, 15ա, Թ. 5, 43՝ ցեցի անցքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-10բ [Տիտղ.]ՎԷՊ ԿԱՐԹԱԳԻՆԵԱՅ. յօրի­նեալ Յօհաննու սարկաւագի Բերիացւոյ՝ առն աս­տուած­իմաստի եւ քաղցրաբանի, որ ծաղկեցաւ ի յութ եւ տասներրորդ դարու: Իսկ այժմ օրինակեալ եղեւ յեղծեալ ձեռագրէ, աշխատասիրութեամբ ու­րումն հեքացելոյ յիմաստիցն ճաշակէ, ի Սուրբ Էջմիածին.

ա. Վէպ Կարթագինեայ.Նախաբանք[Յիշ. հեղ-ի] Գիտեմ՝ սիրելի է քեզ, քա՛ջդ գիտնական, կանգ­նումն կարդացեալ հագներգութեանցն հանդէս, վասն որոյ եւ զրոյցս ինչ կարգել զկնի կարեւոր համարիմ քեզ եւ որոց ընդ քեզ՝ առնել վերծանելեացն զբօսանս, քանզի ոչ ակն ի տեսանել եւ ոչ ունկն ի լսել ունիլ զյագուրդ ազդեաց բանն կանխագիր: Եւ թէպէտ անոճ եւ տգեղ տեսակս ունիլ տեսանիցին բանիցս յերիւրք, բայց առ այն ի գութ գորովոյ զիջանել ժտեմ, յիշել, թէ այն ինչ յատուկ է դեռավարժից բազմասխալն լինել: Ուրեմն, կարեկցաբար եւ ողջամիտ սիրով ընկա՛լ զայս, իբր զբռնալիր ափալիցն եւեթ ջուր նուիրեալ առա­տասիրտն այն արքայի:

բ. 4բ-9ա [Վէպք] – Զրուցեն հին աւուրց մատեանք եւ հասու առնեն զմեզ... եւ զօրութեամբ արեան նորա խորտակել զզօրութիւն նոցա եւ զհնարս. ամէն:

գ. 9աբ Վերջաբանք – Բայց դու ե՛կ, տե՛ս ինձ, թե զի՞նչ ի միում եւ զի՞նչ ի միւսում գործեաց գինին... սակաւուք զսովաւ իմաստասիրեալ աշխատասիրեալ:

դ. 9բ-10ա Համառօտութիւն բանիս ճոխութեան – Նախ քան զայս ճոխ ճառեցի զախտին շուայտու­թեան... եւ բարեկրութեանց տիրանել մեծաց:

ե. 10աբ [Տաղ]Ի նոյն կարգ բանք չափականք – Գինին րախատու մտաց եւ սըրտից, / սակաւ ըմպողաց մայր է շատ օգտից... Եւ մեք գործեսցուք այս վեպի վըճառ:

Բ. 11ա-2բ Դրուատ ի վերայ սրբազան քահա­նա­յապետին ամենայն Հայոց՝ ամենապատիւ տեառն Եփրեմայ հոգեպայծառ կաթողիկոսի,ասացեալ ի մեծի հանդիսի՝ ընդառաջաւորութեաննորին բարձր սրբազնութեանն, ի տէր Ստեփաննոս շնորհափայլ վարդապետէ Ենովքեան Տփխիսեցւոյ՝ բնիկ միա­բանէ Սուրբ Էջմիածնի, յամի Տեառն 1820, ի հոկ­տեմբեր 9 (որ է այժմ արքեպիսկոպոս եւ ծայրագոյն նուիրակ ի սուրբ Աթոռոյն ի վերայ Զմիւռնեայն նահանգին)

ա. 11ա-2բ Բնաբան – Հոգին Սուրբ բարձրաձայ­նեալ աւետարանէ բերանով մարգարէին Զաքարիայ... ի պարծանս մեծի Մայր Աթոռոյս Սուրբ Էջմիածին:

Գ. 12բ-16ա Նորին տեառն Ստեփաննոսի ար­քեպսիոկոպոսի Ենովքեան արարեալ յաբեղայու­թեան իւրում՝ յամի տեառն 1820, նոյեմբեր 6- Դրուատ ի վերայ նորին սրբազնակատար քահանա­յա­պետութեան ամենայն Հայոց տեառն Եփրեմայ, ասացեալ ի բազմախումբ հանդիսի հրաշափառ օծութեան նորին

ա. 12բ Բնաբան – Ընտրելագոյն օրիորդքն եւ թագուհիքն մեծի արքային Սողօմօնի... բարձրասցի թագաւոր մեր յըշտեմարանս եւ ի գահոյս մեր:

բ. 12բ-3ա Յառաջաբանութիւն – Ուրախ լերո՛ւք, խնդացէ՛ք, որդիք լուսոյ նոր մեր Սիովնի... բարձ­րաս­ցի թագաւոր մեր յըշտեմարանս եւ ի գահոյս մեր:

գ. 13ա Առաջարկութիւն – Ապաքէն եւ մեք ամենե­քեան մանկունք առագաստի... եւ թագաւորութեան նո­րոյս Իսրայելի՝ բնաւից ազգաց մերազնէից:

դ. 13ա-5բ Հաստատութիւն – Դարձուցեալ ուրեմն զբանս մեր առ քեզ... ո՛վ Հայր մեր հոգեւոր:

ե. 15բ-6ա Վերջաբանութիւն – Իսկ մեք ամենե­քեան շնորհածին որդիք... ամենապատիւ բարձր սրբա­զնու­թեան քում, այժմ եւ յաւիտեանս ժամանակաց. ամէն:

Դ. 16բ-9բ Նորին տեառն Ստեփաննոսի արքե­պիս­կոպոսի ասացեալ յաբեղայութեան իւրում՝ յամի Տեառն 1811, ի մայիսի 4. Ներբողական ծանուցումն ի տօնի Սրբոյ Աթոռոյն Էջմիածնի, առաջի բազ­մա­կանաց, ի մեծահանդէս հացկերութի ամենապատիւ տեառն Եփրեմայ սրբազնակատար կաթողիկոսի ամենայն Հայոց

ա. 16բ Բնաբան – Ընտրելագոյն օրիորդքն մեծ­իմաստ արքային Սօղոմոնի... տարածեալ զսէր ի դստե­­րացն Երուսաղէմի:

բ. 16բ-7ա Յառաջաբանութիւն – Չըքնաղակերտ արքայական գահաւորակս այս Սօղոմոնի... յատուկ այցե­լութեամբ, ողորմութեամբ եւ ճշմարտութեամբ:

գ. 17ա Առաջարկութիւն – Ապաքէն մեծ է գովու­թիւն... ի սմին է ինքն Քրիստոս փառաց թագաւորն երկնի եւ երկրի:

դ. 17աբ Մասն առաջին – Ասացաք նախ, թէ է ամենագեղեցիկ... գահաւորակ արար իւր արքայն Սօղոմոն ի փայտիցն Լիբանանու. եւ այլն. որ ի կարգին է բան:

ե. 17բ-8բ Մասն երկրորդ – Երկրորդ ասացաք, թէ հրաշակերտօղն սորին... գահաւորակ արար. եւ այլն:

զ. 18բ-9բ Վերջաբանութիւն – Այլ քանզի ի մե­րումս յայս ժամանակի նոր մեր այս Սօղոմոնն Քրիս­տոս փառաց թագաւորն... եւ հարազատութեան այժմ եւ յաւիտեանս ժամանակաց. ամէն:

Ե. 19բ-21ա Ծանուցումն վասն վախճանման Յովսէփ կայսերն Նէմցէու ի թուին ՌՄԼԹ. (1790): Ներբողական կերպիւ ասացեալ եղեւ ի քաղաքն Ռօման, ի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին Հայոց, ի Չորրորդ կիւրակէին Մեծի Պահոց, ի մարտի 3. յամի Տեառն 1790, ի ներկայութեան ազնուականացն Գեր­մանիու, որք ի Ռօման, ի տէր Յովսէփ սրբազան արք­եպիսկոպոսէ – Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. ամէն: Բարեպաշտօն ժողովուրդք, ներկայանա­լով մեր այսօր... որք են ենթ իշխանութեան երկուց կայսերացն մեծաց:

Զ. 21բ-5ա Սրբոյ Էջմիածնի բնիկ միաբան Բեր­թու­մեան Պետրոս արքեպիսկոպոսի ասացեալ Քա­րոզ ի բանն Յայտնութեան՝ Յիշեա՛ ուստի անկար. եւ այլն:

ա. 21բ-3ա [Մասն Առաջին] – Յորժամ բարեգութ եւ մարդասէրն Աստուած կամեցաւ զազգն Իսրայէլի... վասն այսորիկ ասէ. Յիշեա՛ ուստի անկար:

բ. 23բ-5ա Մասն 2. Եւ ապաշաւեա՛ – Համա­խմբեալ հոգեւոր եւ յայտ լիցի... վասն որոյ ասէ. Յիշեա ուստի անկար եւ ապաշաւեա՛:

գ. 25ա Մասն 3. Եւ զառաջին գործն քո գործեա՛ (միայն այս):

Ծնթ. շարունակութիւնը՝ 25ա-28բ՝ չգրուած, իսկ 29ա-66բ՝ այլ ձեռքով:

Է. 29ա Պսակազարդ երջանիկ տեառն տեառն Ստե­փաննոսի՝ բարեկարգ արքեպիսկոպոսի մեծի Զմիւռնոյս եւ համայն վիճակաց սորին ուղերձ նուիրանաց պատկառաւոր իմն խոնարհութեան – Հրամանոյն վեհագունից զօրինաւոր եւ զկարելին... եւ ամենայն սրտէ բազմիրանեան ձեր սրբազնութեան նուաստիկ ծառայ Միրզայեան տէր Յովհան Վանան­դե­ցի վարժապետ քահանայ Զմիւռնոյս Սուրբ Ստե­փան եկեղեցւոյ:

Ը. 30ա-59բ Յաղագս պատուոյ քահանայից [թրգմն. Վարդան կրօնաւոր. տե՛ս ձեռ. 5063, 5ա-44ա] – Գերագոյն է յոյժ պատիւն քահանայական... կա՛լ զանձն քո ի խոնարհութեան:

ա. 30բ-2ա Գլուխ առաջին. Թէ արքայական է քա­հանայութեանն պատիւ – Գուցէ անախորժ իմն թուեսցի այս ըստ աշխարհի... եւ առաւել եւս բարձ­րագոյն, քան զայն:

բ. 32ա-3բ Գլուխ երկրորդ. Թէ քահանայք գեր ի վերոյ են քան զմարդիկ, եւ են հրեշտակք – Գերունակ բարձրութիւն քահանայական աստիճանի... հրեշտա­կական գերաշխարհիկ զօրութեանցն գեր ի վերոյ է այս աստիճան: Ընդհանուր յերես 46:

գ. 33բ-4բ Գլուխ երրորդ. Թէ քահանայք են սի­րե­լիք եւ բարեկամք Աստուծոյ – Անզուգական է այս պատիւ... որքան մեծագոյն է եւ սուրբ միզանն Աստու­ծոյ, քան զԱրտաշեսին:

դ. 34բ-6ա Գլուխ չորրորդ. Թէ քահանայքն են Աս­տուած – Զամենայնիւ հրաշափառագոյն եւ զաստուա­ծայ­նագոյն պատուոյ... որպէս եւ սպառնացեալ նոցա Աստուած:

ե. 36ա-7ա Գլուխ հինգերորդ. Հաստատութիւն քահանայական գերազանցութեան բանիւք սրբոց հարց – Բազմապատիկ են ապաքէն բանք սրբոց... որք ճաշակեն ի մարմնոյ նորա եւ ըմպեն յարենէն:

զ. 37աբ Գլուխ վեցերորդ. Զարմանաւոր միաւո­րութիւնն Քրիստոսի ընդ քահանայն ի սուրբ հաղոր­դութեան – Նոյն ինքն յաւիտենական ճշմարտութիւն Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս... եւ արիւն նորա զարդա­րեաց զծնօտս մեր:

է. 37բ-9բ Գլուխ եօթներորդ. Թէ ո՞րքան ճշտիւ համար պահանջեսցի ի քահանայից յաւուրն դա­տաս­տանի – Ով թէ ո՞րքան եւ որպիսի՞ տարբե­րու­թիւն լինիցի... ծանրագոյն եւս դատիցիմք յարարչէն աշխարհի:

ը. 39բ-41ա Գլուխ ութերորդ. Թէ որքա՞ն կա­տա­րելութիւն եւ սրբութիւն պահանջի ունիլ քահանային – Կատարելութիւն եւ սրբութիւն կնիք են քահանա­յից... յաղօթարանս ունիլ զհանգիստ ջերմեռանդ աղօթիւք:

թ. 41ա-2բ Գլուխ իններորդ. Թէ յանցանք քահա­նայից ծանրագոյնս վշտացուցանեն զԱստուած – Ահագին է այս ճառ, եղբա՛րք, ահագին է եւ սարսա­փե­լի... սանձել եւ արմատախիլ առնել պարտաւորեցաք:

ժ. 42բ-6ա Գլուխ տասներորդ. Թէ զիա՞րդ անա­չառ պատժէ Աստուած զքահանայս վասն մեղաց – Առանց ակնառութեան է արդարեւ վրէժխնդրութիւն դատաստանին Աստուծոյ... եւ զանբասիր վարս յան­ձին ստասցուք ի շինութիւն մեր եւ ամենայն աշխարհի:

ժա. 46ա-7ա Գլուխ մետասաներորդ. Թէ որքա՞ն պարտաւորութիւն է քահանայից օրինակ բարեաց լինիլ ժողովրդեան – Այս պարտաւորութիւն անտի յառաջանայ... եւ այլ ամենայն հարկաւոր եւ ի բարի ձիրս հոգւոյ:

ժբ. 47ա-8ա Գլուխ երկոտասաներորդ. Թէ ո՞րքան հարկաւոր է քահանայից առնիլ զգիտութիւն – Որք ի բարձրագոյն խորհրդոցն կարգեալ են ի սպաս պաշ­տաման... որով լիցի մեզ ազատութիւն յանզերծ դա­տա­պարտութեան անտի:

ժգ. 48ա-50ա Գլուխ երեքտասաներորդ. Թէ որ­քա՞ն զազրոտի է անմաքուր պղծութիւն ի քահանայս – Գարշ եւ աղտեղի է ապաքէն պղծութիւն մարմնա­կան... ի բաց հրաժարի մերձենալ:

ժդ. 50ա-1ա Գլուխ չորեքտասաներորդ. Թէ պարտ է քահանայից պահել զողջախոհութիւն օրինակաւ քրմացն – Զոր օրինակ հրեշտակային է բարձրութիւն քահանայական աստիճանի... եւ բոլորովին ի նոյն բեւեռեցէ՛ք:

ժե. 51ա-2ա Գլուխ հնգէտասաներորդ. Թէ պարտ է քահանայից հրաժարիլ յաշխարհական զբազմանց եւ յաստուածայինսն պարապիլ – Զբաղմունք կեն­ցաղականք եւ հոգք աշխարհայինք փուշ են վնասա­կար... որ ապականիչն է հոգւոյն բարելաւութեան:

ժզ. 52ա-3բ Գլուխ վեշտասաներորդ. Թէ պար­տա­ւոր են քահանայք խորշիլ յունելոյ զինչս – Աղքա­տու­թիւնն է մի ի գլխաւոր ուխտիցն... որ համայն շքեղու­թեանց է պանծագոյն:

ժէ. 53բ-5ա Գլուխ եօթեւտասաներորդ. Թէ զի՞նչ պարտաւորութիւն է ունողաց զեկեղեցական հա­սոյթս – Եկեղեցական հասոյթքն են մշտնջենաւոր իրա­ւունք ինչ... որք կարող են հնարել զապրուստս վայել­չականս:

ժը. 55ա-8ա Գլուխ ութնեւտասաներորդ. Թէ ցան­կու­թիւն պատուոյ եւ իշխանութեան զեղծումն է եկե­ղեցականաց – Չիք ուրեք, չիք երբէք այնպիսի վնա­սա­կար եւ ապականիչ բարեկարգութեան... զինքն ածեալ մուծանէ:

ժթ. 58ա-9բ Գլուխ իննեւտասաներորդ. Խօսակ­ցու­թիւն Քրիստոսի ընդ երանուհի կուսին Պրիկի­դեայ – Երանելի այս կոյս ըստ իւրումն ջերմեռան­դու­թեան... ի դժոխս քան զայլ՝ ո ոք եւ իցէ ի մարդկանէ:

Թ. 60ա-6բ Յաղագս թերութեանց, որք հանդիպին ի մատուցման սրբոյ պատարագին

ա. 60աբ Պրակ Ա. – Խորհուրդ սոսկալի սուրբ պա­տարագին ըստ ամենաբարձր իւր գերակայութեան... եւ թոյլ տան թերութեան ինչ անկանիլ յամենասուրբն յայն մատակարարութիւն:

բ. 60բ-2ա Պրակ Բ. Յաղագս նիւթոյ պատարա­գին եւ պակասաւորութեանց նորա – Նիւթ մատուց­ման սուրբ պատարագին... ըստ աւանդութեան սուրբ եկեղեցւոյ մերոյ:

գ. 62ա-3բ Պրակ Գ. Յաղագս տեսական բանի սուրբ պատարագին եւ պակասութեան նորա – Տե­սա­կան բանք կատարիչք բարձրագոյն խորհրդոյ... ոչ է պարտ կրկնել:

դ. 63բ-6ա Պրակ Դ. Յաղագս պակասութեան կա­տարիչ պաշտօնէին – Պաշտօնեայ կատարիչ աստուա­ծային խորհրդոյս է ճշմարիտ... բարեբանութիւն ընդ Հօր եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

ե. 66աբ Առազդեցութիւն հեղինակին, առանց ինչ յաւելման – Վա՜հ, ո՛վ թշուառական քահանայ, որ մեռեալ ես յերկինս... որոյ արգանդն դրախտ եղեւ Որդւոյն Աստուծոյ եւ սրբարան Հոգւոյն Սրբոյ. Վերջ:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ.

Պատուականութիւն ձեր, եթէ բարեհաճեսցի մանաւանդապէս առ մեզ խօսի, քան առ այլս աւան­դելով զխրատս զայսոսիկ – Մի՛ բնաւ պատուեր զհա­րուստ անիրաւ եւ բռնաւոր ո[ք] եւ մի՛ արհամար[հ]եր զաղքատ եւ զտնանկ ոք արդար... 8. Մի՛ բնաւ առներ զչար ինչ վասն նենգութեան եւ մի՛ գործեր զխոտս վասն ագահութեան:

Որ իւրում տեառն քաջ ծառայ է,

Նա հարազատ լաւ ծառայ է,

Ոչ ինչ է գին լաւ ծառայի,

Մինչեւ նաեւ թիւ ծառայի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

4աԻ 1818, սեպտեմբերի 26 գծեալ եղեւ վէպս Կար­թագինեայ, ի վայելումն Ստեփաննոս շնորհա­պսակ սրբազան արքեպիսկոպոսին Ենօքեան Տփխի­սեց­ւոյ, որ ի մայրագահն Սուրբ Էջմիածին:

10բ Վախճան վիպասանութեանս. Ընկա՛լ, ո՞ ծայրացեալ սէր եւ պսակագեղ թագ գլխոյ իմոյ, զդոյզն ինչ երկասիրութիւն ձեռին իմում, գոգեա՛ եւ մտաց, զոր բերկրալիր սրտիւ նուիրեմ քեզ, զի սխրալի է ինձ յոյժ առ յինէն առնուլ եւ քեզ առձօնել այն, զի որ ինչ իմ է, քոյ է, եւ որ ինչ քո՝ իմ, վասն որոյ եւ սպասահար­կելս իմ քեզ՝ պարծանք ինձ վարկուցեալ մնամ: Սրբազնութեան ձերում խոնարհագոյն ծառայ՝ Զա­քա­րիա սեւակիր Գուլասպեանց Տփխիսեցի:

ՅԵՏԱԳԱՅԻ ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

2ա (1863թ., շղագիր) Ի 24 փետրուարի, 1863 ամի մի վերին կարգի աջակողմեան ատամս հանի առանց ցաւելոյ:

ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 72 (68-139): ՊՐԱԿ՝Ա-Թx8 (Թ՝ 6)+2: ՆԻՒԹ՝սպիտակթուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝թագովզարդայինզինա­նշան, տակը՝ «DA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միա­սիւն (18,5x13,5-15. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝շղագիր (նոտրա­նման) (նմուշ՝ 70ա): ՏՈՂ՝ 23-29 (138ա-9բ՝ 43-49):

Новый рисунок

Նմուշ 70ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թերթերի եզրերը մաշուած, փոքր-ինչ ծա­լուած, անհարթ, թ. 68-9՝ ցեցի անցքեր, թ. 137 եւ 138 միջեւ անո­րոշ քանակի թերթեր թափուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 68ա-137բ Համառօտ խնդիրք. ծայրաքաղ արա­րեալ ի պէս պէս երեւելի եւ յընդունելի եւ ի հաս­տատուն հեղինակաց:

1. 68ա-96բ Գլուխ առաջին. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան

ա. 68ա-9ա Յօդուած առաջին. Յաղագս զղջման – Խնդիր Ա. Արդեօք որ զղջացեալ ի վերայ մահացուաց ոչ երբեք զղջասցի... տե՛ս ի Կրովիքս թիւ 672 եւ Լի­գուորի Գ. 44:

բ. 69ա-76ա Յօդուած երկրորդ. Յաղագս խոստո­վանութեան – Խնդիր Ա. Որ զթիւ մեղաց իւրոց մահա­ցուաց առաւել ասասցէ... յաղագս իրաւաբանութեան յօդուած երրորդ:

գ. 76ա-9ա Յաղագս իրաւաբանութեան, յօդուած Գ. – [Խնդիր] Ա. Վաւե՞ր է խոստովանութիւն նորընծայ քահանայից... եւ ապաշխարողաց մեծագոյ օգուտ լիցի կառավարելոյ նոցա եւս գիտութենէ:

դ. 79ա-88բ Յօդուած չորրորդ. Յաղագս պաշտօնի եւ պարտաւորութեան – [Խնդիր] Ա. Ժողովրդատէրն կոչեալ ի լսել զխոստովանութիւն հարճին... վասն ան­պա­տութեան խորհրդոյն դել" լիք" կրո":

ե. 89ա-92ա Յօդուած Ե. Յաղագս կնքոյ խոստո­վանութեան – [Խնդիր] Ա. Արդեօ՞ք օրէն իցէ վարել ի խոստովանութենէ ստացեալ գիտութեամբ... ո՛չ է վճռեալ, այլ վճռելի, Պո." 23:

զ. 92ա-3ա Յօդուած Զ. Յաղագս վճարման խորհրդոյ խոստովանութեան – [Խնդիր] Ա. Որ զա­պաշ­խարան ներելի մեղաց ոչ կատարեսցէ, մեղանչէ... որ կատարէ զապաշխարանս, առ Լիք" 522:

է. 93ա-6ա Յօդուած Է. Յաղագս հրապուրողաց ի խոստովանութիւն – [Խնդիր] Ա. Երբ քահանայն հա­ւա­նեսցի միայն... ի լսել զխոստովանութիւն նորին այսպէս դի". եւ այլ առ Պո" 584:

ը. 96աբ Յօդուած Ը. Յաղագս հրամանի կղերի­կոսաց – [Խնդիր] Ա. Ո՞վ անկանի ի բանադրութիւնս եւ եր՞բ... չարաչար ստոր եւ գրելոցս պատժեսցին:

2. 96բ-121ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ պսակին

ա. 96բ-100ա Յօդուած Ա. Յաղագս հարսնա­խօ­սու­թեան – [Խնդիր] Ա. Զի՞նչ առ իսկութիւն հարսնա­խօ­սութեան խնդրի: Պատասխանի. Նախ խնդրի փո­փոխ... իսկ ըստ երկրորդին ստորասեն առհասա­րակ աստուածաբանք:

բ. 100ա-11ա Յօդուած 2. Յաղագս խորհրդոյ պսա­կին – [Խնդիր] Ա. Ի պսակի հարկաւո՞ր է դի­տումն մարմնաւոր զուգաւորութեան... եւ հոսելն ար­տաքս երբեմն-երբեմն է պատահական:

գ. 111ա-4ա Յաղագս բաժանման ամուսնացելոց – [Խնդիր] Ա. Ո՞ր օրինաց է անլուծանելի պսակն: Պատասխանի. Անլուծանելի լինել պսակին լրացելոյ է... զոր թէ արարեալ իցէ կարգ, յայնժամ առ լիգ. հա­սարակաց:

դ. 114ա-5բ Յաղագս պարզ արգելման. Մասն առաջին – [Խնդիր] Ա. Կարէ՞ արդեօք պապն դնել զեղծին... եւ հեռացուցանեալ զնոսա ի մեղաց նոյն:

ե. 115բ-21ա Մասն երկրորդ. Յաղագս եղծիչ ար­գել­մանց – [Խնդիր] Ա. Քանի՞ են եղծիչ արգելք պսակի: Պատասխանի. Են հնգետասան եւ են մոլորու­թիւն... մտանելոյ ի կօրն եւ ի մշտնջենաւոր ողջախո­հութենէ:

3. 121ա-137բ Ի վերայ իրաւանաց եւ արդարու­թեան

ա. 121ա-5ա Յօդուած Ա. Յաղագս գողութեան եւ յափշտակութեան – Որ աշխարհ ոք զսակաւ ինչ գո­ղանայ դիտաւորութեամբ... կարէ վարել գաղտի փո­խարի­նութեամբ բիլ." նոյն:

բ. 125բ-37բ Ի վերայ հատուցման – Արդեօք ո՞յր իցեն ինչքն, որք յետ մահուան ուրուք մնան առանց օրինաւոր ժառանգի: Պատասխանի. Յորժամ չիք ոք... ասէ կտակ, զի հատուսցեն ժառանգ իմ արդ /// (շար. թափուած):

Բ. 138ա-9բ (այլ ձեռքով) Թուղթ յումեմնէ առ ծնողս իւր յԵրուսաղեմայ – Հոգեսիրաց մանաւանդ թէ տիրապէս սիրելեացդ յԱստուծոյ բարեխրատ ծնողաց իմոյ ողջոյն... այլ դուք դոցա, ապա թէ ո գուցէ եւ աս­տուածամարտ գտանիցիք, այսինքն՝ (բարոյ///նեով) ի բաց չարիք /// (շար. թափուած):

ՁԵՌԱԳԻՐ Գ.

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 12 (140-151). չգրուած 144ա-51ա: ՊՐԱԿ՝ 1x12: ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝թագակիրառիւծ, տա­կը՝ «ANGELO», «PEDEMONTE»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x15,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (17,7x11,9): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 141ա): ՏՈՂ՝ 31-33:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 141ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թերթեզերքը անհարթ-անկանոն:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 140ա-3բ Տեսութիւն սրբոյ պատարագի. ծաղ­կա­քաղ արարեալ ի Յօհաննու Գառնեցւոյ եւ յայլոց – Նախ պատրաստութիւն պիտի պատարագիչ քահանայն եւ յամենայնի ի ստացումն շնորհացն Աստուծոյ... զի ոչ ի կեանս յայս, այլ եւ ի հանդերձեալն օգնէ սուրբ պա­տարագն: Վերջ:

ՆՇՈՒՄ՝ 151ա «Համառօտ սահմանք եւ բաժանմունք եւ [պ]արագայք մասանց բանի արուեստի քերականու­թեան»

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 140ա կցագիր գրչափորձ (չորիցս) «Անաս­տաս, Ստեփանոս, արուեստ» (ընթերցումը՝ երկ­բայելի):

ՁԵՌԱԳԻՐ Դ.

ԺԹ. դար

ԹԵՐԹ՝ 8 (152-9). չգրուած՝ 159աբ: ՊՐԱԿ՝ 1x8: ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝եռամահիկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,7x15,4: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (18-18,5x11. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝բոլորգրանմաննոտրգիր (նմուշ՝ 156ա): Տող՝ 30-34:

Новый рисунок

Նմուշ 156ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 152ա [Յաղագս կենդանակերպից] – (սկ. թափ.) /// եւ Ջրհոսն, Կոյսն եւ Ձուկն. եւ սոքայ վե­ցե­քին մուղապիլայ հայեցքն միմեանց... եւ ինքն ջրային տեղ լինի Զօհրէյին է եւ Օտարիիտին հայեցք:

ա. 152ա Պատմութիւն ԲԺ.ան (12) կենդանա­կերպիցն – Տեղեակ լե՛ր եւ գտեա՛յ զկենդանակերպսն ամէն ժամ... եւ յանժամ մահ բերէ մարդուն:

բ. 152ա-3ա Անուանք կենդանակերպիցն – Թէ­պիթ, որ կոչին անշարժք եւ ԲԺ.ան (12) կենդանա­կեր­պից... Այբն եւ ապա Եջն եւ ի վերեւն՝ Ա, Բ, Գ եւ այլ ԼԶ. (36) գիրն:

գ. 153ա-5ա [Թուաբանական աղիւսակ]– Ի թվա­կան արհեստէն աղիւսակս եւ երկու դիհեն ըսկիզբն... 154բ-5ա [Աղիւսեակ բազմպատկութեան այբբենա­կան՝ 154բ՝ 18 սիւն՝ Ա-Ղ եւ 37 տող՝ Ա-Ք, Ա, 155ա՝ 19 սիւն՝ Ճ-Ք, Ա. եւ 37 տող՝ Ճ-Ք, Ա-Ճ]:

դ. 155բ-8ա Անանիայ Շիրակունոյ երիցս երա­նեալ վարդապետն. Վասն որպիսութեանն կէնաց իւրոց – Ես՝ Անանիայ Շիրակացի, ի յԱնանիայ գեղջէ... եւ ամենայն գոյացելաքս տե՛ս զԱյբ, զԲեն քան:

ե. 158բ Հայեցք Լուսնի Արեգական արպերէն եւ հայրէն – [Լուսնացոյց. աղիւսակ բազմապատկութեան այբբենական՝ 3 սիւն՝ Ա., ԺԲ., ԺԲ. եւ 30 տող՝ Ա. (1) – Լ. (30)]:


2769

ՓԻԼԻՊՊՈՍ ՏԷ ԼԱ ՀԻՐԷ, ԱՂԻՒՍԱԿՔ ԱՍՏՂԱԲԱՇԽԱԿԱՆՔ

ԲՈՒՄԲԱՅԻ

ՌՄԾԳ. 1804


ԳՐԻՉ՝ Յակոբոս արքեպս.: ԳԾԱԳՐՈՂ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Յարութիւն Սահակեան Ջուղայեցի:

ԹԵՐԹ՝ 160 (գրչի էջակալում՝ 1-184, որ է՝ 7ա-100ա եւ 1-153, որ է՝ 102ա-160ա). չգրուած՝ 1բ-5բ, 6բ, 100բ, 101բ, 142բ, 144բ, 145բ, 146բ, 147բ, 150աբ, 154բ, 160բ: ՊՐԱԿ՝ 1-7x25 (1՝ 27, 3՝ 23, 5՝ 29, 6՝ 14, 7՝ 17): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսա­դրոշ­մով՝ 1. «ST», թագապսակ զինանշան, մէջը՝ եղջերագաւաթ, 2. «CURTEIS & SONS 1799», 3. «1801»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,3x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17-17,5x13,3. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 28ա): ՏՈՂ՝ 20-29: ԿԱԶՄ՝ դրոշ­մա­­զարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աս­տառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին:

Новый рисунок

Նմուշ 28ա

ԳԾԱԳՐԵՐ՝ 23բ, 32բ, 34աբ, 36ա, 38ա, 40ա, 41բ, 44բ, 45ա, 46ա, 47ա, 48ա, 50բ, 67ա, 68բ, 144ա, 145ա, 146ա, 147ա եւ այլն. նաեւ՝ աղիւսակներ բազմաթիւ էջերում:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, Ա. եւ Բ. փեղ­կերը ստորին մասից կիսով չափ հիմքից անջատ, թեր­թե­զերքին խոնաւութեան հետքեր, մանր պատռուածքներ, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով որոշ թերթերի գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած. արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ 1ա, 160բ, ցեցի անցքեր՝ թ. 21, 22. մէջն ունի ձեռագրի բովանդակութիւնը եւ վիճակը նկարագրող ներդիր թերթ. 22,5x35 չափսի, ծա­լում­ներով ներդիր փակցուած թերթեր՝ 144-7:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

[Տիտղ.] Աղիւսակք աստղաբաշխականք: Յօ­րի­նեալք եւ ի լոյս ընծայեալք հրամանաւ եւ ձեռնտուու­թեամբ Մեծին Լուդովիկոսի: Յորս աւան­դին ընթացք Արեւու եւ Լուսնոյ եւ այլոց մոլորակաց՝ ըստ երեւելոյ ի դիտողութեանց սոսկապէս, ոչ ինչ ուշ եդեալ դրութեան ինչ: Նշանակին եւ եւս տեղիք գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան երեւելոց ի մե­րում հորիզանի: Առաջի դնի եւ եւս կարճ ի կարճոյ եղանակն գործադրութեան հաշուի՝ հանդերձ երկ­րա­չափական ապացուցութեամբ խաւարմանց՝ գտելոց սոսկ վերլուծութեամբ ուղղագիծ եռանկեանց:

Յաւելան՝

Ստորագրութիւն, կազմութիւն, գործածութիւն աստ­ղաբաշխական ինչ գործեաց՝ կարգելոց առ նորանոր գործածութիւնս եւ ազգի ազգի առաջար­կու­թիւնս՝ կարի կարեւորս աստեղաբաշխից եւ աշ­խար­հագրաց: Յարմարեալ ըստ միջօրէի արքունի դի­տա­րանին Փարիզու, ուր կատարեցան դիտողու­թիւնքն ի նոյն իսկ հեղինակէն Փիլիպպոսէ Տէ Լա Հի­րեայ՝ արքունի վարժապետէ ուսումնական գիտու­թեանց եւ յընկերութենէ արքունի ճեմարանին մակացութեանց:

[Յիշ. թրգմն.] Թարգմանեալ ի Հ[այր] Մատթէոս վարդապետէ Մաղաքեան՝ ի միաբանութենէ Մխի­թարայ մեծի Աբբայի: Ի խնդրոյ Ջուղայեցի պարոն Յարութիւնի Սահակեան: Յամի Տեառն 1795: Ի Վենէտիկ, ի վանս Սրբոյն Ղազարու:

Ա. 7ա-160ա [Աղիւսակք աստղաբաշխականք]

1. 7ա-12բ [Առաջաբան հեղինակի]Պայծառա­փայլ առն տեառն տեառն Յովհաննու Պօղոսի Բիգ­նո­նեաց աբբայի ուխտին Սրբոյն Կուինտիոսի, գա­հա­նիստ բարձակցի եւ արքունի ճեմարանին գի­տու­թեանց գահագլխի – Իբրեւ այնինչ իրազեկ եղէ, ո՛ պայծառափայլ աբբաս... ի լնուլ զիմ պարտս, այլ եւ իմոցս առ քեզ յարգանաց եւ պաշտօնասիրութեան: Գրեցաւ ի դիտարանիս ի Կաղանդս (այսինքն՝ յառաջին աւուր) նոյեմբերի, 1702: Մտերիմ ծառայ Փիլիպպոս Տէ Լա Հիրէ:

2. 13ա-6ա Գործածութիւն աղիսակաց: Յաղագս բեկբեկման (շառաւիղաց աստեղաց) – Յամի Տեառն 1681. սկիզբն արարի մեծաւ խնամով...

ա. 13բ-4ա Յաղագս բարձրութեան բեւեռին Փա­րի­զու յարքունի դիտարանին եւ մեծագոյն խո­նարհ­ման Արեւու կամ խոտորման Ծիր խաւարման – Դի­տո­ղութիւնք, որք եղեն յարքունի դիտարանին՝ յա­ւուրս արեւադարձից: Յամառնային արեւադարձին երեւելի միջօրական բարձրութիւն... իսկ լրումն սորա, որ է բարձրութիւն բեւեռին, 48.50.0 զ:

բ. 14ա Դիտողութիւնք բեւեռային աստեղն – Ի ձեռն բազմապատիկ դիտողութեանց... իսկ զբարձրու­թիւն հասարակածին, 41. 10. Գ:

գ. 14աբ Ի դիտողութեանց եղելոց առ հասարա­կա­ծաւ. հաստատես զվերոյ գրեալ տարակայութիւն արեւադարձից ի միմեանց – Երեւելի աստեղաբաշխ ազնուականն Դիշէր... կազմելոց հասարակ հայեցիկ խողովակաւ, որովք վարեցաւ Մարկրաֆֆիոս:

դ. 14բ-6ա Յաղագս սովորական աւուր – Օրն աստ­ղաբաշխական, որով վարիմք յայսոսիկ աղիւ­սակս... իբրեւ ի տեսարան համօրէն տիեզերաց:

3. 16ա-7բ Կանոն Ա. Յաղագս ուղղութեան ժա­մա­նակի – Երրեակ է ուղղութիւն քաղաքական ժամա­նա­կի... ըստ այլեւայլ տարակայութեան նորա ի հեռա­կետէն:

ա. 18ա Օրինակ հաշուի հաւասարութեան ժամա­նա­կի – Եթէ խնդրեսցի հաւասարութիւնն ժամանա­կի... ունիմք առաջի դնել ի յաջորդ կանոնի:

4. 18ա-9բ Կանոն Բ. Գտանել զճշմարիտ տեղի Արեւու ի Ծիրն խաւարման, եւս եւ զճշմարիտ տարա­կայութիւն նորա ի հեռակետէն ի սահմանելինչ երեւելի ժամանակի հասարակ թուականին Քրիս­տոսի – Զառաջ եդեալ ժամանակն վերածեալ յաստղա­բաշ­խականն... լինի ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութիւն (գաղափարանշան՝ կլոր՝ մէջտեղում մէկ կէտ). 8.20՛.57.42:

Ծնթ. Աստղագիտական որոշ եզրեր գրուած են գաղափա­րա­նշաններով, որոնք այս եւ յետագայ տեղերում արտա­յայտում ենք գրային տարբերակով:

5. 19բ-21ա Կանոն Գ. Գտանել զճշմարիտ տեղի Լուսնոյ ի պարունակ նորա եւ զճշմարիտտարա­կա­յութիւն նորա ի հեռակետէն ի նշանակեալ ինչ ժա­մանակի հասարակ թուականին Քրիստոսի – Զառաջ եդեալ երեւելի ժամանակն ուղղեալ... ճշմարիտ տարա­կայութիւն նորա ի հեռակէ[տէն] 2.13.13.7:

6. 21բ-2ա Կանոն Դ. Գտանել զճշմարիտ տեղի հա­տուածոյ ելից Լուսնի ի սահմանեալ ինչ ժամա­նակի – Ուղղեալ զժամանակն ըստ օրինի նախընթաց կանոնի... եւ ճշմարիտ տեղի Առիւծին (այսինքն՝ հա­տուածոյ ելից) 24.20.36:

7. 22աբ Կանոն Ե. Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժա­մանակի զճշմարիտ լայնութիւն Լուսնոյ – Ի ճշմ­արիտ տեղւոյ Լուսնի բարձր զճշմարիտ տեղի... լայնու­թիւն ճշմարիտ հիւսիսային 5.3.25:

8. 22բ-3ա Կանոն Զ. Վերածել առ Ծիրն խաւար­ման զճշմարիտ տեղի Լուսնոյ, եւս եւ զբաղադրեալ ընթացս Լուսնոյ ի միում ժամու, որով վարիմք ի գտա­նել զճշմարիտ ծնունդ եւ լրումն Լուսնոյ – Յաղիւսակն 22 վերածութեան Լուսնոյ առ Ծիրն խաւարման... կամ ճշմարիտ երկայնութիւն (գաղափա­րա­նշան՝ Լուսիի) 7. 43. 38 (գաղափարանշան՝ Կշեռք):

9. 23ա-4բ Կանոն Է. Գտանել զհորիզոնական տրա­մագիծ Լուսնոյ եւզհորիզոնական տեղազանու­թիւն նորա, եւ զհեռաւորութիւն կեդրոնի Լուսնոյ ի կեդրոնէ Երկրի – Ի ձեռն ճշմարիտ տարակայութեան ի հեռակետէն գտանիցես... զոչ ինչ ասացաք զվերա­գունից:

10. 24բ-7բ Կանոն Ը. Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժամանակի զճշմարիտ երկայնութիւն եւ զլայնութիւն վերին եւ ստորին մոլորակաց: Ի վերայ երկայնու­թեան – Ա. Պարտ է զսահմանեալ երեւելի ժամանակն վերածել... [26բ-7ա՝ աղիւսակ աստղաբաշխական. 4 սիւն եւ 10 բաժանում]:

Ծնթ. Աղիւսակները ներկայացնում ենք ըստ ուղղահայեաց սիւների եւ հորիզոնական բաժանումների (երբեմն՝ տողեր են), այստեղ եւ այսուհետեւ ամէն բաժանում ունի հիմնականում 3-6 տող:

11. 28աբ Կանոն Թ. Ի սահմանեալ ինչ ժամանա­կի խնդրել զմիջական աւուրս Լուսնոյ կամ զաւուրս անցեալս ի նախընթաց միջական ծննդենէ Լուսնոյ, եւս եւ գտանել զժամանակն, յորում ունի դիպիլ ան­միջապէս հետեւեալ միջական ծնունդ եւ լրումն Լուս­նոյ – Զառաջ եդեալ ժամանակն ուղղեալ եր­րեակ... ոյր վասն չէ հարկ յառաջ բերել զօրինակ:

12. 28բ-30բ Կանոն Ժ. Եդեալ զժամանակ մի­ջա­կան ծննդեանն եւ լրման կամ զի՞նչ եւ իցէ ժամանակ անմիջական նախընթաց կամ հետագայ ճշմարիտ ծննդեանն եւ լրման, գտանել զժամանակ ճշմարիտ ծննդեան եւ լրման, այսինքն՝ զուգընթացութեան եւ յանդիմանակացութեան լուսաւորաց եւ զկէտն Ծիր խաւարման, ուր դիպի ընթացակցութիւն նոցա: Արդ, ասի ճշմարիտ ընթացակցութիւն, յորժամ տեղի արեւուն կամ նորին հակակայն համեմատի առ տեղին Լուսնոյ վերածելոյ առ Ծիրն խաւարման – Եթէ առաջի եդեալ ժամանակն իցէ երեւելի... իսկ Լուս­նին. 6՛ 26՛.43". Զոհալ (գաղափարանշանով):

13. 30բ-1բ Կանոն ԺԱ. Գտանել յառաջագոյն զխա­ւարումն, որ հանդերձեալ իցէ պատահել ի ծննդեան ինչ կամ ի լրման – Գումարեսջիր զհորի­զո­նական տեղազանութիւն... վասն որոյ յառաջ եդեալ լրման Լուսնոյ ունի պատահել խաւարման Լուսնոյ:

14. 31բ-54բ Կանոն ԺԲ. Յորում աւանդի բա­ցատրութիւն խաւարմանց: Նախագիտելիք ի վերայ երկաքանչիւր խաւարմա[ն]ց – Նախ այնչափ համա­րիմք զհեռաւորութիւնն Արեւու...

ա. 32բ-4ա Նախընթաց հաշիւք կամ ներածութիւն առ երկոսին խաւարմունս – Երեքին հետագայ ձեւքդ բաղկացուցանեն զմիմիայն ձեւ... որ դոյզն աշխա­տութեամբ վճարի:

բ. 34ա-5ա Յաղագս խաւարման Լուսնոյ – Ուղ­ղեալ զհորիզոնական տեղազանութիւն Լուսնոյ... լինի ժամն սկսանելոյ նորին ելանէլ ի ստուերէն:

գ. 35աբ Չափ խաւարման – Ի խաւարմունս ըստ մասին գտանի չափ... ճիշդ եւ անվրէպ յանդիման արաս­ցէ զչափն խաւարման:

դ. 35բ-7բ Առաջին օրինակ: Հաշուի խաւարման Լուսնոյ – Առցուք ի ձեռին զճշմարիտ լրումն... որ է 16 մատնաչափ եւ 4 մասն:

ե. 37բ-8բ Երկրորդ օրինակ: Հաշուի խաւարման Լուսնոյ – Առաջի տեսանեմք զճշմարիտ լրումն լուս­նոյ... որ է մատնաչափ եւ 9 մասն:

զ. 38բ-9բ Վասն խաւարմանց Արեւու կամ Երկրի – Խաւարումն, զոր սովորութիւն է կոչել խաւարումն Արեւու... գտանին երեւոյթք խաւարմանց այս մեր առաջի եդեալ եղանակաւս:

է. 40ա Գտանել զսկիզբն, զաւարտ եւ զչափ խա­ւարմանն երեւելոյ ի սահմանեալ ինչ տեղւոջէ: Սահ­մանք – Ի հետագայ ձեւդ կոչեմ տեղազանութիւն տեղ­ւոյն... եթէ սահմանեալ տեղին Լ[ուսինն] գտցի ի մի­ջօ­րականին:

ը. 40ա-1բ Ի նշանակեալ ինչ ժամու գտանել զտե­ղա­զանութիւն սահմանեալ ինչ տեղւոյ եւ զանկիւն տեղազանութեան նորա: Կանոն առաջին – Դիցուք, թէ Ան ՊՉ է կիսագունդն Երկրի... ի տեղի փոխաբե­րե­լոց նոցին ի մակարդակի:

թ. 41բ-3ա Զերեւելի պարունակն Լուսնոյ ՃԷ վե­րա­ծելի ի պարունակ երեւեալ յառաջի եդեալ տեղ­ւո­ջէ ի սահմանեալ ինչ ժամու: Կանոն երկրորդ – Ծա­նու­ցեալ զճշմարիտ տեղի Արեւու... որով գտանի եւ մնացեալ մասն ԴՌ ուղիղ գծին ՃՌ:

ժ. 43ա-6ա Գտանել զայլեւայլ երեւոյթս խաւար­մանց: Կանոն Գ. Կետն Դ. ի վերոյ եդեալ ձեւդ...

I. 44ա-5ա Ուղղութիւն նախընթաց հաշուին: Հե­տա­գայ ձեւդ յարակցեսցի ընդ նախընթացսն – Թէ­պէտ եւ երեւելի պարունակ (կամ շաւիղ ընթացից)... պարտ է ի կիր առնուլ զուղիղ գիծն ԼՏ փոխան գծին ԼԴ:

II. 45ա-6ա Ուղղութիւն կիսատրամագծի աղօ­տաս­տուերին Լուսնոյ – Ասացաք ի սկզբան, թէ կիսա­տրա­մագիծն... զի չնչին իմն է եւ կարի նուազագոյն:

ժա. 46ա-54բ Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժամու յառաջ եւ յետ ծննդեանն Լուսնոյ զայն մասն երկրի, որ անկանի ընդ ստուերիւ Լուսնոյ եւ լինի անդէն կեդրոնական խաւարումն կամ ծանուցեալ զլայնու­թիւն խնդրեալ տեղւոյն, գտանել զտեղին եւզժա­մուն: Կանոն Դ. Նախ դիցուք, թէ կէտն Ի ձգեալ իցէ...

I. 48ա-50ա Յաղագս նկարագրելոյ զպատկեր խա­ւարման Արեւու ի ձեռն գծի – (Աստղաբաշխական բոլորակ) Գտեալ զամենայն, զոր առաջի եդաք...

II. 50ա-4ա Պիտանի է յոյժ այս գծանիշ պատկեր խաւարման, առ հաստատութիւն ստուգութեան եւ անվրիպութեան հաշուին: Օրինակ հաշուի խաւար­ման Արեւու – Գի՛տ զժամանակ ճշմարիդտ ծննդեան խաւարեալ Լուսնոյ... որք առնեն 10 մատնաչափ եւ 36 մասն:

III. 54աբ Գտանել զայն տեղի երկրի, յորմէ ի սահ­մանեալ ինչ ժամու երեւի կեդրոնական խաւա­րումն – Առաջի դնեմք գտանել զտեղին յօրինակի... ի յառաջ բերել զօրինակս սոցա:

15. 54բ-73բ Կանոն ԺԳ. Գտանել զտարբերութիւն երկայնութեան երկուց տեղեաց երեսաց երկրի՝ դի­տե­լով ի նոսա զերեւոյթ ինչ խաւարման Լուսնոյ կամ Արեւու. ծանուցեալ յառաջագոյն զբարձրութիւն բեւե­ռի կամ զլայնութիւն տեղեացն այնոցիկ՝ ի ձեռն խաւարմանց Լուսնոյ – Եթէ դիտեալ երեւոյթքն իցեն համատեսակ...

ա. 56ա Ի ձեռն խաւարմանց Արեւու – Աստանօր առ ի դիւրութիւն զդիտարանն կոչեմ... գտանի ան­կիւնն ՉՃՕ հանդերձ կողմամբ ՕՃ:

բ. 56ա-7բ Հայեաց ի հետագայ ձեւդ – Եթէ յաւել­ցես կամ բարձցես յանկեանէն... ուղղեալ տրա­մագծի Արեւու:

գ. 57բ-8բ Գտանել զսոյն ի վերայ գծանիշ պատ­կերի խաւարման Արեւու – Եթէ ոք քաջ հասու լեալ իցէ... որով եւ տարբերութիւն երկայնութեան տե­ղեացն գտանի ըստ վերոյ գրեալ օրինակին:

դ. 58բ Բացատրութիւն քառորդի եւս եւ վեցերոր­դի եւ այլոց մասանց բոլորակի, եւ գործածութիւն նոցա – Ի գլխաւոր գործիս համօրէն գործնական աստղաբաշխութեան... եւս եւ որոց փոքր ի շատէ տեգերեալ իցեն յաստղաբաշխական գիտութիւնս:

ե. 58բ-65ա Ձեւք այսր ստորագրութեան նկարեալ կան յառաջին տախտակին – Զայնմ քառորդէ միայն հանդերձեալ եմք ճառել աստանօր... զոր պատշա­ճագոյն եւ դիւրին դատի:

զ. 65աբ Երկրորդ եղանակ ուղղելոյ զդիրս ապա­կեաց դիտական – Առ այս գործադրութիւն պահանջի տեղի ինչ... ձգելոյ ընդ երկայնութիւն փողոյն առ մակերեւոյթ ջրոյն:

է. 65բ-6ա Երրոր[դ] եղանակ – Պարզ է այս եղա­նակ, այլ խնդրէ զտարժանաւոր դիտողութիւնս... ունիմք ասել ի ստորեւ:

ը. 66աբ Ի վերայ շարժական քանոնի քառորդին – Արդ, մնայ մեզ բացատրել զկազմութիւն... եւ ուղղելով առ առարկայս (որով ձեւանան անկիւնք տարակայու­թեան նոցա):

թ. 67ա-71բ Ստորագրութիւն խոշորացուցին եւ գործածութիւն նորա – Խոշորացոյցն է գործի պիտանի յոյժ... եւս եւ անձուկ միջոցաց այլեւայլ տեղեաց յերեսս Երկրի:

ժ. 71բ-3ա Ի վերայ դիտողութեան աստեղաց – Դի­տողութիւնք աստեղաց կատարեալք ի ցերեկի... գտանի եւ խնդրեալ անկիւնն գագաթային:

16. 73բ-4ա Կանոն ԺԴ. Յանցանել աստեղաց հաս­տատութեան ընդ ո եւ իցէ միջօրական շրջանակ ուղղել զառկախեալ ժամացոյցն ըստ միջական ընթացից Արեւու – Դիտեալ զժամն ժամացուցին ի ժամանել աստեղն... ի միջոց չորից շրջանաց աստեղն հաստատութեան:

17. 74բ-89ա Կանոն ԺԵ. Յարմարել զժամացոյցն ճշմարիտ ընթացից Արեւու, կամ որ նոյն է՝ խնդրել զժամն ժամացուցին, յորում անցանէ կեդրոն Արեւուն ընդ միջօրական շրջանակն – Ապաքէն դիւրին լինէր այս գործադրութիւն...

ա. 75աբ Առաջարկութիւն Ա. – Գտանել զանկիւնն յԱրեւու ԲՍԶ... յորում խնդրի չափ այսր անկեան. տե՛ս ի l ձեւ յերրորդ տախտակին:

բ. 75բ Առաջին եղանակ – Անկիւնն յԱրեւու ԲՍԶ է գնտաձեւ... որ ընդ մէջ դիտողութեանն եւ ոչ ուղղեալ միջօրէին:

գ. 75բ-6ա Կանոն գտանելոյ զանկիւննԲՍԶ – Որպէս բաղդատի ծոցն ՍԶ կամ ծոցն լրման... առ ծոցն ա[ն]կեան յԱրեւ ԲՍԶ:

դ.76աբ Երկրորդ եղանակգտանելոյ զանկիւնն յԱ­րեւու – Նոյն անկիւնն յԱրեւու գտանի եւ եւս անաշ­խատ... եւ ի մէջ գծին վստահութեան, որ կայ ի նոյն դիրս:

ե. 76բ-7ա Երրորդ եղանակ գտանելոյ զանկիւնն յԱրեւու եւ այն նա եւ առանց ծանուցեալ գոլոյ բարձ­րութեան բեւեռին, եւ բարձրութեան Արեւու ի վերայ հորիզոնին, եւ ի ժամու դիտողութեանն լոկ ի ձեռն խոնարհման Արեւու – Այս եղանակ պահանջէ կատա­րել գէթ զերկուս դիտողութիւնս... զոր ունէաք գտա­նել:

զ. 77աբ Ապացուցութիւն – Դիւրին է ապացուցու­թիւն այսր եղանակի... լիցի անկիւնն յԱրեւու, որ էր ցուցանելին:

է. 77բ-8ա Յօրինել զաստիճան վերածութեան առ զուգահեռականս հասարակածին – Երկարաձգեալ զշառաւիղն ՉՏ... յորոց ձգեսցին գիծք առ երկոտասան մասունս գծին ՏԴ:

ը. 78աբ Գտանել զվերածութիւնն առանց աստի­ճա­նի – Մարթ է զանց առնել զաստիճանաւ վերածու­թեան... Աղիւսակ վերածութեան (3 սիւն եւ 10 տող):

թ. 78բ-9ա Առաջարկութիւն Բ. Ծանուցեալ զան­կիւնն յԱրեւու եւ զխոնարհումն նորա, գտանել զուղ­ղութիւնն երեկոյեան դիտողութեան առ ի ձեռս բերելոյ զճշմարիտ միջօրէն – Այսու համեմատու­թեամբ վերլուծանի առաջարկութիւնս... ելանէ ուղղու­թիւնն 21" երկրորդական ժամու:

ժ. 79ա-80ա Նոյնն այլազգի ձեռն վերոյիշատա­կեալ նկարուն մերոյ – Բաժինք կամ երկոտասան մա­սունք գծին... իբր ի բազումս ոչ ներածէ զգալի ինչ փոփոխութիւն յուղղութեան:

ժա. 80ա-1ա Ապացուցութիւն եղանակին գտա­նելոյ զչափ ուղղութեանն, երբ ծանուցեալ իցէ ան­կիւնն յԱրեւու – Յայտ է ի յառաջ բերեալ օրինակաց... զոր ինքեանք հնարեալ էին:

ժբ. 81ա-5ա Ի վերայ դիտողութեան խաւարմանց – Ի դիտողութիւնս խաւարմանց սկիզբն եւ աւարտ... զի նովաւ գտցի եւ ժամն խաւարման եւ լուսաւորու­թեան կեդրոնի բծին:

ժգ. 85աբ Անուանք գլխաւոր մասանց երեւելի դի­մաց Լուսնոյ. տե՛ս ի տախտակն Դ. – [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 10 տող]... դիւրութիւն կազմութեան նորա յանդիման առնէ զպատուականութիւն մեքենային:

ժդ. 85բ-6բ Բացատրութիւն եւ գործածութիւն մե­քե­նային, որով գտանին խաւարմունք Լուսնոյ եւ Արեւու, եւս եւ ամիսք եւ լուսնական ամք, հանդերձն վերադրօք – Այս մեքենայ բաղկանայ յերից բոլորակ թղթեայ... գործին ըստ իւր համօրէն թուոց եւ մասանց:

ժե. 87ա Թուականք ամաց լուսնոյ ըստ գործա­ծեալ ժամանակի, որ սկսանի ի մէջ գիշերոյ առա­ջի­կայ աւուրց ըստ հասարակ հաշուի համարաց մի­ջօ­րէիւ ընդ միջորէիւ ի Փարիզու – Ամք լուսնի: Գոր­ծա­ծեալք օր... զի միանգամայն ընդ գործւոյն յանդիման լիցին:

ժզ. 87բ-9ա Եղանակ գործածութեան մեքենայիս – Յառաջարկեալ ամի Լուսնոյ գիտ զաւուրս... եւ այսպէս ի ճահ պատահեն եւ դիտողութիւնքն:

18. 89աբ Կանոն ԺԶ. Եդեալ զժամ կամ զճշմա­րիտ եւ զերեւելի ժամանակ անցանելոյ աստեղ ինչ հաստատուն կամ մոլորակի ընդ շրջանակն միջօ­րա­կան գտանել զտարբերութիւն ուղղորդ ամբարձման, որ ի մէջ աստեղն հաստատութեան կամ մոլորակին եւ ի մէջ Արեւու – Զնշանակեալ ճշմարիտ ժամանակն... յորում կեդրոն Լուսընթագին անցանէ ընդ միջօրեայն:

19. 89բ-90ա Կանոն ԺԷ. Եդեալ զտարբերութիւն ճշմարիտ ժամանակաց անցանելոյ երկուց աստե­ղաց հաստատութեան կամ միոյ աստեղ հաստա­տութեան եւ մոլորակի ընդ միջօրականն, գտանել զտարբերութիւն ուղղորդ ամբարձման երկոցունցն – Զսահմանեալ ժամանակն, որ ընդ մէջ անցից նոցա... յորում խնդրի տարբերութիւնն ուղղորդ ամբարձման:

20. 90աբ Կանոն ԺԸ. Վասն դիտելոյ զմիջօրական բարձրութիւն աստեղաց – Առաւել դժուարագոյն է զետեղել զքառորդն անվրէպ... յորում անցանէ աստղն ընդ միջօրեայն:

21. 90բ-2ա Կանոն ԺԹ. Եդեալ զմի եւ զնոյն կամ դոյն ինչ անհաւասարաչափ միջօրական բարձրու­թիւնս երկուց աստեղաց հաստատութեան. զմին ընդ հիւսիս եւ զմիւսն ընդ հարաւ, եւ ծանուցեալ յառա­ջագոյն զխոնարհումն նոցա. գտանել զբեկբեկումն յաստիճանն բարձրութեան հաստատուն աստեղաց եւ զճշմարիտ բարձրութիւն բեւեռի կամ հասա­րա­կածին ի տեղւոջ դիտողութեանն – Եթէ յերեւելի միջօ­րական բարձրութիւն...

ա. 91բ-2ա Այլ ինչ եղանակ դիտելոյ զբեկբեկումն – Մարթ է եւ եւս գտանել զչափ բեկբեկմանն... յառաջ գայ ճշմարիտ բարձրութիւն բեւեռին:

22. 92ա-3բ Կանոն Ի. Գտանել դիտողութեամբ զժամանակ գիշերահաւասարին եւ արեւադարձին – Ծանուցեալ զբարձրութիւն հասարակածին եւ զբեկ­բե­կումն Արեւու... առ ի գտանելոյ զճշմարիտ ժամանակ արեւադարձին:

23. 93բ-96ա Կանոն ԻԱ. Գտանել զհայեցուածս մոլորակաց – Ծանուցեալ զերկայնութիւն երկուց մո­լորակաց...

ա. 94ա-6ա Կազմութիւն ստուերացուցակի եւ գոր­ծածութիւն նորա առ ի դիտելոյ զմիջօրական բարձ­րութիւն Արեւու – Անուամբ ստուերացուցակի ոչ այլ ինչ իմացեալ լինի... եւ ապա ի ժամ դիտողութեանն բացցի վերստին:

24. 96ա-100ա Կանոն ԻԲ. Գտանել զչափ երկայ­նութեան հասարակ առ կախեալ ծանրութեան, որոյ իւրաքանչիւր երթեւեկութիւնն կատարեսցի ի միում երկրորդական րոպէի – Նախ հաստատեալ ի վերայ որմոյն...

ա. 96բ-7ա Գործածութիւն 56 աղիւսակին – Յայտ է ի գործնական աստղաբաշխութենէ եղանակն... եւ ահա այսպէս գտանի ոչ ուղղեալ ժամ միջօրէին:

բ. 97ա Յառաջին դիտողութէնէ ի 21՛ բարձրու­թեան – Ի ժամն երեկոյեան 2. ժամ 7՛. 49"... եւ գտա­նի­ցես զանհաւասարեալ րոպէ ի միջօրէին 11.50.26.զ:

գ. 97ա-100ա Յերկրորդ դիտողութէնէ ի 21՛.20՛. բարձրութեան – Յաւելեալ ի ժամն երեկոյեան 12 ժամս լինի... որով գրեթէ բադնի եր[ր]որդ մասն հաշուին: Վախճան:

25. 101ա, 102ա-147ա Աղիւսակք

ա. 102ա Աղիւսակ Ա. – Վերածութիւն մասանց հա­սարակածին ի միջական ժամանակ [աղիւսակ՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում]:

Ծնթ. Աղիւսակների մի մասը վերջում ունեն «Գործա­ծու­թիւն» խորագրով հրահանգներ:

բ. 102ա Աղիւսակ Բ. – Վերածութիւն միջական ժա­մա­նակի ի մասուն հասարակածին [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:

գ. 102բ Աղիւսակ Գ. – Հաւասարութիւն ժամանա­կի վասն ամաց Տեառն 1700 լրացելոյ [աղիւսակ՝ 13 սիւն եւ 8 բաժանում]:

դ. 103ա-4ա Աղիւսակ Դ. – Դասաւորութիւն երեւե­լի տեղեաց, հանդերձ տարբերութեամբն ժամանակին, զոր պարտ է յաւելուլ կամ բառնալ ի ժամանակէ մի­ջօրէին Փարիզու կամ արքունի դիտարանին՝ նշանա­կե­լով միանգամայն աջ բարձրութիւն բեւեռի իւրաքան­չիւր նոցա [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 20 բաժանում]:

ե. 104բ Աղիւսակ Ե. – Բեկբեկումն շառաւիղաց [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 8 բաժանում]: Տեղազանութիւն Արեւու [աղիւսակ՝ 2 սիւն եւ 4 բաժանում]:

զ. 105ա Աղիւսակ Զ. – Խոնարհումն իւրաքանչիւր աստիճանաց Ծիր խաւարման [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:

է. 105բ-6բ Աղիւսակ Է. – Ուղիղ ամբարձումն իւրաքանչիւր աստիճանաց Ծիր խաւարման [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 21 բաժանում]:

ը. 107աբ Աղիւսակ Ը. – Յաղագս անկեանն, զոր գործէ Ծիրն խաւարման ընդ միջօրականին, ընդ արեւելս՝ ի կիսագունդն հիւսիսային [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:

թ. 108աբ Աղիւսակ Թ. – Ուղիղ ամբարձումն եւ խոնարհումն գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան երեւելոց ի կիսագունդն մեր ի 1700 լրացեալ ամին [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 64 տող]:

ժ. 108բ Աղիւսակ Ժ. – Երկայնութիւն եւ լայնու­թիւն գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան կիսա­գնդոյն մերոյ ի 1700 լրացեալ ամին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 18 տող]:

ժա. 109ա-10ա Աղիւսակ ԺԱ. – Միջական ընթացք Արեւու [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ Արմատք՝ 4 սիւն եւ 2 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. Յամիսս հասարակ տարւոյ՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 10 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 3 սիւն եւ 9 բաժանում, 6. Ի ժամս եւ ի րոպէս՝ 4 սիւն եւ 11 բաժանում]:

ժբ. 110ա Աղիւսակ ԺԲ. – Կիսատրամագիծ Արեւու եւ տեւողութիւն անցանելոյ տրամագծի նորա ընդ միջօրական գիծն [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 14 բաժանում]:

ժգ. 110բ-1ա Աղիւսակ ԺԳ. – Հաւասարութիւն կետրոնի Արեւուն: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:

ժդ. 111բ Աղիւսակ ԺԴ. – Տրամագիծ Արեւու. միաժամ ընթացք նորա եւ տարակայութիւն յԵրկրէ ի ձեռն նշանակաց [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 8 բաժանում]:

ժե. 112ա-3ա Աղիւսակ ԺԵ. – Միջական ընթացք Լուսնոյ [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ արմատք՝ 4 սիւն եւ 2 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարուոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժա­նում, 4. Յամս շարունակս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Իրպէս եւ յերկրորդականս՝ 4 սիւն եւ 10 բաժանում, 6. Յաւուրս՝ 4 սիւն եւ 8 բաժանում, 6. Ի ժամս, րոպէս եւ ՛՛ եւն՝ 4 սիւն եւ 11 բաժանում]:

ժզ. 113բ-4ա Աղիւսակ ԺԶ. – Հաւասարութիւն կետրոնի Լուսնոյ: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:

ժէ. 114բ Աղիւսակ ԺԷ. – Ուղղութիւն Լուսնոյ եւ հատուածոյն [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 10 բաժանում]:

ժը. 115ա Աղիւսակ ԺԸ. – Ընթացք Լուսնոյ ժամա­ւոր: Տրամագիծ եւ տեղազանութիւն նորա հորիզո­նա­կան եւ տարակայութիւնն յԵրկրէ [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ժթ. 115բ-6ա Աղիւսակ ԺԹ. – Յետին հաւասարու­­թիւն Լուսնոյ. տարակայութիւն Լուսնոյ յԱրեւու [աղիւ­սակ՝ 16 սիւն եւ 16 բաժանում]:

ի. 116բ Աղիւսակ Ի. – Յաղագս հաւասարութեան հատուածոյ Լուսնի եւ համեմատական մասնկանց յա­րելի ընդ հեռաւորութեան Լուսնոյ յԱրեւու: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 10 բաժանում]:

իա. 117ա Աղիւսակ ԻԱ. – Լայնութիւն Լուսնոյ մի­ջական եւ վերադիր մասն նորա [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 9 բաժանում]:

իբ. 117բ Աղիւսակ ԻԲ. – Վերածութիւն պարզ ճշմարիտ տեղւոյ Լուսնի առ Ծիրն խաւարման եդեալ զխոտորումն պարունակի Լուսնոյ ի Ծիր խաւարմանց 5°. 1՛. 30": Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բա­ժանում]:

իգ. 118ա Աղիւսակ ԻԳ. – Ուղղութիւն հորիզոնա­կան տրամագծի Լուսնոյ. տեղազանութիւնն եւ հեռաւո­րու­թեան նորա յԵրկրէ [աղիւսակ՝ 14 սիւն եւ 12 բա­ժանում]:

իդ. 118բ Աղիւսակ ԻԴ. – Տրամագիծք Լուսնոյ ըստ հինգ-հինգ աստիճանաց բարձրութեան կեդրոնի Լուս­նոյ ի վերայ հորիզոնին [աղիւսակ՝ 10 սիւն եւ 5 բաժանում]:

իե. 119ա Աղիւսակ ԻԵ. – Տեղազանութիւն հորի­զո­նական Լուսնոյ առ իւրաքանչիւր հինգ-հինգ աստի­ճանս բարձրութեան կեդրոնի Լուսնոյ ի վերայ հորի­զոնին [աղիւսակ՝ 10 սիւն եւ 5 բաժանում]:

իզ. 119բ Աղիւսակ ԻԶ. – Խոտորումն պարունակի Լուսնոյ ի շրջանակէ լայնութեան առ մերձաւոր հա­տուա­ծաւն, (նշանակեալ) ըստ տասն-տասն նախնա­կան մասին ցուցակի լայնութեան վասն խաւարմանց [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ԻԷ. 120ա Աղիւսակ ԻԷ. – Անկիւնն ՏՃԷ բառնալի յանկեանէն ՏՃՉ, վասն խաւարմանաց [աղիւսակ՝ 12 սիւն եւ 7 բաժանում]:

իը. 120բ Աղիւսակ ԻԸ. – Վերադիրք վասն ծննդեան եւ լրման Լուսնոյ [Աղիւսակք՝ 1. 2 սիւն եւ 7 բաժանում, 2. Ամք հասարակք՝ 3 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. Շրջանք ծննդեանց Լուսնոյ՝ 4 սիւն եւ 9 տող]:

իթ. 121ա-2ա Աղիւսակ ԻԹ. – Միջական ընթացք Երեւակին՝ (գաղափարանշանը) [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ արմատք՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 2. Յետ Քրիս­տոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում]:

լ. 122բ-3ա Աղիւսակ Լ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Երեւակին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 8 բաժանում]:

լա. 123բ Աղիւսակ ԼԱ. – Նշանակք հեռաւորու­թեան Երեւակին յԱրեգականէ առ իւրաքանչիւր աստի­ճանս ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութեան նո­րա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժա­նում]:

լբ. 124ա Աղիւսակ ԼԲ. – Խոտորումն Երեւակին [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 9 բաժանում]:

լգ. 124բ Աղիւսակ ԼԳ. – Վերածութիւն Երեւակին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 10 բաժանում]:

լդ. 124բ Աղիւսակ ԼԴ. – Հաւասարութիւն Առիւծ Երեւակին [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 7 բաժանում]:

լե. 125ա-6ա Աղիւսակ ԼԵ. – Միջական ընթացք Լուսնթագին [Աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 տող եւ 3 սիւն, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:

լզ. 126բ-7ա Աղիւսակ ԼԶ. – Հաւասարութիւն կեդ­րոնի Լուսնթագին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:

լէ. 127բ Աղիւսակ ԼԷ. – Նշանակք հեռաւորութեան Լուսնթագին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:

լը. 128ա Աղիւսակ ԼԸ. – Խոտորումն Լուսնթագին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

լթ. 128բ Աղիւսակ ԼԹ. – Վերածութիւն Լուսնթա­գին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խ. 129ա-30ա Աղիւսակ Խ. – Միջական ընթացք Հրատին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւա­քեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:

խա. 130բ-1ա Աղիւսակ ԽԱ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Հրատին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խբ. 131բ Աղիւսակ ԽԲ. – Նշանակ հեռաւորու­թեան Հրատին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:

խգ. 132ա Աղիւսակ ԽԳ. – Խոտորումն Հրատին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խդ. 132բ Աղիւսակ ԽԴ. – Վերածութիւն Հրատին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խե. 133ա-4ա Աղիւսակ ԽԵ. – Միջական ընթացք Արուսեկին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:

խզ. 134բ-5ա Աղիւսակ ԽԶ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Արուսեկին. Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խէ. 135բ Աղիւսակ ԽԷ. – Նշանակ հեռաւորութեան Արուեսկին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:

խը. 136ա Աղիւսակ ԽԸ. – Խոտորումն Արուսեկին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

խթ. 136բ Աղիւսակ ԽԹ. – Վերածութիւն Արուսե­կին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ծ. 137ա-8ա Աղիւսակ Ծ. – Միջական ընթացք Փայլածուին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հաւասար տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւա­քեալս՝ 4սիւն եւ 7 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ծա. 138բ-9ա Աղիւսակ ԾԱ. – Հաւասարութիւն կեդ­րոնի Փայլածուին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ծբ. 139բ-40ա Աղիւսակ ԾԲ.– Նշանակք հեռաւո­րու­թեան Փայլածուի յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աս­տի­ճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռա­կէտէն [աղիւսակ՝ 14 սիւն եւ 7 բաժանում]:

ծգ. 140բ Աղիւսակ ԾԳ. – Խոտորումն Փայլածուի [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:

ծդ. 141ա Աղիւսակ ԾԴ. Վերածութիւն Փայլածուի. Բարձ յիջանելն – [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 տող]:

ծե. 141բ Աղիւսակ ԾԵ. – Երագութիւն աստեղաց հաս­տատութեան, քան զմիջական ընթացս Արեւու [աղիւսակ՝ 2 սիւն եւ 7 բաժանում]:

ծզ. 142ա Աղիւսակ ԾԶ. – Հաւասարութեան մի­ջօ­րէին գտելոյ ի ձեռն համաչափ բարձրութեանց Արեւու, նշանակեալ առ իւրաքանչիւր աստիճանս խո­նարհման Ծիր խաւարման. ըստ լայնութեան արքունի դիտարա­նին Փարիզու [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 12 բաժա­նում]: Աւարտ աղիւսակաց:

ծէ. 143ա Օրինակ ծննդեան Լուսնի – Գտանել զճշմարիտ ծնունդն Լուսնոյ, որ հանդերձեալ է ծնանիլ յամի Տեառն 1783, յամսեանն մարտի, ի դիտարանին Փարիզու... ընթացք Լուսնոյ ի միում ժամու 34.1, ըն­թացք Արեւու ի միում ժամու բարձ 2,30, մնացորդ՝ 31,31:

ծը. 143բ Օրինակ լրման Լուսնոյ – Գտանել զճշմա­րիտ լրումն Լուսնոյ, որ հանդերձեալ է լրանալ յամի Տեառն 1783 յամսեանն մարտի, ի դիտարանին Փարի­զու սկսեալ ի միջօրական աւուրց... ընթացք Լուսնոյ ի միում ժամու 32,26", ընթացք Արեւու ի միում ժամու 2,29, մնացորդն մո՛յծ ի կանօն 29,57:

ծթ. 144ա Տախտակ Ա. – [նկար՝ Գործիք աստ­ղա­դիտական]:

կ. 145ա Տախտակ Բ. – [նկար՝ Աղիւսակ աստղա­բաշ­խական հաշուումների]:

կա. 146ա Տախտակ Գ. – [նկար՝ Բոլորակ ըստ ամսոց]:

կբ. 147ա Տախտակ Դ. – [նկար՝ Աստղա­բաշ­խա­կան քարտէզ]:

Բ. 151ա-4ա Յօրինեալ յայլոյ ումեմնէ. Գիւտ խա­ւար­ման Լուսնոյ եւ Արեգական – Ընթացք Լուսնոյ այնպէս փոփոխական է... Ութնեւտասնամեայ շրջան խաւարման Լուսնոյ եւ Արեգական: Սկսեալ յամէ Տեառն 1768 (Ա.-ԺԸ.)... ԺԸ. 1785: Ոչ գոյ խաւարումն Լուսնոյ: Արեգակն փետր. 9: 1: օգոստ. 4: 14:

Գ. 155ա-7բ [Աղիւսակք] – Համաձայնութիւն ամ­սոց Հռօմայեցւոց, Լատինացւոց, Ազարիայ եւ Հայոց:

Դ. 1. 158աբ [Աղիւսակք] – Վերադիր, եօթներակ, գիր տարւոյ [աղիւսակ՝ 22 սիւն եւ 28 տող]... ի յեօթն մասունս՝ ըստ թուոյ եօթներեկաց:

2. 159ա-60ա Գիր տարւոյն այսպէս գի՛տ – Կա՛լ հանապազ զթիւն 26... եւ մի ուղուկն 4 մատնաչափ եւ 3 ուղուկն՝ մի թիզ, որ է 12 մատնաչափ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

148ա Յիշատակարան օրինակողի Աստղաբաշ­խա­կան գրքոյս. Ի կեանս մարդկան չիք ինչ պիտա­նա­գոյն, քան զիմաստասիրութիւնն, վասն զի ըստ վե­հիմաս­տին Սողոմօնի՝ զմարդն բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս առնէ. Իմս. Է. 27 [«բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ»]:

Արդ, մարդս գոլով պատկէր արարչին ամենայնի, եւ ըստ իմացական մասին կցորդ իմանալեաց անմահից հանապազ ազնուագունիցն ունի ցանկալ եւ հետեւիլ, եւ յարաժամ ի նոյնս բերիլ եւ նոքօք զուարճանալ, եւ փառաւորել զարարչապետն ամենեցուն Աստուած, որ է աղբիւր ամենայն իմաստութեան եւ գիտութեան. ըստ որում՝ նա ինքն է իմաստութեան առաջնորդ եւ իմաստ­նոց ուղղիչ: Իսկ նոքա, որք սիրեն զտգիտութիւն՝ քան զուսումն իմաստութեան, այնպիսիքն ըստ պաճարաց անասնոց ընդ երկրաւ ունին միայն զկէնցաղավա­րու­թիւն իւրեանց, եւ նոքօք պատաղին եւեթ ըստ մարմնոյ եւ ո՛չ կամին ընտրել զարժանն, յորոց ի դէմս ասէ Ժո­ղովօղն. «Եկն եւ խաւարաւ գնաց, եւ ի խաւարի անուն նորա ծածկեցաւ». Ժող. Զ. 4: Վասն այնորիկ նախա­խնա­մութիւն Աստուծոյ առնելով զմարդն հաղորդ իւրում գերազանցեալ բարութեանն, կացոյց իբրեւ զհաւատարիմ տնտես եւ իմաստուն ի վերայ ամենայն պարգեւաց իւրոց, զի մի՛ մնասցէ ոք ի խաւարի տգի­տու­թեան, եւ պատուիրեաց իւրաքանչիւրոց ըստ իւրում շնորհացն, զոր ընկալեալ է, մատակարարել ըստ արժանոյն եւ տալ ծառայակցացն ի ժամու զկերա­կուր իմաստութեան եւ գիտութեան իւրոյ, եւ ո՛չ առնել այսու ամենայնիւ ապախտ զինքեան տուեալն շնորհ, որով փայլի իմացականութիւնն եւ լուսաւորի միտքն բանական: Եւ հասեալ ի կատարումն եւ յեզր ամենայն գիտութեանց, լինի յայնմ հետէ վեհ ի յարարածս եւ յատկանայ ի նոսին: Ահաւասիկ առ այս նկատեալ իմաստնոյն Սողոմօնի եւ քան զամենայն մեծութիւնս եւ զփառս աշխարհի |148բ| նախամեծար համարեալ զի­մաս­տութիւնն, զայս միայն եւեթ խնդրեաց յԱստուծոյ շնորհել ինքեան, որպէս ասէ. «Խնդրեցի ի Տեառնէ աղօթիւք, եւ տուաւ ինձ հանճար, կոչեցի եւ եկն ինձ հոգի իմաստութեան, եւ նախամեծար ընտրեցի զնա, քան զիշխանութիւնս եւ զաթոռս, ոչինչ համարեալ զայնս առ նորա համեմատութեամբն» (Իմս. Է. 7): Յայն սակս ունէր Սողոմօն ի տուչութենէն Աստուծոյ զհա­մայն աստղաբաշխական եւ զփիլիսոփայական գիտու­թիւնս, որ եղեւ սկիզբն եւ հեղինակ համօրէն փիլիսո­փայից, որպէս նա ինքն Սողոմօն խօսի զինքենէ ի դէմս Աստուծոյ՝ յասելն. «Նա ետ ինձ զանվրէպ գիտութիւն զեղելոց, գիտել զհաստատութիւն աշխարհի եւ զազ­դե­ցութիւն բնութեանց, զսկիզբն եւ զկատարած եւ զշրջիլ ժամանակաց, զտարերաց փոփոխմունս եւ զաստեղաց դիրս» [Իմստ. Է. 17-19]: Ապա առ ի նազելի ցուցանել զգիտութիւն իւր եւ յորդորել զբազումս ի նոյն ասէ. «Առանց նենգութեան ուսայ եւ առանց նախանձու բաշխեցից եւ զմեծութիւն նորա ոչ թագուցից» [Իմստ. Է. 13]:

Արդ, այսր բանի մեծիմաստին Սողոմօնի աշակեր­տեալ բազմահմուտ եւ գերահանճար աստղաբաշխ փիլիսոփայն Պիլիպպոս Տէ Լա Հիրէն՝ շարադրօղն այսորիկ Աստղաբաշխական գրոցս, աննախանձաբար ուսուցանէ զգիտութիւն իւր եւ բաշխէ հետեւողաց եւ աշակերտելոց այսմ փիլիսոփայական արուեստի աստղաբաշխութեանս:

Բազմավաստակ տքնութեամբ հետազօտեալ ի բա­զում ամս եւ մաշեալ զկեանս իւր ի սոյն, ինքնին յօրի­նեալ զզանազան եւ զպէս-պէս մեքենայս եւ զգործիս դիտողութեան՝ առ ի չափել զընթացս Արեգական եւ Լուսնի եւ զանազան աստեղաց եւ կէնդանակերպից, եւ գիտել զնոցին խաւարմունս՝ թէ յե՞րբ եւ յորու՞մ ժամանակի, որոց սակս եւ զբազմակերպ օրինակս աւան­դեալ այնց, որք ունիցին զտենչ հետեւման եւ ուսման սոյնոյ սքանչելի արուեստիս, որպէս եւ տեսա­նէք ի սոյն գիրս պէս-պէս օրինակաւ աւանդեալ:

Այլ արդ, մինն ի բազմաց՝ հետեւօղն հոգետարփ ըղձանօք այսմ |149ա| գերապանծ արուեստի գիտու­թեանս իմաստնապերճ պարոն Յարութիւնն Սահա­կեան Ջուղայեցի՝ այր երեւելի եւ ուղղափառ եւ որդի հարազատ սրբոյ եկեղեցւոյս Հայաստանեայց, ուսեալ եւ մակացու լեալ անթերի սոյնոյ արհեստի աստղա­բաշ­խու­թեանս, թարգմանեցուցեալ է զայսոսիկ գիրս ի լատինական լեզուէ ի հայ բարբառ, որպէս յայտ է ի սկզբան տետրակիս, թէ ո՞ւր եւ յումմէ՞ լինիլն թարգմանեցեալ: Եւ մեք մինչդեռ էաք ի Հնդիկս՝ գոլով գնացեալ անդ յաղ[ա]գս գործոյ նուիրակութեան Սրբոյ Աթոռոյնէջմիածնի, պատահեցաւ մեզ ի Բում­բայի եւ յորդորեաց օրինակել զսոյն օգտաւէտ եւ պի­տանի տետրակս աստղաբաշխական գիտութեան՝ ի նախկին թարգմանեալ ուղիղ եւ անսխալ օրինակէն: Եւ զբովանդակ ձեւսն գործեաց չափման եւ դիտողութեան ինքնին՝ նկարելով զիւրաքանչիւրն ի տեղիս իւրեանց (լս-ում՝ «ի գրելն իմ զսոյն տետրակ նա եւ զ56 աղիւսակսն, որ ի սմին») եւ զբովանդակ նոցին հաշիւն համարոյ եւ այլ եւ ամենայն ինքնին իւրով ձեռամբ գծագրեաց, որպէս զի եւ սոյն օգտակար եւ պիտանի գիրք գտցի ի Սուրբ Աթոռոջն առ յապայս յիշատակի, թերեւս լինի ոք հետեւօղ եւ ուսանօղ այսմ արհեստի աստղաբաշխութեանս՝ ի պայծառութիւն ազգի:

Այս եւս յուշ լիցի ընթերցասէր եւ ուսումնատենչ սիրելեաց, զի որպէս գրեցեալն էր իսկ օրինակն այս­միկ գրքոյս՝ թէ՛ ըստ կէտիցն եւ թէ՛ ըստ առո­գա­նու­թեանն, նոյնպէս գրեցաք եւ մեք առանց կէտ ինչ յաւելացուցման եւ պակասեցուցման. ըստ որում՝ սոյն­պի­սի գիրք ո՛չ են հանգոյն եւ նման այլոյ հասարակ մեկ­նողական եւ վարդապետական գրեանց, այլ ի ստերիւրիլն միոյ կիտի կամ բթի եւ շեշտի՝ համան­գա­մայն խանգարի եւ խաւարի իմացուած բանին, որպէս յայտ է գիտնոց: Նմին իրի որպէս տեսաք, նոյնպէս գրեցաք:

Ապաքէն հանդիպօղքդ այսմիկ Աստղաբաշխութեան արուեստի գերապանծ գրքոյս՝ օրինակօղքդ կամ ընթերցօղք եւ ուսանօղքդ, յիշեսջի՛ք ի մաքրափայլ յա­ղօթս ձեր զգիտնական եւ զբարենախանձ ըղձիւ հետե­ւօղն այսորիկ իմաստութեան՝ զյիշեալ պարոն Յարու­թիւնն|149բ|Ջուղայեցի եւ զիւրայինսն ամենայն, որ եղեւ պատճառ գրեցման գրքոյս: Հուսկ յետոյ եւ զօրինակօղ սորին՝ զՅակոբոս արքեպիսկոպոս անար­ժան զյետին միաբանս սրբոյ գահին Միածնաիջի՝ հանդերձ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ծնողօք իմովք, զի եւ դուք լինիջի՛ք յիշեալք ի վերինն կէնաց դպրութեան ի Քրիստոսէ՝ Աստուծոյ մերմէ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

Օրինակեցեալ եղեւ յամի Տեառն 1804 եւ ի մերումս թուականի ՌՄԾԳ. (1804), ի սեպտեմբերի 8 սկսեալ եւ ի հոկտեմբերի 9 աւարտեալ, ի նաւահանգիստն Բում­բայի, ընդ հովանեաւ ՍուրբՊետրոս եկեղեցւոյն:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Տ]ումար [ա]ստ­ղաբա[շ]խական», 1ա՝ «287/2769», 1ա՝ «ՌՄԾԳ. – 1804 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:


2770

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԳԱՆՁԱԿԵՑԻ, ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ

ԿԵՍԱՐԻԱ

ՌՄԾԴ. 1805


ԳՐԻՉ՝ Մեսրոպ Պօլսեցի:

ԹԵՐԹ՝ 360 (գրչի էջակալում՝ 1-705, որ է՝ 3ա-355ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 43ա, 85ա, 355բ-60բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԶx10 (Ա՝ 12, ԼԶ՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «AC» եւ վահանա­ձեւ զինանշան, մէջը դիմագծերով լուսին: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,2x 16,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,5x11,3. սահմանագծուած կարմ­րով. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 24: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ,Ե. կապոյտ թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ բու­սական, թագով զինանշան, մէջն անընկալելի պատկեր եւ «ЯМЬСЯ»:

Новый рисунок

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած. Ա. պրա­­կը՝ պոկուած, Բ. պրակը՝ թուլացած. թերթերին խոնաւու­թեան, խունացման հետքեր, թերթեզերքին եւ կողքերին մանր պատ­ռուածքներ, տեղ-տեղ ցեցի անցքեր. 35բ, 85ա, 85բ՝ գաղա­փար օրինակի բնագրական պակասի պատճառով կիսով չափ չգրուած եւ յետագայում չլրացուած, ունի ձեռագրի բովանդա­կութեան եւ վիճակի նկարագրական ներդիր թերթիկ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Գիրք, որ կոչի Տօնապատճառ:

2ա-355ա [Տօնապատճառ]

1. 3ա-10բ Պատճառ տօնի Դաւթի եւ Յակոբայ – Ամե­նայն տօնից եւ հոգեւոր ուրախութեանց սկիզբն է տօն Ծննդեան... որոց աղօթիւք խնայեսցէ Քրիստոս յեկե­ղեցի իւր սուրբ, եւ փառք յաւիտեանս. ամէն:

2. 11ա-2բ Յարմարումն բանից ասացուածոց ի Թագաւորութեանց գրոց, Յովհանիսի վարդապետի Եկեղեաց գաւառի, յԵզնկայ քաղաքէ, Յաղագս մար­գա­րէին Դաւթայ – Եւ զղջացաւ Տէր, զի թագաւորեցոյց զՍաւուղ: Աստուածային բնութիւն պարզ է... եւ ար­ձա­կեաց զծերակոյտն:

3. ա. 13ա-6ա Դրուատ գովեստի վասն սրբոյն Ստե­փաննոսի Նախավկային Քրիստոսի – Աստուա­ծա­զարդ շուք տօնիս լուսակազմ երեւմամբ իւրով... այլ համառօտիւք աւարտեսցուք զբանս ի <ի> փառս Աստուծոյ:

բ. 16ա-22ա Ստեփաննոս այր լի շնորհօք եւ այլն – Եւ ոչ ի հարց եւ ի հաւուց ազգաբանին սուրբք... եւ զայն օր եւս տօն կարգեցին, որ է օգոստոսի Բ. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

4. 22ա-8բ Պետրոսի եւ Պօղոսի գլխաւորաց առա­քե­լոցն Քրիստոսի – Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք, զոր իմանամք եւ բանիւ ասել... ի վերայ մեր քաղցրութեամբ եւ մարդասիրութեամբ, եւ նմա փառք յաւիտեանս:

5. 28բ-35բ Յովհաննու եւ Յակովբու որդւոց Ո­րոտ­ման – Աստուածահրաման պատուէր ունէր Իս­րա­յէլ զսկիզբն տօնին... եւ հեշտազերծ լինել ի խաւա­րա­շօշափ արգելարանէն. ի փառս Քրիստոսի Աստու­ծոյ. ամէն:

6. 36ա-42բ [Յաղագս յայտնութեան ճրագալու­ցին. ձեռ. 2021, 29բ-38ա] – (սկ. թափ.) /// Երկրպա­գեալ ի հարցն ի վերայ երկրի... Որդւոյ մկրտիլ, Հոգւոյ իջնել Հօր ձայնին:

7. 43բ-6ա [Առաջին աւուրն արարչութեան] – Յա­ռաջին աւուրն առաջին երկին եղեւ... եւ մեզ բժշկեսցէ Քրիստոս զխոր վիրաւորեալքն ի փառս անուանն իւրոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեան. ամէն:

8. 46բ-8ա Մեկնութիւն ի բանն, որ ասէ. Քանզի երեւեցան շնորհք Աստուծոյ – Քանզի երեւեցան շնորհք Աստուծոյ փրկիչ ամենայն եւ այլն, այսինքն՝ քարոզեցաւ ճշմարտութիւն... զի մի՛ ոք իցէ, ասէ, որ զձեզ արհամարհիցէ:

9. 48բ-52բ Ի Մատթէոսի Աւետարանէն, որ ասէ. Յայնժամ գայ Յիսուս ի Գալիլեայ – Աստուածայինքն ոչ ըստ մարդկայնոցս բերին ակամայ շարժումն... եւ ոչ հրեշտակս կամ հրեշտակապետս պատրաստէ լինել մեզ մկրտութեամբն, այլ որդիս Աստուծոյ:

10. 53ա-62բ Պատճառ սուրբ Աւետարանին՝ Ներ­սէսի կաթողիկոսի Հայոց – Բնութիւնք արարածոց իմանալեաց եւ զգալեաց ոչ ունին... լինի անթերի չորեքտասանիցն թիւն:

11. 63ա-5բ Դարձեալ այլ տեսութիւն ի խորհուրդ սուրբ Ծննդեան – Եւ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս: Քանզի ասաց յառաջագոյն, թէ՝ Յակօբ ծնաւ զայրն Մարիամայ... Յովսէփ որդի Դաւթի, եւ Քրիս­տոսի փառք:

12. 65բ-74բ Դարձեալ ի խորհուրդ Յայտնու­թեանն – Յայնժամ վարեցաւ Յիսուս յանապատ ի Հոգ­ւոյն՝ փորձել ի սատանայէ: Եւ ընդէ՞ր ի ծննդենէ ան­տի... զի Աստուած անփորձ է յամենայնի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

13. 75ա-84բ Ի բանն Յովհաննու աւետարանչի, որ ասէ. Ի սկզբանէ էր բանն.եւ այլն – Քանզի Աստու­ծոյ երեւումն իմանալի արեգակն ծագեաց... եւ է միով բնութեամբ (այսչափ, չշարունակուած. տե՛ս Վիճակ):

14. 85բ-91բ [Յաղագս մարմնոյ եւ հոգւոյ] – Եկն. Եւ ուստի՞ գայ, որ զամենայն լնու... եւ բեռնաւորք եւ ես հանգուցից զձեզ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն (սկզբից թերի. տե՛ս Վիճակ):

14. 92ա-3բ Պատճառք Առաջաւորաց – Յոլովք են բանք վասն այսր Պահոց, այլ զսակաւսն ասասցուք... եւ խնդրօղ վրիժուց ոչ պահողացն եւ պատուհասօղ, եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս:

15. 93բ-101բ Խորհուրդ Տեառնընդառաջին ի փետ­րուարի ԺԴ. (14) Քառասնօրեայ գալստեան Տեառն ի տաճարն ըստ օրինացն – Ի գալ մեծի թագաւորի ոչ միայն երեւելիքն եւ ճոխքն խնդան... եւ արժանապէս ընծայել նովաւ ի հաճոյս Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

16. 102ա-4ա Քառասնօրեայ Գալստեանն Տեառն ի տաճարն – Աստուածային ամենառատ բարերարու­թեանն իրակերտութիւն... ընդ մոգուցն ընծայաբեր լիցուք:

17. 104բ-13բ Յաղագս Բուն Բարեկէնդանին պատ­­­ճառք – Խորհուրդ եկեղեցւոյ նման է գանձի ծած­կելոյ... եւ նմա փառք ընդ Հօր եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս:

18. 113բ-5բ Մեկնութիւն Աւետարանին, որ ըստ Մատթէոսի – Ճրագ մարմնոյ ակն է. էթէ ակն քո առատ է... որով ցուցանելոցն էր օրինակ համեմատու­թեան:

17. 116ա-8ա Տեսութիւն մարգարէութեանն, որ ըստ Եսայեայ – Գոչեա՛ զօրութեամբ եւ մի՛ խնայեր, բարձ­րացո՛ իբրեւ փողոյ զբարբառ քո... առ ամենայն կարօտեալսն եւ նեղեալսն այլովքն հանդերձ:

18. 118բ-20բ Յաղագս առաջին Չորեքշաբաթին – Բովանդակ իսկ քառասնորդացս չորեքշաբաթի եւ ուր­բաթի ընթերցուածք... յորում նուիրեմք քեզ զհաճելին պատարագ:

19. 120բ-3ա Կանոն առաջին Ուրբաթուն – Կեր­պա­րան ընթերցուածիս ցուցանէ զառաջին ստեղծուա­ծոյն Ադամայ... զի նոր Իսրայէլ գոլով, օրհնեցից զքեզ յաւիտեանս եւ առ յապա:

20. 123ա-5ա Աղուհացիցն երկրորդ Կիրակէին առա­ւօտուն, Աւետարան, որ ըստ Ղուկասու – Իբրեւ տիւ եղեւ, ել եւ գնաց յանապատ տեղի առանձինն, վասն զի զայն գիշերն օթանս կալաւ... ի ցամաք գնաց զհետ նորա ի վերինն Երուսաղէմ:

21. 125ա-9բ Տեսութիւն Աւետարանին, որ ըստ Մատթէոսի ճաշոյն – Սովորութիւն է Աստուծոյ, յոր­ժամ նոր օրէնս դնէ մարդկան. նախ մեծամեծ սքան­չելիս ցուցանէ... շնորհիւ նորա եւ ողորմութեամբ, եւ նմա փառք ամենայն յաւիտենից. ամէն:

22. 129բ-30բ Կանոն երկրորդ Չորեքշաբաթին աղու­­հացիցն – Այս կանոն ի Սիօն կատարի ընդ այլսն պատկերակից աւուրսն... զի բարձրացաւ ողորմութիւն քո ի վերայ մինչեւ յաւիտեան:

23. 130բ-2ա Կանոն երկրորդ Ուրբաթի աղուհա­ցի­ցին – Եւ սոյն եւս աւուր կանոն ի Սիօն կատարի... այժմ ցորեան ատոք ամբարին յըշտեմարանս եկեղեց­ւոյ:

24. 132ա-4ա Երրորդ Կիրակէին առաւօտուն՝ Աւե­տա­րան որ ըստ Ղուկասու – Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն՝ կալ յաղօթս... ուստի զմեզ փրկես­ցէ Քրիստոս Աստուած մեր. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

25. 134ա-40բ Տեսութիւն Աւետարանին Ճաշոյ – Առն միոջ էին երկու որդիք, ասէ կրտսերն ցհայրն... այսպէս մարդկան մեղքն առ սատանայի մեղք:

26. 140բ-2ա Երրորդ Չորեքշաբաթի աւուր աղու­հա­ցիցն – Եւ այս կանոն ի Սիօն ընդ նախկի իմաս­տիցն... որ խորհէրն չար ի վերայ իմ:

27. 142ա-4բ Երրորդ Ուրբաթուն աղուհացիցն – Աստանօր զգուշացուցանէ զապաշխարօղսն ոչ հպար­տա­նալ... եւ աստուածատեսականն պատուէ կողմամբ:

28. 144բ-7ա Չորրորդ Կիրակէին առաւօտուն Աւե­տարանին, տեսութիւն, որ ըստՂուկասու – Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ, զի հաճեցաւ: Փոքր հօտ ոմանք զազգս մարդկան ասացին... եւ մտանէ ի փառս Աս­տուծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից:

29. 147բ-52ա Տեսութիւն Աւետարանին Ղուկայ Ճա­շոյն – Եւ ասէ առ աշակերտսն. «Այր մի էր մեծա­տուն...»... քան զորդիս լուսոյ յազգս իւրեանց:

30. 152ա-3ա Կանոն Չորրորդ Չորեքշաբաթին – Արդ, երթեալ ժողովեսցես զծերակոյտ որդւոցն Իսրա­յէ­լի... առաջնորդեաց եւ ինքեամբ նորոյ ժողովրդեանս ի հաւատ եւ յարդարութիւն:

31. 153ա-5ա Կանոն չորրորդ Ուրբաթուն – Եւ եղեւ յետ Խ. (40) տունջեան եւ Խ. (40) գիշերոյ... ծանիցի Աստուած յերկինս ի վեր եւ յերկիր ի խոնարհ:

32. 155աբ Հինգերորդ Կիրակէին առաւօտուն՝ Աւե­տարան Մարկոսի – Ի Մարկոսի Աւետարանս Տեառն ասացեալ առ աշակերտսն... զմեզ զգուշացոյց յամենայն ժամ պատրաստ կալ եւ սպասել:

33. 155բ-8բ Տեսութիւն Ճաշոյ Աւետարան Ղուկայ – Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոցն, թէ՝ Ե՞րբ գայցէ ար­քա­յութիւնն Աստուծոյ... փառաւորելով զսուրբ Երրոր­դու­թիւնն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

34. 158բ-9բ Կանոն Ե. Չորեքշաբաթի աւուրն – Եւ աստ առնու Մովսէս նշան ահաւոր զգաւազանին յօձ... եւ բազմապատիկ երանութեանց արժանասցին յուսա­ցեալքն ի Տէր:

35. 159բ-61բ Կանոն հինգ Ուրբաթուն – Ի ժամա­նա­կին յայնմիկ ասէ ցիս Տէր. Կոփեա՛ դու քեզ երկուս տախտակս... եւ գնացք մեր առաջնորդեսցին ի ճա­նա­պարհն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:

36. 162ա-6ա Վեցերորդ Կիրակէին ճաշուն, Աւե­տա­րան Մատթէոսի – Իսկ փարիսեցիքն իբրեւ լուան... որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:

37. 166ա-7ա Կանոն վեց Չորեքշաբաթին – Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս. Յերթալդ քում եւ ի դառնալդ յԵգիպ­տոս... եւ մխիթարեցեր զիս մինչ ի սուգ մեղացն կայի:

38. 167բ-8բ Կանոն վեց Ուրբաթուն – Քանզի եր­կիրն, յոր մտանելոց էք ժառանգել, ոչ իբրեւ զերկիրն եգիպտացւոց է... սաղմոս. Տէր Աստուած փրկութեան իմոյ ի տուէ կարդացի:

39. 169ա-75ա Կարգ եւ խորհուրդ Ղազարու – Այս տօն, զոր կատարէ եկեղեցի ի շաբաթու տերունական... որ է օրհնեալ յաւէրժապէս ընդ Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն յաւիտեան յաւիտենից. ամէն:

40. ա. 175ա-7ա Խորհուրդ Գալստեանն Տեառն յԵրու­սաղէմ յաւուր Ողոգոմեանն, Աւետարան Մար­կոսի ՃԺԶ. Եւ գան յԵրիքով – Զսուրբ արմաւենեացս օր զոր եւ օրհնեալ օր անուանեմք մեք.. յասելն Մար­կոսի աւետարանչի վասն Տեառն եթէ:

բ. 177ա-92ա Եւ գան Երիքով – Արժան է գիտել, թէ ուստի՞ գայր... որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգ­ւոյն, այժմ եւ միշտ յաւիտեանս:

41. 192բ-4բ Կանոն Մեծի Երկուշաբաթին – Այսր շաբաթու պահք Մեծի Պասեքին ազատարար տերունա­կան յարութեանն... տացին ստացուած ժառանգու­թեան ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, յաւիտեանս յաւի­տենից. ամէն:

42. 195ա-8ա Կանոն Մեծի Երեքշաբաթին – Ըստ կարգի առաջնոյն եւ այս ի ծննդոց պատմութիւն... անդր կարկառել զհայեցուածս մտաց աչաց:

43. 198ա-9բ Կանոն Մեծի Չորեքշաբաթի – Եւ երեւեցաւ Աստուած Աբրահամու առ կաղնեաւն Մամբ­րէի... ի զանխուլ տեղւոջ, զի մատնեսցէ զնա:

44. 200ա-8ա Կանոն մեծի Հինգշաբաթին – Այսմ աւուր սահմանեալ կանոնս մեծախորհուրդ է... այսպէս եւ կատարմամբ յիշատակին յառաջի կայիցն զգուշա­ցու­ցանէ, եւ նմա փառք:

45. 208ա-11բ Կանոն Մեծի Ուրբաթին չարչարա­նացն Քրիստոսի – Զկնի մեծի երեկոյին հնոյ եւ օրի­նա­ւոր Զատկին... եւ սիրոյ սրբութեան նորա հաղոր­դես­ցուք ի Քրիստոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:

46. 211բ-3ա Դարձեալ ի խորհուրդ Մեծի Ուրբա­թուն – Եկեսցէ հասցէ Տէր Աստուած իմ, եւ ամենայն սուրբք ընդ նմա... որում փառք յաւիտեան՛՛: Առ զսա եւ ի միւսանգամ գալուստն:

47. 213ա-6բ Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ ի Մատ­թէոսի Աւետարանին մեկնութենէն – Յառաջնում աւուր բաղարջակերացն մատեան աշակերտքն... ան­մա­հին վասն մեր մեռելոյ փառք յաւիտեան:

48. 216բ-20բ Յաղագս ճրագալուցին խորհրդոյ – Զի որպէս զգալի արարածքս յաւելուածով հասին ի կա­տարելութիւն... զպտուղ յարութեանն եւ կենարար մարմնոյն՝ փառաւորելով զյարուցեալն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

49. 220բ-1բ Աւետարանին Մատթէոսի տեսութիւն – Մատեաւ, ասէ, Յովսեփ եւ խնդրեաց զմարմինն... այլ զհակառակն անձին գործել:

50. 222ա-3բ Վասն Զատկին սրբոյ – Իսկ կիրակէն առաւօտուն ժողովին ի մատուռն... եւ զանգիտութեան կա­մօքն Հօր եւ հաճութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ յաւի­տեանս՛՛:

51. ա. 224ա-33բ Տեսութիւն եւ յարմարումն Աւե­տա­րանին, որ Յովհանն եւ այլոցն Աւետարան – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ, որ յԱրի­մա­թայ... մինչեւ ի կատարած աշխարհի աստուածու­թեամբն:

բ. 233բ-4բ Այլ միտք յոմանց ասացեալ: Մի մեր­ձե­նար յիս – Ոմանք ասեն, թէ զիս յայտ արասցէ... յա­րուցելոյն եւ առ Հայր վերացելոյն փառք յաւիտեանս:

52. 234բ-44բ Յելից մեկնութենէ ի խորհուրդ աւուրս – Խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի եւ ընդ Ահարոնի յերկրին Եգիպտացւոց... եւ ժրաջան աշխատութեամբ եւ աներկբայ հաւատով, եւ նմա փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

53. 244բ-6բ Կանոն Նոր Կիրակէին – Եւ յետ ութ աւուր դարձեալ էին ի ներքս աշակերտքն... եւ զան­վախճանն ընդունին կեանս հաւատով յանուն նորա:

54. ա. 247ա-8բ Պատճառք տօնի առշխարհա­մատ­րանի, թէ վասն էր յայսմ աւուր կատարի, սուղ բան ի Դաւթայ – Ի շինելն Կոստանդիանոսի Մեծի զԵրուսաղէմի եկեղեցիսն... եւ զամենասուրբ Հոգին երգաբանել յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

բ. 248բ Այլ – Տօնիս խորհուրդ ոչ որպէս ոմանք կարծեցին մարտիրոսաց յիշատակելով... որ է Կաթու­ղիկէ, եւ Քրիստոս գլուխ նոցին:

56. 249ա Պատճառ երեւման Խաչին – Չարչա­րանքն Քրիստոսի փրկութիւն եղեւ մարդկան ազգի... ցուցեալ ի Քրիստոս Յիսուս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

57. 249բ-56բ Յաղագս վերացման Տեառն, ի Ղու­կայ Աւետարանին մեկնութենէն – Ամենայն տօնք տնօրինականք, զոր պաշտէ եկեղեցի ահաւոր եւ հրա­շալիք են... որում փառք եւ պատիւ եւ օրհնութիւն յաւիտեանս՛՛:

58. 256բ-9բ Դարձեալ ի Համբարձումն – Անսահ­մա­նելին եւ բնութեամբ բարին Աստուած... եւ զմար­դիկ, որ սպասաւոր էին դիւաց, առ ինքն ժողովեաց:

59. 259բ-60բ Ի գալստեանն խորհուրդ – Արդ, իբրեւ ուսան վերինքն, թէ նա է Բանն Աստուած... ի վերայ հողեղէն յաւանակի եկն առ մեզ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

60. 260բ-3ա Ի խորհուրդ Ծաղկազարդին, որ ասի Երկրորդ Գալուստ – Զտօնս զայս տօնեն ոչ միայն որ­դիք մարդկան... եւ առնուլ վարձս վաստակաց ի Քրիս­տոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:

61. 263աբ Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ Ծաղկա­զարդին – Եւ վաղվաղակի ուսեալք երկնայնոցն զբազ­մա­պատիկ իմաստութիւնն Աստուծոյ... փառաւորաց ողորմութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

62. 263բ-6ա Յաղագս, որ յետ Յարութեանն տօ­նեմք Ծ.(50) օր առանց Պահոց եւ ծունր դնելոյ, հան­դերձ չորիւք Աւետարանօք. Հարցումն եւ պա­տաս­խանին – Հարց: Զի՞նչ պատճառ է՝ Ծ. (50) օր Պահք եւ տրտմութիւն եւ ողբաձայն Սաղմոսք...Պատասխանի: Յորժամ յԱստուծոյ մարդիկ մոլորեցան... նոյնպէս ի գերեզմանն, եւ յերկինս ել առ Հայր, որում փառք յաւ՛՛:

63. 266բ-72ա Ի սուրբ եւ ի հրաշափառ իջումն Հոգւոյն Սրբոյ ի դասս առաքելոց – Բարի է Աստուած եւ բարւոյ ամենայնի արարիչ... ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ, որ է օրհնեալ, գովեալ եւ փառաւորեալ յաւիտեանս յաւ՛՛:

64. 272ա-5բ Պատճառ Նաւակատեաց եկեղեցւոյ ի Տրէ ամիս ի Դաւթայ – Ի բազմաց զանազանից կար­ծեաց զանխուլ մնալոյ... եւ ամենասուրբ Հոգւոյն փառակցի յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

65. 276ա-82բ Յաղագս տապանակին խորհրդոյ – Եւ արար Բեսելիէլ զտապանակն յանփուտ փայտից... կենաց հացին արժանիս արասցէ Քրիստոս Աստուած մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

66. 283ա-93բ Յաղագս Պայծառակերպութեան Տեառն մերոյ ի Թափոր լերին – Եւ երեւելի արեգակն ի ծագելն իւրում ոչ զոք թողու անլոյս... որ եւ խնա­յեսցէ ի մեզ յայնժամ ողորմութեամբն իւրով, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

67. 293բ-300ա Յաղագս Շողակաթին սակաւ ինչ պատճառ – Անդրդուելի հիմն հաստատութեան Կա­թուղիկէ եկեղեցւոյ... հանդերձ կենդանարար Սուրբ Հոգովն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

68. 300բ-9ա Ի ննջումն ամենօրհնեալ Աստուա­ծածնին – Ի մէջ ամենայն հոգեւոր տօնից պայծառա­գոյն երեւի տօնս Փոխման Աստուածածնին... արասցէ ողորմութիւն Տէր Աստուած ամենայն աշխարհի, եւ նմա փառք յաւիտեանս:

69. 309բ-15բ Ի նոյն աւուր Փոխման Աստուա­ծած­նին ի նորին բանսն տեսութեան – Պարծանք Կա­թու­ղիկէ եկեղեցւոյ եւ հիմն հաւատոյ գոլ... եւ Իսահա­կայ փրկութեամբ զբոլոր ազգաց փրկութիւն ճշմար­տա­պէս:

70. 315բ-7բ Պատճառ Նաւակատեաց Սուրբ Խա­չին – Մեծ է իմաստութիւն յաղագս Պահոց եւ Նաւա­կատեաց... ի յաւիտենական բարութիւնսն վայելել:

71. 318ա-9ա Պատճառք սրբոյ Խաչին, որ ի ԺԴ. (14) կատարի սեպտեմբերի – Ի ժամանակս Մեծին Կոստանդիանոսի, որ կոչի ամ խաղաղութեան մերոյ... եւ այսոքիկ բաւականասցին նպաստաւորութիւն բա­նա­սիրաց՝ նախաշաւիղ ատենաբանութեան:

72. 319ա-24ա Ի բանն, որ ասէ. «Զի ճառ խաչին Կորնթացւոց» – Կորնթոս քաղաք է յԵլլադա առաջին, եւ յոլովք իւիք ի հինսն... ոչինչ զօրեցին, այլ յամօթ եղեն:

73. 324բ-5ա Նախերգան – Ամենայն տօնից տե­րունականաց եւ համաբուն հոգեւոր ուրախութեանց... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:

74. 325բ-7բ Յաղագս հիմնարկութեան եկեղեցւոյ – Ժողովէ աստուածային քահանայապետն ի տեղին նուիրեալ... ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:

75. 327բ-31բ Կանոն օրհնութեան Նաւակատեաց եկեղեցւոյ – Մտանեն երեկոյին ի հսկումն յեկեղեցին, զի արթուն եւ զուարթունս... եւ գոհացօղ ձայնիւ փառս վերառաքեսցուք ամենասուրբ Երրորդութեանն յաւի­տեանս յաւիտենից:

76. 331բ-41ա Յաղագս խորհրդեանեկեղեցւոյ – Բա­րեբանեցէ՛ք զԱստուած յեկեղեցիս մարգարէա­կանն... եւ փառաւորեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՀոգին Սուրբ այժմ եւ միշտ:

77. 341ա-3բ Կարգ ձեռնադրութեան սարկաւա­գաց եւ քահանայից – Օրէնք եկեղեցւոյ անխափան միշտ ունին յինքեան... եւ հանգուսցուք զյօժարութիւնս մեր ի փառս Աստուծոյ:

78. 344ա-51բ Ի յաւետիքն առ սուրբ Կոյսն Մա­րիամ. Պատմութիւն, որ ըստ Աւետարանին Ղուկա­սու – Եւ յամսեանն վեցերորդի առաքեցաւ Գաբրիէլ հրեշտակ... եւ սպասաւոր զնա ցուցեալ այսր խորհրդոյ փրկութեան:

79. 351բ-3ա Յաղագս հրեշատակապետացն եւ ամենայն երկնաւոր զօրացն – Օրհնեցէ՛ք զՏէր, ամե­նայն հրեշտակք նորա... յանձին իւրոյ օրհնութիւն զայսոսիկ զամենեսեան առեալ օժանդակ:

80. 353բ-5ա Ո՞ դնէ յամպս զգնացս իւր, եւ շրջի նա ի վերայ թեւոց հողմոց – Այսոքիւք զառ ի յամե­նայնի սիրելութեանցն յայտնեաց... եւ զօրութիւնն կապ եւ սահման էր սոցա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

175ա Զգրօղ լուսազարդ մատենիս՝ զՄեսրոպ աբե­ղայս, յիշեսջի՛ք ի Քրիստոս:

341ա Զմեղապարտ գրօղ՝ Մեսրոպ աբեղայ, յիշել աղաչեմ, ո՛վ սուրբ մակացուք:

343բ Ծանի՛ր, ո սիրելի՛ ընթերցօղ, ի վերայ խոս­տա­ցեալ բանս, որ վասն քահանայութեան ասելոց էր, ոչ գոյր ի ձեռագիրքն, որում ես գաղափարեցի, մի՛ մե­ղադրէք:

355ա Աւարտեցաւ գիրքս այս, որ կոչի Տօնա­պատ­ճառ, արարեալ ի Յովհաննէս վարդապետէ Գանձակե­ցիէ, մականուամբ Տօնասէր: Յօրինեաց սա ընդարձակ ի վերայ ընթերձուածոց եւ խորհրդոյ տերունական տօ­նից եւ գլխաւոր սրբոց, յերիւրեալ ըստ պատշաճի աւուրցն քարոզս եւ վարդապետական խրատս, ուր եւ յոլովակի առաջի դնէ ի խորհուրդ այնց տօնից զհա­րա­զատ ճառս կամ զհատուածս բանից նախնի հարց, քաղեալ ի գրոց նոցին, ձեռամբ անարժան եւ մեղսա­մած Մեսրոպ իբր աբեղայէ մեծի Պօլսեցւոյ, ի թուա­կանիս հայոց 1254 (1805), ի Սուրբ Կարապետ շնոր­հատու վանս, որ ի մեծն Կեսարիա. բաւ է:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Յովհ. վարդա­պե­տի Գանձակեցւոյ, Տօնապատճառ 2.», Պհպ. Աա՝ «296/2770», «ՌՄԾԴ. – 1805 Մ[եսրոպ] եպիս[կո­պոս]»:


2771

ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ

ԱՄԻՐԴՕԼՈՒ ՎԱՆՔ (ԲԱՂԷՇ)

ՌՃԾԲ. 1703


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Վարդան վարդապետ Բաղիշեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ աշակերտք մեկենասի:

ԹԵՐԹ՝ 545+4 (կրկն.՝ թ. 1, 114, 154, 398). չգրուած՝ 1գդ, 2բ, 3ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԶx12 (ԽԶ՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լու­սա­դրոշմներով՝ 1. եռամահիկ, 2. գծային խաչ՝ վերին թեւի ծայ­րին երեքնուկ, կողքային մի թեւին՝ «A», միւսին՝ «C», 3. «BMZ»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (16x11,3. կարմրով սահմագծուած): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7ա): ՏՈՂ՝ 32-34: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, Ա. փեղ­­կին 3 կապիչների մետաղէ գամերի հիմք-վարդեակներ, մի­ջու­կը՝ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցա­կո­ղերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Բ. (վջ). թուղթ, սպիտակ, չգրուած:

Новый рисунок

Նմուշ 7ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Դաւիթ թագաւոր՝ 3բ: Կիսա­խորան՝ 4ա: Ճակատազարդ՝ 451բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, յուշկապարիկ, տաճար, խաչ: Զարդագիր՝ թռչ­նագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, սեւ, սպիտակ, նարնջի, մոխրագոյն, մանուշակագոյն, շա­գանակագոյն, վարդագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքի եւ եզրերի կաշին մաշուած, 3 կապիչներն՝ ընկած, գամերը՝ ջարդուած, ընկած. լուսանցա­կո­ղե­րը գունաթափ, սեւացած, թերթերին տեղ-տեղ խոնաւութեան, խունացման ու բորբոսի հետքեր, եզրերը՝ անհարթ, Ա. փեղկի կազմաստառին, թ. 168, 307, 381՝ ցեցի անցքեր, 174բ՝ լուսան­ցա­զարդի ներկերը տարածուած էջի վրայ, պահպանակ թերթերը կտրած հանած՝ միայն հիմքերն են մնացել:


ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 4ա-474բ [Տօնապատճառ]

1. 4ա-12ա Ի տօնի Դաւթի մարգարէի եւ Յակով­բու՝ եղբօրն Տեառն – Սկիզբն տօնից եւ հոգեւոր ուրա­խութեանց ամենայն հաւատացելոց է... որոց աղօթիւք խնայեսցէ Քրիստոս յեկեղեցի իւր սուրբ:

2. 12ա-20բ Ի յիշատակի Նախավկային –Աս­տուա­ծազարդ շուք տօնիս, լուսակազմ երեւմամբն իւրով... եւ զայն օր տօն եւս տօն կարգեցին, որ է օգոս­տոս ամսոյ յԲ. ի փառս Քրիստոսի:

3. 20բ-7ա Ի տօնի սրբոց առաքելոցն Պետրոսի եւ Պօղոսի – Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք են...

ա. 26ա-7ա Նիկիայ ժողով – [Յ]ուլիոս Հռովմայ, Աղէք­սանդի՝ Աղէքսանդրոս... Պետրոս ասէ ի թխտին իւրում:

4. 27ա-33ա Յովհանու եւ Յակոբայ – Աս­տուա­ծա­հրա­ման պատուէր ունէր Իսրայէլ... եւ հեշտազերծ լի­նել ի խաւարաշօշափ արգելարանէն. ամէն:

5. 33ա-40ա Յաղագս յայտնութեան ճրագալուցին – Ըստ աստուածագործ նորոյ արարչութեանս սկիզբն հիմն եւ արմատ է... եւ լինել եղբայր նորա:

6. 40ա-58ա [Առաջին աւուրն արարչութեան] – Արդ, որպէս յառաջին աւուրն արարաւ լոյսն եւ փա­րա­տեցաւ խաւարն...

ա. 40ա-2ա Այլ օն առ եսն կրկնելով զերեսանակ բա­­նիս... մինչեւ միանայ ընդ նմա ի հասակն առեալ զգլուխն յանզրաւական յաւիտեանս Հօրն կամեցու­թեամբ:

բ. 42ա-8բ Եւ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս... եւ եղեւ հնոյն Ադամայ մարմին նոր միաւո­րու­թեամբ ընդ նորոգողին յանապականութիւն:

գ. 48բ-51բ Եւ ի ծնանելն Յիսուսի ի Բեդղէհէմ Հրէաստանի, յաւուրս Հերովդի արքայի... թէ զմէօք զանց արարեալ զհեթանոսս ընտրեաց:

դ. 51բ-8ա Յայնժամ Հերովդէս գաղտ կոչեաց զմոգսն... Յիսուս Քրիստոս Բանդ Աստուած վասն սուրբ եւ մաքուր ծննդեան քո եւ մարմնառիկ տնօրէնու­թեանդ:

7. 58ա-61բ [Երկրորդ աւուրն արարչութեան]– Յերկրորդ աւուր կանոնն ի մատրանն կատարի...

ա. 58բ-61բ Եւ հովիւքն էին ի տեղւոջն յայնմիկ... իւր անճառ խորհրդոյն. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

8. 61բ-9բ [Երրորդ աւուրն արարչութեան] – Յեր­րորդ աւուրն զարդարեցաւ երկիր...

ա. 62բ-9բ Եւ եղեւ յաւուրս Հերովդի արքայի Հրէաստանի... այլ միայն առ մարդկան այսպիսիքս ասացեալ լինին:

9. 69բ-73ա [Չորրորդ աւուրն արարչութեան] – Ի չոր[ր]որդ աւուրն եղէն լուսաւորքդ... որով առաւել եւս հաստատէր առ խոստումն զխորհուրդ սրտին:

10. 73ա-7բ [Հինգերորդ աւուրն արարչութեան] – Ի հինգերորդ դարուն մկրտեաց Մովսէս զժողո­վուրդն...

ա. 73բ-7բ Յարուցեալ Մարիամ յաւուրսն յայնոսիկ, գնաց առ Եղիսաբեթ... բառնալով զվատթարն կարծիս:

11. 77բ [Վեցերորդ աւուրն արարչութեան] – Ի վե­ցե­րորդում ստեղծաւ Ադամ եւ պատկերաւ պատուե­ցաւ... եւ էր ոմն հիւանդ Ղազարոս յօրինակ Ադամայ:

12. 77բ-8ա [Եւթներորդ աւուրն արարչութեան] – Յեւթն հանգաւ Աստուած ի գործոց... եւ հանգիստ անաշխատ արժանաւորաց եւ սրբոց Աստուծոյ:

13. 78ա-80ա [Ութերորդ աւուրն արարչութեան] – Ութերորդին կանոնն կատարի ի յարութիւնն...

ա. 78բ-9ա Կիւրղիանու եպիսկոպոսի – Արդ, աւե­տիքն ի Է.ն ապրիելի եղեւ... այլ մ՛ի տօնախմբութիւն երեցունց:

բ. 79ա Շարական Եփրեմի Ասորւոյ – Խուզ սիմաւ բրիշէ... Թարգմանութիւն. [Հ]աստատեալ է ի գլուխ անուան քո... ծնանելով ի յունվարի ի վեցն:

գ. 79աբ Հիպողիտեայ – Սրբաբանի ի ծնունդն եւ մկրտութեանն Տեառն գլուխ մի ըստ աւետեաց... բաժանելով յոմանց, որպէս զԶատիկն հրէից:

դ. 79բ-80ա Իբրեւ լցան աւուրք Ը.՝ թլփատել զնա – Թէպէտ եւ այնքան բարձրագոյն Աւետարանի... եւ աղ չարչարանս կատարելոց:

14. 80ա-5բ Պատճառ <եբրայ> Եբրայեցւոց թու[ղ]թս թըւի, թէ չիցէ Պօղոսի, սրբոյն Եփրեմի: Պատճառ թղթոյն Հե[բրայեցոց] – Յսկիզբն թղթոյն ծուփ եւ խնդիր անկաւ գիտել...

ա. 82ա-5բ Բազում մասամբք եւ բազում օրինակօք կանխաւ խօսեցաւ... զի օծցէ զմեզ ի հոգի:

15. 85բ-95բ Պատճառ Քրիստոս ծնեալ ճառին – Աս­տուածայայտնութեանս խորհուրդ յայտնապէս քարոզեալ ծանուցաւ...

ա. 90ա-5բ Գրիգորի Աստուածաբանի Նազա­զեց­ւոյ՝ Ի յայտնութիւնն Տեառն – Բազում Գրիգորք էին, վասն այնորիկ գաւառաւն ծանուցանէ... եւ կնիք կու­սու­թեան անլուծանելի յետ ծննդեանն մնալով:

16. 95բ-6բ Պատճառ Առաջաւոր Պահոց – Յոլովք են բանք վասն այսր պահոց, այլ զսակաւսն ասաս­ցուք... եւ վրէժխնդիր ո՛չ պահողացն եւ պատուհասող, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:

17. 96բ-103ա [Վասն] Քառասնօրեա գալստեանն – Փետրուարի ամսոյ, որ օր չորեքտասան է, քառաս­ներ­րորդք է Տեառն մերոյ... կատարել զտօն տնտեսու­թեան եւ արժանապէս ընծայիլ նովաւ ի հաճոյս Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

18. 103ա-16բ Յաղագս Բուն Բարեկենդանին – Խոր­­հուրդք եկեղեցւոյն սուրբ, որպէս է գանձի ծած­կելոյ...

ա. 105ա-6ա Իսկ է շաբաթ պահոցս – Ըստ իմաստնոյ Է.ամսեայ ծնեալ մանկունքն ապրին... եւ անթերի լրմամբ Աստուծով աջողեալ:

բ. 106աբ Արդ, զՅակովբայ գրեալ կարգս տօնից – Հաւատացեալքն, որ յԵրուսաղէմ յառաջ քան զաւերն... եւ բարեգործք Աստուծով զօրացեալք:

գ. 106բ-7բ Եւ յուրբաթուն ընթերցուածքն ի խոր­հուրդ նորոգման առաջնահօրն մերոյ մարդոյ – Զի յուրբաթու ստեղծաւ ի մուտն Նիսանայ... զտեղի ան­կելոյն. շնորհօք եւ ողորմութեամբ Տեառն Աստուծոյ մերոյ եւ փրկչին՝ Յիսուսի Քրիստոսի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

դ. 107բ-8բ Արդ, զայս քաջութիւնս տեսեալ արի սպառազէնն Քրիստոսի... արդ, այս է սահման խորհրդա­ւոր՝ եդեալ սրբոցն անսասան յաւիտեան:

ե. 108բ-10բ Իսկ ի շաբաթու յիշատակ մարտի­րո­սաց – Այս է տեսութիւն զկնի ուրբաթու, զի տեսին զՏեառն չարչարանս յաւուր ուրբաթու... եւ արժանի արասցէ յարութեանն իւրոյ եւ յարքայութեանն եւ նմա փառք այժմ եւ մի՛՛:

– 109աբԱրդ, նախ ի շաբաթի սրբոյն Թէոդորոսի տօն եդաւ... 109բ Եւ յերկրորդ շաբաթուն՝ Կիւրղի, վասն ընթերցուածոցս... 109բ Երրորդ շաբաթուն Յով­հան­նու... 109բ Չորրորդ շաբաթուն սուրբ քառաս­նիցն... 109բ-10ա Հինգերորդ շաբաթուն սրբոյն Գրի­գո­րի չարչարանքն... 110աբ Վեցերորդ շաբաթուն Ղա­զարու յարութեանն...

զ. 110բ-5ա Է եւ այլ իմն պատճառ, զի յաւուր սգոյ եւ կրից ճգնութեան յիշումն առնէ մեզ մեծի երախ­տեաց մարմնացելոյն վասն մեր – Ահա հայեսցուք խոհեմ մտօք... որով լցուցանելոցն էր օրինակ համեմատութեան:

է. 115ա-6բ Երկրորդ Աւետարանս եւ ընդ այլոց շաւիղս մօտաւորս ցուցանէ – Զպահոցն սրբութիւն յասելն՝ Զգոյշ լերո՛ւք... զի որպէս զօրութիւնն բազմէ:

19. 116բ-9բ [Պատճառ] երկրորդ կիրակէին – Արդ, զինչ ընթերցմունք են այս աւուր յԱւետարանէ յԵսայեայ...

ա. 117բ-9բ Տէ՛ր, ողորմեա՛ց մեզ, զի ի քեզ յու­սա­ցաք – Աղօթք են այս տանն Յուդայ... որ է աւրհնեալ յաւի­տեանս. ամէն:

20. 119բ-24բ [Պատճառ] երրորդ կիրակէին – Սքան­չելահրաշ են խորհուրդք միաշաբաթուց աղուհա­ցիցս...

ա. 121ա-2բ Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն... արդ, եւ վա՛յի արժանաւորք, ուստի զմեզ փրկեսցէ Քրիստոս Աստուած, եւ նմա փառք յաւի­տեանս. ամէն:

բ. 122բ-4բ Ասաց Տէր՝ Հաշտեալ եմ ընդ քեզ, տա­ռապեա՛լդ... զի յայսմ հետէ արքայութիւնն Աստուծոյ բռնադատի շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

21. 124բ-8ա[Պատճառ] չորրորդ կիրակէին – Սքանչելահրաշ համեմատութեամբ կարգեալն են առ միմեանս...

ա. 125ա-6ա Արդ, զի յանցելում կիւրակէին Ղուկայ աւետարանութիւնն առաւօտուն ասաց... եւ լուսատու լիցի քեզ Քրիստոս:

բ. 126ա Բաղդատութիւն Աւետարանին Ղուկայ – Արդ, տէրունական ինքնահրաման խօսքն առակաւոր դեղ բժշկութեան է կենաց... իմաստունք են յազգս իւրեանց, քան զորդիս լուսոյ:

գ. 126ա-8ա Աւետարան Ղուկայ – Մի՛ երկնչիր, հօ՛տ փոքրիկ... որ պահեն զտունս իւրեանց ի գողոց:

22. 128ա-36ա [Պատճառ] Հինգ կիրակի – Ահաւոր եւ մեծ է խորհրդոյն Աստուծոյ զօրութիւն...

ա. 129բ-30բ [Եսայի] – Այսպէս ասէ Տէր, զոր օրինակ... զի մի՛ սատկեսցուք զմահն յաւիտենից այլօքն հանդերձ:

բ. 130բ-3ա Առաքեալ – Այսուհետեւ, եղբա՛րք իմ, ուրախ լերո՛ւք ի Տէր... եւ մեք մի՛ մեղիցուք, զի մի՛ հեռասցի ի մէնջ Աստուած, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

գ. 133ա-6ա Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոցն, թէ ե՞րբ գայցէ արքայութիւնն Աստուծոյ... եւ արդարքն մխիթարեսցին՝ փառաւորելով զսուրբ Երրորդութիւնն յաւիտեանս. ամէն:

23. 136ա-41ա Պատճառ վեցերորդ կիրակէին. Օգ­նեա՛ Յիսուս Քրիստոս – Այն, որ նախ քան զսայ հին­գերորդ կարգք... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

24. 141ա-6բ Կարգ եւ խորհուրդ յարութեանն Ղա­զարու – Այս տօն, զոր կատարէ եկեղեցի ի շաբաթու... ժամանեալ յանզրաւական ուրախութիւնն ի Քրիստոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւերժապէս ընդ Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ:

25. 146բ-60ա Խորհուրդ գալստեան Տեառն յաւուր Ողոգոմենին – Զսուրբ արմաւենեաց օր, զոր եւ աւրհնեալ օր անուանեմք... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

26. 160ա-2բ Կանոն Մեծի Երկ[ու]շաբաթին – Այս շաբաթու պահք Մեծի Պասեքին ազատարար տէրու­նա­կան յարութեանն... խնդրեցէ՛ք զարք՛՛ Աստուծոյ, որով տացի նա ստացուած ժառանգութեան ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

27. 162բ-5բ [Կանոն]Մեծի աւուր Երեքշաբաթին – Ըստ կարգի առաջնոյն եւ այս եւս ի Ծննդոց պատ­մու­թիւն երկրորդի լինելութեան... անդր կարկառել զհայեցւածս մտացն աչաց:

28. 165բ-7ա [Կանոն] Մեծի Չորեքշաբաթին խոր­հուրդ – Եւ երեւեցաւ Աստուած Աբրա[հ]ամու առ կաղնեաւն Մամբրէի... զի մատնեսցէ զնա նոցա:

29. 167ա-74ա [Կանոն] Մեծի աւուր Ե.շաբաթին – Այսմ աւուր սահմանեալ կանոն մեծախորհուրդ է... յա­ռա­ջկայիցն զգուշացուցանէ. եւ նմա փառք յաւի­տեանս. ամէն:

30. 174բ-89ա [Կանոն] Յաւուր Մեծի Ուրբաթին – Որպէս զի մեծ են գործք քո, Տէ՛ր, զամենայն ինչ իմաս­տութեամբ արարեր... եւ պատուական մահուան քո:

31. 189ա-93բ Յաղագս ճրագալուցին խորհրդոյ – Զի որպէս զգալի արարածք յաւելուածովք հասին ի կա­տարելութիւն...

ա. 193աբ Աւետարան Մատթէոսի – Մատեաւ, ասէ, Յովսէփ եւ խնդրեաց զմարմինն... եւ կամաւ գործէին զչարիս:

32. 193բ-203ա Ըստ Յոհաննու Աւետարանին – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ, որ յԱրե­մա­թեա էր...

ա. 203ա-4բ Վասն Զատկին քեզ վայել է աւրհ­նութիւն – Իսկ ի կիւրակէին առաւօտուն ժողովին ի մատուռն... զմեղացն աղջամուղջ եւ զանգիտութեան կամօք Հօր եւ հաճութեամբ Սուրբ Հոգւոյն:

33. 204բ-6ա Պատճառ տօնի աշխարմատրանն, թէ վասն էր յայսմ աւուր – Ի շինելն Կոստանդիանոսի Մեծի զեկեղեցիսն... եւ միածնի նորա երկրպագել եւ զամենասուրբ Հոգին երգաբանել յաւիտեանս յաւիտե­նից. ամէն:

34. 206ա-11բ Յաղագս վերացման՝ ի Ղուկայ Աւե­տարանէն. Մինչդեռ տակաւին չը՛՛ – Ամենայն տօնք տնօրինականք, զոր պաշտէ եկեղեցի... ճգնակիցս լինել նոցա եւ հաղորդս Հոգւոյն Սրբոյ, որում պատիւ եւ փառք եւ աւրհնութիւն յաւիտեանս. ամէն:

35. 211բ-8ա Յոհաննու Ոսկիբերանին՝ Ի Գործոց մեկնութենէ սկիզբն – Բազմաց անգիտելի է մա­տեանս... այլ ի Պենտէկոստէին, որում փառք յաւի­տեանս. ամէն:

36. 218ա-20ա Երկրորդ գալստեան պատճառ – Եղիցին գօտիք ձեր պնդեալք, եւ ճրագունք՝ լուցեալք... այլ ըստ կարի նմանեսցուք. նուաստքս այսքանեաց փառաւորաց ողորմութեամբն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի:

37. 220ա-5ա Յաղագս իջման Սուրբ Հոգւոյն յա­ռա­քեալս – Բարի է Աստուած եւ բարւոյ ամենայնի արա­րիչ... տեսեալ դիմօք եւ բնութեամբ եւ աստուա­ծութեամբ եւ զօրութեամբ եւ կամօք միաւորեալ ընդ Հօր եւ ընդ Որդոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւի­տենից:

38. 225ա-6բ Յոհաննու Ոսկիբերանի՝ Հաւատամք ի մի Աստուած, Հայր ամենակալ – Մեզ մի է Աստուած Հայր... իսկ Սաբինոս Մակեդովնիոյ եպիսկոպոս ընկա­լաւ զհամագոյութիւնն:

39. 226բ-32ա Յաղագս տապանակին խորհրդոյ – Եւ արար Բեսելիել զտապանակն յանփուտ փայտից... կենաց հացին արժանաւորեսցէ Քրիստոս Աստուած մեր, որ է աւրհնեալ յաւ՛՛:

40. 232ա-40բ Յաղագս տօնի Վարդավառին – Երեւելի արեգակն ի ծագելն իւրում ոչ զոք թողու անլոյս... եւ խնայեսցէ ի մեզ յայնժամ ողորմութեամբ իւրով, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

41. 240բ-1ա Յոստոսի, որ երրորդ եպիսկոպոս Երուսաղէմի, ի ձեռն Յակոբայ եղբորն Տեառն – Լռեաց քահանայութիւնն Ղեւտական, եւ հաստատեցաւ քրիստոսականս... նուէր դիւաց եւ ո՛չ պատարագ Աստուծոյ:

42. 241աբ Այլուստ – Յորժամ չոգան սուրբ Լուսա­ւորիչն Գրիգոր եւ քրիստոսապսակ արքայն Տրդատ ի Հռովմ... ուսոյ մեզ խոստովանութիւն հաւատոյ. եւ ուսոյց զնոսա յերկար:

43. 241բ-7ա Յաղագս Շողակաթին սուղ ինչ պատճառ – Անդրդուելի հիմն հաստատութեան Կա­թու­ղիկէ... ընդ որում աւրհնի Հայր ամենակալ, հան­դերձ կենդանարար Սուրբ Հոգւովն. յաւիտեանս յաւի­տենից. ամէն:

44. 247ա-55ա Ի նընջումն Աստուածամօր կուսին – Ի գերազանց լուսոյն պայծառացան ամենայն արա­րածք... զի յայնմ աւուր ողորմութիւն գտանեմք ի Քրիս­տոսէ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

45. 255ա-62բ Վարդանայ վարդապետի՝ Յաղագս Նաւակատեաց եկեղեցւոյ, ի բան առաքելոյ տեսու­թիւն յայն, որ ասէ. Քրիստոս եկեալ քահանայապետ – Հա՛ն ի գերազանց լուսոյն, պայծառացան արարածք անստուեր... եւ ի հասեալ ժամս նորանալ եւ եկեղե­ցա­նալ ի փառս Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:

46. 262բ-71ա Ի խորհուրդ սուրբ եկեղեցւոյ – Բարեբանեցէ՛ք զԱստուած յեկեղեցիս՝ մարգարէականն հրամայէ բան... զանմահականն ճաշակելով զպտուղ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. ամէն:

47. 271ա-4բ Յաղագս սրբոյ եկեղեցւոյ՝ ի տօնին, որ ի Տրէ ամսեան կատարի – Ի բազմաց զանազան կար­ծեաց եւ զանխուլ մնալոյ...

ա. 273ա-4բ Զայսոսիկ ընկալեալ զաւանդ, հաւա­նե­լի վարկաք քան զայլ ինչ իմացուածս... եւ ազատագոչ ձայնիւ հանցուք զփառս եւ զպատիւ ամենակատար եւ համագոյ Երրորդութեանն՝ Հօր ամենակալի եւ Որդւոյ նորա իսկակցի եւ ամենասուրբ Հոգւոյն փառակցի:

48. 274բ-81բ ԽԸ. Յաղագս սրբոյ եկեղեցւոյ՝ յԱռա­կացն – Աստուածային իմաստութեամբն լցեալ առակախօսն Սողոմովն... զկնի վճարման կենցաղոյս շնորհօք եւ մարդասիրութեամբն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

49. 281բ-8ա Ի մեծի տօնի սրբոյ Խաչին, զոր Խա­չա­վերաց ասեմք – Ի ժամանակս Մեծին Կոս­տան­դիանոսի, որ կոչի նա ամ խաղաղութեան մերոյ...

ա. 282բ-8ա Եւ ահա արք Զ. գային ընդ ճանապարհ բարձու դրանն, որ հայի ընդ հիւսիսի... եւ սրբոցն դասուց արժանապէս փառաւորեսցուք զամենասուրբ զԵրրորդութիւնն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:

50. 288ա-90ա Յաղագս հիմնարկութեան եկե­ղեց­ւոյ – Ժողովէ աստուածային քահանայապետն ի տեղին նուիրեալ զդասս... վասն զի ի վերուստ քարոզաւն, ընթերցուածովք եւ Աւետարանաւն. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ աւրհնելոյն յաւիտեանս. ամէն:

51. 290ա-4ա Նաւակատիկք եկեղեցւոյ – Մտանեն երեկոյին ի հսկումն յեկեղեցին, զի արթուն եւ զուար­թունս պարտին լինել... եւ գոհացօղ ձայնիւ փառս վե­րեր­գեսցուք ամենասուրբ Երրորդութեանն յաւիտեանս. ամէն:

52. 294ա-7բ Պատճառ սրբոց մարտիրոսացն – Յորժամ լուսաւորին հարք հոգեւորք, ընդ նմին եւ որդիքն լուսաւորին... այլ վաստակելոյ եւ ամբարելոյ հանդերձելոյ ժամանակին:

53. 297բ-8բ Վասն սրբոց նախահարց – Նախա­հարք ասին Աբրա[հ]ամ, եւ որք զկնին նորա են աս­տուածապաշտք... եւ փառաւորեցին զՔրիստոսի մար­դանալն վասն մերոյ փրկութեան, եւ նմա փառք եւ պատիւ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ:

54. 298բ-319ա Ի խորհուրդ Մեծի Ուրբաթուն կա­մաւոր եւ փրկագործ չարչարանաց եւ մահու Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի, ի բանն Եսայեա. Տէր ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ. Տեսութիւն սրբոյ հօրն եւ մեծ հռետորին՝ Գրիգորի Սկեւռայցւոյ, զոր արարեալ է ի խնդրոյ բարեպաշտ իշխանին Կոստանդեայ՝ տեառն Լամբ[ր]օնի – Աստուածային խորհրդոցն հազարա­պետն զարմանալին Պօղոս...

ա. 315ա-7բ Զայսքան առատութիւն աստուածա­­պար­գեւ շնորհի, որ յաննախանձ պարգեւորէն... փրկեացն զքեզ Իսրայէղի Աստուածն՝ ամենայն երկրի կոչեսցի:

բ. 317բ-8բ Արդ, այս է փրկութեան խորհուրդ յայս հայեցուցանեն... զյօժարութիւնն գործոյ հաւասարել:

գ. 318բ Որ եւ զմերս աստուածասէր իշխողի եւ տէ­րունական տօնից... յամենայն արարածոց յիմանալեաց յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

55. 319ա-30բ Բացայայտութիւն առաջին քարո­զին գիշերոյ՝ [Խոսրովայ Անձեւացեաց եպիսկոպոսի. ձեռ. 2273, 266ա] – Ընդ Աստուծոյ եւ վասն Աստուծոյ խօսելով ամենայն արթնութեամբ...

ա. 320ա-3բ Զարթուցեալքս ամենեքեան ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհ – Յիսկզբան բանիցս ցու­ցանէ զԱստուծոյ խնամսն... զառաւել պիտոյսն յայտ առնելով:

բ. 323բ-5բ Աղօթք. Զքէն գոհանամք, Տէ՛ր Աս­տուած մեր – Վասն զի հրամայեաց քարոզն գոհանալ զԱստուծոյ... եւ է ամէնն եբրայեցի բարբառովն՝ այո եւ արդարեւ:

գ. 325բ-6ա Խաղաղութիւն ամենեցուն – Վասն այսր խաղաղութեան երկայն բանիւք ի բազում գիրս խօսի... եւ մանաւանդ սրբոյն Յովհաննու անդ զուսում­նասէրն առաքեսցուք:

դ. 326ա-30բ Հրամայէ սարկաւագն. Աստուծոյն երկրպագեսցուք – Քանզի եւ այսպէս է օրէն պար­գեւա­ռուին... կարեն պատրաստել բանք Սուրբ Գրոց:

56. 330բ-7բ Քարոզ վասն ի գիշերի եւ ի տըւն­ջեան եւ յամենայն – [Ք]անզի բաղձացեալ սաղ­մոսեր­գողին երանութեանցն բաժանորդ լինել...

ա. 335բ-7ա Ի գիշերի եւ ի տըւնջեան եւ յամենայն ժամու – Աստանօր զկարդալն առ Աստուած ցուցանէ պատճառ լսելի լինելոյն... քանզի զայս յայտ առնէ յարելն ի նոյն ի փառաբանութիւն եւ ի պատիւ ամենա­սուրբ Երրորդութեանդ այժմ եւ՛՛:

բ. 337աբ Հովիւ քաջ, հովիւ բարի եւ յաւիտենա­կան – Քաջ հովիւ է, որպէս եւ ինքն ասաց, զի զանձն իւր եդ... դու ես Տէր կենաց եւ տըւօղ ողորմութեան, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն:

57. 337բ-43բ Քարոզ. Վասն ուղղելոյ զգնացս մեր ի ճանապարհս խաղաղութեան – Զի՞նչ է ուղղել զգնացս, անծուկ զճանապարհն ասաց Տէրն...

ա. 340բ-2բ [Մեկնութիւն աղօթից]՝ Տէր երկնի եւ երկրի, արարիչ ամենայն արարածոց – Նայեա՛ յիսկզբան աղօթիցս, զի անդ բարերարութեանն Աստու­ծոյ պատճառս յուզէ... եւ զայս արարեալ սկսանի քահանայն:

բ. 342բ-3բ Քում ամենազօր եւ յաղթողտէրու­թեանդ – Կրկնի ամենայն ծունր եւ երկիր... տալով զխաղաղութիւնն եւ առնելով:

58. 343բ-6ա Քարոզ. Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն – Բազում անգամ յայտա­րարի, թէ տուրք ձրիք շնորհք կոչին... եւ մեր եղբարցն հոգալոյ:

59. 346ա-56ա Յուդայ զքեզ աւրհնեն եղբարք քո, ձեռք քո ի վերայ թիկանց թշնամեաց քոց – Կորիւն առիւծոյ Յուդայ ի շառաւիղէ ելեր, որդեա՛կ...

ա. 346բ-56ա Ասաց Աստուած մարգարէին առաջ­նոյն եւ յետ բարեկամին իւրոյ Մովսեսի... պտղա­բե­րեալք ի ցնծութիւն կթողաց հրեշտակաց եւ մարդկան վայելչութեամբ:

60. 356ա-63ա Աւրհնեալ ես, աստուածազարդ քրիս­տոսապսակեալ փա՛յտ սուրբ – Ամենայն բարե­կամի եւ սիրելւոյ գալուստք ուրախարարք են...

ա. 356բ-9ա Յետ կատարման տնօրէնութեանն Աստուծոյ մերոյ եւ վերացմանն յերկինս – Փայտն փրկութեան անխնամ թաղեալ... առնէ անդրէն անդրա­դարձ պատասխանի:

բ. 359ա-63ա Զառ ի յաստուածուստ պատուեալ զերիցս երջանիկ հայրապետից մեծի զաթռակալի սրբոյն Գրիգորի Հայոց Մեծաց վերադիտողի – Զաս­տուածահրաման խնդիր հարկապահանջութեան եկե­ղե­ցական գործառնութեան... զուարճանայ ի փառս պսա­կողին իւրոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

61. 363ա-6բ Յոբ՝ Երկիր եւ ի նմանէ ելցէ հաց – Վերագոյն ասաց, թէ նիւթք պատուականք յերկրէ ելա­նեն... շահեալ զանձինս եւ զԱստուած, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

62. 366բ-78բ ՅԱռակաց – Արմատ եւ սկիզբն ամե­նայն բար[եա]ց է իմաստութիւնն...

ա. 368ա-78բ Տէր ստացաւ զիս սկիզբն ճանա­պար­հաց իւրոց ի գործս իւր – Յառաջ քան զյաւի­տեանս... զի մի՛ եւ մեք զնոյն կրեսցուք յանաչառ դա­տաւորէն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

63. 378բ-89ա Խորհուրդ Վարդավառին – Խոր­խուդ (=խորհուրդ) աւուրս յանուանէն իւրմէ բացա­յայտի...

ա.– 381բ-9ա Եւ արդ, զՈւրախ լե՛ր երիտասարդս ի Սաղոմովնէ – Վարդավառիս ընթեռնուլն այս է... եւ գնալ ըստ կամաց դատաւորին Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:

64. 389ա-94ա [Խորհուրդ]Խաչի – Դարձեալ, եթէ ի նաւ ոք ելանիցէ եւ ընդ ամեհի ալիսն ճանապար­հորդէ... որով լինի արդարութիւն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ աւրհնելոյն յաւիտեանս:

65. 394ա-6ա Դաւթի քահանայի ի բանն մարգա­րէական, որ ի Մաղաքիայ, եթէ՝ Որդի փառաւոր առնէ զհայր, եւ ծառայ երկնչի ի տեառնէ իւրմէ – Ամենայն մարգարէքն իբրեւ զպատգամաւորս յԱստուծոյ առա­քեցան... յաղագս ուսուցանելոյ մեզ զհեզութեան եւ զնուաստախոհութեան կրօնս ի փառս Աստուծոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

66. 396ա-401բ Նախադրութիւնք թղթոյն Յակոբայ – Արդարն Յակոբոս, որ էր ըստ մարմնոյ եղբայրն Տեառն մերոյ...

– 396բ-401բ [Քաղուածք ի Ճառից]

ա. 396բ Ա. (լս-ից)՝ [Յակոբայ] – Յակոբոս Աս­տու­ծոյ եւ Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ երկոտաս[ան ազգացդ. ս]ովորութիւն է իւրաքանչիւր ումեք առա­քե­լոցն... նախ ողջունէ իբրեւ զխաղաղութեան աւետա­րա­նիչ:

բ. 396բ-7ա Դիդիմոսի – Որպէս մարդիկ, որ յաշ­խարհի յաշխարհական գիրս... եւ փորձութիւնն ուրա­խութեան արժանի այսմ նիւթ լինելով:

գ. 397աբ Ոսկիբերանի – Անեղծ սիրոյ կապանք եւ նեղութիւն... եւ յաւելցի նմա զօրութիւն:

դ. 397բ Կիւրղի Աղէքսանդ[րացւոյ] – Քանզի նա­խա­տէ միայն զթերահաւատութիւնն... զի նորա պար­գեւն հաւատացէ:

ե. 397բ-8ա Կիւրղի [Աղէքսանդրացւոյ] – Թշնա­մա­նօղ է յայտնապէս եւ հայհոյիչ Աստուծոյ... հրաժարես­ցուք ի չար ախտէս յայսմանէ:

զ. 398աբ Պիմենի հօր՝ յիններորդ պատուիրանէն – Բա՛րձ ի քէն յերկմտութիւնն... զի ոչ վայրապար ի մարդկանէ մտածութիւն եկեսցէ:

է. 398բ Եւ յետ սակաւուց – Մի՛ բազում վարդա­պետս լինիք եղբարք... յաստուածակոյս կողմ կալով ընդ երկիր ստորաքարշիլ:

ը. 398բգ Ոսկէբերանի – Քանզի ուսուցանել առանց առնելոյ... քանզի բազում ինչ յանցանեմք ամե­նե­քեան:

թ. 398գ Սեւեռի [= Սեւերիանոսի] – Թէպէտ եւ բազում ինչ մեղանչեմք... որ կարօղ է սանձահարել զա­մե­նայն մարմին իւր:

ժ. 398գ-9ա Կիւրղի [Աղէքսանդրացւոյ] – Սահմա­նեալ մտաց եւ իմաստութեան ցուցակ... սատանայի եւ դիւաց լինի կառք:

ժա. 399ա-400ա Ի Յեսուայ Սիրաքեանց – Բա­զումք անկան ի բերանոյ սրոյ... եւ լեզուոյ միայն տկա­րա­նամք տիրել:

ժբ. 400ա-1ա Բարսղի – Եթէ սիրեսցես զկեանս, արասցես... ելից զայն հռետորութեամբք վասն Քրիս­տոսի:

ժգ. 401ա Ոսկէբերան – Սուսեր է լեզուն սրեալ, բայց մի՛ զայլս խոցոտեսցուք նովաւ, այլ զմեր յանցա­նաց վիշտս հոգասցուք (այսչափ):

ժդ. Իսիքիոսի – Որպէս սուսերն պատրաստէ ի հա­տանել... եւ ոչ աղտաղտին տեղւոջ ջուր քաղցր առնել:

ժե. 401աբ Ոսկէբերանի – Արտաքոյ է այսպիսի խոր­հուրդ աշակերտաց Քրիստոսի... թէ ոչ թողուս, եւ ոչ քեզ թողցի:

67. 401բ-5ա Նախադրութիւն առաջին թղթոյն Պետրոսի – Պետրոս ինքնին գրեաց զայս թուղթ, առ որ ի սփիւռս հրէայք հաւատացեալք էին...

ա. 401բ-2ա Պետրոս առաքեալ Յիսուս Քրիստոսի ընտրոց նժդեհից... զոր այժմ աստուածացեալ Որդովն ի մարմնի գնեաց եւ Հոգւովն սրբեաց:

բ. 402ա-3բ Որոգենի – Քանզի յառաջատես հաւա­տամք զԱստուած լինել... որ մերձ է առ քրտամբքն եւ հատուցումնն:

գ. 403բ-4բ Ոսկիբերանի – Արդարք նեղին, զի պսա­­կեսցին... փառք ի բարձունս Աստուծոյ տային ցնծութեամբ:

դ. 404բ Թէոդորիտոնի. Ի մեկն[ութենէ] սաղմո­սաց երկնից երկինք Տեառն են – Յայս երկինս ոչ ոք ել... ամուր եւ բարձր կոչէ երկին, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

68. 405ա-7բ Նախադրութիւն առաջին թղթոյն Յով­հաննու – Յովհաննէս, որ զԱւետարանն գրեաց նոյն առաքէ թուղթ առ հաւատացեալսն...

ա. 405բ-7բ Թուղթ Յովհաննու – Որ էրն ի սկզբա­նէ, զորմէ լուաքն... եւ համախոհք եղեալ Աստուծոյ զկատարեալն ըն[դ]գրկէք ուրախութիւն:

69. 407բ-16բ [Քարոզ ի բանն] – Որդեակ աճե­ցեալ Յովսեփ, որդեակ իմ նախանձելի...

ա. 411բ-6բ Վասն որոց կատարեցան բովանդակա­ցեալքս ի զաւակն աւետեաց... արժանի արասցէ զմեզ Քրիստոս յաղթութեան եւ պսակի նորա, շնորհիւ ողոր­մու­թեան իւրոյ աւրհնեալն յաւիտենից յաւիտեանս. ամէն:

70. 416բ-25ա [Քարոզ Վարդանայ՝ ի բանն] – Նայեցարուք երկինք եւ խօսեցայց եւ լուիցէ երկիր զպատգամս բերանոյ իմոյ... եւ իմաստութիւն նորա ոչ գոյ բաւ, նմա աւրհնութիւն, գոհութիւն եւ փառք յաւիտըեանս. ամէն:

71. 425ա-30ա [Վարդանայ վարդապետի. Տեսու­թիւն ի բանն նախամարգարէին Մովսեսի] – Զի հուր բորբոքեցաւ ի բարկութենէ իմմէ... մասնակցելով զմեզ ողորմութեամբ. եւ ողորմածին Յիսուսի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:

72. 430ա-7բ Յաղագս տարեմտին՝ ի Վանական վար­դապետէն ասացեալ. Օգնեա՛, Յիսուս – Աստու­ծով իմաստնացեալն Սողոմոն... ի փառս տուողին ամե­նայն բարեաց, որում փառք այժմ եւ՛՛:

73. 437բ-40ա Պատճառ Նոր Կիրակէի եւ Աւետա­րա­նաց կարդացման – Ոմն յիմաս[տ]նոցն ասացեալ է, թէ՝ Ամենայն օրէնք աստուածայինք... եւ ի տանջել զմեղաւորս. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

74. 440ա-1բ ՀԴ. Աստուածազգե[ա]ց Իգնատիո­սի. Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ – Աստուածապե­տա­կան առաջնորդն մեր լուսաւոր, սիրեցեալն ի Տեառնէ... քաւունակ թեւօք պարփակեն, աւրհնեն զԱստուած. ընդ որս եւ մեք փառաւորեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին. ամէն:

75. 441բ-4ա ՀԵ. (լս-ից) Դրուատ ասացւածոյ՝ ի բանս Եսայեայ, որ ասէ – Վասն այսորիկ այսպէս ասէ Տէր... ցուցեալ պտուղս արժանիս ապաշխարհութեան, ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք, փառք յաւիտեանս. ամէն:

76. 444ա-51բ ՀԶ. (լս-ից) Վասն կարգաց եկե­ղեց­ւոյ եւ տան թագաւորի, զոր աշխատեալ են – Զի՞նչ գործ մարդոյ զաստուածապաշտութիւնն ծանեաք...

ա. 450բ-1բ Խորհուրդ պատարագի – Խորհուրդ մեծ եւ ի վեր քան զկար մեր, որ զօրութեամբն Քրիս­տոսի կարեմք անուանել... թէ կամիս զպճղնաւորն հանդերձ քահանայից եւ զայլն ամենայն:

77. 451բ-74ա [Ընթերցուածք ի Գրոց Սրբոց]

ա. 451ա-4ա [Գործք Զ. 8 – Ը. 2] – Ստեփաննոս այր լի շնորհօք եւ զօրութեամբ... եւ արարին կոծ մեծ ի վերայ նորա:

բ. 454աբ [Յովհ. ԻԱ. 15-19] – Պետրոս եւ Պօղոս: Եւ իբրեւ ճաշեցին, ասէ ցՍիմովն Պետրոս... ասէ ցնա՝ Ե՛կ զկնի իմ:

գ. 454բ [Յովհ. ԻԱ. 20-25] – Յակոբ եւ Յովհաննէս: Դարձաւ Պետրոս եւ տեսանէ զաշակերտն... որ թէ գրեալ էին:

դ. 454բ-5ա [Մտթ. Ա. 18-25] – Եւ Յիսուսի Քրիս­տոսի ծնունդն էր այսպէս... եւ կոչեաց զնուն նորա Յիսուս:

ե. 455աբ [Մտթ. Բ. 1-15] – Եւ ի ծնանելն Յիսուս ի Բեթղէէմ Հրէաստանի... յԵգիպտոսէ կոչեցից զորդի իմ:

զ. 455բ [Մտթ. Բ. 16-23] – Յայնժամ իբրեւ ետես Հերովդէս... Նազովրեցի կոչեսցի:

է. 455բ-6ա [Ղկ. Բ. 8-20] – Եւ հովիւք էին ի տեղ­ւոջն յայնմիկ... եւ տեսին որպէս պատեցաւ նոցա:

ը. 456ա-7ա [Ղկ. Ա. 5-25] – Եւ եղեւ յաւուրս Հե­րով­դի արքայի Հրէաստանի... բառնալ զնախատինս իմ ի մարդկանէ:

թ. 457ա [Ղկ. Ա. 26-38] – Եւ յամսեանն վեցերորդի առաքեցաւ Գաբրիէ[լ] հրեշտակ յԱստուծոյ... եւ գնաց ի նմանէ հրեշտակն:

ժ. 457աբ [Ղկ. Ա. 39-55] – Յարուցեալ Մարիամ յա­ւուրսն յայնոսիկ գնաց... եւ զաւակի նորա յաւի­տեան:

ժա. 457բ [Ղկ. Բ. 21] – Եւ իբրեւ լցան աւուրք Ը... մինչ չեւ յղացեալ էր զնա յորովայնի:

ժբ. 457բ-8ա [Եբր. Ա. 1-13] – Բազում մասամբք եւ բազում օրինակօք... եւ ամք քո ոչ պակասցեն:

ժգ. 458աբ [Ղկ. Բ. 22-40] – Եւ իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նոցա... եւ շնորհք Աստուծոյ էին ի վերայ նորա:

ժդ. 458բ-9ա(լս-ից)՝ Առակաց[=Մտթ. Զ. 22-30] – Ճրագ մարմնոյ ակն է... որչափ եւս առաւել զձեզ, թե­րահաւա՛տք:

ժե. 459ա [Եսայի ԼԳ. 2-11] Եսայի՝ (լս-ից) – Տէ՛ր, ողորմեա՛ց մեզ, զի ի քեզ յուսացաք... արդ, տեսջիք եւ յամօթ լիջիք:

ժզ. 459աբ [Ղկ. Զ. 12-23] Առակաց՝ (լս-ից) – Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն կալ յա­ղաւթս... ըստ դմին օրինակի առնէին մարգարէացն հարքն իւրեանց:

ժէ. 459բ-60ա [Եսայի, ԾԴ. 10-ԾԵ. 1] Եսայի՝ (լս-ից) – Ասաց Տէր հաշտեալ... ո՞ որ ծարաւիդ էք, եր­թայք ի ջուր:

ժը. 460աբ [Ղկ., ԺԲ. 32-40] – Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ... ոչ կարծիցէ՛ք գայ որդի մարդոյ:

ժթ. 460բ [Եսայի, ԿԵ. 8-15] – Այսպէս ասէ Տէր, զոր օրինակ... եւ զձեզ Տէր սատակեսցէ:

ի. 460բ-1ա [Փիլիպ. Գ. 1-14] – Այսուհետեւ, եղ­բա՛րք իմ, ուրախ լերո՛ւք ի Տէր... ի կէտ կոչմանն Աս­տուծոյ ի Քրիստոս Յիսուս:

իա. 461աբ [Ղկ., ԺԸ. 1-8] – Ասաց եւ առակ մի նոցա առ այն... արասցէ վրէժխնդրութիւն նոցա վաղ­վաղակի:

իբ. 461բ [Ղկ., ԻԱ. 34-38] – Զգոյշ լերո՛ւք ան­ձանց... ի տաճարն լսել ի նմանէ:

իգ. 461բ-3ա [Յովհ., ԺԱ. 1-46] – Եւ էր ոմն հի­ւանդ Ղազար ի Բեթանիայ... եւ պատմեցին նոցա, զոր արար Յիսուս:

իդ. 463աբ [Մրկ. Ժ. 46 – ԺԱ. 11] – Եւ գան յԵրի­քով, եւ ընդ ելանելն նորա... ել ի Բեթանիա երկոտասանիւքն հանդերձ:

իե. 463բ-4ա [Ա. Կորնթ. ԺԱ. 23-32] – Զի ես ընկալայ ի Տեառնէ... զի մի՛ ընդ աշխարհի դատապար­տես­ցուք:

իզ. 464ա-5բ [Ղկ., ԻԲ. 1-65] – Մերձեցաւ տօն բաղարճակերացն... հայհոյութեամբ խօսէին ի նա:

իէ. 465բ-7բ [Ղկ., ԻԲ. 66-ԻԳ. 49] – Եւ իբրեւ այգ եղեւ, ժողղովեցաւ ծերակոյտ... ի Գալիլէէ տեսանէին զայն:

իը. 467բ [Մտթ., ԻԷ. 62-66] – Ի վաղիւ անդր, որ է յետ ուրբաթուն... եւ կնքեցին զվէմս հանդերձ զօրականօքն:

իթ. 467բ-8ա [Յովհ., ԺԹ. 38-Ի. 18] – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ... եւ զայս ինչ ասաց ցնա:

լ. 468աբ [Ղկ., ԻԴ. 41-53] – Մինչդեռ տակաւին չհաւատային... գովէին եւ աւրհնէին զԱստուած:

լա. 468բ [Գործք, Ա. 1-5] – Զբանն առաջին, զոր արարի վասն ամենայնի... ոչ բազում աւուրցս այսո­ցիկ:

լբ. 468բ-9բ [Գործք, Բ. 1-21] – Եւ ի կատարել աւուրցն Պենտէկոստէից... կարդասցէ զանուն Տեառն կեցցէ:

լգ. 469բ [Եբր., Թ. 11-15] – Այլքս եկեալ քա­հա­նա­յապետ հանդերձելոցն... առցեն հրաւիրեալքն ի ժա­ռան­գութիւն յաւիտենից:

լդ. 469բ-70ա [Ժող., ԺԱ. 9-ԺԲ. 7] – Ուրախ լե՛ր, երի­տասա՛րդ, ի մանկութեան քում... եւ հոգին դարձցի առ Աստուած, որ ետ զնա:

լե. 470աբ [Մտթ., ԺԶ. 28-ԺԷ. 9] – Ամէն ասեմ ձեզ, զի իցեն ոմանք ի սոցանէ... մինչեւ Որդի մարդոյ ի մե­ռելոց յարիցէ:

լզ. 470բ [Առակք, Թ. 1-6] – Իմաստութիւն շինեաց իւր տուն... եւ ուղղեսջիք գիտութեամբ զհանճար:

լէ. 470բ [Իմաստ., ԺԴ. 1-7] – Դարձեալ թէ ի նաւ ոք ելեալ... որով լինի արդարութիւն:

լը. 470բ-1ա [Եզեկ., Թ. 2-6] – Եւ ահա արք վեց գային ընդ ճանապարհ... բայց յորոյ վերայ նշանն իցէ, մի՛ մերձենայցէ՛ք:

լթ. 471աբ [Եսայի, ԾԳ. 1-ԾԴ. 5] – Տէ՛ր, ո՞ հաւա­տաց լրոյ մերում... ամենայն երկրի կոչեսցի:

խ. 471բ-2ա [Յակոբայ թղ., Ա. 1-12] – Յակովբոս Աս­տուծոյ եւ Տեառն Յիսուս Քրիստոսի ծառայ... խոս­տացաւ սիրելեաց իւրոց:

խա. 472աբ [Յակոբայ թղ., Գ. 1-13] – Մի՛ բազում վար­դապետք լինիք եղբարք... ցուցցէ զգործս իւր հե­զութեամբ իմաստութեանն:

խբ. 472բ-3ա [Ա. Պետր. թղ., Ա. 1-12] – Պետրոս առաքեալ Յիսուս Քրիստոսի... գոնէ ընդ աղօտ հրեշ­տակք:

խգ. 473ա [Ա. Յովհ. թղ., Ա. 1-4] – Որ էրն ի սկզբա­նէ, զորմէ լուաք... զի ձեր ուրախութիւնն կատա­րեալ իցէ:

խդ. 473աբ [Յոբ., ԻԸ. 5-28] – Երկիր, եւ ի նմանէ ելցէ հացէ... եւ մեկնելն ի չարեաց հանճար:

խե. 473բ-4ա [Ծն., ԽԹ. 8-21] – Յուդա՛յ, զքեզ աւրհ­նեսցեն եղբարք քո... աճեցուցեալ արմատօք զգե­ղեցկութիւն:

78. 474աբ [Գրիգորի Աստուածաբանի Անձիան­ձու եպիսկոպոսի. Խաւսք ի յայտնութիւնն Տեառն – Քրիստոս ծնեալ լինի. փառաւորեցէ՛ք...

79. 474բ [Ի տօնի սրբոյ խաչին՝ ասացեալ վար­դա­պետաց] – Աւրհնեալ ես, աստուածազարդ քրիս­տո­սապսակեալ փա՛յտ սուրբ...

Բ. 474բ-9ա Պատճառ թղթին, որ առ Կորընթացիս – Կորնթոս քաղաք է յԵլլադայ առաջին... զայն որ թուէր յիմարութիւն՝ ուղղեաց. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:

Գ. 1. 479ա Սրբոյն Եփրեմի՝ Պատճառ Գաղատա­ցոց թղթին – Գաղատացիքն աշակերտեցան անդ ի Պօղ[ո]սէ... յասելն իւրում այսպէս:

2. 479ա-2ա Ոսկիբերանի՝ Պատճառք թղթոյն Գա­ղա­տացւոց – Բազում ցասմամբ լի է սկիզբն բանիս... եւ ի փառս վերաբերել զբանս յաւերժապէս. եւ յամե­նայն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Դ. 482ա-8ա Գիր հաւատոյ խոստովանութեան Հայեաստանեացս եկեղեցւոյ՝ գրեալ ի Ներսիսէ Հա­յոց կաթուղիկոսէ՝ յեղբօրէ Գրիգորիսի Վկայասիրի, ի խնդրոյ գերապատիւ փեսային ինքնակալ թագաւորի Հոռոմոց Ալէքսիոսի... եւ զակաղացւոյ կարգա­ւո­րու­թիւն հարցն սրբոց աւանդից ընկալեալ, որ է այսպէս – Խոստովանիմք զամենայն սուրբ Երրորդութիւն՝ զՀայր եւ զՈրդի եւ Սուրբ Հոգին... վարձս բարեաց ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որում փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Ե. 488ա-98ա Գրիգորի Երուսաղեմացոյ՝ Սահմանք զանազանք, արշեալք (այսպէս) ըստ սրբոց եւ ծայ­րա­գոյն վարդապետաց. Յաղագս տարբերական եւ այլ եւ այլ անուանց – Զի՞նչ Աստուած: Աստուած վսեմական եւ ինքնաբուն գոյութիւն...

ա. 488ա-97ա Հարցմունք կարճառօտաբար – Չո­րիւք գլխովք վարի ամենայն իրողութիւն... եւ փաղա­նու­նաբար ստորագրիլ, եւ որ ի կարգին:

բ. 497բ-8ա Ճառասան յաղագս բնութեան – Բան եւ սահման եւ բնութիւն զմիոջէ ասին... իսկ անձեռնըն­դել զվայրենեացն:

Զ. 498ա-507ա [Սահմանք փիլիսոփայականք]

ա. 498ա-503ա Սահմանք փիլիսոփայականք – Սահման դնելով իմաստասիրական բանի, այսինքն՝ բանականի... բնութիւն հրեշտակաց սկսեալ եւ ոչ դադարեալ:

բ. 503ա-4բ Բարոյականի յեղանակի սահման – Արդ, բաղձականին յարձակման գոլով սկիզբն ի յախտս ճանապարհի... եւ առնելով զկամս սոցա:

գ. 504բ-5բ Սահմանք իմաստասիրականք միջակք – Ողջութիւն է չափակցութիւն ի մարմնի տարերց, այսինքն՝ ջերմոյ, ցրտոյ... տրամադրութիւն գործո­ղա­կան, ձեռարկութեամբ աշխատութեան:

դ. 505բ-7ա Բանականի մասին սահմանք – Սկիզբն մարմնոյ բնաւորականաւ բնաւորականի սկիզ[բ]ն մարմին... յորմէ հեշտութիւնք եւ տրտմու­թիւնք:

Է. 507ա-15ա [Բանք բնագիտականք եւ բժշկա­գի­տականք]

ա. 507աբ Մասունք մարմնոյ – Ուղիղ է մասն մարմնոյ, զշաղկապն կենաց յինքեան ունելով... կերա­կուր կենդանւոյ ի փրկութիւն մարմնոյ:

բ. 507բ-8ա Յաղագս տնկոց վերջին գլուխ – Տունկ է կենդանի երկրային կամ էութիւն շնչաւոր... եւ կամ որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն:

գ. 508ա Նիւսացւոյ – Երանութիւն է պարառութիւն ամենայն ըստ բարւոյն իմանալեաց... իմաստութեամբ եւ հանճարով բարեկարգէ իմաստակարարութիւն:

դ. 508ա-15ա Ի Բժշկարանէն. Յաղագս բնութեան մարդոյ – Ի չորից գոյացեալ ասի մարդ... զբովան­դակն ինքն գիտէ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:

Ը. 515ա-43ա [Բանք Անանիայի Շիրակացւոյ]

ա. 515աբ Յաղագս շրջագայութեան Երկնից, թէ որ­պէս յիմաստասիրացն թըւեցաւ – Գործք Աստուծոյ մեծամեծք են... զոր Աստուած խառնեաց ի միասին:

բ. 515բ-6ա Յաղագս Անձրեւաց, թէ զի՞նչ է – Յաստուածային խորս իմաստութեան մարդկան... եւ որ ինչ <ի> նման է սոցին:

գ. 516ա Յաղագս Բալոյ – Բալ լինի ի նօսրութենէ ամպոց... զոր Աստուած կարգեաց յօգուտ մեր:

դ. 516աբ Յաղագս Որոտման, թէ զի՛նչ է կամ ուստի՛ – Որոտումն լինի՝ յորժամ վարին հողմք... զի հարաւային օդն թանձր է զամպն:

ե. 516բ Յաղագս Ձեան – Ձիւն լինի՝ յորժամ ի հարաւակողմ խոնարհի արեգակն... եւ ինչ սեղմապէս ձիւն ասի:

զ. 516բ Յաղագս Կարկուտի – Կարկուտ լինի ի հողմոց... զոր ոչ ոք կարէ հասու լինել ստուգապէս:

է. 516բ-7ա Յաղագս անուանց Հողմոց – Որ բա­րեխառնապէս լինին հողմք... եւ մառախուղ զլերամբն պատեալ լինին:

ը. 517ա Յաղագս Փոթորիկ հողմոյ, զոր ի բա­ղաջանս եւ յառասպելս վիշապ հանել ասեն – Փոթո­րիկն հողմ է, որ յերկրէ ի վեր ելանէ... եւ այս է, զոր վիշապ հանել ասեն:

թ. 517ա Յաղագս, որ յՕդդ նշան լինի պէս-պէս – Բազում եւ զանազան տեսիլք, որ յօդդ լինին... սակաւ բոլորեալ լինի, գուշակէ ամպոց:

ժ. 517բ Յաղագս Աղբերց բնութեան – Աղբերացն բնութիւնք են այսպէս... եւ Հիպոկրատեայ ուսմանն ճարտարապետք ասացին:

ժա. 517բ Յաղագս Շարժման, թէ ուստի լինի – Շարժումն լինի ի հողմոց բնութենէ... է որ զօրագոյն, եւ է որ մեղմագոյն:

ժբ. 517բ-8ա Արիստոտել է ընդդէմ որոյ ասեն Աս­տուած զտարերսդ այսպէս առադրէ – Թէ գոլով սոցա շարժութիւն յայլմէ զօրութենէ... նա է Աստուած արա­րիչ եւ շարժօղ զամենայն:

ժգ. 518ա-9բ Անանիայի՝ Յաղագս Երկնի – Արդ, որովհետեւ ի մտաւորն եկաք բան... զի դրախտն ի յերկրիս, եւ ոչ յերկինս իմանի:

ժդ. 519բ-21բ Յաղագս Երկրի – Զերկիր ոմանք ի բա­րեաց փիլիսոփայիցն ասացին... երկնից ի հիմանց, եւ սիւնք նորա դողան:

ժե. 521բ-3ա Յաղագս Ծովու – Զծովէ ասեն խե­լագա­րեալ փիլիսոփայքն հեթանոսաց... զի մի՛ դարձցի ի ծածկել զերկիր:

ժզ. 523ա-4ա Յաղագս Երկնային զարդուդ – Որ ինչ յաղագս երկնային զարդուդ ի մէջ քաղդէացւոցն... հակառակութենէ աշխարհ առցէ զտեւողութիւն:

ժէ. 524ա-6բ Յաղագս, որ ի մէջ Երկնի եւ Երկրի շարժման – Ամենայն արարածքս առ ի յօգուտ մարդ­կան եղեն... եւ օդովն վերաբերեալ անդէն ամփոփի:

Ժը. 526բ Յաղագս Կաթինդ Ծրոյ – Կաթինդ Ծիր որ անուանեցին, ոչ այնպէս է... այս է նորա պատճառն ճշմարիտ:

Ժթ. 526բ-7ա Յաղագս Հիւսիսային աստեղաց – Աս­տեղացդ, զորս կոչեն բեւեռս... այլ առ ի մեծ օգուտ մարդկան եւ ի փառս արարչին. ամէն:

ի. 527ա-30ա Յաղագս Լուսնի – Զերկրորդ լուսա­ւորէդ բիւր բանք են ճառեալք... գեր ի վերոյ գիտասցէ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

իա. 530ա-4բՅաղագս Արեգական – Յոյժ սիրելի է ինձ ի միաւորութեանց նոցա... ճանաչել զարարիչն ամենայնի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:

իբ. 534բ-7բ Յաղագս կենդանատեսակացդ – Խումբք աստեղացդ, որ անուանեալ կոչին կենդանա­տեսակք... Ե. ծովու է եւ Ա. մասն ցամաքի:

իգ. 537բ Պօղոսի Աղէքսանդրացւոյ՝ Նախերգան ի ներքսածութեան յոյժ – Գեղեցկաբար, ո՛վ որդի սիրե­լի, կրօնամովն ստագրօղս... մոլորութիւն լեալ իցէ նո­ցա ի կենդանատեսակացն վերաբերութիւն:

537բ-43ա [Յաղագս կենդանակերպից]

իդ. 537բ Յաղագս կենդանատեսակ բոլորատե­սու­թեան – Կենդանատեսակ բոլորակութիւն շարժի առշեղապէս... ունի մասունս Կ. (60) եւ մանր երկրոր­դակս Կ. (60):

իե. 537բ-8ա Յաղագս Խոյի – Արդ, է սկիզբն կեն­դա­նատեսակ բոլորութեան... եւ է յայսմիկ կենդանա­տեսակի երկնամիջոց երկրական տրամադրութեանց:

իզ. 538ա Յաղագս Ցլուն – Երկրորդ կենդանա­տե[ս]ակն է Ցուլն իգական... եւ ամանակաց ԻԵ.ից (25) առաջիկայ նահանգին:

իէ. 538աբ Սակս Եկաւորոյն – Երիր կենդա­նա­տե[ս]ակն է Եկաւորին արական... աւարտի գարնա­նային ժամուն յեղանակ, որ կոչի օդ:

իը. 538բ Յաղագս Խեցգետոյն – Չորիր կենդանա­տեսակ է Խեցգետին իգական... եւ յայսմ կենդանա­տեսակի աշխարհոյին ժամադէտն:

իթ. 538բ Յաղագս Առիւծուն – Հինգերորդ կենդա­նա­տեսակ է Առիւծն արական... եւ Գ. մասունս եւ ամանակս ԼԵ. (35):

լ.538բ Յաղագս Կուսանակին – Վեցերորդ կեն­դա­նատեսակ է Կուսանակն իգական... աւարտի ամա­ռային ժամուն յեղանակն, որ կոչի հուր:

լա. 538բ-9ա Յաղագս Կշռոյն – Եւթներորդ կեն­դա­նատեսակ է Կշիռն արական... եւ է երկրական տրա­մադրութեանն կէտ եթերական:

լբ. 539ա Յաղագս Կորին – Ութերորդ կենդա­նա­տեսակ է Կորն հաստատուն աշնանային... Բ. եւ Գ. մա­սունս, եւ ամանակս ԼԵ. (35):

լգ. 539ա Յաղագս Աղեղնաւորին – Իններորդ կենդանատեսակ է Աղեղնաւորն երկտարրական... աւարտի աշնանային ժամուն յեղանակ, որ կոչի երկիր:

լդ. 539աբ Յաղագս Այծեղջերն – Տասներորդ կենդանատեսակ է Այծեղջիւրն իգական... եւ երկրա­կան տրամադրութեան կէտ սուզական:

լե. 539բ Յաղագս Ջրահեղն – Մետասաներորդ կենդանատեսակ է Ջրահեղն արական... ի ժամու միում եւ Բ. մասանց եւ ամանակաց ԻԷ. (27):

լզ. 539բ Յաղագս Ձկանցն – Երկոտասան կենդա­նա­տեսակ է Ձկունք իգական... աւարտի ձմեռային եղանակ, որ է ջուր:

լէ. 539բ-40բՎերագլխութիւն – Երկոտասան կեն­դանատեսակացն ըստ իւրաքանչիւր տարբերու­թեանց... Ջրհոսն՝ եգիպտացւոց, Ձկունքն Հնդկաց աշ­խարհին:

լը. 540բ-3ա Յաղագս խառնարան աստեղաց – Շնաստղն խողովակն, վարքն, ծիծառն, արջն... այսո­քիկ են, որ շարժումն առնեն եւ ի քան հաստատել են ի վերայ երկրի: Այսոքիկ են բովանդակութիւնք, զոր ասեմք: Բովանդակութիւն ամենեցուն սոցա է Աս­տուած, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:

Տե՛ս Ա. Գ. Աբրահամեան, Անանիա Շիրակացու մատենա­գրու­թիւնը, Երեւան, 1944, էջ 318-334:

Թ. 543բ-4ա [Տաղ] Ի չափ երկտա[ս]անիցն. Պար­զեալ ոտից հոմերական արհեստի սուղ ինչ բան (ծայրակապ, սկզբնատառերը՝ «Գեորգ պատանին եգրեաց (հաւանաբար՝ երգեաց)», վերջնատառերը՝ «Գրիգորի վարդապետին») – Գրութեան տառիս ներ­ցու­ցողի զփառս տօնից եղեւ նպաստ... Ցնծալ պարիլ ընդ բազմելոցն յառագաստին Երրորդութեանն երգել զփառս միշտ ընդ նոսին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

20բ Որոյ բարեխօսութեամբն ողորմեա՛, Քրիստո՛ս, ամենայն հաւատացեալք, մանաւանդ ստացողի գրոցս՝ Վարդան քաջ րաբունապետին եւ ծնողացն իւրոց՝ Եղիային եւ Ղարիպին, եւ մեղապարտ Գրիգոր գրչիս. եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն (նման՝ 12ա, 33ա, 73ա, 103ա, 116բ, 128ա, 136ա, 160ա, 165բ, 189ա, 206ա, 220ա, 225ա, 240բ, 255ա):

58ա Յիսո՛ւս Քրիստոս, Բանդ Աստուծոյ, վասն սուրբ եւ մաքուր ծննդեան քո եւ մարմնառիկ տնօրե­նու­թեանց ողորմեա՛ ստացողի սուրբ գրոցս՝ Վարդան քաջ րաբունապետին եւ ծնողացն՝ Եղիային եւ Ղա­րի­պին, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրին եւ Խաօշխաբարին, եւ եղբօրորդւոյն՝ Ներսէս վարդապետին, եւ ինձ՝ մե­ղա­պարտ Գրիգոր գրչիս, եւ ծնողացն իմոց, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն (նման՝ 61բ, 69բ, 95աբ, 192բ-3ա, 281բ, 416բ):

78ա Յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս զստացող գրոցս:

318բ Ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ, ընթերցօ՛ղք եւ վայելօ՛ղ սուրբ գրոցս, յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ յա­ղօթս ձեր զերանեալ քաջ րաբունապետն զՎարդան վար­դապետ՝ զստացօղս մատենիս, եւ զծնօղս նորին՝ զԵղիայն եւ զՂարիպն, եւ զեղբարսն՝ զԽաչատուրն եւ զԽօշխաբարն, եւ զեղբօրորդին՝ զՆերսէս վարդա­պետն, եւ զամենայն ազգայինսն, նա եւ զանպիտան եւ զմեղսամած Գրիգոր գրիչս եւ զծնօղսն իմ՝ զԱւետիս քահանայն եւ զՍառայ, աղաչեմ յիշել եւ Աստուած ողոր­մի ասել, եւ Աստուած ձեզ ողորմեսցի. ամէն (նման՝ 451բ):

544բ Փառք եռանձնական աստուածութեանն եւ եզաբուն բնութեան, միասնական տերութեանն եւ ինքնիշ­խան թագաւորութեանն՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգ­ւոյն Սրբոյ, ի բնաւիցս վերառեսցի գոյից այժմ եւ յա­նեզրն հանդերձեալ յաւիտենի. ամէն: Ուստի յերեքե­րեւեան լուսոյն գերահրաշ արփիանշոյլ փաղփիցն ար­տա­թորմանէ, անթերի լրութեամբ յաւէտ առլցեալ երիցս երանեալ սրբազանիցն գուպարք աստուածայ­նոց, որեարցն սրբոցն ասեմ հայրապետացն խմբից, որք յետ առաջնոցն լուսաւորչացն տիեզերաց նախնի ընտրելոցն առաքելականն դասու, որք ի ճշմարիտն լուսոյ անընդմիջաբար հպմամբ ի ճահ արփաւորեալք լոյս աշխարհի, յանսուտ բերանոյն բաղանուանեցան: Երկրորդականն սոքա ժամանեալք գահու կամ որպէս ի դէպ է ասել՝ նման սարաս պտտուց բարգաճեալ ճոխու­թեամբ, զի ո՛չ միայն լուսաւորք, այլ եւ լուսատուք եւ բոցաճաճանչ ճառագայթիւք, ընդ նոսին եւ հոյլք վարդապետաց եկեղեցւոյ սրբոյ եւ խումբք հռետորաց, ճարտարաց, բանասիրաց, հոգեհանճար գիտնակա­նաց, աստուածուսոյց փիլիսոփայից, մանկանց եկե­ղեց­ւոյ սրբոյ եւ որդոց վերին Սիովնի, որք ի յանցնիւր դարս եւ ի ժամանակս զփրկականն իրագործութիւնս ներտնօրինեցեալ Բանին Աստուծոյ, զաստուածային առատաձիր պարգեւացն մեզ տըւչութեանն զխոր­հուրդս հոգեհունչ մատենից ասացուածութեանց պի­տա­­ռութեամբ առաքելաւանդ աստուածխօսութեանցն վիպագրութիւն ի նոյն ինքն ի Հոգւոյն Աստուծոյ օժան­դակեալք, ձեռնտուութեամբ աստուածայինցն արձա­նա­գրու­թեանց, անծածուկ յայտնութեամբ բացե­րեւոցեալ սուրբ եկեղեցւոյ, շտեմարանեցին մթերք անծախելի եւ գանձ անկողոպուտ՝ զԿարգադրութիւնս տօնից տերունականաց խորհրդոյն, հանդերձ բացա­յայ­տութեամբ եւ որպիսութեան պատճառին՝ ի բազմաց ծածկելոյ յայտարարութեամբ, ի պայծառութիւն սրբոյ մօր |545ա| մերոյ Կաթուղիկէի եւ ի բերկրումն հո­գ[ե]ւորական տօնասիրաց քրիստոսասէր ժողովրդոց: Մի՛տ նա յաւէտ ի հաստատութիւն ուղղափառ հաւա­տոյ եւ ի վանումն օձտողացն զճշմարտութիւն խան­գար­չաց նորոյս Իսրայէղի: Միանգամայն եւ ի դաս­տիարակութիւն բարեպաշտ քաղաքավարութեան ի Քրիստոս հաւատացելոց, որում յոքնատենչ ըղձիւք բաղձացեալ քաջ հռետորն եւ բանիբուն ճարտարն, մի­ջամուխ մակացուն աստուածայնոյ տառից՝ սրբազան վարդապետն Վարդան՝ սպասաւոր բանի, որոյ օժան­­­դակեալ կամացն, բարեսէր յօժարութեամբ եւ ձեռնտու օժանդակութեամբ սուրբ ծերունին՝ աստուա­ծա­պա­տուեալ արհի եւ պանծալի քաջ րաբունապետն՝ Վար­դան աստուածաբան վարդապետն, որ ի նուազեալ ժամանակիս առաքինասէր վարուք պայծառացեալ, իբրեւ զարեգակն փայլէ յաշխարհի, զոր Տէր Յիսուս շնորհեսցէ զսա եկեղեցւոյ իւր ընդ երկայն ժամանակս՝ խաղաղական կենօք, ընդ նմին եւ զհամապատիւ ինքեան՝ զձեռնասուն որդեակս իւր հոգեւոր՝ զեղբօ­րոր­դին իւր զՆերսէս վարդապետն, եւ զԳրիգոր վար­դա­պետն եւ զՍարգիս վարդապետն, եւ զԶաքարիայ վարդապետն եւ զայլ Բ. Յովհաննէս վարդապետսն, եւ զԱբրահամ վարդապետն եւ զայլ միահամուռ վարդա­պետս եւ զկուսակրօն աբեղբայրս, որոց կամօք եւ յօ­ժա­րու­թեամբ յանկ ելեալ կատարեցաւ Պատճառ նա­մակս տօնից՝ ի լրումն բաղձանաց տեառն Վարդանայ, ի վայելումն անձանց կրթասիրաց աշակերտելոց վե­րագրելոց, եւ յետ աստեացս վճարման՝ յիշատակ անջընջելի ինքեան ի դուռն Սրբոյն Յովանու Մկրտչի, եւ նախաժաման եղեալ ծնողացն ի Քրիստոս հօրն՝ Եղիայի եւ մօրն՝ Ղարիպի, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրի եւ Խօշխաբարի, եւ ամենեցուն արեան մերձաւորի, որոց յիշատակն աւրհնութեամբ եղիցի: Եւ եղեւ աւարտ գրչութեան սորա ի ձեռն անիմաստ եւ մեղսամած անձին՝ Գրիգորի՝ ի խնդրոյ տեառն Վարդանայ աշ­խար­հալոյս վարդապետի՝ յիշատակ բարի ինքեան եւ ծնողաց |545բ| իւրոց, ի նահանգիս Բաղէշ կոչե­ցելոյ, ի թուականիս Հայկազունի սեռի ՌՃԾԲ. (1703) ամին, ընդ հովանեաւ Սրբոյն Յովաննու Կարապետին՝ մա­կա­նուամբ Ամիրդօլու վանք վերաձայնելոյ, ի հայրա­պետութեան տեառն Նահապետի ամենայն Հայոց եւ ամիրապետութեան Սահաթ խանի: Արդ, ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ, կրթասէր անձինք յերկս իմաստու­թեան՝ հանդիպողք այսմ մատենիս, բոլորով սրտիւ յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զերիցս երանեալ զքաջ րաբունապետն՝ Վարդան, եւ զծնօղս իւր առ Քրիստոս եւ լի բերանով Աստուած ողորմի ասացէ՛ք նմին եւ ծնողացն իւրոց եւ եղբարցն՝ փոխեցելոցն առ Քրիստոս, որ յաւուրս ծերութեան իւրոյ փափաքեալ այսմ մատենիս եւ ետ զսա գծագրել առ ի վայելումն անձանց աշակերտելոցն իւրոց վերագրելոցն: Եւ դուք, սիրելի եղբա՛րք մեր, որք հանդիպիք այսմ տառիս եւ ընթերցեալ օգտիք ինչ ի նմանէ եւ կամ հարեւանցի ակամբ տեսեալ, աղաչեմ զամենեսեանդ՝ սրտի մտօք եւ լի բերանով Աստուած ողորմի ասել ստացողի սուրբ գրոցս՝ տեառն Վարդանայ հեզահոգի եւ առաքինա­սուն վարդապետի, եւ ծնողացն իւրոց բարի՝ Եղիային եւ Ղարիպին, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրին եւ Խօշ­խա­բարին, եւ եղբօրորդւոցն՝ Ներսէս վարդապետին եւ տէր Սահակին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց նո­րին, նա եւ ինձ՝ անիմաստ գրչիս Գրիգորի եւ ծնողացն իմոց՝ Աւետիս քահանայի եւ Սարրայի: Եւ անմեղադիր լերո՛ւք անյարմար գրչութեանս եւ սղալանաց, եւ թո­ղութիւն շնորհեցէ՛ք, զի աղքատ գոլով՝ փութայի ի գրելն, եւ կար մեր այս էր: Եւ ձեզ՝ յիշողացն, եւ յիշե­ցելոցս, առհասարակ ամենեցուն Աստուած ողորմեսցի յիւր միւսանգամ գալստեանն եւ իւր սուրբ արքայու­թեանն արժանիս արասցէ զամենեսեանդ. ամէն:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1գ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ах[алцыхской град­ской п]олиции».

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Յովհ. Գան­ձա­կեց­ւոյ, Տօնապատճառ 3.», 1բ՝ «Ի Մխիթարեան animus», 1գ՝ «297/2771», «ՌՃԾԲ.-1703 Մ[եսրոպ] եպիս[կո­պոս]», «Հմր 167», 1գ՝ «51,/»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա «Ի Թումասից հասած է շատ բարեւ Պապուն. ես մեղաւոր եւ անարժան հող եւ մոխիր տի­րացու Պապայ», 1բ՝ այբուբեն, ներքեւում՝ «Աստուած ի գրածի» եւ «Ի Թումասից ասից հասցէ, զոր բերում», 1գդ, 2ա, 80ա՝ խզբզոց:


2772

ՆԵՐՍԷՍ ԼԱՄԲՐՈՆԱՑԻ, ՔՆՆՈՒԹԻՒՆ ԿԱՐԳԱՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

ԺԳ. դար


ԹԵՐԹ՝ 293+1(կրկն.՝ թ. 166): ՊՐԱԿ՝ Ա-Ժx12 (Ա՝ 14, Ժ՝ 10) + Ա-ժԵx12 (Ա՝ 10, ԺԳ՝ 14, ԺԵ՝ 6): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x16,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,3x13. սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 12ա): ՏՈՂ՝ 28 (լս-ում՝ տողանշման ասե­ղի անցքերը): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնա­կով, միջուկը տախտակ, աստառը կարմիր մետաքս. լուսան­ցա­կողերը՝ կարմիր:

Новый рисунок (1)

Նմուշ 12ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ թռչուն, բու­սա­կան, տաճար: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյ­ներ՝ կարմիր, շագանակագոյն:

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքի վերին եւ ստորին մասերը թափուած, երեքական կապիչները եւ վարդեակահիմք գամերն՝ ընկած, Ա. եւ Բ. փեղկերին չորսական անցք՝ խաչի տեսքով (գու­ցէ մետաղէ խաչեր է ունեցել), թերթերին խոնաւութեան, խու­նաց­ման հետքեր, ցեցի անցքեր, մանր պատռուածքներ, արտա­տպում հանդիպակաց էջին՝ 1բ. մագաղաթի բնական անցքեր՝ թ. 36, 37, 49, 51, 69, 86, 164, 183, 213, 238, 243, 249, 258, թ. 204-8՝ վերին աջ հատուածում լուսանցը եւ գրադաշտը խունացած, պատառոտուած, թ. 292-3 միջեւ մէկ թերթ ընկած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-126ա [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Խորհրդա­ծու­թիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 441, 1ա-45ա: ա/68ա-80ա: բ/2ա-14բ: գ/80ա-8ա: դ/88ա-103բ: ե/14բ-22բ: զ/Չիք: է/103բ-14ա: ը/114ա-21ա: թ/22բ-3բ: ժ/23բ-4բ: ժա/24բ-6ա: ժբ/26աբ: ժգ/26բ-7բ: ժդ/27բ-8ա: ժե/28աբ: ժզ/28բ-9ա: ժէ/29աբ: ժը/29բ-30բ: ժթ/30բ-2ա: ի/32ա: իա/32ա-3ա: իբ/33աբ: իգ/33բ-4բ: իդ/34բ-5ա: իե/35բ-6ա: իզ/36ա-8բ: իէ/38բ-44ա: իը/44աբ: իթ/44բ-5բ: լ/45բ-6բ: լա/46բ-7ա: լբ/47ա-9բ: լգ/49բ-51ա: լդ/51բ-2ա: լե/52աբ: լզ/52բ-4բ: լէ/54բ-60բ: լը/60բ-8ա: լթ/121ա-2ա: խ/122ա-6ա:

Տե՛ս Սրբոյն Ներսէսի Լամբրոնացւոյ «Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ պատարագին», Վե­նե­տիկ, 1847, էջ 1-192՝ ա-լը., էջ 227-36՝ լթ-խ.:

Բ. 126ա-292բ [Մեկնութիւն պատարագամատոյց աղօթից, արարեալ Ներսէսի Լամբրոնացւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 441, 45ա-117բ Ցանկ/չիք: ա/126ա: բ/126ա-30ա: գ/130ա: դ/130ա-2ա: ե/132ա-3ա: զ/133ա-8բ: է/138բ-9ա: ը/139ա-40ա: թ/140աբ: ժ/140բ: ժա/140բ-2ա: ժբ/142աբ: ժգ/143ա: ժդ/143ա-9բ: ժե/149բ-50ա: ժզ/150ա-1ա: ժէ/151ա-2ա: ժը/152ա-8բ: ժթ/158բ: ի/159ա-62բ: իա/162բ: իբ/162բ-6բ: իգ/166բ-7բ: իդ/167բ-8բ: իե/168բ-9բ: իզ/169բ-70ա: իէ/170աբ: իը/170բ: իթ/170բ-1ա: լ/171աբ: լա/171բ-4ա: լբ/174ա-5ա: լգ/175ա-6բ: լդ/176բ-7ա: լե/177ա-8բ: լզ/178բ-9բ: լէ/179բ-83ա: լը/183ա-4ա: լթ/184ա-8ա: խ/188ա-91բ: խա/191բ-2ա: խբ/192աբ: խգ/192բ-3ա: խդ/193ա-4ա: խե/194ա-5ա: խզ/195աբ: խէ/195բ-6բ: խը/196բ-8ա: խթ/198ա-9բ: ծ/199բ-200ա: ծա/200ա-10բ: ծբ/ 210բ-1բ: ծգ/211բ-3ա: ծդ/213ա-8ա: ծե/218ա-20բ: ծզ/220բ-30ա: ծէ/230ա-2բ: ծը/232բ-48բ: ծթ/248բ-9ա: կ/249ա-51ա: կա/251ա-2բ: կբ/252բ-61բ: կգ/261բ-3ա: կդ/263ա-4ա: կե/264ա-5ա: կզ/265ա-6բ: կէ/266բ-9բ: կը/269բ-70բ: կթ/270բ-1ա: հ/271ա-2բ: հա/272բ: հբ/272բ-4բ: հգ/274բ-5ա: հդ/275ա-81ա: հե/281ա-2բ: հզ/282բ: հէ/282բ-3բ: հը/283բ-4ա: հթ/284ա-5բ: ձ/285բ: ձա/285բ-6ա: ձբ/286աբ: ձգ/286բ-92բ (մէկ թերթ ընկած, պակաս է մի քանի տող «...զղջանայ, որպէս ասաց վերագոյնն զայսպիսի երկիւղիւս եւ յուսովս ա///»):

Տե՛ս Սրբոյն Ներսեսի Լամբրոնացւոյ, «Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ պատարագին, Վե­նետիկ, 1847, էջ 237-516:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «[Печ. Ахалцыхской град­ской полиции]» (անընթեռնելի):

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբ­րո­նացի, Քննութիւն կարգաց եկեղեցւոյ եւ աղօթից», 1ա «329/2772», «Հմր 184», 1ա՝ «49/», «ԺԴ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա «Ճշմ խորհ շուրջ ձգէվ վ, մահւոթեձ Պօղոս, Աբիսողոմ նսլան», 2ա՝ «Այսաւր զու[ար]­ճա­ցեալ սա///ն/// երկնայի[ն] զարճար», 133ա՝ (ստ. լուս.) «Տէր իմ յոյս»: 293ա՝ «ԶԶՔ», 293բ՝ «Զոր ոյ Գրի­գոր»:


2773

ԳԱԲՐԻԷԼ ԱՅՎԱԶԵԱՆ, ՏԵՍԱԿԱՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

ԺԹ. դար


ԹԵՐԹ՝ 93+1 (կրկն.՝ թ. 1). չգրուած՝ 24բ, 48բ, 64ա-71բ, 72բ, 91ա-93բ: ՊՐԱԿ՝ 1-4x24 (4՝ 22): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. ճնշադրոշմով՝ 12-35, 60-71՝ «ФАБРИКИ СЕРГБЕВА No 6»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (13,4-14x21. մատիտով միայն աջից սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 23-35: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ սեւ թուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. վե­րին լուսանցակողը կանաչ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրեր մաշուած, թեր­թե­րին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, արտատպումներ հան­դիպակաց էջերին՝ Ա. կազմաստառ, 1բ, 64ա, 91ա:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-90ա Աստուածաբանութիւն տեսական՝ ի պէտս զարգացելոց, Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվա­զեան

Ա. ՏԵՍԱԿԱՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ Ա.

1. 1ա-10բ Ըստ ուղ[ղ]ափառ վարդապետութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ., համառօտեալ ի պէտս զարգացելոց. Ներածութիւն.

ա. 1գ-2ա Ա. Սահման Աստուածաբանութեան. Յայտնութիւն. յայտնեալ կրօն. աղբիւրք աստուածա­բանութեան – 1.Աստուածաբանութիւն է գիտութիւն, որ խօսի զԱստուծոյ եւ զաստուածային իրաց... յամե­նայն խնդիրս յերկոսին աղբիւրս յայսոսիկ, այսինքն՝ ի Ս. Գիրս եւ յաւանդութիւն:

բ. 2ա-6բ Ս. Գիրք. Բաժանմունք նորա. բնագիր եւ թարթ(=գ)մանութիւն մեկնիչ Ս. գրոց – Ս. Գիրք կոչին մատեանքն, որք գրեցան... այլաբանօրէն եկեղեցի Քրիստոսի, իսկ խորհրդաբար՝ արքայութիւն երկնից:

գ. 6բ-10ա Աւանդութիւն նախնական, մովսի­սա­կան քրիստոսական կամ առաքելական, ճշմարիտ աւանդութիւն: Աւանդութիւն աղբիւրն է աստուա­ծա­բանութեան: Աւանդութիւնն պահպանի ի Կաթողիկէ եկեղեցւոջ: Կաթողիկէ եկեղեցի եւ համաձայնութիւն նոցա – Յերիս բաժանի աւանդութիւնն՝ ի նախնական, ի մովսիսական եւ ի քրիստոսական... ոչ կարէ խաբել, եւ ոչ խաբել, այլ անսխալ է եւ անմոլոր:

դ. 10աբ Զօրութիւն բանականութիւն յաստուա­ծա­բանական խնդիրս – Մարդկեղէն միտք կամ բա­նա­կանութիւն, մարդ, որ չկարէ լինել աղբիւր աստուա­ծաբանութեան... եւ ի պաշտպանել քրիստոսական կրօ­նից ընդդէմ անհաւատութեան եւ պէս-պէս մոլորու­թեանց:

ե. 10բ Բաժանումն եւ առարկայ աստուածաբա­նութեան – Աստուածաբանութիւնն բաժանի յերկուս մասունս... որոյ առարկայ է խրատ քրիստոնէական վարուց:

2. 10բ-23ա Աստուածաբանութիւն վարդապետա­կան. նախագիտելիք

1. 10բ-1ա Սահմանեւ առարկայ վարդապե­տա­կան աստուածաբանութեան, բովանդակութիւն վար­­դապետական աստուածաբանութեան – Վարդա­պետական կամ տեսական աստուածաբանութիւնն է ուսումն... հանգանակին Գրիգորի Սքանչելագործի եւ Աթանասի Մեծի: Երկրորդ մասն ճառէ զաստուածային տնտեսութենէ:

11աբ Սահմանք եկեղեցական ժողովոց – Դա­ւա­նութիւնք եւ ընդհանրականթուղթք սրբոց հարց ոմանց... երկրորդ մասն ճառէ զաստուածային տնտե­սութենէ:

2. 11աբ Մասն Ա. Բովանդակութիւն եւ բաժա­նումն – Յառաջնում մասին վարդապետական աս­տուա­ծաբանութեան... Բ. Յաղագս երից անձանց ամե­նասուրբ Երրորդութեան:

1. 11բ Հատուած առաջին. Յաղագս միայն Աս­տու­ծոյ ըստ էութեան – Առաջին ճշմարտութիւնն եւ աղբիւր ամենայն ճշմարտութեանց եւ գիտութեանց է գոյութիւնն Աստուծոյ... եւ պարսաւէ եւ պատժէ զնա վասն չարին:

ա. 11բ-4ա Հռովմէական եկեղեցի մինչեւ ցվեշտա­սա­ներորդ... բայց միածին Որդին, որ է ի ծոց Հօր, նա պատմեաց (Յով. Ա. 18):

բ. 14ա-6բ Անուն Աստուծոյ ստորոգելիք նորա ըստ կենդանութեան եւ ըստ էութեան յատկութեան աստուածային կամաց – Որ ինչ անսահման է,չկարէ ունել ըստ ինքեան կանոն ինչ... վարձահատոյց լինի նոցա եւ զօրինակսն պատուհասէ:

գ. 16բ-7ա Միութիւն Աստուծոյ – Յանսահման կա­տարելութեան աստի հետեւի... զնոյն ճշմարտութիւն հաստատեց եւ բազմապատիկ վկայութիւնք Հին եւ Նոր Կտակարանաց:

2. 17ա-21բ Հատուած Բ. Յաղագս երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեանն

ա. 17ա-9ա Մի Աստուած յԵրրորդութիւն կամ Եր­րոր­դութիւն ի մի աստուածութիւն: Վկայութիւն ի Ս. Գրոց՝ Հնոց եւ Նորոց – յԱստուած, որ մի է ըստ էու­թեան... իսկ անուամբ, յատկութեամբ եւ ներգոր­ծու­թեամբ իրապէս զանա[զա]նեալք ի միմեանս:

բ. 19ա-20բ Աստուածութիւն Հօր կամ առաջնոյ անձին Երրորդութեան: Աստուածութիւն Որդւոյ կամ երկրորդ անձին եւ Հոգւոյն Սրբոյ կամ երրորդ անձին – Աստուածութիւն առաջնոյ անձին ամենասուրբ Երրորդութեան... այլ միշտ ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ կար­գեալ եւ թուեալ. եւ այլն, եւ այլն:

գ. 20բ-1բ Առնչութիւնք եւ անձնաւորական յատ­կութիւնք երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեան – Երեք անձին ամենասուրբ Երրորդութեան՝ Հայրն, Որ­դին եւ Հոգին Սուրբ... որով ջնջի անձնաւորական զա­նա­չառութիւնն, որ ընդդէմ վարդապետութիւն եր­րոր­դութեան:

21բ Մասն երկրորդ՝ Աստուածաբանութիւն վար­դա­պետական. Բովանդակութիւն եւ բաժանումն – Բովանդակութիւն երկրորդ մասին վարդապետական աս­տուածաբանութիւն է... Ա. յաղագս արարչա­գոր­ծու­թեան աշխարհի, Բ. յաղագս հրեշտակաց, Գ. յաղագս մար­դոյ:

21բ-3ա Հատուած առաջին. Յաղագս արարչա­գոր­ծու­թեան աշխարհի

ա. Աստուած է արարիչ տիեզերաց... զկատարումն ներգործութեամբ Որդւոյ եւ կատարելագործութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ:

Բ. 24ա ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ Բ.

ա. 25ա-6բ [Հատուած Ա.] – Ապա խորհեցաւ զերկ­րորդն աշխարհ՝ զնիւթականն եւ զտեսանելին... դի­տա­ւո­րութեանց արարչին՝ տեղի տան չարեաց:

բ. 26բ-8բ [Հատուած] Բ. Նախախնամութիւն Աս­տու­ծոյ, պահպանութիւն տիեզերաց բնական եւ բա­րոյական, եղանակք պահպանութեան, ղեկաւո­րու­թիւն տիեզերաց, զազատութիւն մարդոց ո՛չ խա­փա­նէ նախախնամութիւն Աստուծոյ, չարիք ոչ խափա­նին նախախնամութիւն Աստուծոյ – Նախախնա­մութիւն կոչի կամքն Աստուծոյ եւ ներգործութիւն, որ պահպանէ զտիեզերս... առ ի նմանէ վասն առաւելա­գոյն բարւոյ, այն է՝ վասն ազատութեան:

28բ-33բ Հատուած Բ. Յաղագս հրեշտակաց

ա. 28բ-30ա Զի՞նչ հրեշտակն իցէ, գոյութիւն հրեշ­տակաց, յատկութիւն նոցա, հրեշտակք ունին միտս եւ կամս, բաժանումն նոցա – Անունս հրեշտակ ըստ բնիկ նշանակութեան... եւ կոչեցան չար հրեշտակք կամ դեւք կամ այսք չարութեան, որոց գլխաւորն է սա­տանայ:

բ. 30ա-2ա [Հատուած] Բ. Յատկութիւն եւ բարո­յա­կան վիճակ բարի հրեշտակաց, թիւ նոցա եւ դա­սա­կարգութիւն, պաշտօն նոցա եւ յարաբերութիւն առ մարդիկ, յարգութիւն առ հրեշտակս – Բարի հրեշտակք գեր ի վերոյ են, քան զմարդիկ... նուիրելով յանուն նոցա տաճարս եւ խնդրելով զբարեխօսութիւն նոցա:

գ. 32ա-3բ [Հատուած] Գ. Չար հրեշտակք եւ թիւ նոցա, յանցանք դիւաց, յատկութիւն եւ վիճակ նոցա, յարաբերութիւն նոցա առ մարդիկ – Գոյութիւն չար հրեշտակաց... «գայ սատանայ եւ հանէ զբան ի սրտից նոցա, զի մի՛ հաւատացին եւ ապրեսցի» (Ղուկ. Ը. 12):

33բ-9ա Հատուած Գ. Յաղագս մարդոյ

ա. 33բ-6ա Գլուխ առաջին. Յաղագս արար­չու­թեան եւ անկման մարդոյ եւ սկզբնական մեղաց. Ա. Արարչութիւն մարդոյ, կա[զ]մութիւն մարդկային բնու­թեան եւ կատարելութիւն նորա, նպատակ ստեղծ­ման մարդոյն, պարգեւք տուեալք յԱստուծոյ եւ պատուիրանն – Զկնի արարչութիւն աշխարհի ամե­նա­սուրբ Երրորդութիւնն... այսինք՝ հեռանալ ի կենաց Աստուծոյ (Եփես. Դ. 18), եւ թէ մարմնաւորն նոցա, քատկտումն մասանց մարմնոյն:

բ. 36բ-9ա Բ. Անկումն մարդոյ, հետեւութիւն անկ­մանն, ծանօթութիւն անկմանն, սկզբնական մեղք եւ ժառանգականութիւն սկզբնական մեղաց, մնացորդք բարւոյ – Արարիչն Աստուած յորժամ տալոց էր յերկիր ի ժառանգութիւն... զի յարութիւն նորին բնածին է ի մարդումս:

39բ-61ա Գլուխ Բ. Յաղագս վերանորոգութեան մարդկային բնութեան կամ յաղագս խորհրդոյ մար­դե­ղութեան եւ փրկագործութեան

ա. Մարդկութիւնն կարօտի հնարից, փրկութեան տնտեսութիւն Աստուծոյ՝ ի վերանորոգել զմարդկու­թիւն, շնորհ եւ փրկութիւն ընդհանուր է – Քանզի մարդկայինս բնութիւն ոչ կարէր իւրով զօրութեամբ հատուցումն առնել... զի մի՛ եղծանիցէ զազատութիւն մարդոյն:

բ. 41ա-6բ Բ. Թէ ընդէ՞ր ոչ վաղվաղակի երեւեցաւ փրկիչն: Պատրաստութիւն հեթանոսաց յընդունիլ զփրկիչն: Հրէայք գործի լինին պատրաստութեան հե­թա­նոսաց, ընտրութիւն եբրայական ազգին, ակնկա­լութիւն նահապետաց: Մովսէս՝ առաջնորդ Իսրայելի, եւ տուչութիւն ստուերական օրինաց: Տուչութիւն յայտ­նութեան զգալստենէ փրկչին ի Դաւթայ մինչեւ ցՄաղաքիայ: Ակնկալութիւն գալստեան Մեսիային իշխանութենէ տաճարին մինչեւ զՀերովդէս Եդով­մայեցի: Լրումն ժամանակի գալստեան փրկչին – Փրկիչն ոչ վաղվաղակի երեւեցաւ... ի գեղմն իմանալի, զոր երբեմն ետես Գէտէօն (Դատ. Զ. 36):

գ. 46բ-7ա, 49ա-53բ Գ. Երկրաւոր կեանք եւ վարք Յի­սուսի Քրիստոսի, յղութիւն եւ ծնունդ, երեսնա­մեայ կեանք նորա մինչեւ ցմկրտութիւն: Մկրտութիւն եւ փորձելն ի սատանայէ, ընտրութիւն առաքելոց եւ քարոզութիւն նորա, խորհուրդ քահանայապետիցն, չարչարանք, մահ, յարութիւն եւ համբարձում յերկինս – Միածին Որդին Աստուծոյ, արեգակն արդարութեան (Մաղաք. Դ. 2, Ղուկ. Ա. 71)... մինչեւ զգենուցուք զզօ­րութիւն ի բարձանց (Ղուկ. ԺԴ. 16. 26):

Գ. 48ա ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԻԹՒՆ Գ.

25. 48ա-53բ Մարիամաւ հանդերձ, որ խօսեցեալն էր նմա եւ էր յղի. (Ղուկ. Բ. 3-4) – Արդ, ի Բեթղեհեմ ծնաւ Մարիամ զորդին իւր... մինչեւ զգենուցուք զաւ­րու­թիւն ի բարձանց (Ղուկ. ԻԴ. 16, 26):

դ. 53բ-7բ Դ. Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմարիտ Մեսսիա կամ փրկիչ աշխարհի, Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմարիտ Աս­տուած եւ Որդի Աստուծոյ, Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմա­րիտ մարդ եւ Որդի մարդոյ, կարեւորութիւն մար­դեղութեան վասն փրկագործութեան – Յիսուս Քրիստոս է ճշմարիտ Մեսսիան՝ փրկիչն աշխարհի. Նախ, զի երեւեցաւ յերկրի... զի ի նմա մեղք ոչ էին (Ա. Յով. 9. 5):

ե. 57բ-61ա Ե. Աստուածային եւ մարդկային բնու­թիւնք միաւորեալք ի մի անձն Բանին Աստուծոյ, միա­ւորութիւն երկուց բնութեանց է անշփոթ եւ անընդհատ, անայլայլելի է միաւորութիւն բնու­թեանցն ի մի Քրիստոս, եւ թէ յի՞նչ միտս ասի ի Քրիստոս մի կամք եւ մի ներգործութիւն, հետեւանք միաւորութեան երկուց բնութեանց ի Քրիստոս, միշտ կուսութիւն սրբոյ կուսին եւ աստուածութիւն նորա – Խորհրդով մարդեղութիւն Աստուծոյ եւ մարդկութեան միաւորեցան ի Քրիստոս... եւ զի Աստուած ճշմարտա­պէս է ծնեալ, ապա զիա՞րդ ոչ է աստուածային, որ ծնաւն:

1. 61ա-2ա Յիսուս Քրիստոս է ճշմարիտ մար­գա­րէ, քահանայապետ եւ թագաւոր – Տէրն մեր առ փրկել զազգ մարդկան... եւ գալոց է դատել զկեն­դանիս եւ զմեռեալսն, որոյ թագաւորութեանն ոչ գոյ վախճան (Յայտն. Ա. 5-7, ԺԷ. 14, ԺԹ. 16, Ի. 11):

2. 62ա-3բ Բովանդակութիւն վարդապետութեան փրկագործութեան հաւատք եւ բարի գործք – Յիսուս Քրիստոս մարդկային բնութեամբ դիմեաց ի մահ, զի ապրեցուսցէ զմարդկութիւնն՝ յարուցեալ եւ նորոգեալ կենօք... զոր ես առաքեցից ձեզ ի Հօրէ... նա վկայեսցէ վասն իմ՛՛ (Յով. ԺԵ. 26):

72ա ՅԱՒԵԼՈՒԱԾՔ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ

1. 73ա-4ա Երրորդութեան դաւանութեան վերայ – Բոլոր քրիստոնէից եկեղեցիք հաստատուն կհաւատան Ա. Թէ միայն մէկ Աստուած կայ... եւ եկեղեցւոյ ճշմա­րիտ աւանդութեանց հակառակ է:

2. 74ա-77բ Մարգարէութիւնք գլխաւոր ապացոյցք են Սուրբ Գրոց անշունչ կամ ներշնչութեամբ Հոգւոյն Աստուծոյ գրուած լինելուն

ա. 74ա-6աՈր եւ իցէ, մարդ կարող է կարծեօք գտնել... եւ այսպէս Բաբելոն անվախճան լռութեան եւ կատարեալ մէջ թաղուեցաւ:

բ. 76աբ Բարձ մի՞թէ անհոյակապ շէնքերն... որ հա­շիւն իւր հօտն այն կողմերն պտտցնելու համարձակի:

գ. 76բ Բարձ քրոբէք, որ սուրբ են խումբ-խ[ումբ] տեղեր տեղ չուել... իւր վրանին տակ աչքը գցել եւ հանգչել:

դ. 76բ-7բ Մեծ ժամանակ անցնելով կարելի է... զի աստուածային յայտնութիւնքն մարգարէութեանց կատարմամբ խիստ լաւ կապացուցուի:

3. 77բ-79բ Մնացորդք աւանդութեան

ա. 77բ-8բԵւրոպացի ճանապարհորդք յԱրեւելս... որք խառն եւ անկարգ սխալ պատմուած եւն:

բ. 78բ Բ. Չինական պատմութիւնս գրէ դարձեալ... այս մեծ պատահարին մեկնութիւնն տուին խիստ ծի­ծաղելի կերպով:

գ. 79աբ Գ. Հին քաղդեացի, դամասկացի եւ եգիպ­տացի ժողովուրդներ... հարիւր ոտք խորութեան տակ թաղուած, երկրիս ներքեւը փլած անտառներով:

4. 79բ-80ա Հանգանակ Նիկեական – Հաւատամք ի մի Աստուած, Հայր ամենակալ... զայնպիսիւն նշա­նակէ կաթուղիկէ առաքելական եկեղեցի:

5. 80աբ Հանգանակ Կոստանդնապօլսոյ – Հա­ւա­տամք ի մի Աստուած ի Հայրն ամենակալ, արարիչ երկ­նի եւ երկրի... եւ ակն ունեմք յարութեան մեռելոց եւ կենաց հանդերձեալն յաւիտենին:

6. 80բ Հանգանակ Առաքելոց անուանեալ – Հաւատամ յԱստուած Հայր ամենակալ, արարիչ երկնի եւ երկրի... ի յարութիւն մարմնոյ եւ ի կեանս յաւի­տենական:

7. 80բ-81ա Շարունակութիւն մարգարէութեանց – Աստուածաշունչ Սուրբ Գրոց մարգարէական մասերը աչքէ անցուցած ժամանակնիս... որոնք երէկուան պա­տա­հուած բաներու պէս են:

ա. 81ա Տիւրոս ծովեզերեայ վաճառաշահ մի քա­ղաք էր... փառաւորութիւն այլ եւս ձեռք չբերաւ:

բ. 81աբ Աստուած Եզեկիէլ մարգարէին հրա­մա­յեց... Աստուծոյ հրամանն անգիտութեամբ ի գործ դրաւ:

գ. 81բ-2ա Դարձեալ 2300 տարիէն աւելի էր... որոյ վասն կասէ ձկնորս իրենց ուռկանը կչորացնեն:

8. 82ա-3բ Եգիպտոսի վրայով եղած հին ժամա­նա­կի պատմութիւններն... որոյ իշխանութիւնն եւս թրքաց սուլտանի կողմանէ տրուած է:

9. 84ա Նկատենք սա մարգարէական խօսքերը – «Այլ յորժամ տեսանիցէ՛ք շուրջ զօրօք զԵրուսաղէմ... եւ Երուսաղէմ եղիցի կոխան ազգաց, մինչեւ կա­տա­րեսցի ժամանակք հեթանոսաց» (Ղուկ. ԻԱ. 2-24):

ա. 84ա-85բ Դիտողութիւն Առաջին. – Յիսուս Քրիս­տոս իւր առաքելոց եւ աշակերտաց... սակայն այն ժամանակի հաւատացելոց փրկութիւն առիթ եղաւ:

բ. 85բ-88ա Դիտողութիւն Բ. – «Եւ Երուսաղէմ եղի­ցի կոխան ազգաց... եւ թէ Երուսաղէմի մէջ երբեք մար­դորսական դրութեան պաշտօնն չպիտի կատա­րուի:

10. 88աբ Մարդեղութեան վարդապետութեան վե­րայ – Մեր ժամանակի բողոքականաց մեծ մասը... կուսութիւն յետ ծննդեան մնալ կալ անապական» (շարական):

11. 88բ-90ա Փրկագործութեան վարդապետու­թիւն վերայ – Հռովմէական եկեղեցին փրկագործու­թեան վարդապետութեան մէջ... արդեանց կարծե­ցեալն գանձն մոլորական ցնորք մ’է:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպիս­կո­պոսի Այվազեան, [Աստուածաբան]ութիւն տեսա­կան ի պէտս զարգացելոց 1.», Պհպ. Աա՝ «351/2773», «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», 1ա, 25ա՝ «23 թերթ», 23բ, 47բ՝ «Քսան եւ երեք թերթ», 49ա՝ «15 թերթ» 63բ՝ «Տասն եւ հինգ թերթ», 73ա՝ «17 թերթ», 90բ՝ «Տասն եւ եօթն թերթ»:


2774

ԳԼՈՒԽ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԿԱՄ ՀՌՈՎՄԱՅԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻԻՆ ՊԱՀԱՆՋՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ՌՄՂԴ. 1845


ԹԵՐԹ՝ 26 (գրչի էջակալում՝ 4-42, որ է՝ 3ա-22ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 23ա-5ա, 26բ: ՊՐԱԿ՝ 1x24+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. բոլորակ ճնշա­դրոշմով՝ 4-19՝ «///СКОЙФАБРИКИ No6»: ՄԵԾՈՒ­­ԹԻՒՆ՝ 22x18,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (14,4x13,5. չորս կողմից սահ­մա­նագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 26-28: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ սեւ կաշի, աստառը՝ սպիտակ թուղթ:

 

Новый рисунок (1)

Նմուշ 4ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, մաշուած, քերծուած, թեր­թերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, ցեցի անցքեր՝ Ա. փեղկ, 1աբ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

– 2ա [Տիտղ.] Գլուխ եկեղեցւոյ կամ Հռովմա­յա­կան եկեղեցիին պահանջմունքները: Եւ Քրիստոս գլուխ է եկեղեցւոյ. Եփես. Ե. 23: Ի Զմիւռնիա (իսկն տըպեալ է) ի տպարանի Կուլիէլմոս Կռիֆիտի, 1840, յորմէ օրինակեալ ի 1845 ամի:

1. 2ա-22բ Հռովմայի եկեղեցիին պահանջմունք­ները – Ամենուն յայտնի է, որ Հռովմայի պապը իրէն համար կըսէ, թէ ինքն՝ տիեզերական եպիսկոպոսը... ուրեմն թող ամէն մարդ առանց վախի ինքըզինքին հա­մար քննէ ու Աստուծոյ Հոգին բոլորը Յիսուսի ճշմար­տութիւնը գիտնալու առաջնորդէ (վերջ):

Ծնթ. Գլուխ եկեղեցւոյ կամ Հռովմեական եկեղեցիին պա­հանջ­մունքները: Զմիւռնիա, տպ. Գուլիէլմոս Գրիֆիտի, 1840. 77 էջ:

ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ (ԺԹ. դ., 2 թերթ՝ 245-26. 11,2x14,4. շղա­գիր) 25բ՝ 13 տող, 26ա՝ 9 տող).

25բ-6ա Յաթոռ շնորհաց նստեալ կոչէ Յիսուս – Ես եմ լոյս աշխարհի... ողորմութիւն ճշդով սերմանել՝ ոչ պայծառ գնան առաջի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Տե՛ս Տիտղ. 1գ:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1», 1ա ներդիր փակցուած 17,6x11,8 չափսի թերթի վերայ. «Հմր 1 Գլուխ եկեղեցւոյ կամ հռովմէական եկեղեցւոյ պա­հանջ­մունքները. քառածալ, շղագիր, գրեալ ի թղթի, օրինակեալ յամի փրկչին 1845, ի տպեալէն, անուն օրի­նակողին՝ անյայտ», «413/2774», «1845 – Մ[ես­րոպ] եպիսկոպոս»:


2775

ՄԽԻԹԱՐ ԳՕՇ, ԳԻՐՔ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ

ԺԴ. դար


ԳՐԻՉ՝ Անանուն (2ա-211բ), Սիմէոն (212ա-223բ):

ԹԵՐԹ՝ 222+1 (կրկն.՝ թ. 193): ՊՐԱԿ՝ 1-19x12 (17՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,5x16,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,5x 11,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 22ա): ՏՈՂ՝ 20: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. (վջ), թուղթ, չգրուած:

Новый рисунок

Նմուշ 22ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (2ա): Գոյ­ներ՝ կարմիր, կանաչ, դարչնագոյն:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Ճառ ինչ: ԺԱ. դ.: 1 թերթ՝ թ. 1. կա­րուած հակառակ դիրքով. բոլոր կողմերից եզրահատուած, ծա­լուածք ելուստը սսնձած 12բ էջին: Մագաղաթ, 21,5x15,8. երկ­սիւն, 22 տող, ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աա): Կարդալ՝ Աբ՝ «///զի ունի դա/// աչեայ յինէն/// սէր, զինչ է այդ... մեք, որ ուստեք ///յզս յո գիտեմք/// նե/// ի///», Աբ՝ «»///եքա///իկա եւ ///տին տայնթրիս ///ք ե/// հայ մեծ գոր///... պատասխանի ետ Պաւղոս. կորուսեր ///յի կոնայւոյ եւ ///զոր ինձ ///»:

Новый рисунок (1)

Նմուշ Աա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը մաշուած, 3 կապիչները եւ վարդեակահիմք գամերն՝ ընկած. ԺԸ. դ. նորոգուած՝ որոշ թեր­թե­րի եզրերը տեղ-տեղ նորոգուած-լրացուած այլ թղթով, հիմքերն ամ­րացուած. թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, մանր պատռուածքներ եւ ցեցի բազմաթիւ անցքեր. թ. 212ա-23բ՝ այլ ձեռքով. միայն հետեւեալ էջերն ունեն պրականիշեր. 211բ՝ ԺԸ., 215բ՝ ԺԹ., 218ա՝ Ի., 220ա՝ ԺԹ., լս-ներում կան մատիտով յե­տագայ բազմաթիւ նշումներ. թերթեր թափուած ընդմէջ՝ թ. 194-5ի, 211-2ի, 214-5ի, 215-6ի, 220-21ի, լուսանցակողերը՝ գունա­թա­­փուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 2ա-223բ [Մխիթարայ Գօշի. Գիրք դատաս­տա­նի]

Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-20բ, 20բ-183ա

– 1ա-20բ [Նախադրութիւն Գրոց դատաստանի] Նխդր./2աբ: ա/2բ-4ա: բ/4ա-9ա: գ/9ա-10բ: դ/10բ-2ա: ե/12ա-4ա: զ/14ա-9ա: է/19ա-23բ: ը/23բ-33ա: թ/33ա-6ա: ժ/36ա-8բ: Ունի գլուխ ԺԱ. «Յիշատակարան Սակաւուք»/ 38ա-41ա:

2. 20բ-183ա [Գիրք դատաստանի] – [Ցանկ Գրոցս դա­տաս­տանի – Ա. Վասն իսկ զբան դատաստանին եւ վասն վի­ճա­կի դատաւորաց... ՄԾԱ. Վասն որք յաւարէ եւ յալափէ վա­ճա­ռեն եւ գնեն]/41ա-8բ ա/49ա-52ա: բ/52ա-61ա: գ/61ա-3ա: դ/63ա-6բ: ե/66բ-8բ: զ/68բ-9բ: է/69բ-71բ: ը/71բ: թ/71բ-2բ: ժ/72բ-3բ: ժա/73բ-4ա: ժբ/74աբ: ժգ/74բ-5բ: ժդ/75բ-6բ: ժե/76բ-7բ: ժզ/77բ-8ա: ժէ/78աբ: ժը/78բ: ժթ/78բ-9ա: ի/79աբ: իա/79բ: իբ/79բ-80ա: իգ/80ա: իդ/80աբ: իե/80բ-1ա: իզ/81ա: իէ/81աբ: իը/81բ-2բ: իթ/82բ: լ/82բ-3ա: լա/83ա-4ա: լբ/84աբ: լգ/84բ-5ա: լդ/85ա: լե/85աբ: լզ/85բ-6ա: լէ/86աբ: լը/86բ-7ա: լթ/87աբ: խ/87բ-8ա: խա/88ա: խբ/88բ: խգ/88բ-9ա: խդ/89աբ: խե/89բ: խզ/89բ-90ա: խէ/90աբ: խը/90բ: խթ/91ա: ծ/91աբ: ծա/91բ-2ա: ծբ/92աբ: ծգ/92բ: ծդ/92բ-3ա: ծե/93աբ: ծզ/93բ-4ա: ծէ/94աբ: ծը/94բ-5ա: ծթ/95ա: կ/95աբ: կա/95բ: կբ/96ա: կգ/96ա-7ա: կդ/97աբ: կե/97բ-8բ: կզ/98բ: կէ/98բ-9ա: կը/99ա: կթ/99աբ: հ/99բ: հա/99բ-100ա: հբ/100աբ: հգ/100բ-1ա: հդ/101ա-2ա: հե/102ա: հզ/102ա: հէ/102աբ: հը/102բ-3ա: հթ/103աբ: ձ/104ա: ձա/104աբ: ձբ/104բ-6ա: ձգ/106ա-7ա: ձդ/107ա: ձե/107աբ: ձզ/107բ-8ա: ձէ/108աբ: ձը/108բ-9բ: ձթ/109բ: ղ/109բ-10բ: ղա/110բ-1ա: ղբ/111ա-2ա: ղգ/112ա: ղդ/112աբ: ղե/112բ-3ա: ղզ/113ա: ղէ/113աբ: ղը/113բ-4ա: ղթ/114աբ: ճ/114բ-5ա: ճա/115ա-7ա: ճբ/117ա-20ա: ճգ/120ա-1ա: ճդ/121ա-3ա: ճե/123աբ: ճզ/123բ-4ա: ճէ/124ա-5ա: ճը/125աբ: ճթ/125բ-6ա: ճժ/126աբ: ճժա/126բ-7բ: ճժբ/127բ-8ա: ճժգ/128աբ: ճժդ/128բ-9ա: ճժե/129ա: ճժզ/129աբ: ճժէ/129բ-30ա: ճժը/130բ: ճժթ/130բ-1ա: ճի/131ա: ճիա/131աբ: ճիբ/131բ-2ա: ճիգ/132աբ: ճիդ/132բ: ճիե/133ա: ճիզ/133բ: ճիէ/133բ-4ա: ճիը/134ա: ճիթ/134բ: ճլ/134բ: ճլա/134բ-5ա: ճլբ/135ա: ճլգ/135աբ: ճլդ/135բ-6ա: ճլե/136աբ: ճլզ/136բ-7ա: ճլէ/137ա-8ա: ճլը/138աբ: ճլթ/138բ-9ա: ճխ/139ա: ճխա/139աբ: ճխբ/140աբ: ճխգ/140բ-1ա: ճխդ/141աբ: ճխե/141բ-2ա: ճխզ/142ա-3ա: ճխէ/143աբ: ճխը/143բ: ճխթ/143բ-4ա: ճծ/144աբ: ճծա/144բ: ճծբ/145ա: ճծգ/145աբ: ճծդ/145բ-6ա: ճծե/146աբ: ճծզ/146բ-7ա: ճծէ/147աբ: ճծը/147բ-8ա: ճծթ/148ա-9ա: ճկ/149աբ: ճկա/149բ: ճկբ/149բ-150ա: ճկգ/150ա: ճկդ/150աբ: ճկե/150բ-1ա: ճկզ/151աբ: ճկէ/151բ: ճկը/151բ-2ա: ճկթ/152աբ: ճհ/152բ-3ա: ճհա/153ա: ճհբ/153աբ: ճհգ/153բ-4բ: ճհդ/154բ: ճհե/154բ-5ա: ճհզ/155ա: ճհէ/155աբ: ճհը/155բ: ճհթ/155բ: ճձ/155բ-7ա: ճձա/157ա-8ա: ճձբ/158աբ: ճձգ/158բ-60բ: ճձդ/160բ-1բ: ճձե/161բ-2բ: ճձզ/162բ-3ա: ճձէ/163աբ: ճձը/163բ-4ա: ճձթ/164աբ: ճղ/164բ-6ա: ճղա/166աբ: ճղբ/166բ-7ա: ճղգ/167ա: ճղդ/167ա-8ա: ճղե/168ա-9ա: ճղզ/169աբ: ճղէ/169բ-70բ: ճղը/170բ-2բ: ճղթ/172բ: մ/172բ-3ա: մա/173ա-4ա: մբ/174ա-6ա: մգ/176ա-8ա: մդ/178աբ: մե/178բ: մզ/178բ-9բ: մէ/179բ-81բ: մը/181բ-2ա: մթ/182ա-3ա: մժ/183ա: մժա/183ա-4ա: մժբ/184ա-7բ: մժգ/187բ-91ա: մժդ/191աբ: մժե/191բ-2ա: մժզ/192աբ: մժէ/192բ-3բ: մժը/193բ: մժթ/193բ-դ: մի/193դ-4ա: միա/194աբ: միբ/194բ (շար. թափուած՝ «...եւ խաղաղական մե­րոց կենացս զընդդէմսն///»): միգ/չիք: միդ/չիք: միե/195ա-205բ (սկ. թափուած՝ «///իսկ արդ, անե՞ղք իցեն կամ ինք­նեղք...»): միզ/205բ-6ա: միէ/206աբ: միը/206բ-7բ: միթ/207բ-8ա: մլ/208ա-9ա: մլա/209աբ: մլբ/210ա-1ա: մլգ/211աբ, 212ա (շար. թափուած՝ «...եւ թէ ի գիշերի կարծիցէ ոք///(1 թերթ թափ.), 212ա՝ ///սպանեալն, յորոյ վերայ խնդայ...» (220աբ կրկն.՝ նոյն նիւթն է՝ «Յաղագս դատաստանաց կամայ եւ ա[կա­մայ սպանութեանց]»՝ «Ակամայ սպանութիւն լինի... իսկ եթէ ակա­մայ եւ թշնամի պատաճ///»): մլդ/212աբ*: մլե/212բ-3ա: մլզ/213աբ: մլէ/213բ-4ա: մլը/214աբ: մլթ/214բ, 221ա: մխ/221ա-2ա: մխա/222աբ: մխբ/222բ-3ա: մխգ/223աբ, 215ա: մխդ/215ա: մխե/215աբ, 218ա: մխզ/218աբ, 217ա: մխէ/217աբ: մխը/217բ (շար. թափ.՝ «...խոզերամակն Գերգե­սա­ցոց, զի ուխտ///»: մխթ/216ա (սկ. թափ.՝ «///մահանայ: Արդ, [այսպիսի վնասուս կանոն]ական լիցի դատաստան...»): մծ/216աբ, 219աբ: մծա/219բ:

* Այս եւ յաջորդ միաւորների սկսուածքներում «Վասն» բա­­ռի փոխարէն առկայ է՝ «Յաղագս»:

Տե՛ս Մխիթար Գօշ, Գիրք Դատաստանի, աշխ. Խ. Թորո­սեանի, Գ. խմբագրութիւն, Երեւան, 1975, էջ 283-416:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

219բ զՍիմեոն գրիչ յիշեցէ՛ք, ի Տէր, աղաչեմ: Փառք ամենայսուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդ[ւ]ոյ եւ Հոգ­­[ւ]ոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւի­տե­նից:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 72բ (ԺԵ. դ., ստ. լս., շրջանակների մէջ, անա­րուեստ բոլորգիր) Ստեփանոս Լալուկ վարդապետս Թավրեզեցիս ի յաղաւթս յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս. |73ա| ով որ յիշէ, յիշեալ լիցի առ Քրիստոս Աստուած. ամէն:

2. 1բ (Պհպ. 1617 թ., նոտրգիր) Ի թուին հա[յ]ոց ՌԿԶ. (1617), յամսին Մարգաց գումարեցաւ զաւրն Պար­­սից ԽՌ. (40.000) թիւ զաւրին, զաւրագլուխ Ամիր­գունին. ելաւ գնաց յաշխարհ Հոռոմին: Վա՜յ եւ եղուկ հայու զազգին եւ մեղաւոր Ղազար իրիցս, որ տեսայ, զեղուկ եւ զվա՜յ Հաեայստանիս, վա՜յ, վա՜յ, վա՜յ ինձ:

Ծնթ. Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 608: 211ա, 223ա էջերինը տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Բ., էջ 337-8:

3. 211ա (1629 թ., բոլորգիր, լս., նորոգման թղթի վրայ) Կարդացողաց եւ լսող (այսպէս) ողորմին. ամէն: Հա՛ր մեր, որ յերկինքտ ես. ամէն: Կ (՞) Թվին ՌՀԸ. (1629). ամէն:

223ա (նոյն ձեռքով, 1629 թ., բոլորգիր) Նազարն յիշայ. ամէն. եւ ինքն աւրհնեալ եղէցի. ամէն:

125ա (նոյն ձեռքով, 1629 թ., բոլորգիր) Խաջայ Նազարն:

124բ (նոյն ձեռքով, 1629 թ., գումարագիր-ծած­կագիր) ԿԺ. Ա. ՏՌ. ՇՃ. ՑՌ. ԵԳ. ՇՃ. ՑՌ. ՄՄ. (Հա­րուը(=թ)ուն):

4. 84բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Յանուն յԱստուծոյ էս մեր գիր է ղարիպան առաջս, ով զես գիրս կարդայ եւ մեզ իշնայ, յԱստուծոյ զինն աւջնայ: Աստուած իւր տա, որ շատ մարդ չն մոռնայ Աստուած եւն ակս լինեն նա///:

213բ-214ա (նոյն ձեռքով, ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես ղարիպութիւնս եկի այ ախբերք հետ ինձ էր խռովն դառցարքեմ քեմ: Ես աստր չեն գալու ու խապեց մերու առջեւ անցար շատ մին խաւսել, ետ ինձ սապեդն շատ մին էլ ձեմ եկ խաւսեցար: Հետ մին ընկել իր իմ առաջ /// կտռ ընկար, հիկաթ, |214ա| եւ առաջն ու եկ առաջն ի ղարիպութիւնն:

5. 59բ (1848, շղագիր) Հայ(՞) Կարապետ Մկրտիչ Տէր-Մարգարեանց 1848:

121բ (1848, շղագիր) Հայ(՞) Կարապետ Մկրտիչ Տէր-Մարգարեանց 1848, մայիս 20, գրեցաւ յաւուրն երկուշաբթի:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6բ բոլորակ, եզերուած ցորենա­հաս­կով, մէջտեղում 4-5 տող գիր՝ անընթեռնելի: 9բ, 32բ՝ գծազարդային, առանց գրի:

ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1. Գօ[շ] Մխի­թա­ր[այ]. Դատաստան[աց Գիրք]», վերին լուսանցա­կո­ղին սեւ թանաքով՝ «ԴԱՏԱՍՏԱՆԱԳԻՐՔՍ ԲԱՂîԱՍԱ­ՐԱՅ», 2ա՝ «416/2775»:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «Չհղլի պկի աղբեր զավհրզկի էրեր­նոցս Ղազարի աղբեր աղչիկ հօր Անթակրին», Պհպ. Աբ՝ «Գիր Աստուծոյ ողորմես», «Ա. խրատ Աս­տուած չետայ» եւ անընկալելի գրչափորձեր, խզբզոց­ներ 3ա (Պաւղոսի առաքելոյ առ Հռոմայեցիս թուղթ, ԺԲ: 19)՝ «Եւ ասէ տէր. իմ է վրէժխնդրութիւն, եւ ե[ս] հա­տու­ցից», 43ա՝ «Ես Մասիդ Տէր Ովանեսին որ­դին»:101բ՝ «Ձ» (մետասանիցս), 150ա՝ «Ծառայս Յիսուսի»:


2776

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՉՁԴ. – 1335


ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր երէց (թ. 11-263): ՍՏԱՑՈՂ՝ Եղիա արքեպս.:

ԹԵՐԹ՝ 273+2 (կրկն.՝ թ. 176, 246): ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԳx12 (Ա 10, ԺԵ 11, ԻԲ-ԻԳ 8)+10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,8x15,4 (թ. 1-263), 21,5x15,7 (թ. 264-73): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն՝ թ. 1-263 (15x10,5), միասիւն՝ թ. 264-73 (16x12,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր՝ թ. 11-263 (նմուշ՝ 35ա), այլ բոլորգիր՝ թ. 1-10 (նմուշ՝ 6ա), նոտրգիր՝ թ. 264-73 (նմուշ՝ 267ա. ծածկագիր՝ 191ա, 200ա, 201ա): ՏՈՂ՝ 21 (թ. 1-263), 33, 21 (թ. 264-73): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակա­գոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Գ-Դ. (սկ.)՝ չգրուած թուղթ:

Новый рисунок

Նմուշ 6ա

Новый рисунок

Նմուշ 35ա

Новый рисунок (1)

Նմուշ 267ա

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ –Կիսախորան՝ 33ա, 182ա: Ճա­­կատազարդ՝ 219ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, խաչ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, մար­դա­դէմ: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վարդագոյն:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Ճառ ինչ: ԺԱ. դ.: 1 թերթ - Ա. (սկ.)՝ ստացուած ընդլայնակի ծալումով եւ ընդերկայնակի եզ­րա­հատումով (բնագիրը կտրուած): Մագաղաթ, 21x17,5, միա­սիւն (21x13), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աբ), տող՝ 19: Կար­դալ. Աա՝ «/// իւրում /// կոչեաց /// հայր ի /// զհոգի իմ... դա­սա­կից իւրեանց եւ առնեն նոքա ի վերուստ ///»: Աբ՝ «/// որք սի­րե­լեացն ///: Յաւրինեն զպատրաստութիւն, զանազան կերակրոցն տպաւորեն խումբս... նոյն աւրինակ ճշմարիտ մայրս ձեր եկե­ղե­ցի, կոչեաց զբազ///»:

Новый рисунокՆմուշ Աա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, կապիչներն ու գամ­երը ընկած: Լուսանցակողերի կարմիրը մասամբ թափուած. թեր­թերը խոնաւութեան հետքերով, պհպ. Ա., թ. 1-5ի վերին լս-ում, թ. 271-3ի ստ. անկիւնում ցեցի անցքեր, 263բ էջի յետագայի յիշատակարանը ջնջած-աղաւաղած. ձեռագիրը հիմնաւորապես նորոգուած՝ բոլոր թերթերի թափուած հիմքերը, մաշուած ան­կիւն­ները ամբողջովին լրացուած ԺԷ. դ.ում:


ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա-176դ [Մխիթար Գօշի Գիրք դատաստանի]

Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-183բ: [Նխդր.]/1ա-25բ: [Ցանկ գրոցս]/25ա-32ա: ա/33ա-5բ: բ/35բ-43ա: գ/43ա-4բ: դ/44բ-7բ: ե/47բ-8բ: զ/48բ-9ա: է/49բ-50բ: ը/50բ: թ/50բ-1բ: ժ/51բ: ժա/51բ-2ա: ժբ/52աբ: ժգ/52բ: ժդ/52բ-3բ: ժե/53բ-4բ: ժզ/54բ: ժէ/54բ-5ա: ժը/55աբ: ժթ/55բ: ի/55բ-6ա: իա/56ա: իբ/56ա: իգ/56բ: իդ/56բ: իե/56բ-7ա: իզ/57ա: իէ/57աբ: իը/57բ-8ա: իթ/58ա: լ/58աբ: լա/58բ-9բ: լբ/59բ: լգ/59բ-60ա: լդ/60ա: լե/60աբ: լզ/60բ-1ա: լէ/61աբ: լը/61բ-2ա: լթ/62աբ: խ/62բ-3ա: խա/63ա: խբ/63աբ: խգ/63բ-4ա: խդ/64ա: խե/64աբ: խզ/64բ: խէ/64բ-5ա: խը/65աբ: խթ/65բ: ծ/65բ-6ա: ծա/66ա: ծբ/66աբ: ծգ/չիք: ծդ/66բ-7ա: ծե/67ա: ծզ/67աբ: ծէ/67բ-8ա: ծը/68ա: ծթ/68ա: կ/68բ: կա/68բ-9ա: կբ/69ա: կգ/69աբ: կդ/69բ-70ա: կե/70ա-1ա: կզ/71աբ: կէ/71բ: կը/71բ: կթ/71բ-2ա: հ/72ա: հա/72բ: հբ/72բ-3ա: հգ/73աբ: հդ/73բ: հե/73բ-4ա: հզ/74ա: հէ/74աբ: հը/74բ-5ա: հթ/75աբ: ձ/75բ-6ա: ձա/76աբ: ձբ/76բ-7ա: ձգ/77աբ: ձդ/77բ-8ա: ձե/78աբ: ձզ/78բ-9ա: ձէ/79աբ: ձը/79բ-80ա: ձթ/80աբ: ղ/80բ-1ա: ղա/81աբ: ղբ/81բ-2ա: ղգ/82ա: ղդ/82աբ: ղե/82բ-3ա: ղզ/83ա: ղէ/83աբ: ղը/83բ-4ա: ղթ/84ա: ճ/84աբ: ճա/84բ-6բ: ճբ/86բ-8բ: ճգ/88բ-9բ: ճդ/89բ-91ա: ճե/91ա-2բ: ճզ/92աբ: ճէ/92բ: ճը/93աբ: ճթ/93բ: ճժ/93բ-4բ: ճժա/94բ-5ա: ճժբ/95աբ: ճժգ/95բ-6ա: ճժդ/96աբ: ճժե/96բ: ճժզ/96բ: ճժէ/96բ-7բ: ճժը/97բ: ճժթ/97բ-8ա: ճի/98ա: ճիա/98աբ: ճիբ/98բ-9ա: ճիգ/99աբ: ճիդ/99բ: ճիե/99բ-100ա: ճիզ/100աբ: ճիէ/100բ: ճիը/100բ-1ա: ճիթ/101ա: ճլ/101ա: ճլա/101աբ: ճլբ/101բ: ճլգ/101բ-2ա: ճլդ/102ա: ճլե/102աբ: ճլզ/102բ-3ա: ճլէ/103աբ: ճլը/103բ-4ա: ճլթ/104աբ: ճխ/104բ-5ա: ճխա/105ա: ճխբ/105աբ: ճխգ/105բ-6ա: ճխդ/106աբ: ճխե/106բ-7ա: ճխզ/107աբ: ճխէ/107բ-8ա: ճխը/108ա: ճխթ/108աբ: ճծ/108բ-9ա: ճծա/109ա: ճծբ/109աբ: ճծգ/109բ: ճծդ/109բ-10ա: ճծե/110աբ: ճծզ/110բ-1ա: ճծէ/111աբ: ճծը/111բ-2ա: ճծթ/112աբ: ճկ/112բ-3ա: ճկա/113աբ: ճկբ/113բ: ճկգ/113բ: ճկդ/113բ-4ա: ճկե/114աբ: ճկզ/114բ: ճկէ/114բ-5ա: ճկը/115աբ: ճկթ/115բ: ճհ/115բ-6ա: ճհա/116ա: ճհբ/116աբ: ճհգ/116բ-7ա: ճհդ/117աբ: ճհե/117բ: ճհզ/117բ: ճհէ/117բ-8ա: ճհը/118ա: ճհթ/118ա: ճձ/118ա-9ա: ճձա/119ա-20ա: ճձբ/120աբ: ճձգ/120բ-1ա: ճձդ/121ա-2ա: ճձե/122աբ: ճձզ/122բ-3ա: ճձէ/123ա: ճձը/123բ: ճձթ/123բ-4ա: ճղ/124ա-5ա: ճղա/125աբ: ճղբ/125բ: ճղգ/125բ-6ա: ճղդ/126աբ: ճղե/126բ-7ա: ճղզ/127ա-8ա: ճղէ/128աբ: ճղը/128բ-9ա: ճղթ/129աբ: մ/129բ-30ա: մա/130աբ: մբ/130բ-1ա: մգ/131աբ: մդ/131բ-2ա: մե/132աբ: մզ/132բ-3ա: մէ/133ա-4բ: մը/134բ-5ա: մթ/135աբ: մժ/135բ-6ա: մժա/136աբ: մժբ/136բ-9բ: մժգ/139բ-42բ: մժդ/143ա: մժե/143աբ: մժզ/143բ-4ա: մժէ/144աբ: մժը/144բ-5ա: մժթ/145աբ: մի/145բ-6ա: միա/146աբ: միբ/146բ-7ա: միգ/147աբ: միդ/147բ-8ա: միե/148ա-60բ: միզ/160բ: միէ/160բ-1ա: միը/161ա-2ա: միթ/162ա: մլ/162ա-3ա: մլա/163աբ: մլբ/163բ-4բ: մլգ/164բ-6բ: մլդ/166բ-7ա: մլե/167աբ: մլզ/167բ-8ա: մլէ/168աբ: մլը/168բ-9ա: մլթ/169աբ: մխ/169բ-70բ: մխա/170բ-1ա: մխբ/171աբ: մխգ/171բ-2ա: մխդ/172աբ: մխե/172բ-3բ: մխզ/173բ-4բ: մխէ/174բ-5ա: մխը/175աբ: մխթ/175բ-6ա: մծ/176ադ: մծա/176դ:

Տե՛ս Մխիթար Գոշ, Գիրք դատաստանի, Երեւան, 1975, Գ. խմբ., էջ 281-416 (ձեռագրիս մասին էջ ՃԺԱ-ՃԺԲ.՝ Ձ.):

Բ. 177ա-218բ [Աւրէնք յաղթող թագաւորաց քրիս­տոնէից Կոստանդիանոսի եւ Թէոդոսի եւ Լեւոնի թա­գա­ւորաց հռովմայեցւոց]

Տե՛ս ձեռ. 488, 87ա-103ա: [Ցանկ]/177ա-81բ (ունի մին­չեւ ՃԺ. Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ): [Նխդր.]/182ա-4ա: ա/184աբ: բ/184բ: գ/184բ-5ա: դ/185աբ: ե/185բ-6բ: զ/186բ-7ա: է/187ա: ը/187աբ: թ/187բ: ժ/187բ: ժա/187բ: ժբ/188ա: ժգ/188աբ: ժդ/188բ-9ա: ժե/189աբ: ժզ/189բ: ժէ/190ա: ժը/190ա: ժթ/190ա: ի/190աբ: իա/190բ: իբ/190բ: իգ/190բ-1ա: իդ/191ա: իե/191ա: իզ/191ա: իէ/191ա: իը/191աբ: իթ/191բ (համարակալուած` Լ., որի հետեւանքով ԻԹ-ՂԵ համա­րա­կալուած՝ Լ-ՂԶ): լ/191բ: լա/191բ-2ա: լբ/192ա: լգ/192ա: լդ/192աբ: լե/192բ-3ա: լզ/193ա: լէ/193ա: լը/193աբ: լթ/193բ-4ա: խ/194աբ: խա/194բ: խբ/194բ: խգ/195ա: խդ/195աբ: խե/195բ: խզ/195բ-6ա: խէ/196ա: խը/196ա: խթ/196ա: ծ/196աբ: ծա/196բ-7ա: ծբ/197աբ: ծգ/197բ-8ա: ծդ/198աբ: ծե/198բ: ծզ/198բ-9ա: ծէ/199աբ: ծը/199բ: ծթ/199բ: կ/199բ-200ա: կա/200ա: կբ/200ա: կգ/200աբ: կդ/200բ: կե/200բ-1ա: կզ/201ա: կէ/201աբ: կը/201բ: կթ/201բ: հ/201բ-2ա: հա/202ա: հբ/202աբ: հգ/202բ: հդ/202բ: հե/202բ-3ա: հզ/203ա: հէ/203ա: հը/203ա: հթ/203աբ: ձ/203բ: ձա/203բ-4ա: ձբ/204ա: ձգ/204աբ: ձդ/204բ: ձե/204բ-5ա: ձզ/205աբ: ձէ/205բ-6ա: ձը/206ա: ձթ/206աբ: ղ/206բ-7ա: ղա/207ա: ղբ/207աբ: ղգ/207բ: ղդ/207բ: ղե/207բ-8ա: ղզ/չիք: ղէ/208ա: ղը/208ա: ղթ/208աբ: ճ/208բ-9ա: ճա/209ա: ճբ/209ա: ճգ/209աբ: ճդ/չիք: ճե/209բ (համարակալուած` ՃԴ., որի հետեւանքով ՃԵ-ՃԺ հա­մա­րա­կալուած՝ ՃԴ-ՃԹ): ճզ/209բ: ճէ/209բ: ճը/209բ-10ա: ճթ/210ա: ճժ/210աբ: ճժա/չիք: ճժբ/210բ: ճժգ/210բ: ճժդ/210բ-1ա: ճժե/211ա: ճժզ/211ա: ճժէ/211աբ: ճժը/211բ: ճժթ/211բ: ճի/211բ: ճիա/211բ-2ա: ճիբ/212ա: ճիգ/212ա: ճիդ/212ա: ճիե/212ա: ճիզ/չիք: ճիէ/212աբ: ճիը/212բ: ճիթ/212բ: ճլ/212բ: ճլա/212բ-3ա: ճլբ/213աբ: ճլգ/213բ: ճլդ/213բ-4ա: ճլե/214աբ: ճլզ/214բ-5ա: ճլէ/215ա: ճլը/215ա: ճլթ/215աբ: ճխ/215բ: ճխա/215բ-6ա: ճխբ/216ա: ճխգ/216աբ: ճխդ/216բ: ճխե/216բ: ճխզ/216բ-7ա: ճխէ/217աբ: ճխը/217բ-8ա: ճխթ/218ա: ճծ/218ա: ճծա/218աբ: ճծբ/218բ: ճծգ/218բ:

Յաւելեալ ունի՝

191բ ԻԹ. Նայ եւ մարդ, որ ոչ ունի հրաման ի թա­գա­ւորէ... ինքն մեռանի յաւրինացն:

Տե՛ս Ն. Ակինեան, Ներսէս Լամբրոնացի, Վիեննա, 1956, էջ 244:

Գ. 219ա-223բ Համառաւտ ժողովումն աւրինացս վերստին

Տե՛ս ձեռ. 488, 103ա-5ա: ա/219ա: բ/219ա: գ/219ա: դ/219աբ: ե/219բ: զ/219բ: է/219բ: ը/219բ: թ/219բ: ժ/219բ: ժա/219բ: ժբ/220ա: ժգ/220ա: ժդ/220ա: ժե/220ա: ժզ/220ա: ժէ/220ա: ժը/220ա: ժթ/220աբ: ի/220բ: իա/220բ: իբ/220բ: իգ/220բ: իդ/220բ: իե/220բ: իզ/220բ: իէ/220բ-1ա: իը/221ա: իթ/221ա: լ/221ա: լա/221ա: լբ/221ա: լգ/221ա: լդ/221ա: լե/221ա: լզ/221աբ: լէ/221բ: լը/221բ: լթ/221բ: խ/221բ: խա/221բ: խբ/221բ: խգ/221բ: խդ/221բ-2ա: խե/222ա: խզ/222ա: խէ/222ա: խը/222ա: խթ/222ա: ծ/222ա: ծա/222ա: ծբ/222ա: ծգ/222աբ: ծդ/222բ: ծե/222բ: ծզ/222բ: ծէ-ձե/չիք:

Յաւելեալ ունի՝

222բ Զկախարդս մի՛ ապրեցուցանիցէք...

222բ Որ դից զոհիցէ, սատակեսցի...

222բ-3ա Զպանտուխտն մի՛ չարչարիցէք...

223ա Զամենայն զայրի եւ զորբ մի՛ չարչարիցէք...

223ա ԶԱստուածս քո մի՛ բամբասիցես...

223ա Զանդրանիկս որդոց քոց ինձ տացես...

223ա Եւ զհամբաւ սուտ մի՛ ընդունիցիք...

223ա Մի՛ յաւժարեսցիս ընդ բազումս...

223ա Եւ մի՛ ողորմեսցիս տնանկին...

223բ Եւ եթէ պատահեսցես եզին թշնամոյ քո...

224բ Եւ եթէ տեսանիցես զգրաստ ընկերի քո...

223բ Մի՛ խոտորեցուսցես զիրաւունս տնանկին...

Տե՛ս Ն. Ակինեան, Ներսէս Լամբրոնացի, Վիեննա, 1956, էջ 256:

Դ. 223բ-7բ Նըւաստ Յոհանիսի արարեալ Երգս ոտանաւոր: Ի դեկտեմբերի ամսոյն եղեւ բան խաւ­սել ընդդէմ երկաբնակացն. Դաւանութիւն ուղղա­փառ ըստ խնդրոյ հոգեւոր եղբաւրս մերոյ Ասլանի եւ այլ քրիստոնէիցս Թավրիժի, զոր սիրով խնդրեալ –Եկա՛յք այսաւր, որդի՛ք մարդկան, / քրիստոնէից ազգ հայկազան... Ես Յոհաննէս Տարբերունի, / որ զսակաւ բանքս երգեցի... Յիշման առնել զիս արժանի, / զեղ­բայր Ասլանս փառաւք ի լի, / եւ զայլ եղբարսդ Թավ­րի­­ժի, / յիշելիք ձեզ զայս գրեցի, / եւ թողութիւն ինձ խնդրե­­ցի, / եւ Քրիստոսի մարդասիրին / փառք եւ պա­տիւ յամենայնի:

Տե՛ս Յովհաննու վարդապետի Տարբերունւոյ Դաւանութիւն հաւատոյ, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1861 (տետրակ ԺԴ.), էջ 221-7:

Ե. 227բ-31բ [Ի հասարակաց խրատուց Յով­հան­նու Երզնկացւոյ, ձեռ. 485, 237բ] Վասն յի­շո­ցատվաց –Իններրորդ կանոն գրեմ վասն ահեղ եւ մեծ եւ դառն զարհուրելի մեղացն... եւ դատարկ յաղքատաց տուրս դատապարտին յԱստուծոյ, եւ այս բաւական է:

Տե՛ս Է. Բաղդասարեան, Յովհաննէս Երզնկացին եւ նրա խրա­տական արձակը, Երեւան, 1977, էջ 163-6, 171-2 (այս նոյն խրատի մէջ միահիւսած են «Վասն յիշոցնատուաց» եւ «Վասն աղաւթից» խրատները):

Զ. 231բ-4բ Որպէս այր մի վաճառական ի խնդիր ելեալ մի պատւական մարգարտի, եւ իբրեւ լինի գտանել զնա, ուրախ լինի: Նոյնպէս տէր Մաթէոս զաղաւթս Նարէկացոյ, որ մականուն Ձագայարոյց կոչի, որ ասացեալ ներբողեան առ Տէր Աստուած, որ է յէութեանն –Անհասանելի իսկութիւն, անճառ էութիւն, անեղ բնութիւն... աւրհնեալ սուրբ Գրիգորիս, աւրհնեալ սուրբ Ներսէս:

Է. 234բ-49բ Թուղթ Եսայեայ ի տէր Մաթէոսն –Խոյակապ եւ հռչակաւոր աստուածապահ քաղաքիտ եւ բնակչաց՝ տէրանց եւ ծառայից... բանն մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ:

Տե՛ս Թուղթ Եսայեայ վարդապետի առ Տէր Մատթէոս, «Ճռա­­քաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1860 (տետրակ Ժ), էջ 157-64, 1861 (տետրակ ԺԳ), էջ 205-11:

Ը. 249բ-58բ Հարցումն երիտասարդի միոյ տխմա­­րի եւ պատասխանի սուրբ հաւրն Մակարայ վասն ամենայն գործոց առաքինի – Ասէ երիտա­սարդն ցծերն. Հա՛յր, կամիմ ուսանիլ եւ խնդրել ի քէն... բայց զաղքատն անտես մի՛ առնէր:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ՝ ԺԷ. դ.

Թ. 1. 264ա-6ա (բոլոգրանման նոտրգիր) Նամակ [Յովհաննու Օրպէլի եւ եպիսկոպոսաց, վարդա­պե­տաց Սիւնեաց ի պատասխանի թղթոյ Կոստանդնի Բ. կաթողիկոսի Հայոց] – Աստուածպետականին ամե­նայն գլխոյ շնորհօք լցեալ... զոր խորամանկութեամբ հնարեցար եւ սիրոյ աղագաւ բաժանեցեր սուրբ աթո­ռոյն եւ գլխոյն մերոյ:

Տե՛ս Նամակ Յովհաննու Օրպէլի եւ այլոց եպիսկոպոսաց եւ վարդապետաց Սիւնեաց ի պատասխանի թղթոյ Կոստանդնի Բ. կաթողիկոսի Հայոց, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1860 (տետրակ Գ.), էջ 39-43:

2. 266բ-71ա (նոտրգիր) [Յոհանիսիկ վարդա­պե­տի համառօտ պատմութիւն] –Արդ, զնեղութիւն եւ զդառնութիւն վշտաշատ ժամանակիս ո՞վ կարէ ընդ գրով արկանել, ո՛վ եղբարք... աւրհնեալ է Աստուած, զի վերջն նմայ է գիտելի:

Տե՛ս Մանր Ժամանակագրութիւններ, XIII-XVIII դդ., Յով­հա­նիսիկ Ծարեցու ժամանակագրութիւնը (XVI դ.), հ. II, կազ­մեց Վ. Յակոբեան, Երեւան, 1956, էջ 235-49, հմմտ., Յո­հա­նի­սիկ վարդապետի համառօտ պատմութիւն, «Ճռաքաղ» ամ­սա­գիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զար­­մայրայ Մսերեանց, հտ. Ա., Մոսքուա, 1859, էջ 69-76, 105-12:

ՎԻՄԱԳԻՐ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԵԱՆՑ ՕՐԻՆԱԿՈՒ­ԹԻՒՆՔ, ԺԷ. դար

1. 271բ (1214 թ., նոտրգիր) Շնորհիւն ամե­նայկա­լին Աստուծոյ, Հաւր եւ Միածնի Որդոյ նորա Քրիստոսի եւ պարքեւաւք ամենայսուրբ Հոգւոյն, ես՝ Արզուխա­թունս, նուաստ աղախին Քրիստոսի, դուստր մեծ իշ­խանաց իշխանին Քրդին, ամուսին Վաղտանկայ թագաւորազնոյ՝ տեառն Հաթերքոյ եւ ամենայն Վերին Խաչենոյ: Յուսով մեծ շինեցի զՍուրբ Կաթողիկէս ի տեղոջ հանգըստարանի առն իմոյ եւ զաւակաց իմոց՝ Հասանայ՝ անդրանկին իմոյ եւ Գրիգորի, որ կե­սաւրեայ վաղճանելոյ, որ վասն իմ մեղաց խրատեաց զիս Աստուած եւ էբարձ ի գլխոյ իմոյ զերկոսեան պսակն վայելուճ, զի անդրանիկ իմ Հասան ըսպանաւ ի թուրքաց պատերազմին վասն քրիստոնէական հաւա­տոցս: Եւ զկնի իւր Է.ից (7) ամսոց եւ զկերտսեր որդին իմ Գրիգոր տէրն կոչեցեալ՝ զպարտ բնութեան հատու­ցա­նելով, վճարեաց զկենցաղս, եւ փոխեցան առ Քրիս­տոս, սուք անմխիթար թողլով թշվառացելոյ մաւրս իւրեանց: Այլ զի կենդանութիւն իւրեանց յոյս ի մտի եդեալ էր նոցա շինել զեկեղեցի յայսմ տեղոջ, եւ ոչ ժամանեցին վասն արագայհաս լինելոյ ի վերայ նոցա մահուն, ինձ աւանդեցին անդարձիւ կատարել զփա­փակ սրտից նոցա եւ իմ անձն առեալ մեծահաս եւ աշ­խա­տութեամբ շինեցի զքաւարանս վասն |272ա| փրկու­թեան հոգոց նոցին եւ դստերաց եւ ամենայն զար­­մից: Արթ, աղերսեմ ’ւ հայցեմ, որք երկիր պաքէք սուրբ խորանիս, յիշեցէ՛ք աղօթս զվերոյգրեալսն ի սմայ: Կատարեցաւ սուրբ քաւարանս ի թվականու­թեանս հայոց ՈԿԳ. (1214), ի փառս Աստուծոյ եւ նորո­գու­թեան սուրբ ուխտիս, եւ սահմանեցաք ժառանգու­թիւն եկեղեցոյս՝ գիւղս եւ ագարակս իւրեանց սահմա­նօքն զԱպահեն եւ զԵզնարածանաց եւ զԲճանց եւ զԿանանչաորն Վայոյ Ձորոյ եւ երկու տուն ի չափարոյ: Եւ հաստատեցաք կամակցութեամբ եղբարցս զաւագ խորանին պատարագն անուան վերոյգրելոցս կատարի եւ խափան, եթէ ոք յայսմ վճըռի խափանումն առցէ՝ իշխանաց կամ առաջնորդ տեղոյս կամ ոք որ խափանէ՝ յոյս նորա, որ առ Քրիստոս, եւ ինքն դատապարտի յԱստուծոյ:

Հմմտ. Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 198-9 (708՝ Դադիվանք):

2. 272ա (1182 թ., նոտրգիր) Ես՝ Հասան որդի Վախ­տանկայ, տէր Հաթերքու եւ Հանտայբերթու, Խա­չոյբերթոյ եւ Հավախաղացին, կացի աւաքութեան զամս Խ. (40), շատ պատերազմաւ յաղթեցի թշնամեաց իմոց աւգնութեամբն Աստուծոյ, եւ եղեն ինձ Զ. որդի, եւ զբերթերս եւ զգաւառս ետու նոցա, եւ ես եկի վանքս՝ առ եղբայրն իմ տէր Գրիգորն եւ եղի կրօ­նա[ւ]որ, եւ բերի Ազուա զխաչաքարս աշխատութեամբ |272բ| եւ բազում հնար<ար>իւք եւ կանկնեցի սուրբ նշանս՝ հոգոյ իմոյ յիշատակ արդար վասն ձեր հոգոյտ, որք ընթեռնոյք, յաղաւթս յիշեցե՛ք: Թվին ՈԼԱ. (1182):

Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 198 (707՝ Դադիվանք):

3. 272բ (1182 թ., նոտրգիր) Ես՝ Մամայ թագուհի, ամուսին Հասանայ, դուստր Կուրիկեայ թագաւորին, կացիւք աւագութիւն ամս Լ. (30) ես եւ այր իմ: Եւ թո­ղեալ զհայրենիք մեր որդոց մերոց եւ եկաք ի վանքս, մօտ ի տէր Գրիգոր: Ես եւ որդին մեր ի հոմանունն, որին եւ զգեցաք զձեւ միանձանց եւ կանկնեցի զխաչս յիշատակ հոգոյ իմոյ, որք երկրպագէք, յաղաւթս յիշե­ցէ՛ք: Թվին ՈԼԱ. (1182) էր:

Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 215 (762՝ Դադիվանք):

4. 272բ (1312 թ., նոտրգիր) Աւգնութեամբն Աս­տու­ծոյ, ես՝ Մամքան ամուսին արիակին Հասանայ եւ որդիքս մեր Գրիգոր, տէր գոլով տեղոյս հայրենաւք, եւ մեր պարոնէքս հաստատեցին ՉԺԶ. (=ՉԾԶ.` 1307) թվին, տվաք զԾովայտէղն, զՃանճանց, զՋոլպէ­կանց*: Ես՝ Գոիգոր, տվի զՁագոնեանց հողէրն՝ զմեր բաժինն իւր չորեցովն, որդի իմ տէր Սարգքիս եւ միայբանքս սահմանեցին սուրբ ըՍտեփանոսի տաւնեն |273ա| ժամն, որ լինի ի մաւրն եւ ամուսնոյն իմոյ Ասփէին: Ով ոք զժամն խափանէ եւ կամ ընծայքն մի՛ արի Աստուծոյ, Մոխրբաքս մեր բաժին տվաք: ՉԿԱ. (1312) թվականին:

* Սկզբում գրել է Գոլպէկանց, յետոյ դարձրել է Ջոլպէ­կանց:

Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 206-7 (724՝ Դադիվանք):

5. 273ա (1265 թ., նոտրգիր) Կամօ Աստուծոյ ես՝ Սմբատ յիշխանս, որդի մեծին Լպարտին միայբա­նե­ցայ սուրբ ուխտիս Դաթեւ վանուցս, առաջնորդու­թեամբ տէր Աթանասին եւ գնեցի զԽոնտալանց իգիին: Եւ Եզեքիս զիմ գնած ձիթայհանքն եւ այլ ար­թինք ըստ կարի եւ զԿանաչայոր գեղն, այլն որ հաս­տա­տեցի անեն խարջովն անչար եւ ետու Սուրբ <սուրբ> Կաթուղիկիս, տէր Աթանասն եւ այլ միայ­բանքն սահմեցին մեզ Զատկին, Յարութեան կիրակի օրն զամէն զեկեղեցիքս պատարագ: Արդ, ով խլէ զմեր տվածն կամ զժամն խափանէ, ԳՃԺԸ. (318) հայրա­պե­տացն նզով ածէ: Թվին ՉԺԴ. (1265):

Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 206 (722՝ Դադիվանք):

6. 273բ (1201 թ., նոտրգիր) Յորժամ էր թիւն ԶՃԾ. (1201), բարեպաշտ պատրիկն Վասակ՝ թոռն Գուրի­կեայ թագարորին, որդի Հասանա, որդոյ Սոկռա տեառն Հաթերքոյ, Հանդաբերթու, Հավքախաղացին, եղբայր Վախտանգ նորին աթոռակալի երեր զխաչս եւ ոչ կարաց կանկնել վասն ապարապութեան, քանզի երթեալ եղեւ ի Գոլոշ[տ]եան, եւ առ զնայ անօրինաց օգնութեամբն Աստուծոյ եւ բնակեցոյց անդ որդին իւր, եւ ինքն նահատակեցաւ ի վերայ քրիստոնէից, եւ իջեալ լոյս ի վերայ ի տեսութիւն բազմաց, եւ եդ ԶՃԾ. (1201) թվին կանկնեցին որդիքն նորա Խոյդան եւ Խոչաղն՝ յիշատակ հոգոյ նորա: Եւ երկարութիւն կենաց իւրեանց, որք երկրպագէք, աղօթս յիշեցէ՛ք:

Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 129-30 (432՝ Խադարի կամ Խադայի վանք):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

142բ Զտէր Եղիա արհեպիսկոպոսն, որ ըստացաւ զԳիրս Դատաստանի, ամենայն ազգականաւք յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, ընդ նմին եւ զգծողս:

166բ Զտէր Եղիա արհեպիսկոպոս, որ ըստացաւ զԳիրս Դատաստանի յիշատակ իւր եւ ծնաւղաց իւրոց եւ ամենայն ազգականաց իւրոց, որք աւգտիք ի սմանէ, յիշեցէ՛ք յաղաւթս ձեր ի Քրիստոս զվերոյգրեալսդ եւ լի սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ որ յիշէ, ինքն յիշեալ եղիցի ի Քրիստոսէ. ամէն: Ընդ նմին եւ զմեղա­պարտ գծողս յիշել աղաչեմ:

191ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |:.|:.|||::||::.||||: (գծողս):

200ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |::.|||::||||::.|||:|. (Թումա):

200բ Զըստացող այս կտակիս՝ / Դատաստանի Գրոց նօմոսիս, / զտէր Եղիայ յոյժ ծերունիս, / որ է պար­­­­­­ծանք մեր ամենիս, / ով ընթերձողք այս նաւմոսի, / դուք յիշեցէ՛ք զնա ի բարի / հանդերձ ազգաւքն ամե­նայնիւ / ասցէ՛ք, թէ՝ Աստուած քեզ ողորմի, / եւ զիս՝ գծողս յոյժ եղկելի, / յիշել մաղթեմ ի յաղօթի, / որ եւ ստեղծաւղ Տէրն ամենի, / առհասարակ ողորմեսցի / ձեզ յիշողացդ զմեզ ի բարի / եւ յուսողացս ամենայնի / եւ թողութիւն մեղաց լիցին / այժմ եւ յաւուր դա­տաս­տա­նին. ամէն:

201ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |...||.....|||.....||||..|||...||..|||.....|.......||||...||||....|.||..........||||.........|.....|......|.|||..|.......|||.... (Գծշս*, յիշէ Տէր Աս­տուած զքեզ. ամէն):

* Ծածկագրում վրիպել է, ող-ի փոխարէն գրել է շս, պէտք է կարդալ՝ գծող:

223բ Գրչի սորա եւ ստացողի, / Քրիստոս գթածն ողորմեսցի. ամէն. յունիս ԻԵ. (25) գծողս աստ հասաւ:

259ա Յիշատակարան– Ապէնիազ եւ անկարաւտ ի սկզբանէ երեքսրբեան,

Զարհուրելի եւ սոսկալի անուն երրեակ մի տէրութեան,

Երեք թվով բնութեամբ ի մի յոյժ ահարկու ճառել զայս բան,

Զի իմաստնոց սրբազանից է հնարաւոր որք հմտանան,

Որք սրբութեամբ տքուն կենաւք ի յաշխարհէ հրա­ժարեցան,

Ամենեւին մաքուր սրտիւ յԵրրորդութիւնն միացան,

Նոքայ լինին ճառողք վեհից եւ անհասիցն աստուա­ծաբան:

Թէ չէ մեզ երբ վաելեսցէ, որք երկրասէրքս եմք անարժան,

Ձկտիլ ի վէր, քան զբնութիւնս անճառելեացն վիպասան,

Այլ գոհութիւն վերառաքել Երրորդութեանդ միասնական,

Փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին միշտ յաւիտեան:

Վասն հրաշից, որ երեւի, որք ի սկզբան ներգործե­ցան,

Ասաց, ’ւ եղեն նախ առաջին, որով երկինք գոյա­ցան,

Ի յայսմ աւուր զօրք երկնայինք փառաբանիչք, որ կարգեցան,

|259բ| Իսկ յեթերին հողմ հակառակ, որք հրա­մա­նաւ կան միաբան:

Նայ եւ բնութիւնք խաւարային հալածեցաւ, եւ լոյսք ցուցան,

Իսկ ի յերկրորդ աւուր դարձեալ ջուրք ի ջրոց բա­ժանեցան,

Նոյն եւ հողոյս նիւթ երեւեալ, եւ արարածք հաստա­տե­ցան,

Զի արարածք եւ հրեղինաց զաւրք ի միմեանց բաժանեցան:

Նոյն հրամանաց յերրորդ յաւուր տունկք բիւրաւորք եւ բոյսք բուսան,

Ի չորրորդումն աւուր ստեղծեալ զլուսաւորքդ որ ի փայլման,

Եւ զմարգարիտ շարժուն եւ անշարժ, նըւազ եւ պայծառ, որք կարգեալ կան:

Զհինկ աւուրն արարչութեան ի ջրոց բխեալ սեռք կայտառեան,

Եւ աւդայինք թռչունք թեւաւք, որք են ի յօդդ թեւական:

Դարձեալ խորհուրդ լինի նախնոյն, ծնունդ ի հողոյս Դ. նիւթական,

Եւ յօրինեալ ի յուրբաթի, պատկեր գեղով տիպան նման,

Զոր մարգարէն նախապատմէ, շինեաց զտիպն իւրո նման:

Պատւեալ անճառ |260ա| եւ հրաշալի, որ եւ հրեղէնքն հիացան:

Եդեալ իշխան ամենեցուն, որք հրամանաւն իւրով ստեղծան,

Դարձեալ պատիւ եդեալ նմին, չէ բարի ոք լինել միայն,

Այլ ի կողէն սահմանելով կին գեղեցիկ եւ <եւ> աւգնական,

Զոր տեսեալ նախաստեղծին եւ խաւսեցաւ բան հրեշ­տական:

Նայ կոչեսցի կին, ի յառնէ իւրմէ առեալ է յոյժ նման,

Եդաւ աւրենք եւ պատւիրան վասն պտղոյն ոչ ճա­շակ­ման,

Զոր նախանձեալ փառաց անկեալն, եւ սկիզբն արար նոցա խաբման:

Եհան յանճառ լուսոյն զրկեալ, էած յաշխարհս ըստորնական,

Գերեաց բազում ժամանակաւք ի գուբն ածեալ դժոխական,

Կարծեաց տիրել շատ ժամանակ առնել զմարդիկ իւր սեփհական:

Մըռմռալով վերայ բնութեանս, եւ մանրելով զինչ չար գազան,

Զինչ խոնարհեալ մինն ի յէից իջեալ յարգանդն կուսական,

Եւ Լ. (30) ամ կատարեալ խորհրդարար խաչելու­թեանն,

Ի գերեզմանըն Ղազարու արտասւելով վերայ բնու­թեանս:

|260բ| Ուրախացոյց զանկեալ բնութիւնս ի Ղազա­րու ձայնիւ գոչմանն,

Երեւեցոյց, թէ փրկութիւն լինի բնութեանս ադամական,

Մինչեւ եկեալ կամաւ ի խաչ, որ առաքեալքն ամէն փախեան:

Խոնարհեցոյց զիւր սուրբ գլուխն, գոչեաց ահեղ բանք հրաշական,

Աստուա՛ծ, Աստուա՛ծ իմ, է՞ր թողեր զբնութիւնս ի քէն յոյժ հեռական:

Զհոգին առ Հայր իւր աւանդեաց, վէմք ի վիմաց պատառեցան,

Երկիր հիմամբք պատառէին, եւ գերեզմանք մահու բացան:

Եւ օրինաց հին վարագուրն վերուստ ի վայր պատառեցան,

Դարձեալ եկից ի յարութիւնն, որով կանայք յառաջ տեսան

Եւ պատմեցին ամենեցուն սուրբ զյարութիւնն երեքսրբեան:

Փառք եւ պատիւ եւ գոհութիւն վասն այս հրաշիցս, որ գործեցան,

Երրորդութիւն միասնական, որ անըսկիզբն է ’ւ անվաղճան:

Այս ամենայն սքանչելիքս, որ սուրբ գրաւքս մեզ ցուցան

Ի յԱդամայ եղեւ սկիզբն մինչեւ ի յայս նոր թվական

Եւթն հարիւր ՁԴ. (1335), որ զաւրացան յազգն հագարեան՝

|261ա| Իսմայելեանք եւ մոգականք, որք ընդ իրար կան միաբան:

Ի յայսմ ամի էր զաւրութեամբ յոյժ զաւրացեալ Բուսայիթ ղան

Եւ ընդ իւրոյ իշխանութեամբ ունէր զաշխարհս ամենայն:

Ի Խորասան տիրել ուժգին, մինչեւ ի գետն Ամու անուան,

ԶԱսորեստան եւ զՄիջագետն եւ զԲաբել աշխարհն ի լման,

ԶԿիլիկիայ եւ զՀոռոմք, նայ եւ զաշխարհն Պալ­հաւեան:

Նայ եւ զյաթոռ սաղմոսողին, եւ զգաւառն վրացական,

Ժանդաբարու եղեալ գազան, քրիստոնէից ազգիս հայկեան:

Է ծարաւի մերո արեան, գազանարբու կարճի նըման,

Նայ մարտ եդեալ յեկեղեցիս եւ տապալէր զամէն սահման,

Եւ խորհուրդ չար միտս ունելով՝ կապուտ կտաւ եդեալ նշան:

Կռփահարեալ յամէն դիմաց, զմեզ առնէին հալածական,

Փրկչին հրամանքն աստ կատարի՝ յԱւետարանն որ մեզ կարդան,

Ի ժողովոյն իւրեանց պղծի, զձեզ արտաքսեն վարըստական,

|261բ| Մեծ բռնութեամբ լինէր տիրել, ուրախալի անվրիպական,

Ի յայսմ ամի էր թագաւոր ազգիս հայոց յոյժ գիտնական,

Լեւոն անուն յազգէ մեծաց եւ հարազատ յոյժ աննման:

Այս ամենայն բանքս, որ աստի անտի ի մի ժողո­վեցան,

Վասն միոյ պատւականի, որ յայս վայրի ներ­գործեցան:

Եպիսկոպոս մի հրաշալի, բազմաց պատւած եւ մեծ ցուցան,

Տէր Մաթէոս սա անուանի, որբոց ’ւ այրեաց եղեալ պաշտպան՝

Հետեւելով փրկչին ձայնի, հոգալ զաղքատս ’ւ ածել սեղան,

Յոլով աղաւթս առանձնական, սա կատարէր արիական:

Եթէ Աստուած փրկեաց զաշխարհս ի խաբողէն իւրմէ սահման,

Բայց հիացումն զիս պատեաց, զինչ սա հոգայր զազգս մարդկան,

Զի հողեղէն մարդ յաշխարհի զանձըն կամաւ տվեալ մահուան:

Ի յաշխարհէ չհրաժարելով եւ տիրելով երանու­թեան,

Ահա տեսաք նոր սքանչելիք եւ կատարեալ զփրկչին հրաման:

|262ա| Թէ՝ Վաճառէ, զոր ինչ ունիս, լե՛ր իմ գանձին վաճառական,

Ըզմեծութիւնն ոչ թողլով, ստացաւ զակունքն պատւական:

Գանձէ զգանձն իւր ի յերկինս, փառաւորեաց զԱստուածըն բան,

Դառն եւ ի վիշտ ժամանակիս, որ քրիստոնեայք մեղաւք մեռան:

Զսովորական մեղքն չթողուն, արհամարհել զպատւիրան,

Անւամբ կոչեալ են քրիստոնեայք, գործով հեռի յոյժ անպիտան:

Չխոստովանեալ զծածուկ բան, լուկ հաղորդին յոյժ անարժան,

Ապիրատ ’ւ անբարտաւան, յեկեղեցոյ դուռն ոչ երթան,

Ոչ սրբոց տաւն մեծարեն, ոչ աւտարաց դնեն սեղան,

Տէրն ոչ արար ընդ մեր մեղացն, աստուածութեան կամք քաղցրացան:

Յարոյց կրկին կանկնող բնութեանս, ըստ առաջին մաթէոսեան,

Լուսաւորիչ սուրբ հաւատոյս, որպէս Գրիգոր Պարթեւական,

Որ զշարժեալ թիւն մահաբեր իժիցն արար փախըստական,

Քաղկեդոնի չար աւանդելով զՆեստոր առնէր թշառական:

|262բ| Այլեւ զալիս բռնաւորաց քաղցրացուցեալ յոյժ աննման,

Որք հանապազ մեծ վիշտ կամին փոքրիկ գնդիս այս պետրոսեան,

Իսկ սայ նման սուրբ Գէորգեայ, Թէոդորոս չարին սուզան,

Եւ սուրբ Սարգսի յոյժ զաւրութեամբ Մեռկեռոսի խաչիւ նշան:

Եւս առաւել տէր Մաթէոս, փայլեաց ի յազգս հայկազան,

Որպէս զարծիւ սլանալով առ թագաւոր եւ ընդ իշ­խան:

Շիջուցանէր զբարկութիւն, որ բորբոքէր բաբելական,

Յոյժ տրտմութիւն փարատեցաւ, ի խաւարէն զերծեալ լուծան:

Զտիւ եւ զգիշեր ոչ դադարեալ զաղաւթս առնել, որ իւր սահման,

Ոչ թէ լսել եմ եւ գրել, այլ իմ տեսած է զինչ գրեցան,

Կամք ունէի յերկար ասել, թէ կարդացաւղքն չձանձրանան,

Պիտէր ի յայս ժամանակիս սուրբըն Ներսէս աստուածաբան,

Որ նայ պատվէր, զինչ որ արժեր, զիմ հոգեւոր Տէրս պատւական:

|263ա| Թէ չէ ես ինչ արժան լինիմ ի դէմ մարդկաց խաւսել մէկ բան

Եւ կամ շինել ոտանաւոր անճառիցս այս վիպասան,

Զի մեղուցեալ եւ ապիկար, տկար ոգի անձն անարժան,

Այլ զի տեսի զայս բարութիւնս, որ յիմ աւուրս գործեցան:

Յայնժամ եւ զիս ստիպումն հոգոյս յաղթեաց ’ւ ասել ետ ինձ զայս բան,

Բայց թէ կամիս հարցող լինել, չեմ յայս տեղեացս ես բնական,

Այլեւ աւտար ի սահմանացս եւ անբնակ մոլորա­կան:

Չունիմ դադարք ի մի տեղի, ոչ մի աւուր հանգըստարան,

Եւ թէ զանունըս հարցանես, Գրիգոր չէրեց եմ անարժան,

Որ կարգեցի յայսմն տառի տունըս թվով Ճ. (100) եւ քսան:

Տե՛ս ԺԴ. դ. յիշ-ք, էջ 268-9, Հմր 332:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 32ա (1531 թ., նոտրգիր) Ես՝ Դաւիթ երեց, անունս ունեմ եւ զծոլ, առի սուրբ գիրքս աստուա­ծա­յին ի իշատակ ինձ եւ ծնուղաց իմոց եւ հաւր իմոյ՝ Ճահանշային եւ մայր իմոյ՝ Մուտամ փաշային՝ հանգուցեալ ի Քրիստոս, եւ որդին իմ՝ Հաբրամ եւ առ ամենայն եւ Մըկրտիչ եւ աւակ որդին իմ՝ Թաթիոս եւ արեան մերձաւորաց իմոց, առի իշատակ ինձ, ի վաստակ[ոց] իմոց առի Թուրայմի///, Փիրիճան///, ///էսին ///ՋՁ. (1531) թվ[ական]իս հա[յոց]:

263բ (1531 թ., նոտրգիր) Ես՝ Թաթիոս սարգաւաք գիրեցի ի հայոց թվիս ՋՁ. (1531), Քրիստոս իմ Աստուած, եւ փառաւոր առեմ զսայ, Աստուած Հայր իմ բարձր արարից զսայ . ամէն:

2. 32բ (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Եւ ես՝ Դաւիթ երեց, յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս լի բերանով եւ ուղիղ սիրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք եւ իւր կողայկցին: Մինն Աստուած ողորմեսցէ եւ Կուլստանին, Շամիամին եւ իւր ծնողաց. ամէն: Եւ ես՝ երեց անարժ[ան] Դաւիթ, եւ կողակից իմ՝ Շամամ խատուն, լի բերանով եւ ուղիղ սիրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ Քրիստոսի փառք յօիտեան. ամէն:

3. 32բ (ԺԶ. դ., բոլորգրանման նոտրգիր) Արդ ես՝ Դաւիթ երէցս, տվի իմ սրտի կամաւս զսուրբ գիրքս Յոհանէս վարդապետին՝ իմ հոգոյս անմահ յիշատակ, ով որ կարդայք կամ աւրինակէք, յիշեցէ՛ք առաջի անմահ գառին Քրիստոսի Աստուծոյ, եւ Աստուած զձեզ յիշէ իւր միւսանգամ գալստեանն. ամէն: Աստուած ո­ղոր­մի Գուլիխանին, Աստուած ողորմի Սիմաւոնին. ամէն:

258բ (ԺԶ. դ., բոլորգրանման նոտրգիր) ԶՅո­հա­նէսս Ծարեցի, / կարմիրս որ սեաւ ես խառնեցի, / յիշէլ խնդրեմ զիս ի բարին, / յիշողքդ առցջիք հազար զմէ­կին. ամէն:

4. 264բ (ԺԶ. դ., նոտրգիր, ստ. լս.) Զմեծ վար­դապետն Յոհանէս զՋհանշենց կոչեցեալ՝ զստացող գրոցս յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, ո՛վ հանդիպողք, եւ Աս­տուած ձեզ յիշէ, եւ թէ կամիք զփոքր Յոհանէսիկս վասն Աստուծո, այլ յիշեցե՛ք Աստուած ողորմեայիւ, աղաչեմ:

5. 266ա (1600 թ., նոտրգիր) Փառք, պատիւ եւ գոհութիւն Հօր եւ Որդոյ եւ Սուրբ Հոգոյն. ամէն: Արդ ես՝ մեղուցեալ Ծարեցի նըւաստ Յոհանես վարդա­պետս, որդի Մելքոնին, որդոյ Միրզաջանին, յորդոյ Ջհանշահի, որոյ որդի նորին մեծ վարդապետն Յո­հանէս ի ՋՁ. (1531) թվին ստացել էր այս սուրբ Գիրքս Դատաստանաց: Եւ ես ի Ռ. եւ ի ԽԹ. (1600) թվիս նորոգել տվի զսուրբ մատեանս՝ յիշատակ ինձ եւ կրկնակի ծնողացն իմոց՝ Մելքոնին եւ Փիանդին եւ եղբարցն իմ՝ Թումայ իրիցոյն եւ նորին որդոյն՝ Ռստա­կես իրիցոյն եւ միւս եղբօրն իմ՝ Միրզին եւ հան­գուցելոյն ///լուխանին եւ քւերցն իմ՝ Փարին, Խան­սուլ­թանին, Նազլուխանին, եւ հօրեղբօրն իմոյ՝ Յուղուրլուին եւ յամենայն |266բ| արեան մերձաւո­րացն մերոյ՝ կենդանեաց եւ ննջեցելոց: Արդ, աղաչեմք ձեզ, որք պատահիք եւ յօգտիք ինչ ի սմանէ, յիշեցէ՛ք զմեծ վարդապետն Յոհանէս եւ զիս՝ զփոքր Յոհա­նիսիկս եւ զիմ ծնողքն, եւ սրտի մտօք Աստուած ողոր­մի ասացէ՛ք մեզ եւ յամենայն վերոյգրելոցս ի սմայ: Եւ Քրիստոս Աստուած, որ յառատն է ի տուրս բարեաց, ձեզ յիշողացդ եւ մեզ յիշեցելոցս առհա­սա­րակ ողոր­մեսցի ի յօրն յահեղին. ամէն: Նորոգեցաւ սուրբ կտակս ձեռամբ յԱլեքսանոս կրօնաւորի, Աս­տուած զինքն ընդ սրբոյն յԱնտոնի եւ Կրօնիդեայ եւ եօթնից ընկերացն դասակցեսցէ, եւ ծնողաց նորին ողորմութիւն պարգեւեսցէ. ամէն:

6. 32բ (1723 թ., նոտրգիր) Ես յառաւել յիշեցէ՛ք ըզԹօվմաս վարդապետս, որ եմ եղբօրորդի վերոծրեալ րաբունապետին Յոհանէսի, եւ դուք յիշեալք լինիք ի Քրիստոս Աստուած. ամէն: Գրեցաւ թվիս ՌՃՀԲ. (1723), որ մեր խեղջ ազգս քրիստոնէից շատ գոտոր­վեցան ի ձեռաց շուն, անօրէն մահմատականաց ի եր­կրիս Գեղամայ:

7. 263ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ո՛վ ընդերձողք դադաս­տանի, / ուղիղ մտօք վերծանողի, / մի՛ ըստ յաչս դա­տա­­­պարտի, / զի մի՛ կալցի վերին յուղի, / գո՛յ դադա­ւոր մեզ համայնի:

8. 1ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր, ստ. լս.) Ի վաելումն Սա­մուէլ վարդապետին:

ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին՝ «[Գօ]շ Մխիթար[ի Դ]ատաստա­նա­[գիրք], (2) Դատաստանագիրք [Մխիթարի Գօշի], Ոտանաւոր վասն [խրատուց] յիշոցնատուաց ի Յով­հաննեսէ յումեմնէ, նորա միւս աղաւթքն Նարեկացոյն կանոնական հայեաց վարդապետի առ Մատթէոսն, եւ երիտասարդի ումեմն սուրբ հօրն Մակարայ պա­տաս­խանի», պհպ. Բա՝ «417/2776», պհպ. Բա.ին սոսնձած թուղթ՝ «ՋՁ. - 1531, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպոս]»:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա (սեւ թանաքով ութանկիւն)՝ «ՔՐԻՍ­­ՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՍԱՄՈՒԷԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ, 1187 (1738)»: 271բ՝ երկիցս (սեւ թանաքով բոլորակ, լս.)՝ վատ դրոշմուած, անընթեռնելի:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Բա՝ «գամն միձա, նոյնպէս եւ զտվայրն, այսինքն զվարձանս, որ եմ ահր///», 32ա՝ «Ի. մսխլ աառ ժա», 118ա լս.՝ «ճճճք», 119ա լս.՝ «տարոյ», 119բ՝ «ակնկալ»:


2777

ՎԱՀԱՆ ՎԱՐԴԱՊԵՏ ԲԱՍՏԱՄԵԱՆ, ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԻՐԱՒԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՅԻԹ.-ՌՅԼ. – 1880-1881


ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:

ԹԵՐԹ՝ 143. չգրուած՝ 19բ, 143աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-20x4 (1՝ 16, 2, 4՝ 2, 3, 20՝ 6, 5՝ 7, 11, 13, 15, 17՝ 12, 12՝ 20): ՆԻՒԹ՝ թուղթ ճնշա­դրոշ­մով՝ պհպ. Բ, թ. 4, 24, 28-30 (ութանկիւն)՝ « ТАТА­РОВ­СКОЙ ФАБРИКИ, ПРОТАСЬЕВА No 5», թ. 8, 12, 16, 17, 25, 54-5, 58-9, 62-3, 66-7, 70-1, 74-5, 82-3, 86-7, 90-1, 94-5, 114-5, 118-9, 122-3, 126-7, 130-1, 134-5, 138-9, 140 (ութան­կիւն)՝ «ФАБРИКИ СЕРГЬЕВА, No 7», թ. 20, 34, 38-9, 42, 46, 50 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ СЕРГЬЕВА, No 6», թ. 98, 102, 106, 110 (ութանկիւն)՝ «N 7»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒ­ԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x14,5): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 17-28: ԿԱԶՄ՝ դարչնագոյն ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ Ա., Բ. փեղկերի հիմ­նա­մասերը՝ դարչնագոյն մոմլաթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԱԿ՝ ԱԲ+Գ` սպիտակ չգրուած թուղթ (պհպ. Ա., Բբ, պհպ. Գ.), մասն կազմաստառի (պհպ. Ա, Գ):

Новый рисунок (1)

Նմուշ 2ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, թերթերին զա­նա­զան բծեր, բոլոր պրակների առաջին թերթի առաջին էջի վե­րին լս.ում կան այսպիսի մակագրութիւններ՝ «պհպ. Բա՝ 1 տետ­րակ, 8ա՝ 2 տետրակ... 138ա՝ 34 տետրակ, 142ա՝ տետրակ»:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-142բ [Եկեղեցական իրաւաբանութիւն]

1. 1ա-4բ Ներածութիւն. 1. Իրաւաբանութեան դրու­թիւնը հայկական դպրութեան մէջ — Հայկական դպրութեան մէջ տակաւին մուտք չէ գործել իրաւա­բանութիւն կոչուած գիտութիւնը... նշանաւոր տեղ է բռնում իւր նշանակութեամբ եւ ընդարձակութեամբ եկեղեցական իւրաւաբանութիւն կոչուած ճիւղը:

2. 4բ-5բ 2. Եկեղեցական իրաւաբանութիւն — Իրա­­ւա­բանութեան այն ճյուղը, որ կոչվում է եկեղե­ցա­կան իրաւաբանութիւն... կազմում է երկնային թագա­ւո­րութիւն:

3. 5բ-10ա 3. Գիտութեան անունը — Չնայելով իւր մեծ նշանակութեան, չնայելով իւր ազդեցութեան... եւ աւելի լաւ արտահայտում է գիտութեան ամբողջու­թիւնը:

4. 10ա-5բ 4. Եկեղեցի — Մեր գիտութեան յատուկ ա­նուան վերոյբերեալ բացատրութիւններից պարզ երե­­ւում է... կաթողիկէ կամ ընդհանրական եւ առաքե­լա­կան:

5. 16ա-9ա 5. Շարունակութիւն նախընթաց յօ­դուա­ծի — Նախընթաց բացատրութիւններից մենք պարզ տեսնում ենք... եւ պետք է կազմել իրաւա­բա­նութեան նիւթ կամ առարկայ:

6. 20ա-3բ 6. Եկեղեցու տարբերութիւնը պետու­թիւնից եւ այլ տեսակ հասարակական ընկերակցու­թիւն­­ներից — Մենք տեսանք, որ եկեղեցին է մի կրօ­նական ընկերակցութիւն... որ կազմում է եկեղեցական իւրաւաբանութեան առարկայ:

7. 24ա-7բ 7. Իրաւունք իբրեւ հիմն եկեղեցական իրաւաբանութեան — Նախընթաց «3 մէջ բացատրելով մեր գիտութեան զանազան անունները... որոց փոխա­դարձ յարաբերութիւններից կկազմուի էական իրա­ւունք — jus substantiole.

8. 28ա-33բ 8. Եկեղեցական իրաւունքի բովան­դա­կութիւնը — Նախընթաց բացատրութիւններից մենք տեսանք, որ եկեղեցին թէեւ հետամուտ է լինում հոգեւո­րակրօնական նպատակներին... փոխվում է նորա արտաքին դրութիւնը եկեղեցական ընկերակցու­թեան մէջ. եւ այլն:

9. 34ա-8բ 9. Եկեղեցական իրաւաբանութեան տե­ղը միւս իրաւաբանական գիտութիւնների դասա­կար­գում — Մենք տեսանք, որ եկեղեցին ունի իւր իրաւունքը... եւ նորա ուսումնասիրութիւնը յանձնել այդ գիտութեան[ը]:

10. 38բ-41բ 10. Եկեղեցական իրաւաբանութիւնը իբրեւ գիտութիւն եւ նորա նպատակը — Եթէ եկե­ղե­ցական իրաւունքը, որպէս վերը տեսանք... եւ չէ կարող յանձն առնել ոչ մի ուրիշ իրաւաբանական կամ աստուածաբանական գիտութիւնը:

11. 42ա-5բ 11. Եկեղեցական իրաւաբանութեան յարաբերութիւնը ուրիշ գիտութիւնների հետ իբրեւ նորա օժանդակիչներ — Թէպէտ նախընթաց դասախօ­սու­թեան մէջ մենք հաստատեցինք... հայոց եկեղեցա­կան իրաւաբանութեան համար:

12. 46ա-9բ 12. Եկեղեցական իրաւաբանութեան յարաբերութիւնը ուրիշ գիտութիւնների հետ իբրեւ նորա օժանդակիչներ (շարունակութիւն): բ. Իրաւա­բանական շրջանից — 1. Իրաւաբանական փիլիսո­փա­յութիւն եւ պատմութիւն նորա... եւ բազմակողմանի հետազօտութիւններ պարունակող գրքերով եւ պարբե­րա­կան հրատարակութիւններով:

13. 50ա-3բ 13. Եկեղեցական իրաւաբանութեան ոճը կամ մեթօդը — Իւրաքանչիւր գիտութիւնը իւր նիւթերը հետազօտելու եւ մշակելու համար գործ է դնում... բոլոր իրաւաբանական գիտութիւնների վերա­բերմամբ (կշարունակուի):

14. 54ա-7բ 14. Եկեղեցական իրաւաբանութեան ոճը կամ մեթօդը (շարունակութիւն) — 5. Փիլիսո­փա­յական: Գիտութիւնը չպետք է բաւականանայ ներկա­յով... մենք եւս կհետեւինք այսպիսի բարդ ոճին:

15. 58ա-61բ 15. Դասաւորութիւն նիւթերի կամ եղա­նակ - սիսթեմա աւանդման եկեղեցական իրա­ւա­բա­նութեան — Նիւթերի կամ բովանդակութեան դասաւորութիւնը... ծանօթացնել ձեզ մի քանի նշա­նաւոր սիսթեմների հետ (կշարունակուի):

16. 62ա-5բ 16. (շարունակութիւն) — 1. Վալտէր. Ուսուցչապետ (պրօֆեսսօր) Բօնի (Գերմանիայում) հա­մալսարանում... գիրքը կարդացվում է մեծ բաւա­կա­նութեամբ իւր վսեմ ոճի շնորհիւ:

17. 66ա-9բ 17. (շարունակութիւն) — 4. Բուս.: Ու­սուց­չապետ Ֆրէյբուրգի համալսարանում... եւ զուրկ չէր լինի ներքին ամբողջութիւնից եւ կանոնաւո­րու­թիւ­նից:

18. 70ա-3բ 18. (շարունակութիւն) — 5. Շուլտէ: Գերմանական նշանաւոր հեղինակների շարքում... ար­տայայտում են եկեղեցու ընդհանուր ձայնը եւ հան­ճարը (իմաստութիւնն). (կշարունակուի):

19. 74ա-7բ 19. (շարունակութիւն եւ վերջ) — Ֆրան­­սիայում եկեղեցական իրաւաբանութիւնը դեռեւս չէ ստացել... եկեղեցու յարաբերութիւնը պետութեան հետ:

20. 78ա-81բ Մասն Առաջին: Պատմութիւն: 20. Աղ­բիւրները եկեղեցական իրաւունքի եւ եկեղե­ցական իրաւաբանութեան — Իրաւաբանութեան մէջ ընդհանրապէս աղբիւր - fons բառը երկու գլխաւոր նշանակութիւն ունի... նոքա փոխում են դորա նշա­նա­կութիւնը (կշարունակուի):

21. 82ա-5բ 21. (շարունակութիւն) — Թէպէտ Նոր Կտակարանի մէջ կան, ինչպէս տեսանք... սոյն հարցը կբացատրենք հետեւեալ դասին (կշարունակուի):

22. 86ա-9բ 22. (շարունակութիւն) — Մենք տե­սանք, որ աստուածային իրաւունքը... աստուածա­յին իրաւունքին շատ քիչ է մնում դրական նշանակու­թիւն (կշարունակուի):

23. 90ա-3բ 23. (շարունակութիւն) — 4. Բոլոր նախ­ընթաց բացատրութիւններից արդէն... ընդունում են բոլոր տեղական ճշմարիտ քրիստոնէական եկեղե­ցի­ները առանց բացառութեան:

24. 94ա-7բ 24. Ընդհանուր օրէնսդրական աղ­բիւրներ: 3. Ընդհանուր աւանդութիւն — Երրորդ ընդ­հանուր օրէնսդրական աղբիւրը ընդհանուր եկեղեցա­կան աւանդութիւնն է... չեն հանի այդպիսի կանոն՝ հարկաւորութիւն չունենալով առ այն:

25. 98ա-101բ Բ. հատուած: 25. Տեղական եկե­ղե­ցու օրէնսդրական աղբիւրներ — Մենք տեսանք, որ ընդհանուր օրէնսդրական աղբիւրներից բղխում են այնպիսի օրէնքներ... պատրիարքի օրէնսդրական հե­ղի­նակութիւնից:

26. 102ա-5բ 26. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրներ: 1. Արեւելեան եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրներ (շարունակութիւն) — Երբեմն հայրա­պե­տական օրէնսդրական հեղինակութիւնը դառնում է բաւական ընդարձակ... կամ հեղինակութիւնը իբրեւ օրէնսդրական աղբիւր եկեղեցու համար (կշարու­նա­կուի):

27. 106ա-9բ 27. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրները: 2. Արեւմտեան եկեղեցու օրէնս­դրա­կան աղբիւրներ — 1. Սուրբ գիրք: Ինչ նշա­­նա­կու­թիւն, որ ունի Սուրբ գիրքը... նախատիպ դար­ձաւ եւրո­պական ուրիշ կոնկորդատուսների համար (կշա­րունակուի):

28. 110ա-3բ 28. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրները: 2. Արեւմտեան եկեղեցու օրէնս­դրա­կան աղբիւրները (շարունակութիւն) — 8. Ա­րեւմտեան եկեղեցու մէջ առանձին օրէնսդրական աղ­բիւ­րի... պետք է հաստատութիւն ստանայ պետու­թիւնից:

29. 114ա-7բ 29. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրները: 4. Ռուսաց եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրները — Ռուսաց եկեղեցին, դուստր լինելով յունաց եկեղեցու... պատկանում է անշուշտ եկեղեցական ժողովին (կշարունակուի):

30. 118ա-21բ 30. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրա­կան աղբիւրներ. 5. Հայոց եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ (վերջ) — Որպէս յայտնի երեւում է ազ­գային պատմութեան տեղեկութիւններից... եւ այդպէս էին ճանաչում միշտ մեր կաթողիկոսները, ինչպէս վերը յիշեցի:

31. 122ա-5բ Բաժին Երկրորդ. Գրաւոր օրէնսդրա­կան աղբիւրներ: Ա. հատուած: 31. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ — Իւր տեղում (19 տետրակ) մենք ասացինք... եւ նոցա քանակութեան կամ թուի հարցը:

32. 126ա-9բ 32. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրա­կան աղբիւրներ: Առաքելական կանոններ (շարունա­կու­թիւն) — Նախընթաց բացատրութիւնների հիման վերայ... նոքա յօրինուած են 3րդ դարում, գոնեա վեր­ջերում (կշարունակուի):

33. 130ա-3բ 33. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրա­կան աղբիւրներ: Առաքելական կանոններ (շարունա­կութիւն) — 2. Ինչ որ վերաբերվում է առաքելական կանոնների թուին... մաս առ մաս մտնում էին կանո­նագրքերի մէջ եւ այլն (կշարունակուի):

34. 134ա-7բ 34. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրա­կան աղբիւրներ: 2. Առաքելական սահմանադրու­թիւններ (շարունակութիւն) — Առաքելական սահմա­նա­դրու­թիւնները պարունակելով իւրեանց մէջ... թէ՛ մեր եւ թէ՛ արտաքին եկեղեցական կանոնների մասին:

35. 138ա-40ա 35. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրա­կան աղբիւրներ — 3. Իւր տեղում մենք տեսանք, որ եկեղեցու աստուածային հիմնադրից... իսկ աւելի շա­տե­րը չկան Ս. Բարսղի կանոնների մէջ:

36. 140բ-2բ 36. Տեղական եկեղեցիների գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ — Իւր տեղում մենք տե­սանք, որ տեղական եկեղեցիները... ու պատրիար­քա­րանի գրութիւնները, իսկ Ռուսաստանի սահման­ներում (չշարունակած):


ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

Պհպ. Բա Եկեղեցական իրաւաբանութիւն. Դասա­խօ­սութիւններ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանի Ա. լսարանում, ի 1880/81 ամի:

ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին՝ «[Վահա]ն վ. Բաստա[մեան]ց, Ե­կե­­ղեցական իրաւաբանութիւն», պհպ. Աա՝ «419/2777», պհպ, Աա-ին փակցուած թուղթ՝ «Հմր 1, Եկեղե­ցա­կան իրաւաբանութիւն, աշխատասիրութեամբ բազ­մաշ­խատ հանգուցեալ Վահան վարդապետի Բաս­տամեան, դասախօսեալ ի ճեմարանի Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի յամէ 1880 ց1881, գրեալ ի թղթի, շեղագիր, ձեռամբ հեղինակին, քառածալ, բաղկացեալ ի հարիւր քառասուն եւ երկու թերթից, վերջն թերի [Վրթանես վարդապետ]», «Մ[եսրոպ] եպ[իսկո­պոս]», պհպ. Բա՝ «34 տետր, վերջն թերի, 142 թերթ»:


2778

ՊԵՏՐՈՍ ԲԵՐԹՈՒՄԵԱՆ, ԵՐԳԱՐԱՆ ԿՈՉԵՑԵԱԼ ՅԻՍՈՒՍ ՓԵՍԱՅ

ՏՓԽԻՍ

ՌՅԻԱ. – 1872


ԳՐԻՉ՝ Իսահակ Սահառունի:

ԹԵՐԹ՝ 178, չգրուած՝ 140բ, 177բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ 30+10+24+2+24+26+14+26+22: ՆԻՒԹ՝ թուղթ ճնշադրոշմներով՝ Ա. կազմաս­տա­ռին (ձուածիր)՝ «ВСЕРОССIИСК No Д 17 ВЫСТАВКА», թ. 16-31, 80-90, 97-101, 104-5, 111-7, 125-6, 129-39 (ութան­կիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕРГЪЕВА», թ. 33, 35, 37, 39, 127-8, 165, 172, 174-5, 178 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕР­ГЪЕВА», թ. 41-4, 66-7 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕР­ГЪЕВА», թ. 53-60 (ձուածիր)՝ անընկալելի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (անկակոն՝ 18,5x9, 15,5x15): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 19-24: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ, մէջքը եւ Ա., Բ. փեղկերի հիմ­նա­մասերը՝ սեւ կաշի: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ.՝ սպիտակ չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Новый рисунок

Նմուշ 2ա

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թեր­թե­րին տեղ տեղ խոնաւութեան հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա-176բ [Նուագարան, Երգ երգոց օրհնութիւն օրհնութեամբ գերիմաստի արքային Սողոմոնի՝ որդ­ւոյ Դաւթի թագաւորի Հրեաստանեայց, բացատ­րեալ տաղաչափական եղանակաւ ի հրաշաքարոզ Պետ­րոս վարդապետէ Նախիջեւանցւոյ Բերդումեան Աղա­մալեանց՝ ոսկիաբան մեկնչէ աստուածային տառից սքանչելի բանահիւսութեամբ]

Ա. 1ա-40բ Երգարան կոչեցեալ Յիսուս փեսայ, եր­գեալ ի Պետրոս վարդապետէ Նախչուանցւոյ Բեր­թու­մեան ի վերայ Երգոց երգոյն, համառօտ մտօք

ա. 1ա-5ա Գլուխ առաջին – Յիսուս փեսայդ եկե­ղեցւոյ / լո՛ւր զաղաղակ իմոյս հոգւոյ... առիթ լիցի քոյդ խուսելւոյ:

բ. 5բ-9բ Գլուխ երկրորդ – Ես դու փեսայ, ծաղիկ դաշ­տաց / գոլ քաղելի համայն ազգաց... զի զմիտ միայն սիրտ իմ խնդրեաց:

գ. 10ա-4ա Գլուխ երրորդ – Ո՜վ օրիորդք իմ փե­սայի, / լուարո՛ւք դիպուածս աղետալի... զի եւ փա­ռացդ հասից մշտի:

դ. 14բ-8բ Գլուխ չորրորդ – Փեսայն կազմեալ ըստ իւր անձին / գահաւորակ զեկեղեցին... զի տունկս առ մէջըն զարգասցին:

ե. 19ա-24ա Գլուխ հինգերորդ – Շնորհազարդ հարսն անապական, / երախտագէտ արդարաբան... խորին խորհուրդ յայսյառեցան:

զ. 24բ-8բ Գլուխ վեցերորդ – Եղբօրորդին իմ բա­րե­րար / հեթանոսաց էջ ի կաճառ... հանել մշակս, հնձել իսպառ:

է. 28բ-32բ Գլուխ եօթներորդ – Ի սոմնացիդ զինչ դի­տէք մեր, / որ մեզ եղեւ բանակաբեր... յաստուա­ծա­շունչ ի գանձէդ մեր:

ը. 33ա-7բ Գլուխ ութերորդ – Աստանօր հարսըն փառաւոր, / ի փեսայէն պսակաւոր... խօսեալ դառնայ ցարքայն նոր:

թ. 37բ-8բ Զհամբարձմանէն. [գլ. 9] – Արդ, բարձ­րա­ցի՛ր, մե՛ր թագաւոր / ի շտեմարան քո երկնաւոր... գալ ի վախճան երգոյս բոլոր:

ժ. 38բ-9բ Ձայն հարսին առ փեսայն. [գլ. 10] – Համբուրեա՛ զիս, փեսա՛յդ հոգւոց, ի բերանոյդ համ­բուրից / զի բարի է ստինք շնորհացդ, / քան գինիս այս մրրալից... յաղբեր կողիդ յորդահոս, ծարաւի է:

ժա. 39բ-40բ Ձայն փեսային առ հարսն. [գլ. 11] – Պայծառացար, ո՛վ աղաւնի իմ միակ, / գեղեցիկդ ի կա­նայս, եդեր ի գլուխդ զաստեղայեռ սուրբ պսակ... որով լցեալ պարարեսցի սիրտ իմ զոր, / գեղեցիկ, գե­ղեցիկ ես մերձաւոր իմ՛՛:

Բ. 41ա-62ա Ողբ ասելի ապաշխարօղ մեղաւո­րաց, երգեալ ի նոյնոյ ի վերայ ողբոց սրբոյն Երե­միայի

ա. 41ա-6բ Գլուխ առաջին – Յիսուս փեսայ իմ սի­րական, / յոր հարսնացայ յօր փրկութեան... վասն այն հայցեմ նոցա տուգան:

բ. 47ա-50բ Գլուխ երկրորդ – Դուստր Սիօնի հարսն իմ հոգին, / իբրու պայծառ բոլոր լուսին... զի­նեւ մեղաց զօրք պարառին:

գ. 50բ-5բ Գլուխ երրորդ – Աստուած հզօր յիս նկա­տեաց, / յաղքատութիւն իմ խնայեաց... հալածեա՛ զայնս քոյդ յերեսաց:

դ. 55բ-9ա Գլուխ չորրորդ – Զիարդ շլացաւ ոսկիս պայծառ, / ոսկիաթագ հոգիս կայտառ... փորձ առնե­լով զքոյդ իսպառ:

ե. 59բ-61ա Ի վերայ աղօթից սրբոյս զուգաոտք, որոյ բանից եւ անցք աշխարհիս մերոյ արեւելեան եղեւ զուգորդ – Յանցս մեր անձանց արդ, Տե՛ր, յիշեա՛, / մեր նախատինս տե՛ս եւ նայեա՛... որ խրատու ձեռ­նակարկառ դիտես ածել ի փառս անճառ:

– 61ա-2ա Առ բարեմիտ ընթերցօղս – Ի վախճանի եր­կուց ոտանաւորացս զերիս ունիմ ծանուցանել... արդ, այսչափ ինչ գիտացեալ՝ ո՛ղջ լե՛ր Տէրամբ. ամէն:

Գ. 62ա-176բ [Նորին տաղարան]

ա. 62աբ Երգ աղերսախառն ի մուտ նոր տար­ւոյն. Ա. («Ի Պետրոսէ») – Ի գալ տարւոյն հին կատա­րած / գոհանամ ես զքեն, Տե՛ր Աստուած... հասո՛ քոյին անճառ փառաց:

բ. 63ա-4ա Երգ առ Տեր Աստուած. Բ. («Աս­տուած») – Ամենասքանչ խոր էութիւն՝ անքննին եւ ան­մատոյց / ի բաղազանութեան երից դու միայն եւեթ էակ... որով առ տեսութեանդ անճառս գտայց արդէն յոյս ունակ:

գ. 64բ-5ա Երգ առ Հայր Աստուած. Գ. («Պետրոսի է») – Պատճառ ես դու հանուրց էից եղելոց, / այլեւ սկիզբն միածնիդ, որ քո ի ծոց... ի ձայն բարձր ի վեր, առ քեզ հոգւով՛՛:

դ. 65ա-6ա Երգ առ Որդին Միածին. Դ. («Ի Պետ­րոսէ») – Իմանալի ջրոյն բղխումն անսպառ, / ուրա­խա­րար բաժակ յստակ եւ անխառ... բղխեա՛ ինձ, Տէ՛ր Յիսուս, զաղբիւր ջուրց կենաց:

ե. 66աբ Երգ առ Հոգին Սուրբ աղերսաբար. Ե. («Պետրոս») – Պանծալի եւ սուրբ աղաւնի, / մարդկան ազգի դու ընտանի... ի բորբոքել զսէր հոգեւոր զքեզ աղա­չեմ, ո՛վ Սուրբ Հոգի:

զ. 66բ-7բ Երգ առ սուրբ Երրորդութիւնն աղերսա­բար. Զ. («Պետրոսէ») – Պայծառ արփիդ հասարակաց Եր­րորդութիւն, / Հայրդ՝ ակն, Որդիդ՝ լոյս, Հոգիդ՝ ջեր­մու­թիւն... խօսիլ արժան զառարկայից ներկայ նիւթոյս:

է. 67բ-8ա Ողբ ի դիմաց Ադամայ. Է. («Պետրոսի») – Պայծառ արփւոյդ ի պատկեր հողս ստեղծայ, / ո՜հ ստեղծայ, աւաղ, / յոլովամեղծ շնչով օձին առեղծայ... օտարանալս, որք ի քէն, Տէ՛ր փառաց, ո՜հ, Տէ՛ր՛՛, ես արդ մեռայ՛՛:

ը. 68ա-9ա Ողբ ընդ Ադամայ՝ վասն ելիցն ի դրախտէն. Ը. («Ի Պետրոսէ») – Ի յանսահման խնդու­թենէդ ելեալ արտաքոյ, աւաղ, / նշդեհացեալ յարա­հե­ծեմ բիւր չարեաց ներքոյ... զի պանդխտութիւն իմ եղեւ ընդ երկար:

թ. 69ա-70ա Ողբ ընդ Ադամայ աղերսախառն. Թ. («Ի Պետրոսէ») – Ի հզօր աջոյ Հօրդ անեղի ի հողոյ ստեղծայ, / ի տիպ փառաց ճառագայթից եւ կերպա­գրե­ցայ... յազատ իմ կեանս արա՛ գերեդարձ:

ժ. 70ա-1ա Ժ. Բաղձանք առ վերինն Սիօն («Պետ­րոսի») – Պարտաւորիս հանդէպ հընչեալ ձմեռնաբերն այն հիւսիս, / զեռանդագին անձն իմ պաղոյց, սառ­նա­ցուցեալ բոլոր զիս... զի մի՛ ահաբեկ առնուցոյր առիւ­ծա­գոչ դեւն զիս, դեւն զիս:

ժա. 71բ-2ա ԺԱ. Յորդորանք առ արքայութիւնն, ստո­րագրական սահմանաւ – Արքայութիւն է մարգա­րիտ, / լե՛ր դու խնդրօղ այնմ ճշմարիտ... ընկեա՛ զհոգդ առ Տէր Քրիստոս, այնու ստացի՛ր, ուրախացի՛ր:

ժբ. 72ա-3ա ԺԲ. Երգ աւետեաց սրբոյ կուսին, եր­գեալ ի տես պատանեկութեան – Ի յանսահման Էէն սահմանեալ յառաջ, / մինչ չէին ածեալ էք յանէից յա­ռաջ... չառնել անտես զՊետրոս՝ ծառայս իւր խոտան:

ժգ. 73աբ Ներփողեան առ սուրբ Աստուածածինն. ԺԳ. («Պետրոս») – Պայծառ կուսիդ ձօնեմ ներփօղ, / գեղմն մաքուր ընկալեալ ցօղ... յարփիդ ի սուրբ եհար խորան:

ժդ. 73բ-5ա ԺԴ. Երգ աւետեաց ծննդեան Տեառն մե­րոյ Յիսուսի Քրիստոսի – Այսօր երկիր խա­ղա­ղացաւ, աւետիս, / որ յԵւայէ վրդովեցաւ, աւետիս... զի ծնար դու զՀօրն մեծին, աւետիս:

ժե. 75բ-6ա ԺԵ. Շնորհակալութիւն զՀօրէ եւ զՀոգ­ւոյն՝ զառաքողաց Բանին – Ամենախնամ Հայր գթու­թեանց, Տէ՛ր եւ Աստուած հոգեսէր, / քեզ հանա­պազ զգոհութիւն վերերգեսցէ բերան մեր... զի լոյս ցուցար հեթանոսաց, առ որ հոգւոյս ակն ըղձայ:

ժզ. 76բ-7ա Երգ ծննդեան Քրիստոսի, որպէս ա­ռա­­ւօտ լուսոյ. ԺԶ. («Ա-Ք») – Աստղ առաւօտու, արե­գակն արդար, / այսօր մեզ ծագեալ... քաւչապետ Յի­սուս, քաւել զմեզ եկեալ, քաւեա՛ զերգաբանս:

ժէ. 77բ-8ա Առ մայրն սիրոյ սիրածին. ԺԷ. – Աս­տուածածին՝ մայր տարփման, / սէր է, սէր է մայրդ սիրոյ... դիել զստինդ ինձ ո՞ տայր, գեղեցիկ եւ՛՛:

ժը. 78ա-9ա Երգ մկրտութեան Քրիստոսի. ԺԸ. – Այսօր ի ջուրն Տէրն խոնարհի, աւետիս, / ջուրբ լուա­նայ զմեղս աշխարհի, աւետիս... սպան՝ հատեալ զգլուխն ընդ տտան, աւետիս:

ժթ. 79ա-81ա Առ սուրբն Յովհաննէս երգեալ ի համ­բակութեան. ԺԹ. («Ի Պետրոսէ բանս ծագեցեալ է, Պետրոս») – Ի սկզբանէ ընտրեալ յԷէն, / բանակա­նաց դու ի սէռէն... տացուք միշտ փառս վայելչապէս:

ի. 81բ-2բ Երգ ի տօնի ճգնաւորաց. Ի. («Պետրո­սի») – Պարք սուրբ արանց տեսականաց, որք զաշ­խար­հէ ամբաստան, / ի յըզբազմանց փախեալ դիմեն առ քեզ անքոյթ մենաստան... եւ յանջրդի անապատէն թռեայց յանապատդ ազատ, ամբոխեալ եմ՛՛:

իա. 82բ-3բ Երգ ի տօնի զինաւորաց. ԻԱ. («Պետ­րոս») – Պարծանք համայն զինաւորաց, զօրագլուխ հա­­­ւա­տոյ, / որ զինեցեր զզինաւորս զինու խաչին խորհրդոյ... որով չարին պարանոցի ոտն իմ լիցի յա­րա­կաց:

իբ. 84ա-5ա Երգ աղերսական Տեառնընդառաջին. ԻԲ. («Պետրոսի») – Պտուղ լուսոյ յեսսեան բուսոյ շա­ռաւիղեալ ծագեցար, / իսկ ութօրեայ սիրով կըրից սուր կրեալ թլփատեցար... թողեալ զոր կանս ձգել առ քեզ կապանօք սիրոյ քո նոր:

իգ. 85բ Լուսինեակն հառաչէ ի ձմեռն առ վարդն, որպէս Սիմէօն, որ հառաչէր առ գալուստ օծելոյն. ԻԳ. («Վարդ») – Վասն քո գերիս, ով թագաւոր ծաղ­կանց անուանեալ, սէ՛ր իմ, / յարաժամ գոչեմ, աղաղա­կեմ լալով կականեալ... երբ առարկիցիս աչաց իմոց բո­սորագունեալ:

իդ. 86աբ Երգ Բարեկենդանին. ԻԴ. («Պետրոս») – Պայծառ արփին արդ բարձրացաւ, / հալման սառին ժամ է արդէն... քաղցրաբառին ժամ է արդէն:

իե. 86բ-7ա Դարձեալ երգ բարեկենդանին. ԻԵ. («Ի Պետրոսէ ասացեալ է») – Ի հայրական ծոցոյ ծընունդ, Տէ՛ր Յիսուս, / որով հռճուին հրեշտակաց գունդք, Տէ՛ր Յիսուս... բարեաց պատճառդ յաւէտ յար­գել:

իզ. 87ա-8բ Դաւանութիւն հաւատոյ՝ ի տօնս սրբոց հայրապետաց. ԻԶ. («Պետրոսէ») – Պարուց սրբոց հայրապետաց, որք զինու քո վառեցան, / ընդ­դէմ ջոկից հերձուածողաց ախոյեան հանդիսա­ցան... մի՛ ոք օցտեալ ելցէ արտաքս՝ լինիլ հոգւով գայլակուր:

իէ. 88բ-9բ Դարձ առ Աստուած, ի բազմանց ան­ցաւոր աշխարհիս. ԻԷ. – Պատաղելով ներզբաղ­մանց, փշահեղձոյց թառամեցար, անձն ի՛մ, / հետեւելով ունայնութեանց, հողմահալած երեւեցար, անձն ի՛մ... զի Տէր ընտրեալ զքեզ իւր արար, անձն ի՛մ, ընտրելն իմա աստ առ կոչումն ի կարգ սրբազան:

իը. 89բ-90ա Ապաշաւ զկնի թռուցման առթին ան­զգուշաբար, ի խնդրոյ Յովսեփայ վարդապետի. ԻԸ. – Յանկարծ բերին եղկելւոյս մի աւետիս, / թէ աղաւնւոյ մի ազնուի նշանիս, նշանիս... շարժեսցէ զՏէրն իմ տալ զընտիրս աղաւնեաց, որոց համար՛՛:

իթ. 90աբ Տէ՛ր, ընկերել ինձ փութա՛. ԻԹ. – Միայ­նութիւնն ոչ է բարւոք, սէ՛ր իմ Յիսուս, / հաստատեցեր զմարդն ընկերօք... ե՛կ, լե՛ր ընկեր հոգւոյս հապճեպ, այսպէս՛՛:

լ. 91աբ Երգ ապաշխարութեան խոստովանա­բար. Լ. – Եկ, Տէ՛ր Յիսուս, ողորմեա՛ ինձ, / ողորմու­թեան ժամ է արդէն... ե՛կ խաւարեալ աչաց, ի՛մ լոյս, ողորմութեան ժամ է արդէն:

լա. 92աբ Երգ յուսադրութեան ծանր մեղաւորաց. [ԼԱ.] – Ուրախացի՛ր, անձն իմ, ընդէ՞ր տրտում ես, / զի երեսաց իմոց փրկիչ Աստուած է... ըզբերան քո հա­ռաչանօք առ նա բա՛ց, զի երեսաց՛՛:

լբ. 92բ-3բ Յառաջին կիւրակէին Մեծի պահոց. զԱդամայ ստեղծման երգն ասա՛ եւ կամ զերգ մո­լո­րեալ ոչխարին, որ հետեւի. ԼԲ. – Մոլորեցայ որ­պէս ոչխար կորուսեալ, / խնդրեա՛ զծառայս քո, մի՛ թողուր կորուսեալ... գոչէ լալով առ քեզ Պետրոս վարդապետ, զի զպատուի՛՛:

լգ. 93բ-4բ Ի սկզբան Մեծի պահոց / լուա՛ զսիրտդ ի չարեաց քոց, / թեքեա՛ զոտ քո ամբարտաւան, / ըզմեղս քո լե՛ր խոստովան: / Միտ դի՛ր Մեծի Տեառն առակին, / գոչեա՛ հանգոյն անառակին. / Երկրորդ կիւ­րակէին երկրորդ երգն Ադամայ անկմանն ասա՛, երրորդ կիւրակէին ձայն անառակին. ԼԳ. – Մեծա­մտեալ ես ի յանձն իմ վիսացայ, / առ Հօրդ բարւոյ կեալ ապահով չկամեցայ... ի պար եւ յերգս ընդ քեզ ցնծալ անվախճան, մեղայ, Հա՛յր՛՛:

լդ. 94բ-5ա Աղերս մեծատան. ԼԴ. – Ամենատէր եւ մեծանուն, / որ արարեր զիս մեծատուն... գերագոյն են, քանզի բանք քո յարուցելոց վկայութեանց:

լե. 95բ-6ա Վտանգ հոգեւոր նաւոյս ի բերմանց կենցաղոյս. ԼԵ. («Պետրոսէ») – Ի մէջ մեղաց ծովու նաւորդս դիպեցայ ամեհի ալեաց, աւաղ, / որ զնաւակս իմ անձնաւոր ուժգնակի բաղխմամբ քայքայեաց... ըստ անուանակցիս ձեռն տուեալ, յընկղմանէս առ քեզ վերած:

լզ. 96բ-7ա Աղերս առ Աստուածամայրն. ԼԶ. («Պետ­րոս») – Պտուտելով նաւակ հոգւոյս պտուտի, սէ՛ր իմ, պտուտի, / ի կենցաղոյս ծով պատելով ներ­պա­տի, սէր իմ, ներպատի... որ ի ծով այս աշխարհի շինեաց տապան զեկեղ՛՛:

լէ. 97բ-8ա Չորրորդ կիւրակէի ի վերայ տնտեսին. ԼԷ. («Ա-Է») – Ամենակալ, ամենատէր եւ տիրապէս մե­ծատուն, / որ կացուցեր ի մէջ տան քո գոլ ինձ տնտես գերարթուն... զի ի լուծել տնտեսութեանս տարցեն զիս անդ, նոքա ուր:

լը. 98բ-9ա Հինգերորդ կիւրակէի ի վերայ դատա­ւո­րին անիւրաւութեան. ԼԸ. – Դատաւոր անաչառ եւ արդարադատ, / Անխաբ եւ անկաշառ յիրաւունս հաս­տատ... կատարել զիրաւունս ըստ գործոց անձն իւր:

լթ. 99ա-100բ Գովեստ Խոր Վիրապին. ԼԹ. («Ի Պետրոսէ») – Իմ հոգեւոր սրբոյ հօր, սրբոյ հօր, սրբոյ աղօթարան Վիրապ Խոր, / զոր շնորհեցեր մեզ այսօր պարգեւ նոր... դու ծագօղ մեզ աստղ արփայ գերռեմփայ:

խ. 100բ-1ա Երգ Ծաղկազարդին. Խ. – Պետ եւ իշ­խան թագաւորաց, / նստեալ ընդ Հօր յաթոռ փառաց... խաչիդ հզօր գաւազանաւ:

խա. 101բ-3ա Ողբ Աստուածածնին՝ վասն Որդւոյն յամեցմանն. ԽԱ. – Ես ունիմ ինձ մէկ սիրելի, որում ոչ գոյ համեմատ, / ո՛չ ի յերկինս, եւ ո՛չ յերկրի, զի է էից անբաղդատ... եւ մանկացեալ նոր յարութեամբ, սիրով վառեալ առ քեզ գայ, սուրբ կո՛յս:

խբ. 103ա-4ա Աղերս Տիրամօրն առ Գաբրիէլ. ԽԲ. – Էմմանուէլն բնութեամբ հսկօղ եւ արթուն, ո՜հ եւ արթուն, / Յիսուս փեսայ միածինն իմ սէր անուն... ե՛կ, բարեկամ, զարթո՛ զաչս իմ ի քնոյ:

խգ. 104ա-5ա Երգ ի վերայ խաչելութեան Տեառն. ԽԳ. («Պետրոս») – Պայծառապէս Աստուծոյ Հօր ար­դա­րութիւնն երեւի, / քանզի արդար սուրըն զարթնու ի վերայ այս մեծ հովուի... զորոյ հոսումն արեան ըմպօղ հոգի ի կեանս սնանի:

խդ. 105աբ Երգ նեղութեան. ԽԴ. («Պետրոս») – Պա­­ղատելով հայցեմ ի քէն, Տէ՛ր փառաց... նովին սի­րով շարժեալ սիրել զատելիս, ներեա՛, Տէր, այնոցիկ, որք՛՛:

խե. 106ա-7բ Երգ աւագ ուրբաթի որպէս Առաւօտ լուսոյ. ԽԵ. («Ա-Ք») – Աստուած իմ Յիսուս, / արարիչ հոգւոյս... քաւութեան տախտակ, քառաթեւիւ քով քաւեա՛ զերգաբանս:

խզ. 108ա-9ա Աղերս առ խաչեալն Յիսուս. ԽԶ.Դի­մեմ առ քեզ խոցեալ հոգւով, ճարտարապե՛տ բժշկաց, / զի հակառակ հոգւոյս մարմինս աւա՜ղ պէս-պէս ախտիւք զիս գերեաց... բուժեա՛ զհոգիս բազմա­վէր:

խէ. 109ա-10ա Երգ վկայութեան խղճի մտաց. ԽԷ. – Ըստ անկելոյն Երիքովի յուղի ռահ, աւաղ, աւաղ... զի զաւազակն խրախճանակից Հօրն արար, Հօրն արար:

խը. 110ա-1ա Երգ հրաշափառ յարութեան աղեր­սա­կերպ. ԽԸ. («Պետրոս») – Պայծառ արփիդ արդա­րու­թեան, որ ի մարմնի ծագեցար, / նովին մարմնով վասն իմ խաչեալ ի շիրիմ խոնարհեցար... պայծառ տեսոյդ ըղձանամ, խանդակաթ եմ սիրով, Տէ՛ր Յիսուս, երեւիլ ինձ, երբ իցէ:

խթ. 111ա-2բ Դարձեալ երգ Յարութեան. ԽԹ. – Այսօր ի սէր հարսիդ սուրբ փեսայն փառաց, / ուրախ լե՛ր եկեղեցի, մտեալ ի դառնագոյն ծով չարչարանաց... զի փեսայն քո ցանկալի, յարեաւ, այլ ոչ մեռանի:

ծ. 112բ-3բ Իղձ փեսային առ եկեղեցի՝ ի տիպ աղաւնւոյ. Ծ. («Պետրոս») – Պայծառատես չքնաղա­դէմ ազնիւ թռչուն գերապանծ, / ներգովելեաց մի միայ­նակ հոմասեռից քոց գերազանց... փախի՛ր ի մե­ղաց, յախտաւոր գրկաց, ե՛կ սիրելի իմ՛՛:

ծա. 113բ-4ա Առ եզակն հարսն՝ ի տիպ նարդոսի. ԾԱ. — Ի մէջ ծաղկանց պատուական, / հոտառատ զմայ­լա­կան... էօծ սիրով սուրբ նիւթ քոյ, ազնիւ ծա­ղիկդ նարդոս:

ծբ. 114բ-5ա Իղձ բանաւոր արտուտին առ վարդն իմանալի. ԾԲ. («Պետրոսի») — Պիւլպիւլ եմ ես խստին տեւեալ ձըմեռան, / խոր հառաչմամբ սպասելով ամա­ռան... ի մէջ բնաւից միայն զքեզ սիրեցի, գեղեցիկ իմ՛՛:

ծգ. 115բ-6բ Երգ փառաւոր համբարձման. ԾԳ. («Քրիստոս») – Քո սուրբ, անճառ տնօրէնութեամբ, որ ի յերկնից խոյացար... զիս ի գլխոյ սանիթայ նստեալդ՛՛:

ծդ. 116բ-7բ Խրատ երիտասարդաց. ԾԴ. — Ունկն դի՛ր ինձ, երիտասա՛րդ, / իմաստութեան խնամ տա՛ր արդ... այլ գործ պարկեշտ եւ հեզ յարամնալն է:

ծե. 118աբ Երգ սրբոյն Գրիգորի ելիցն ի վիրա­պէն. ԾԵ. – Այսօր նոր արեւ ծագեալ ի նորահրաշ Խոր վիրապէն, / փարատեաց կռապաշտութեան զխոր խաւարն ի հայկազնէն... սպառեաց զհոտ կռոց յաբե­թա­կան ազգուտակէն:

ծզ. 118բ-9ա Երգ եկեղեցւոյ. ԾԶ. – Այսօր նոր դրախտ տնկեցաւ ի փշաբեր անդաստանին, / որ կե­նաց պտղով ելից զաշխարհս ամէն Հայաստանին... նոր խորան մեզ յարմարեալ ըստ ձեւոյն, յոր հոգւովն ետես:

ծէ. 119ա-20ա Երգ Հռիփսիմեանց. ԾԷ. – Ի յա­րեւմուտս բուսեալ գեղեցիկ շուշան, / ի յարեւելս ցու­ցեալ մեզ գարնան նշան... յըզբաղմանց ճողոպրեալ թոռնիկս առ քեզ տա՛ր, ծառայել առ քո սուրբ հրա­շագործ դրան:

ծը. 120աբ Երգ Սրբոյ Էջմիածնի. ԾԸ. – Էջմիածին մայր մեր դուստր է Սիօնի, / գերազանցեաց զմայր իւր լեալ յոյժ գեղանի... վասն այն իղձ իմ ի գով րաբունիք հիմանց շարժին:

ծթ. 120բ-1ա Գովեստ սրբոյ Սաղիմայ. ԾԹ. («Պետ­­րոս») – Պարծանք համայն դու քաղաքաց, / մեծ արքային աթոռ փառաց... ի ծոցդ գթածաբար, մա՛յր հոգեծին իմ շնորհազան:

կ. 121ա-2բ Ողբ ի դիմաց Սրբոյ Էջմիածնի առ շրջակայ վանորայսն. Կ. («Պետրոսի է») – Պճնազար­դեալ վերին փառօք ես թագուհի գերապանծ, / Իջի ի դաշտն Արարատեան իբր աղաւնի ի բարձանց... վե­րականգնեա՛ կործանեալ տունսդ վերստին լուսա­նը­կար, / առաւելլով փառս վերջինս առաջնոյն գերակա­տար:

կա. 122բ-3բ Տաղ սրբոյ Ներսէսի. ԿԱ. («Պետ­րո­սի») – Պայծառ լուսոյն շառաւիղ, շառաւիղ, / բիւր բա­րուց քանոն ուղիղ... հանգոյն մեծին Յօհաննու յոյժ նման:

կբ. 123բ-4բ Երգ Վարդավառին. ԿԲ. («Պետրոս») – Պետդ վերնոյ հրահանգել զմեզ խոնարհեցար առ ի ստոր, / աւետաւոր քարոզութեամբ պարգեւեցեր զօրէն նոր... եւ վայելել դէմ յանդիման զԵրրորդութիւնն փա­ռաւոր:

կգ. 125ա-6բ Երգ Աստուածածնին՝ որպէս առաւօտ լուսոյ. ԿԳ. («Ա-Ք») — Արեւելք արփւոյն, արեգական քո, աղերսեա՛ վասն իմ... քոյր իմ պանծալի քաւիչն մեր մաղթեա՛ քաւել զերգաբանս:

կդ. 127աբ Երգ մարգարէից. ԿԴ. («Պետրոս») – Պե­տութեան Սուրբ Հոգին փառաց, / գոլ մարգարէ զձեզ հաստատեաց... շարժեցիք զմեզ ի սէր փրկչին, իբր երաժիշտ քաղցրիկ երգով:

կե. 127բ-8բ Երգ վերափոխման. ԿԵ. («Պետ­րո­սէ») – Պայծառացեալ հոգւով սուրբ կո՛յս, Աստուածա­մա՛յր տիրածին, / ի յաւանդման հոգւոյդ պատիւ, էջ յերկնից քոյդ միածին... առ որ եւ իմ վերաթեւիլ անձըն յոգւոց ելանէ, բարեխօս՛՛:

կզ. 128բ-9ա Դարձեալ առ Աստուածածինն. ԿԶ. («Պետ­րոսէ») – Պտո՛ւղ բնութեանս, քաղցր եւ բարի տե­սոյդ կարօտիմ, / գտար յայգւոջ մեր աշխարհի սի­րոյդ կարօտիմ... հա՛ն զիս առ քեզ շնորհաց սանդուղք, սի՛՛:

կէ. 129աբ Դարձեալ երգ ցնծութեան առ նոյն. ԿԷ. — Պատուեալ դու մա՛յր, դու մա՛յր, շնորհալի դու մա՛յր / արփիահրաշ տեսլեամբ ցանկալի դու մա՛յր... ածել շնորհօք որդիս առ քեզ շոյտ, դու մա՛յր:

կը. 129բ Դարձեալ երգ ցնծութեան առ նոյն. ԿԸ. («Մարիամ») — Մօրն Եսայի ազատիչ դուստր Մարիամ / ազատեա՛ զիս պարտաւոր ուստր Մարիամ... պարա­նո­ցին կացո՛ զոտս յար, Մարիա՛մ:

կթ. 130ա-1ա Երգ Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան. ԿԹ. («Ի Պետրոսէ») – Ի հին աւուրց սուրբ աթոռոյն յորդ գետ հրեղէն, / թրծեա՛ զանօթս ախտատամուկ եւ կաւե­ղէն... ծածկել սիրով մեղաց իմոց զբազմութիւն:

հ. 131ա-2բ Երգ Հոգւոյն Սրբոյ, որպէս զնորաս­տեղ­ծեալն. Հ. («Պետրոս») – Պետ համայնից հոգի ան­հուն, / բղխումն Հօր առօղ յՈրդւոյն... այրել սիրոյ աստի կապանս, դիմեալ ի վեր, թողեալ զոր կանս:

հա. 132բ-4բ Երգ Հոգւոյն Սրբոյ, որպէս առաւօտ լուսոյ. ՀԱ. («Ա-Ք») — Աստուած իմ հոգի / անճառ քո շնոր­հի, արա՛ արժանի... քուն մահու սթափել, քնար հոգւոյս յարգել, քեզ ըզփառս երգել:

հբ. 134բ-5ա Երգ աւետարանչաց. ՀԲ. («Պետ­րոս») – Պաղպաճաբուղխ յեդէմ տանէ, աւետեաց ջուր, / ի քառ առաջս բաժանեցիք դուք գետք մաքուր... կանգնեալ հանդէպ պաշտեն զխաչեալ Տէր մեր ինեւ:

հգ. 135աբ Ի խաչվերացին յանդիմանութիւն խա­չե­լոյն. ՀԳ. – Սիրով սիրելւոյդ Որդի մարդոյ Բանս Հօր կոչեցայ, / աւաղելի, ոհ, աւաղելի ոհ, Բանս Հօր կոչե­ցայ... որ վասն հոգւոյդ կենդանութեան զմահ յանձն առի:

հդ. 136աբ Երգ խաչվերացին. ՀԴ. («Պետրոս») – Պատիւ խաչին է բարձրագոյն, / ուստի Յակոբ այր սրբա­գոյն... զքոյն բերէ խորհուրդ պայծառ, յոր կախե­ցաւ Աստուծոյ գառ:

հե. 136բ-7ա Երգ փափագողաց առ Յիսուս. ՀԵ. – Նորոգ ինձ աւետիս բերէ՛ք զՏեառնէ իմմէ Յիսուսէ... յաւիտեանն Տէր սիրօղն է զիս, աւաղ, դուք ինքնին՛՛:

հզ. 137բ-8ա Երգ զղջման առ հաղորդութիւնն. ՀԶ. – Յիսուս անմեղ գառն Աստուծոյ, / բա՛րձ զմեղս իմ ճաշակմամբ քո... կենդանացո՛ ձագս քո յարեան:

հէ. 138ա-9ա Երգ սրբոց առաքելոց. ՀԷ. («Պետ­րոս») – Պայծառ արփիք ջերմ լուսաբեր, / առ հոլո­վեալք ընդ տիեզեր... առէ՛ք ընծայ նախկին բանս, այբուբենից տառից կարգաւ:

հը. 139աբ Երգ եւ աղերս առ Աստուածածինն. ՀԸ.(հայատառ թուրքերէն, «Պետրոս») — Պիր կեօվէրչին սէն պինազիր... Կիւշ էյլէ տույ շուֆի ղանի վալ՛՛, Պետ­րոս իպնուն Քուրթար ջանի, Քուրթուր՛՛:

հթ. 139բ-40ա Երգ վարդապետաց. ՀԹ. – Վարդա­պէտք սուրբք հոտաւէտ վարդ, / եկեղեցւոյն Աստուծոյ զարդ... իսկ մեղսասէրք կրկնամեռք, սոդոմական խնձո­րաբերք:

ձ. 141աբ Երգ մարտիրոսաց. Ձ. – Զօրագլխոյն սուրբ հաւատոյ, / ըմբռնեցեալ յանոյշ հոտոյս... բո­սո­րազ­գեստ արիւնահոս, բարեխօս լե՛ր առ Տէր Քրիս­տոս:

ձա. 142աբ Երգ սրբոց կուսանաց. ՁԱ. – Մեծի կուսին դուք մաքուր քոյր, / գեղածաղիկ նարդոսա­բոյր... ի ժամ թաղիլն ի հող տապան, լերո՛ւք Հոգւոյն դուք փաստաբան:

ձբ. 142բ Խրատ վասն թշնամեաց. ՁԲ. — Զթշնա­միս պարտիմք սիրել / նաեւ նոցա բարերարել... նոցին համայն զխէթ եւ քէն:

ձգ 143աբ Ողբերգութիւն ի մահու մեծ վարդա­պե­տաց. ՁԳ. («Պետրոսի») — Պայծառացեալ տեսակա­նօք / պճնազարդեալ գործնականօք... Տէ՛ր, արա՛ զմեզ քեզ արժանի, քեզ արժանի:

ձդ. 143բ-4ա Երգ ձմեռնացեալ ծերոց՝ առ ի զգաս­տանալ. ՁԴ. – Իբրեւ զգետ ժխոր դարիւ ամբարձեալ, / ի մանկութեան գարնան ուղխիւ առյորդեալ... ի նորոգել զհնութիւնդ, զի մանկասցին նման նմա:

ձե. 144բ Քառանկիւնի ուր չորս, Յիսուս բաց ի յեր­կուցն – Յիսո՛ւս իմ սէր, սի՛րտ իմ, որ իբր հիւսեալ Սի­նայ, / իբր առ Մովսէս բնակիլ սիրով էջ սուրբ փե­սայ... սերտեա՛ ի սիրտս սէր հաստատուն, հաւատ եւ յոյս, / յենուլ ի քեզ սիւն սերտ ոգւոյս հիւսօղ, Յիսո՛ւս:

ձզ. 145ա Այլ ձեւ – Աղբիւր բացեալ ի տան Դաւթի, / Բացեալ մաքրէ քաւիչ որդի... Ծագող բանն մեզ լոյս, ընկալ ի հաճոյս:

1. 145ա Նորին շարական աղերսակերպ — Աստա­նօր զկնի տաղից դնէմք զոմանս շարականս... իսկ եթէ ձայնաւոր, է շարական:

2. 145աբ Շարական գաւազան տալոյ. ԲԿ. — Որ հա­ճեցար անչափ սիրով կոչել ի կարգ զիս քարոզչաց... ուղղել զընթացս սիրով առ քեզ:

3. 145բ-6ա Աղերս շարականակերպ առ ստեղ­ծօղն. ԲԿ. — Որ ստեղծեր զիս յոչնչէ անչափ սիրով մարդ կենդանի... զիս անարատ ըստ արժանի քոյդ վայելման:

4. 146ա Աղերս շարականակերպ առ իշխանն Աստուած. ԱԿ. — Համատարած իշխան էից անճառ սի­րով... զօրացո՛ զհոգիս պարտել զամբարձեալն:

5. 146բ Աղերս շարականակերպ առ Հայրն Աս­տուած. ԱԿ. — Հայր ամէնօրհնեալ, որ ձօնեցեր մեզ զմիա­ծինդ... նորին թեւօքն հասանիլ յանքոյթ օթեւանդ:

6. 146բ Աղերս շարականակերպ առ Բանն Աս­տուած. ԱԿ. — Բան անքննելի, որ բանական գոյիւ պճնե­ցեր... զծնունդս մեղաց նուիրեա՛ զիս ի փառս Հօր:

7. 146բ-7ա Աղերս շարականակերպ առ Հոգին Սուրբ. ԱԿ. — Հոգիդ ճշմարիտ, քոց զինուորաց զէն ան­պարտելի... բնակեա՛ ի յանձին իմում՝ զօրանալ եօթանց պարգեւացդ:

8. 147ա Աղերս շարականակերպ առ Սուրբ Եր­րոր­դութիւնն. ԱԿ. — Ամենասուրբ Երրորդութիւն, զքեզ աղաչեմ... մեզ ցուցեալ գոլ սրբութեան քեզ ի բնա­կութիւն:

9. 147բ Աղերս առ բարին Աստուած. ԲՁ. որպես ստուգութեամբն — Որ տնկեցեր զնորս Եդեմ մշակ հոգւոց... ի ժառանգել զքեզ բարութիւն:

10. 147բ-8ա Աղերս առ միակն Աստուած՝ որպէս անժամանակդ — Հայր անսկիզբն եւ սկիզբն սկզբնա­ւո­րաց հեռացեալս... միացո՛ ընդ քեզ բնակեալ յիս շնոր­հօք:

11. 148ա Աղերս առ անհունն Աստուած. ԲՁ. որ­պէս նշանաւ — Որ ստեղծեր զիս վասն քո Հայր բարե­գութ... զիս փաղաղիչ, ցօղաբեր հողմ երկնաշունչ:

12. 148աբ Աղերս առ պարզն Աստուած. շարա­կա­նակերպ. ԲԿ. — Որ ձուլեցեր զիս ի պատկեր քո պանծալի... ծագեա զարփիդ ի սիրտս պարզ նկատել զնախատիպդ:

13. 148բ Շարական աղերսակերպ առ անփո­փոխն Աստուած. ԲԿ. — Հայր լուսոյ անեղական եւ ան­փոփոխ աստուածութիւն... ի մի սասանեցայց դար­ձեալ առ քեզ բերօղ յուղւոյն:

14. 149ա Շարական աղերսակերպ առ անմահն Աստուած. ԲԿ. — Հա՛յր Աստուած, աղբիւր կենաց... կեն­դանացո՛ զանձն իմ փչեալ զոգիսդ եօթնեսին:

15. 149աբ Շարական աղերսակերպ առ ամե­նա­կարօղն Աստուած. ԳԿ. — Հայր ամենազօր թագաւոր փառաց... դասեա՛ գեղեցիկ կարգաւ՝ գոլ զարհուրելի լէգէօն զօրաց:

16. 149բ Շարական աղերսակերպ առ իմաս­տու­թիւնն Աստուծոյ. ԳԿ. — Իմաստաստեղծ Հա՛յր ամենա­կար... կարացից առնել զկամսդ բարիս:

17. 149բ-50ա Շարական աղերսակերպ առ հոգե­ւորն Աստուած. ԲԿ. — Հա՛յր Աստուած, որ միշտ սիրես զպաշտօնեայս քոյս հոգեւորս... կարել ընդունիլ զանա­պական Հոգւոյդ պարգեւ:

18. 150ա Շարական աղերսախառն առ փառաւո­րեալն Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յրդ փառաց, զքեզ փառա­ւո­րեմ... շնորհօք որպէս զՄովսէս փառօք քոյդ շնոր­հաց:

19. 150բ Շարական աղերսակերպ առ տենչալին Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յր զմայլական, առարկայ հոգ­ւոց... լցուսցես կոկորդս դառնացեալ մեղօք:

20. 150բ-1ա Շարական աղերսակերպ առ ամէ­նա­ռատն Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յրըդ բարի, աղբիւր բա­րութեան... ընչաքաղց բերա՛ն, լի՛ց քոյդ բարեօք, զքեզ համայն տալով:

21. 151ա Շարական աղերս առ խաղաղասէրն Աս­տուած. ԲՁ. — Հա՛յր բարեգութ, մեծ թագաւոր խա­ղաղութեան... խօսիլ ընդ Հոգւոյդ խաղաղ սրտիւ:

22. 151աբ Շարական առ նախախնամօղն Աս­տուած. ԲՁ. — Հա՛յր գթութեան, խոստացար մարգա­րէիւն հանել ի մէնջ... զխունկ ծխեա՛ բուրել Հօր հոտ անուշ:

23. 151բ Շարական առ երկայնամիտ Աստուած, որպէս անժամանակդ. ԴՁ. — Աստուած դատաւոր ար­դար... Հոգի՛ Աստուծոյ, ողորմեա՛:

24. 152ա Շարական աղերսակերպ առ ամենա­փար­թամն Աստուած. ԳԿ. — Ամենակալ մեծանուն մեծացուցիչ աղքատաց... լցո՛ զաղքատըս հոգւով:

25. 152աբ Շարական առ ողորմածն Աստուած. աղերսակերպ. ԳԿ. — Ի սէր յաւիտենական սիրով զիս Հայր... լուսաւորեա՛ զաչս հոգւոյս: