2701
|
|
ԺԷ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Պօղոս:
ԹԵՐԹ՝ 388+1 (կրկն.՝ 9). չգրուած՝ 8բ, 9բ, 9դ: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-ԼԲx12 (Ա, ԻԸ 11, ԼԲ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (23x15): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդմուգշագանակագոյնկաշի, միջուկը՝տախտակ, աստառը՝շերտաւորկապոյտկտաւ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա. (վջմ.), լուսագծերովգրոտածթուղթ:
Նմուշ 11ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – ԳրիգորՏաթեւացի՝ 1բ: Կիսախորան՝ 9գ, 10ա (ուրուագծային): Լուսանցազարդ՝բուսական, թռչուն, տաճար (241ա): Զարդագիր՝հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, մանուշակագոյն, վարդագոյն, սեւ, ոսկի:
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, լուսանցակողերըսեւացած, թ. 9-10իմիջեւ 1 թերթընկած, գրեթէբոլորթերթերինխոնաւութեանհետքեր, թ. 152-85՝ստ. լս-ումցեցիանցքեր, թ. 347 եւ 387՝պատռուած, թ. 2, 3, 378, 379, 383-7՝եզրերըկապտաւունթղթովամրացուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ Քարոզգիրք]
– 4ա-8ա Ցանկ
1. [Քարոզք յառաջին հատորէ]
Տե՛ս Ձմեռան հատոր, տպ. 1740: Ա-ՃԽԷ/չիք: ՃԽԸ/32բ-4բ (ձեռ.-ում՝ Ը.): ՃԽԹ/34բ-7բ (Թ): ՃԾ/37բ-40բ (Ժ): ՃԾԱ/40բ-3ա (ԺԱ): ՃԾԲ/43ա-5բ (ԺԲ): ՃԾԳ/45բ-8բ (ԺԳ): ՃԾԴ/48բ-51բ (ԺԴ): ՃԾԵ/51բ-4ա (ԺԵ): ՃԾԶ/54ա-6ա (ԺԶ): ՃԾԷ/56ա-8ա (ԺԷ): ՃԾԸ/58ա-60ա (ԺԸ): ՃԾԹ/60ա-1բ (ԺԹ): ՃԿ/61բ-4ա (Ի):
2. [Քարոզք յերկրորդ հատորէ]
Տե՛ս Ամառան հատոր, տպ. 1741: Ա/9գ-12ա (9գ կրկն.՝ 10ա): Բ/12ա-5բ: Գ/15բ-21բ: Դ/21բ-4բ: Ե/24բ-7բ: Զ/27բ-9ա: է/29ա-32բ: Ը/64ա-5բ (ձեռ.-ում ԻԱ): Թ/65բ-8բ (ԻԲ): Ժ/68բ-9բ (ԻԳ): ԺԱ/69բ-72բ (ԻԴ): ԺԲ/72բ-5ա (ԻԵ): ԺԳ/75ա-9բ (ԻԶ): ԺԴ/79բ-80բ (ԻԷ): ԺԵ/80բ-1բ (ԻԸ): ԺԶ/81բ-3բ (ԻԹ): ԺԷ/83բ-6ա (Լ): ԺԸ/86ա-8ա (ԼԱ): ԺԹ/88ա-90ա (ԼԲ): Ի/90ա-2ա (ԼԳ): ԻԱ/92ա-3բ (ԼԴ): ԻԲ/93բ-4բ (ԼԵ): ԻԳ/94բ-7ա (ԼԶ): ԻԴ/97ա-100ա (ԼԷ): ԻԵ/100ա-1բ (ԼԸ): ԻԶ/102ա-4ա (ԼԹ): ԻԷ/104ա-6բ (Խ. թերի) «...զի որչափ սիրես զանձն քո, նովին չափովն հաւասար» (շար. ԻԸ): ԻԸ/106բ-8բ (առանց խորագրի եւ գլխահամարի, սկզբից թերի՝ «Արդարութիւն բնականապէս ոչ ամենեւին բարի է եւ ոչ ամենեւին չար...»): ԻԹ/108բ-9բ (ԽԱ): Լ/109բ-11ա (ԽԲ): ԼԱ/111ա-2բ (ԽԳ): ԼԲ/112բ-5ա (ԽԴ): ԼԳ/115ա-7ա (ԽԵ): ԼԴ/117ա-9ա (ԽԶ): ԼԵ/119ա-21ա (ԽԷ): ԼԶ/121ա-3բ (ԽԸ): ԼԷ/123բ-5բ (ԽԹ): ԼԸ/125բ-8բ (Ծ): ԼԹ/128բ-30ա (ԾԱ): Խ/130ա-2բ (ԾԲ): ԽԱ/132բ-4բ (ԾԳ): ԽԲ-ԽԳ/չիք: ԽԴ/134բ-7ա (ԾԴ): ԽԵ/137ա-8բ (ԾԵ): ԽԶ/138բ-41բ (ԾԶ): ԽԷ/141բ-4ա (ԾԷ): ԽԸ/144ա-6ա (ԾԸ): ԽԹ/146ա-7ա (ԾԹ): Ծ/147աբ (Կ): ԾԱ/147բ-8ա (ԿԱ): ԾԲ/148ա-9ա (ԿԲ): ԾԳ/149ա-50բ (ԿԳ): ԾԴ/150բ-3ա (ԿԴ): ԾԵ/153ա-4բ (ԿԵ): ԾԶ/154բ-5բ (ԿԶ): ԾԷ/156ա-8ա (ԿԷ): ԾԸ/158ա-60բ (ԿԸ): ԾԹ/160բ-1բ (ԿԹ): Կ/161բ (Հ) (թերի՝ «այլ ծիծաղիլն անմտութիւն է եւ աւելորդ: Զի այսպէս սահմանեն զծաղրն. գրեա» (չի շար.): ԿԱ/161բ-4ա (ՀԲ): ԿԲ/164ա-7ա (ՀԳ): ԿԳ/167ա-70ա (ՀԴ): ԿԴ/170ա-2բ (ՀԵ): ԿԵ/172բ-4ա (ՀԶ): ԿԶ/174ա-5բ (ՀԷ): ԿԷ/175բ-8ա (ՀԸ): ԿԸ/178ա-9բ (ՀԹ): ԿԹ/179բ-81ա (Ձ): Հ/181բ-3ա (ՁԱ): ՀԱ/183ա-5ա (ՁԲ): ՀԲ/185ա-7բ (ՁԳ): ՀԳ/187բ-8բ (ՁԴ): ՀԴ/188բ-93ա (ՁԵ): ՀԵ/193ա-4բ (ՁԶ): ՀԶ/194բ-7ա (ՁԷ): ՀԷ/197ա-8բ (ՁԸ): ՀԸ/198բ-201ա (ՁԹ): ՀԹ/201ա-3ա (Ղ): Ձ/203ա-7ա (ՂԱ): ՁԱ/207ա-9բ (ՂԲ): ՁԲ/209բ-12բ (ՂԳ): ՁԳ/212բ-4ա (ՂԴ): ՁԴ/214ա-6բ (ՂԵ): ՁԵ/216բ-8բ (ՂԶ): ՁԶ/218բ-9ա (ՂԷ): ՁԷ/219ա-21ա (ՂԸ): ՁԸ/221ա-2ա (ՂԹ): ՁԹ/222ա-3ա (Ճ): Ղ/223ա-4ա (ՃԱ): ՂԱ/224աբ (ՃԲ): ՂԲ/224բ-5բ (ՃԳ): ՂԳ/225բ-6ա (ՃԴ): ՂԴ/227ա-8բ (ՃԶ): ՂԵ/228բ-9բ (ՃԷ): ՂԶ/229բ-31բ (ՃԸ): ՂԷ/231բ-3բ (ՃԹ): ՂԸ/233բ-6բ (ՃԺ): ՂԹ/236բ-8բ (ՃԾԱ): Ճ/238բ-41ա (ՃԺԲ): ՃԱ/241ա-2ա (ՃԺԳ): ՃԲ/242ա-4բ (ՃԺԴ): ՃԳ/244բ-6ա (ՃԺԵ): ՃԴ/246ա-9ա (ՃԺԶ): ՃԵ/249ա-51բ (ՃԺԷ): ՃԶ/251բ-4ա (ՃԺԸ): ՃԷ/254ա-7ա (ՃԻ): ՃԸ/257ա-9ա (ՃԻԱ): ՃԹ/259ա-60բ, 61բ-2ա (ՃԻԲ): ՃԺ/262ա-4ա (ՃԻԳ): ՃԺԱ/264ա-6ա (ՃԻԴ): ՃԺԲ/266ա-7բ (ՃԻԵ): ՃԺԳ/267բ-9ա (ՃԻԶ): ՃԺԴ/269ա-70բ (ՃԻԷ): ՃԺԵ/270բ-2բ (ՃԻԸ): ՃԺԶ/272բ-6ա (ՃԻԹ): ՃԺԷ/276ա-8ա (ՃԼ): ՃԺԸ/278բ-80ա (ՃԼԱ): ՃԺԹ/280ա-1բ (ՃԼԲ): ՃԻ/281բ-4ա (ՃԼԳ): ՃԻԱ/284ա-6ա (ՃԼԴ): ՃԻԲ/286ա-8բ (ՃԼԵ): ՃԻԳ/288բ-9բ (ՃԼԶ): ՃԻԴ/289բ-92ա: ՃԻԵ/292ա-3բ (ՃԼԷ): ՃԻԶ/293բ-6ա (ՃԼԸ): ՃԻԷ/296ա-8բ (ՃԼԹ): ՃԻԸ/298բ-302ա (ՃԽ): ՃԻԹ/302ա-5ա (ՃԽԱ): ՃԼ/305բ-9բ (ՃԽԲ) ՃԼԱ/309բ-12բ (ՃԽԳ): ՃԼԲ/312բ-5բ (ՃԽԴ): ՃԼԳ/315բ-7ա (ՃԽԵ): ՃԼԴ/317ա-9բ (ՃԽԶ): ՃԼԵ/319բ-22բ (ՃԽԷ): ՃԼԶ/322բ-4բ (ՃԽԸ): ՃԼԷ/324բ-6բ (ՃԽԹ): ՃԼԸ/326բ-8բ (ՃԾ): ՃԼԹ/328բ-9բ (ՃԾԱ): ՃԽ/329բ-31ա (ՃԾԲ): ՃԽԱ/331ա-3բ (ՃԾԴ): ՃԽԲ/333բ-5ա (ՃԾԵ): ՃԽԳ/335բ-7բ (ՃԾԶ): ՃԽԴ/337բ-9ա: ՃԽԵ/339ա-42ա: ՃԽԶ/342ա-7ա (ՃԾԸ): ՃԽԷ/347ա-8բ (ՃԿ): ՃԽԸ/348բ-50ա (ՃԿԱ): ՃԽԹ/350ա-1ա (ՃԿԲ): ՃԾ/351ա-2ա (ՃԿԳ): ՃԾԱ/352աբ (ՃԿԴ): ՃԾԲ/352բ-4բ (ՃԿԵ): ՃԾԳ/354բ-6ա (ՃԿԶ): ՃԾԴ/356ա-7ա (ՃԿԷ): ՃԾԵ/357աբ (ՃԿԸ): ՃԾԶ/357բ-8բ (ՃԿԹ): ՃԾԷ/358բ (ՃՀ): ՃԾԸ/358բ-9ա (ՃՀԱ): ՃԾԸ(կրկն.)/359ա (ՃՀԲ): ՃԾԹ/359ա-60ա (ՃՀԳ): ՃԿ/360աբ (ՃՀԴ): ՃԿԱ/360բ-1ա (ՃՀԵ): ՃԿԲ/361աբ (ՃՀԶ): ՃԿԳ/361բ-2ա (ՃՀԸ): ՃԿԴ/362ա-4ա (ՃՀԹ): ՃԿԵ/364ա-70ա (ՃՁ): ՃԿԶ/370ա-2ա (ՃՁԱ): ՃԿԷ/372ա-4բ (ՃՁԲ): ՃԿԸ/374բ-7բ (ՃՁԳ): ՃԿԹ/377բ-9ա (ՃՁԴ): ՃԿՀ/379ա-81ա (ՃՁԵ): ՃՀԱ/381ա-3բ, 384աբ (ՃՁԶ): ՃՀԲ-ՃՁԷ/չիք: ՃՁԸ(Յիշատակարան)/383բ-4ա:
3.[Քարոզ արտաքոյ Ա. եւ Բ. հատորաց]
226աբ (ՃԵ.) Նորին քարոզ վասն արտասուաց, ի բան՝ Արտասուք վասն մեղաց... ի հանդերձեալ կեանսն:
Ծնթ. Քարոզների գլխահամարները խառն, մեծ մասի սկսուածքները չգրուած, միայն ուրուագծային: Լուսանցներում յետագայի յաւելումներ:
Բ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԸ. դար
1. (Ա. ձեռք) 2բ-3բ, 4աբ (ստ. լս.) [Արիստոտէլի իմաստասիրի Յաղագս առաքինութեան առ Աղէքսանդրոս թագաւորն] – Գովելի են գեղեցիկ, պարսաւելի գարշելիք... որք ի պարսաւելեացն (տե՛ս ձեռ. 20, 2ա-4բ):
2. 4բ-5ա (ստ. լս.) [Յաղագս Արիստոտէլի] – Արիստոտէլ ստագիրացի էր... անուանեալ ի նմանէ:
3. (Բ. ձեռք) 8բ-9ա Յաղագս սկզբնական մեղացն ըստ իրին – Արդ, թէպէտ հոգին ոչ լինի... զոր պաշտիմք ունել:
4. (Գ. ձեռք) 385աբ Յաղագս աստուածային անուանցն Աստուծոյ – Անուն, որ ասի Աստուծոյ... այլ ոչ ստեղ[ծ]օղն:
5. 385բ-6բ Յաղագս եռակին ներգործութան – Հոգի ասի ըստ այնմ... որով է կցորդ աստուածութիւնն:
6. 386բ-7ա Յաղագս բաժանման պարունակաց – Արարածք մարմնաւոր աշխարհի բովանդակ... եւ ԳՃՀԵ. (375) մղոն:
7. 387ա-8բ Յաղագս բնութեան մարմնոյ – Մարդն յունարէն գոչի աթրօպօս... ծկտումն բնութեան:
8. 388բ Յաղագս գոյլ աստուածաին բնութեան. թէ է Աստուած – Արդ, թէ է Աստուած... առաջէն անհունսն հասարակութեան /// (թափուած):
9. (Դ. ձեռք) 1ա Նախ տեսութիւն Աստուծոյ, Բ. խօսակցութիւն... ի մէջ խա///:
10. (Ե. ձեռք) 9ա Եզեկիէլի տեսիլ չորեքկերբն – Եւ իմանալ է զմարդն... տեսանեն լուսաւորեալ գիտութեամբ:
11. 227ա, 260բ-1ա Գիր գրեալք ներքոյ եւ արտաքոյ, ասեմ զխորհուրդ կամացն Աստուծոյ եւ կնքեալ եօթն կնքօվ... չարչարանեաց նոցին ելանել: |260բ| Յոհանո յայտնութիւն. Է. կնքոյ լուծումն եւ տե՛ս յաջոյ ձեռին... յԷ. կնքոյն վասն Քրիստոսի գալստեանն է:
12. 316ա (ստ. լս.) Զի՞նչ ցուցանէ ընդ ոտիւք նորա, զի յատկութիւն ունի լուսինն փոփոխման... մարմինն զարդարեալ է ամենայն առաքինութեամբ:
13. (Զ. ձեռք) 383բ-4ա (ստ. լս.) [Հարցմունք եւ պատասխանիք] – Հարցումն Ա. Աստուծոյ զի՞նչ ասէ առաքեալ Պօղոս... եւ ոչ ի հող լուծանի:
14. 384բ Հաճոյ լինէր քեզ, թէ լինէիր գեղեցիկ որպէս զԱպիսողոմ... որ է վերին արքայութիւն:
15. 384բ [Անուանք Ժ. թագաւորաց] – Եւ ի մեկնութիւն Ծննդոց Ա. ասէ Բերեսիթոս, թէ Ժ. թագաւորք տիրեսցեն ի սկզբան... որ է առաջին եւ վերջին:
16. 33ա (ստ. լս.) Զի յորժամ պատերազմաւ ոք կամին առնել զանառիկ... եւ այսպէս բերդ երկնից արքայութեանն առաքեալ եղեւ:
17. (Է. ձեռք) 346բ-8ա (ստ. լս.) Վասն որոյ ողորմութիւն արար Աստուած... եւ զմիտս հաստատէ Քրիստոս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
315բ Զմեղսաներկ Պաւղոս գրիչս աղաչեմ, ո՛վ սուրբ հանդիպողք, յիշել ի Տէր:
324բ Զմեղացեալ գծողս՝ Պողոս, սպասաւոր բանի, աղաչեմ յիշել ի բարի մասին:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 227ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես՝ մելիք Աթի որդի տէր Եսայիս, իմ կամօք ծախեցի Դադեւացին՝ այս Քարոզգիրքս, այլեւ հասարակ միայբանօքս երկոյ թումանի, Բ. թումանի ծախեցիք<իք> այս Քարոզգիրս ի վերայ Գետայշենեցի հապեղացոյ սարգաւաք Ղազարին վերայ, թէ (ջնջած՝ «ոբետոյ առաջ գավանէն»): Ես՝ Թիփլիզեցի պարոն Պէճանս վկայ: Ես՝ տէր Վարթանս, գիրս գիրեցի, Տէր Եսայի հրայմանաւն վկայեմ առաջի Աստուծոյ յայտնութեանն եօթն կնքոյ:
2. 260բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Շնորհօք եւ ողորմութեամբ բարեախնամօղին Աստուծոյ, ես՝ տէր Ղազարս, եւ Յարութիւն, մեր հալալ ընչիւքն ստացանք զայս հոգիազարդ Քարոզգիրքս, կամակար մտօքն յօժարութեամբ տուաք կրօնաւոր սարկաւաքՂազարին՝ ի վայելումն ընթեռնլոյ եւ յիշատակ մեզ եւ ծնօղաց մերոց:
3. 9գ (1839 թ., նոտրգիր,). Տէր Դանիելին է այս Տաթեւացիս. ՌՄՁԸ. (1839):
4. 2ա (1874 թ., շղագիր) Զայս ձեռագիր Տաթեւացի ընծայեցի ի մատենադարանին Սրբոյ ԱթոռոյնԷջմիածնի, ի 1874 ամի 14ն հոկտեմբերի: Ի Սուրբ Էջմիածին: Յարութիւն Տէր-Մարտիրոսեան Տէր-Դանիելեանց Գանձակեցի:
ՆՇՈՒՄ՝կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գրիգորի Տաթեւացոյ Քարոզգիրք, երկրորդ հատոր, 2»,1ա՝ «301, 2701», «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝1ա՝ «Արարիչ, բարեբաղտութիւն, բարետիպութիւն, բարեկերպու, Արարիչ բարեգթած, դատաւոր երկնաւոր, Զօրութիւն,էութիւն ընդ Հօր, թագաւոր առա/// ի յԱստուծոյ. խաչեալ, ծնունդ կմա///», 28բ՝ «Հոգեոր սիրելիդլ», 35ա՝ «Ես անարժան եւ ա», 236բ՝ «Այս մելիքի որդի Առուստամս գրեցի, գ... այս Առուստամս գրեցի», Պհպ. Աա՝ «իմ սիրելի եղբայր զՄա/// (ջնջուած)... մարդն տարածեալ մարմնով ի վերայ աշխարհի, ասացեալ օվ եանէլի», Պհպ. Աբ՝ «Ամենայն անձն, որ առ աստուածայինսն խոկայ, աստուածակոյս է, իսկ որ ոչն՝ խոզաց: Յոյժ կարեւոր համարեցայ ես զբան իմաստնոյն, որ ասէ մի՛ արգելուք զդոսա զի: Այս են կամքն իմ, զի ընդ յերեւմանն, Աստուած հարցն մերոց», զանազան տառեր:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 1ա, 87բ՝ ծաղիկ, Պահպանակ Աբ՝ բուսական, թռչուն, 90ա՝ գծեր, 208բ՝ թռչուն:
2702
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 328. չգրուած՝ 1ա-4ա, 320բ-8բ: ՊՐԱԿ՝Ա-ԼԴx10 (Ա 11, Գ, Է, ԻԸ, ԼԳ 8, Դ, Ը, Ժ, ԺԲ, ԼԴ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝ծաղկային. «Giovanni Battista Ghiglietty»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26,7x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (20x12.2): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 39ա): ՏՈՂ՝ 32-4: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդբացշագանակագոյնկաշի, միջուկը՝ստուարաթուղթ, աստառը՝վարդագոյնեւսպիտակծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝կապոյտթանաքովցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա+Բ՝չգրուածթուղթ, մասնկազմաստառի:
Նմուշ 39ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ–Համբարձում՝ 4բ: Լս-ային՝ՅարուցեալՅիսուս՝ 234բ: Ճակատազարդ՝ 5ա (ծաղկային, մէջտեղը՝խաչ): Լուսանցազարդ՝բուսական: Զարդագիր՝հանգուցագիր, թռչնագիր, հրեշտակ: Գոյներ՝կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, ոսկի, նարնջի, վարդագոյն, շագանակագոյն, սեւ, սպիտակ:
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինտեղ-տեղքերծուած, վրան՝սեւթանաքաբծեր, Ա. փեղկիստորինեզրիկաշինմաշուած, թ. 134-88, 328, Պհպ. Բ.՝խոնաւութեան, թ. 5՝ձէթի, թ. 304, 312՝վարդագոյնթանաքիհետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. [Քարոզ տարեկան, արարեալ Պետրոսի վրդ. Նախիջեւանցւոյ Աղամալեան, ի փառս եւ ի պատիւ տնօրէնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի յօգուտ մանկանց եկեղեցւոյ. ի հայրապետութեան տեառն Սիմէօնի սրբազան եւ աստուածաբան կաթողիկոսին ամենայն Հայոց, յամի Տեառն 1771ին եւ ի թուականութեանս մերում ՌՄԻ. (1771)]
Տե՛ս ձեռ. 174, 38ա-195ա: ա/չիք: բ/5ա-6ա: գ/6բ-9բ: դ/9բ-10բ: ե/11ա-22ա: զ/22ա-32բ: է/32բ-48բ: ը/49ա-52բ: թ/53ա-7բ: ժ/82բ-91ա: ժա/64բ-78բ: ժբ/57բ-64բ: ժգ/80բ-2ա: ժդ/78բ-80բ: ժե/91ա-101բ: ժզ/102ա-23ա: ժէ/123ա-42բ: ժը/143ա-5ա: ժթ/145բ-62ա: ի/162բ-8ա: իա/168բ-83բ: իբ/183բ-7բ: իթ/187բ-94բ: իդ/194բ-8ա: իե/198ա-202ա: իզ/202ա-5բ: իէ/205բ-12ա: իը/212բ-30բ: իգ/231ա-4ա: լ/234բ-44ա: լա/244ա-8ա: լբ/248ա-51բ: լգ/251բ-3ա: լդ/253բ-5ա: լե/255ա-8բ: լզ/258բ-64ա: լէ/264ա-8բ: լը/268բ-80բ: լթ/281ա-3բ: Ցանկ/չիք:
Բ. [Քարոզք Պետրոսի վրդ. Աղամալեան]
Տե՛ս ձեռ. 174, 198ա-218բ: ա/չիք: բ/290բ-3ա: գ/293ա-7ա: դ/297ա-9ա: ե/299ա-301բ: զ/301բ-4ա: է/304ա-8ա: ը/308ա-11ա: թ/311ա-4ա: ժ/314ա-6բ: ժա/316բ-9ա:
Ունի նաեւ.
ա. 283բ-90բ Քարոզ ի բանն Յայտնութեան, որ ասէ. «Յիշեա՛ ուստի անկարն եւ ապաշխարեա՛ եւ զառաջինն գործն գործեա՛, ապա թէ ոչ՝ գամ վաղվաղակի» – Յորժամ բարեգութ եւ մարդասէրն Աստուած... տացէ ձեզ Տէր Աստուած զնոյն զգաստութեան հոգին:
բ. 319ա Առ հաղորդութիւն – Օձն ջամբեաց զանհամբեր պտուղն... Աստուած ընթրիս, մաքրիչ կայծակն:
գ. 319բ-20ա Քարոզ համառօտ ի բանն. թէ Բանն մարմին եղեւ. եւ այլն – Մեծ է զօրութիւն սիրոյն... ի մտի ընդարձակ խօսիլ. ամէն:
Ծնթ. Լս-ներում. ունի բացթողումների եւ աւետարանական մէջբերումների համարների լրացումներ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պետրոս վարդ. Բերդումեան, Քարոզգիրք պատկերազարդ», Ա. փեղկին՝ «370000099», 1ա՝ «Հմր 40, 31», «310, 2702», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ахалцыхской градской полиции»:
2703
|
|
ԺԹ. դար |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 105: ՊՐԱԿ՝ 1-10x12 (1՝ 8, 3՝ 7, 10՝ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (22x14-6): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 15ա): ՏՈՂ՝ 27-30: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ (կանաչ հէնքի վրայ զարդագծեր) մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:
Նմուշ 15ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թ. 14՝ պատռուած, 19բ, 39բ՝ թանաքի հետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Աստուածաբանութիւն տեսական, ըստ ուղղափառ վարդապետութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ. համառօտեալ ի պէտս ձեռնադրելեաց:
1. 1ա-12ա Ներածութիւն
ա. 1աբ Ա. Սահման աստուածաբանութեան – Հարցումն. Զի՞նչ է Աստուածաբանութիւն: Պատասխանի. Աստուածաբանութիւն ըստ նշանակութեան բառին... որ յաղագս Աստուծոյ եւ աստուածապաշտութեան:
բ. 1բ-2ա Բ. Առարկայ Աստուածաբանութեան – Հարցումն. Զի՞նչ է առարկայն... Պատասխանի. Էական առարկայ... ստեղծուածք են գերագոյն Էակի միոյ, որ է Աստուած:
գ. 2աբ Գ. Կրաւն եւ աստուածպաշտութիւն – Հարցումն Զիա՞րդ անուանի... Պատասխանի. Կրօն կամ աստուածպաշտութիւն... ըստ առաջնորդելոյ կամ վկայութեան տիեզերական եկեղեցւոյ:
դ. 3ա Դ. Նպատակ Աստուածաբանութեան – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատասխանի. Նպատակն որոյ... այնու զփրկումն անձանց եւ այլոց:
ե. 3ա-9ա Ե.Հիմունք Աստուածաբանութեան – Հարցումն. Ո՞յք են հիմունք... Պատասխանի. Առաջին եւ գլխաւոր... ըստ օրինակի Աստուածաշունչ մատեանին անսխալ է եւ անմոլար:
զ. 9աբ Զ. Զօրութիւն մարդկեղէն մտաց կամ բանականութեան յաստուածաբանական խնդիրս – Հարցումն. Որքա՞ն իցէ... Պատասխանի. Մարդկեղէն միտք... ընդդէմ անհաւատութեան եւ պէսպէս մոլորութեանց:
է. 9բ-11ա Է. Յարգ եւ պիտանութիւն աստուածաբանութեան – Հարցումն. Յորում իմիք իցէ... Պատասխանի. Աստուածաբանութիւն յարդի... ի յանդիմանիլ զմոլորութիւնս նոցին:
ը. 11ա Ը. Ոճ ուսմանաստուածաբանութեան – Հարցումն. Ո՞ր իցէ լաւագոյն... Պատասխանի. Կրկին ո՞ք են... յարդարել եւ զվարս իւրեանց:
թ. 11ա-2ա Թ. Կարեւոր զգուշութիւնք ուսանելեաց աստուածաբանութեան – Հարցումն. Յորո՞ց պակասութեանց առաւելապէս... է փառաւորութիւն անուանն Աստուծոյ:
2. 12բ-3բ Աստուածաբանութիւն տեսական: Նախագիտելիք – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատասխանի. Աստուածաբանութիւն տեսական... բ. Յաղագս աստուածային տնտեսութեան:
3. 13բ-27բ Մասն Ա. Բովանդակութիւն եւ բաժանումն տեսական աստուածաբանութեան
Հարցումն. Զի՞նչ ինչ բովանդակիցէ... Պատասխանի. Յառաջնում մասին տեսական աստուածաբանութեան... 2. Յուսումն յաղագս երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեան:
ա. 13բ-21ա Հատուած Ա. Յաղագս միոյն Աստուծոյ ըստ էութեան – Հարցումն. Ո՞ր իցէ առաջին... Պատասխանի. Առաջին եւ հիմնական... բազմապատիկ վկայութիւնք Հին եւ Նոր Կտակարանաց:
բ. 21ա-7բ Հատուած երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ ամենասուրբ Երրորդութեան – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ... Պատասխանի Խորհուրդն ամենասուրբ... անձնաւորութեան նորա:
4. 28ա-105բ Աստուածաբանութիւն տեսական. Մասն Բ. – Հարցումն. Զի՞նչ ինչ բովանդակիցի... Պատասխանի Յետ ուսանելոյ... յաղագս մարդոյ առանձինն:
ա. 28ա-36բ Հատուած առաջին. Յաղագս տիեզերաց առհասարակ – Հարցումն. Որպիսի՞ խնդիրք... Պատասխանի. Երկոքին սոքա... զամենայն ինչ զմարդոյ զանցեալն եւ զապագայն:
բ. 36բ-43բ Հատուած երկրորդ. Յաղագս հրեշտակաց – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն... Պատասխանի. Անունս հրեշտակ... նզովեն զկախարդս իբրեւ զհերետիկոսս:
գ. 43բ-105բ Հատուած երրորդ. Յաղագս մարդոյ – Հարցումն. Քանի՞ են վիճակք... Պատասխանի. Երեք աւր ի ստեղծմանէ... ապականութիւն մարդկային ազգի անկմամբ նախամարդոյն:
1.43բ-5ա Ա. Ծագումն եւ բնութիւն մարդոյ – Հարցումն. Զիա՞րդ լեալ իցէ... Պատասխանի. Պատմէ աստուածայինն Մովսէս... որ յերեսս երկրի (Գործ. ԺԵ. 26):
2. 45ա-6բ Բ.Առաջին ուխտ Աստուծոյ ընդ մարդկան – Հարցումն. Զի՞նչ էր նպատակ... Պատասխան. Գերագոյն նպատակ... ոչ կարէին նոյնպէս զուարճանալ սուրբ զուարճութեամբ:
3.46բ-8բ Գ. Անկումն մարդոյ – Հարցումն. Զիա՞րդ կարելի եղեւ... Պատասխանի. Երջանկութիւն նախաստեղծիցն... մատնիլ ի մահ եւ ի կորուստ յաւիտենական:
4. 48բ-50ա Դ. Ապականութիւն մարդկային ազգի մեղօք նախաստեղծիցն կամ սկզբնական մեղք – Հարցումն. Զո՞ր վնաս կրիցեն... Պատասխանի. Ողբալի հետեւանք... եւ ի վախճան ամենայնի մահուամբ:
5. 50ա-3ա Մնացորդք բարւոյ – Հարցումն. Սկզբնական մեղօք չթողաւ ի մարդումս... Պատասխանի. Մարդկայինս բնութիւն... եւ նստաւ ընդ աջմէ Աստուծոյ (Մարկ., ԺԶ. 19):
6. 53ա-63ա Ա. Յաղագս պատրաստութեան մարդկային ազգի առ խորհուրդն փրկութեան – Հարցումն. Կարեւո՞ր է պատրաստութիւն... Պատասխանի. Այո՛, փրկիչն երեւեցաւ յաշխարհի...
7. 63ա-72ա Բ. Աստուածայրական ներգործութիւնք – Այսպէս կոչին ոչ առանձինն որպիսի եւ իցէ...
8. 72բ-8բ Գ. Յաղագս կատարման խորհրդոյ փրկագործութեան մարդկայինս ազգի – Հարցումն. Զիա՞րդ եղեւ կատարումն... Պ[ատասխանի]. Կատարումն փրկութեան... մինչեւ ցհասարակաց յարութիւն:
9. 78բ-105բ Դ. Յաղագս անընդհատ լինելոյ խորհրդոյ փրկագործութեան յարքայութեանն Աստուծոյ կամ յաղագս զինուորեալ եկեղեցւոյ – Հարցումն. Զի՞նչ է զինուորեալ եկեղեցի... մինչեւ ցհասարակաց յարութիւն:
Ծնթ. «Հարցումն» եւ «Պատասխանի» բառերը համառօտագրուած են՝ «Հ» եւ «Պ»:
ՆՇՈՒՄ՝ Աա «Աստուածաբանութիւն տեսական՝ ի պէտս ձեռնադրելեաց՝ Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվազեան», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպս. Այվազեան», Պհպ. Աա՝ «352, 2703», 1ա՝ «105 թերթ», 105բ՝ «հարիւր հինգ թերթ»:
2704
|
|
ԺԹ. դար |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 56 (էջակալուած՝ 1-110). չգրուած՝ 14բ-5ա, 56աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-5x12 (5՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26.8x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x12.5): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 1ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ (կանաչ հէնքի վրայ զարդագծեր), մէջքը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:
Նմուշ 1ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը մաշուած, ծաղկաթուղթը տեղ-տեղ քերծուած-պոկուած, միջուկը Ա. եւ Բ. փեղկերի ստորին եզրերի մասերում կոտրուած-կիսապոկուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Աստուածաբանութիւն բարոյական, ըստ ուղղափառ վարդապետութեան Հայաստանեայցս եկեղեցւոյ. ի պէտս ձեռնադրելեաց:
– 1աբ Ներածութիւն – Հարցումն. Զի՞նչ է բարոյական աստուածաբանութիւնն: Պատասխանի. Բարոյական աստուածաբանութիւնն է ոճով իմն բացատրութիւն... իսկ երկրորդումն զպարտս առն քրիստոնէի:
Ա. 2ա-13բ Մասն առաջին: Յաղագս աստուածային օրինաց
ա. 2ա-4ա Հատուած առաջին: Յաղագս օրինացն Աստուծոյ եւ պահպանութեան
1. 2ա-3բ Գլուխ Ա. Յաղագս բարոյական օրինացն Աստուծոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն օրէնք: Պատասխանի. Աստուածային օրէնք... «Հնազանդիլ պարտ է Աստուծոյ առաւել, քան թէ մարդոյ» (Գործ., Ե. 29):
2. 4ա Գլուխ Բ. Յաղագս հիմնական սկզբանց քրիստոնէական վարուց – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ հիմնական սկիզբն... Պատասխանի. Հիմնական սկիզբն... զանցառութեան պատուիրանացն Աստուծոյ:
բ. 4բ-13բ Հատուած երկրորդ:Յաղագս պահպանութեան օրինացն Աստուծոյ
1. 4բ-7ա Գլուխ Ա. Յաղագս մարդկային ներգործութեանց առհասարակ –Հարցումն. Ի քանի՞ ազգս բաժանին մարդկային ներգործութիւնք: Պատասխանի. Որովհետեւ օրէնքն... որք ծաղր առնին զկրօնն սուրբ եւ զվարս բարիս:
2. 7բ-8բ Գլուխ Բ. Յաղագս ներգործութեանց, որք համաձայնք իցէն օրինացն Աստուծոյ, կամ յաղագս առաքինութեան – Հարցումն. Ի՞մ իմիք կարօտիցի... Պատասխանի. Աստուածային շնորհաց... եւ են երեքին սոքա՝ հաւատ, յոյս եւ սէր:
3. 8բ-11բ Գլուխ Գ. Յաղագս զանցառութեան զօրինօքն Աստուծոյ, կամ յաղագս մեղաց – Հարցումն. Զի՞նչ է մեղքն: Պատասխանի. Մեղքն է զանցառութիւն... ծածկել զոհիւք զախտաւորութիւն իւրեանց:
4. 11բ-2բ Գլուխ Դ. Յաղագս պատճառաց կամ աղբերաց մեղաց – Հարցումն. Զի՞նչ էր սկիզբն... Պատասխանի. Սկզբնապատճառ մեղաց... կարող է յաղթիլ ի փորձութենէ:
5. 13աբ Գլուխ Ե:Յաղագս դարձի մեղաւորաց – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ դարձ... Պատասխանի. Դարձ կոչի... իսպառ յուսահատելոյ յողորմութենէն Աստուծոյ:
Բ. 13բ-55ա Մասն երկրորդ: Յաղագս պարտուց քրիստոնէի
– 13բ Հարցումն. Զի՞նչ իցեն պարտք քրիտոնէի: Պատասխանի Պարտք առն... եւ ի պարտս առ ընկերն:
ա. 13բ-25ա Հատուած առաջին: Յաղագս պարտուց քրիստոնէից առ Աստուած
– 13բ-4ա Հարցումն. Ո՞յք իցեն պարտք քրիստոնէին առ Աստուած: Պատասխանի. Պարտք քրիստոնէին... չորրորդ՝ խորին խոնարհութեամբ եւ ջերմագին եռանդեամբ:
1. 14ա, 15բ-6ա Գլուխ Ա.Յաղագս հաւատոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ հաւատն: Պատասխանի. Հաւատն է ըստ ասելոյ առաքելոյն... ուրացութիւն է կամաւորապէս կոտորումն ի ճշմարիտ հաւատոյ:
2. 16ա-7ա Գլուխ Բ. Յաղագս յուսոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ յոյսն. Պատասխան. Յոյսն է աստուածաբանական... փոխանակ ապաւինելոյ ի նախախնամութիւնն յԱստուծոյ:
3. 17բ-9ա Գլուխ Գ. Յաղագս աղօթից – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն աղօթքն: Պատասխանի.Աղօթքն է ջերմեռանդն... մարթէ եւ պարտ իսկ աղօթել եւ յամենայն տեղիս:
Ծնթ. Մէկը մատիտով ջնջել է՝ «եւ պարտ իսկ, յամենայն տեղիս» բառերը, ապա վերջում աւելացրել՝ «ի տան ի բաց»:
4. 19ա-20ա Գլուխ Դ.Յաղագս սիրոյ – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ սէրն: Պատասխանի. Սէրն Աստուծոյ... կամ հայցել զՀոգի Սուրբ (Գործ., Ը. 18):
5. 20ա-4ա Գլուխ Ե. Յաղագս աստուածպաշտութեան – Հարցումն. Ո՞յք իցեն գործք... Պատասխանի. Ոմանք ի գործոց... կամ առանց իսկ բնաւ պատճառի:
6. 24ա-5ա Գլուխ Զ. Յաղագս պարտուց մերոց առ սուրբսն Աստուծոյ – Հարցումն. Ունիցի՞մք ինչ պարտս... Պատասխանի. Ուսուցանէ մեզ... նմանող լինել վարուց նոցա եւ գնացիցն եւ նահատակութեանց:
բ. 25ա-35բ Հատուած եր[կ]րորդ: Յաղագս պարտուց մարդոյ առ անձն իւր
– 25աբ Հարցումն. Որպիսի՞ ինչ պարտս... Պատասխանի. Թէպէտ եւ ըստ բանի... եւ առ մարմին եւ առ արտաքին բարիս կամ առ ինչս:
1. 25բ-9ա ԳլուխԱ. Յաղագս հանրական պարտուց քրիստոնէի առ անձն իւր – Հարցումն. Կարեւո՞ր ինչ իցէ ինքնաճանաչութիւն: Պատասխանի. Ինքնաճանաչութիւնն կամ ճանաչումն... եւ զամենայն միջոցս հասանելոյ ի նպատակն:
2. 29ա-30ա ԳլուխԲ.Յաղագս պարտուց մերոց ի փոյթ խնամոց հոգւոյ – Հարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցէ կարեւորութիւն խնամոց... Պատասխանի. Գլխաւոր փոյթ... անպատշաճ հանդէսք գեղարուեստից եւ գեղեցիկ դպրութեանց:
3. 30ա-3բ ԳլուխԳ. Յաղագս պարտուց խնամելոյ զմարմին – Հարցումն. Առ ի՞նչ կարգեալ իցէն... Պատասխանի. Երկրաւորս կեանք մարդոյ... զի պահեսցէ զմեզ ի սրբութեան:
4. 33բ-5բ Գլուխ Դ.Յաղագս պարտուց մերոց ի կիրառութեան արտաքին կամ երկրաւոր բարեաց – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն երկրաւոր կամ արտաքին բարիք: Պատասխանի. Ի կարգի արտաքին... եթէ կամիցիմք հասանել փառաց նորա:
Գ. 35բ-43բ Հատուած երրորդ: Յաղագս պարտուց քրիստոնէին առ ընկերս
– 35բ-6ա Հարցումն. Զի՞նչ հաստատեալ իցեն... Պատասխանի. Թէպէտեւ ամենեքին մեք ստեղծեալ եմք... եւ թէ սիրով ընկերին նմանող լինիմք Աստուծոյ (Մտթ., Ե. 35):
1. 36ա-8բ Գլուխ Ա. – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ սէր... Պատասխանի. Եղբայրսիրութիւն է այնպիսի... այլեւ բանիւ կամ չարախօսութեամբ եւ զրպարտութեամբ:
2. 38բ-42ա Գլուխ Բ.Յաղագս պարտուց մերոց առ անձն ընկերին – Հարցումն. Որ՞ք իցեն առարկայք... Պատասխանի. Որովհետեւ քրիստոնէին պարտք են սիրել... վշտացուցանել զնոսա յանդիմանութեամբ եւ դժկամակութեամբ:
3. 42ա-3բ Գլուխ Գ. Յաղագս պարտուց մերոց առ ընկերն ի պատճառս արտաքին բարեաց նորա – Հարցումն. Ո՞րք իցեն արտաքին բարիք ընկերին: Պատասխանի. Պատիւ... զապօրինաւոր եղանակաւ անցեալն ի ձեռս մեր:
4. 43բ Պարտականութիւնք ինչ առ ընկերս ըստ պէս պէս յարաբերութեանց մերոց առ նոսա – Հարցումն. Զի՞նչ իցեն պարտք... Պատասխանի. Որովհետեւ ոմանք... իսկ հանրականքն են տէրութիւնն եւ եկեղեցի:
Դ. 44ա-8բ Անձնական յարաբերութիւնք
1. 44աբ Գլուխ Ա. Յաղագս բարեկամութեան – Հարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցեն պարտք... Պատասխանի. Որովհետեւ ճշմարիտ... զգաղտնիս հաւատացեալս մեզ երբեմն ի բարեկամէն:
2. 44բ-6ա Գլուխ Բ. Յաղագս պարտուց քրիստոնէին յամուսնական վիճակի – Հարցումն. Ե՞րբ եւ առ ի՞նչ սահմանեալ իցէ... Պատասխանի. Ամուսնութիւնն սահմանեալ է... եւ զհաւատարմութիւն առ այրն նաեւ հետ մահու նորա:
3. 46ա-7բ Գլուխ Գ. Յաղագս յարաբերութեան ծնողաց եւ զաւակաց – Հարցումն. Որպիսի՞ ինչ իցեն... Պատասխանի. Հարք եւ մարք... թէպէտ եւ ծնողքն բազում թերութիւնս եւ յանցանս ունիցին:
4. 47բ-8բ Գլուխ Դ. Յաղագս յարաբերութեան տէրանց եւ ծառայից – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ իմանալ... Պատասխանի. Տէր կոչի նա... ոչ կորուսցեն զվարձս իւրեանց առաջի Աստուծոյ:
Ե. 49ա-55ա Առանձին յարաբերութիւնք ընկերական վիճակի
1. 49ա-52բ Գլուխ Ա. Յաղագս պարտուց քրիստոնէին ի քաղաքական ընկերութեան – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ քաղաքական... Պատասխանի. Քաղաքական ընկերութիւնն... դնել գլխաւորապէս զյոյս իւր եւ զակնկալութիւն:
2. 52բ-5ա Գլուխ Բ.Յաղագս պարտուց քրիստոնէին առ եկեղեցի եւ առ եկեղեցականս – Հարցումն. Զի՞նչ իցէ եկեղեցի... Պատասխանի. Եկեղեցի է ընկերակցութիւն... զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք (Ղուկ., ԺԷ. 10):
Ծնթ. «Հարցումն» եւ «Պատասխանի» բառերը համառօտագրուած են՝ «Հ» եւ «Պ»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Պհպ. Աա Աստուածաբանութիւն բարոյական՝ ի պէտս ձեռնադրելեաց. Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվազեան:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպիսկոպոս Այվազեան», Պհպ. Աա՝ «253, 2704», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «54 թերթ», 55բ՝ «Յիսուն եւ չորս թերթ»:
2705
|
ՊԱԻՂԱՆԻԱ (Ա), ԿԱԶԱՐԻԱ (ՂՐԻՄ)(Բ), ԿԱՖԱ (Գ) |
ՊԺԷ. – 1368,ՌՃԹ. – 1660 |
ԳՐԻՉ՝ Առաքեալ աբեղայ (Ա. 219ա-332ա, 477ա-484բ), Ստեփանոս քահանայ (Բ. 195ա-218բ, 335ա-476ա, 485ա-7ա), Նիկողայոս [Մելանաւոր] (Գ. 2ա-193ա): ԾԱՂԿՈՂ՝ Նիկողայոս [Մելանաւոր], Ստեփանոս Նատերենց: ՍՏԱՑՈՂ՝ Յովհաննէս քահանայ (Բ), Առաքել քահանայ (գրի՞չը, Ա), Գրիգոր եպիսկոպոս (Գ):
ԹԵՐԹ՝ 488-1 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 194ա, 332բ, 333ա, 334ա, 483բ, 487բ, 487բ, 488աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (Ա 11, ԺԶ 13)+Ի-ԽԵx12 (Ի 1, Լ 14, ԽԵ 16, թռիչք ԽԳ-ԽԵ): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x20.5-21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (22x14-5), թ. 195-218 (23x15), քառասիւն՝ թ. 485-6 (22.5x15.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 221ա, 196ա, 7ա): ՏՈՂ՝ 48 (թ. 1-29), 50 (թ. 30-193), 46 (թ. 195-218), 44 (թ. 219-487): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, 3ական վարդեակահիմք գամերով եւ կապիչներով, փեղկերի արտաքին անկիւններում չորսական արծաթէ անկիւնազարդեր, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ, թ. 1+Գ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ (Ա,Գ), մագաղաթ (Բ, թ. 1):
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Աստուած չորեքկերպեան աթոռին, Վեցօրեայ արարչագործութիւն (շրջանակներում՝ «Ողորմութեամբ Տեառն լի եղեւ երկիր, եւ բանիւ Տեառն երկինք հաստատեցան եւ հոգով բերանոյ նորա ամենայն զօրութիւնք նորայ»), Արարումն Ադամայ, Արարումն Եւայի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն՝ 3բ, Օծումն Դաւթի, Զոհաբերութիւն ի կալսն, Սպանումն Գողիաթի, Յաղթանակած ձիաւոր Դաւիթ, ձիու ոտքերի տակ սպանուած թշնամին՝ 194բ: Աւետարանիչք (Մատթէոս, Մարկոս, Ղուկաս եւ Պօղոս, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն)՝ 334բ: Երկնային Երուսաղէմ (Քրիստոս եւ Գառն Աստուծոյ ի վերայ չորեքկերպեան աթոռի եւ դասք հրեշտակաց)՝ 476բ: Գառն Աստուծոյ, Քառակերպ աթոռ՝ 483ա: Լս-յին. Մովսէս՝ 25բ, Խորան վկայութեան, որի տակ Մովսէս եւ Հայր Աստուա՞ծ՝ 40բ, Հայր Աստուած ի վերայ գահի, Մովսէս եւ Ահարոն՝ 50բ, Մովսէս պատգամների գալարը ձեռքին՝ 64ա, Խօսէ Աստուած ընդ Յեսուայ՝ որդի Նաւեայ՝ 75բ, Աննա ծնրադիր աղօթէ ի տաճարի՝ 93ա, Եղիա եւ Եղիսէ՝ 121ա, Ծնրադիր Սողոմոն աղօթէ առ Աստուած՝ 137բ, Եզրաս՝ 147ա, Եսթեր ծնրադիր աղօթէ՝ 159ա, Յուդիթ՝ 162բ, Ալեքսանդր Մակեդոնացի սրով սպանանէ զթագաւոր ոմն՝ 170բ, Դաւիթ՝ 198բ, Սողոմոն՝ 219ա, Ծնրադիր լուսապսակով թագակիր Հարսը դիմում է Քրիստոսին («Իջցէ եղբաւորդին իմ ի պարտէզ իւր եւ կերիցէ զպտուղ») եւ Քրիստոս վերեւից պատասխանէ («Մտի ի պարտէզ իմ քոյր իմ հարսն, կթեցի զմուռս»)՝ 231բ, Բժշկումն Յոբայ (Աստուած եւ սատանայ, Յոբ եւ կին իւր)՝ 239բ, Եսայի՝ 249ա, Ովսէէ՝ 267բ, Ամովս՝ 270ա, Միքիա՝ 272ա, Յովէլ՝ 273բ, Յովնան, Յովնան ի երախ կիտի՝ 274բ, Նաւում՝ 275ա, Ամբակում՝ 276ա, Սոփոնիա՝ 276բ, Անգէոս՝ 277բ, Զաքարիա՝ 278ա, Մաղաքիա՝ 281ա, Դանիէլ ի գուբ առիւծուց՝ 282բ, Երեմիա՝ 290բ, Եզեկիէլ՝ 314ա, Յակոբոս առաքեալ՝ 412ա, Պետրոս առաքեալ՝ 414ա, Յովհաննէս առաքեալ՝ 418ա, 477բ, Յուդա առաքեալ՝ 421ա, Պօղոս առաքեալ՝ 430ա, Պօղոս եւ Տիմոթէոս՝ 445բ, Պօղոս եւ Քրիստոս՝ 450բ: Կիսախորան՝ 4ա (վերեւում Քրիստոսը՝ գրկին 2 հրեշտակ, աջ կողմում Մարիամ, ձախում՝ Յովհաննէս Մկրտիչ, կիսախորանի մէջ Հոգեգալուստ), 25բ, 64ա, 335ա (կենտրոնում՝ շրջանակի մէջ, Քրիստոս), 350ա: Ճակատազարդ՝ 2ա, 39բ, 40բ, 50բ, 75բ, 83բ, 93ա, 103ա, 111բ, 121ա, 129բ, 147ա, 170բ, 198բ, 200բ, 203բ, 206ա, 208բ, 211բ, 214ա, 216բ, 231բ, 239բ, 249ա, 361բ, 379բ, 395ա, 411բ, 430ա, 477բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ թռչնագիր, մարդագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր: Գոյներ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, նարնջի, վարդագոյն, շագանակագոյն ոսկի:
Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Մատենագիտութիւն. Թ-ԺԹ. դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 601, 702:
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. ԺԷ. դ.-ումլրացուած (թ. 1-193, 334) եւկազմընորոգուած, մէջքիստորինմասը՝ԺԹ. դարում. կապիչներընոր՝Ի. դարի, մէջքիկաշինտեղ-տեղմաշուած, խոնաւութեանհետքերով, գրադաշտըմասամբգունափոխուած, թերթերիստորինլուսանցներըգործածութիւնիցգունափոխուած, լուսանցակողերըգունաթափուած. 194բ՝մանրանկարիգոյներըմասմաբթափուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1.Ծնունդք – Նխ. 2աբ: Գլ. 2բ-3ա: Գիրք 4ա-23բ:
2. Ելք –Նխ. 23բ-4ա: Գլ. 24ա-5բ: Գիրք 25բ-39բ:
3.Ղեւտական – Նխ. 39բ: Գլ. 39բ-40բ: Գիրք 40բ-9բ:
4.Թիւք – Նխ. 49բ: Գլ. 49բ-50բ: Գիրք 50բ-63ա:
Ծնթ. 50բ Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն է ի յայս գլուխս ԼԶ. (39)»:
5. Բ. Օրէնք – Նխ. 63ա: Գլ. 63ա-64ա: Գիրք 64ա-75ա:
Ծնթ. 64ա Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն է յայս գլուխս ԼԴ. (40)»:
6.Յեսու – Նխ. 75ա: Գլ. 75աբ: Գիրք 75բ-83ա:
7.Դատաւորք – Նխ. 83աբ: Գլ. 83բ: Գիրք 83բ-91ա:
8.Հռութ – Պատճառ գրոց 91ա: Գիրք 91ա-2ա:
9. Թագ. Ա. – Յառաջաբան նախակարգեալ Թագ. 92ա: Նխ. 92աբ: Գլ. 92բ-3ա: Գիրք 93ա-102բ:
Ծնթ. 93ա Գրչից ստ. լս.՝ «Յայս գլուխս ֆռանգ համարն ԼԱ. (31) է»:
10. Թագ. Բ. – Գլ. 102բ-3ա: Գիրք 103ա-11ա:
11. Թագ. Գ. – Գլ. 111աբ: Գիրք 111բ-20ա:
111բ Գրչից ստ. լս.՝ «Ֆռանգ համարն յայս գլուխս է ԻԲ. (22)»:
12. Թագ. Դ. – Գլ. 120աբ: Գիրք 121ա-9ա:
13. Մնաց. Ա. – Նխ. 129ա: Գլ. 129ա: Գիրք 129բ-37ա:
14. Մնաց. Բ. – Գլ. 137աբ: Գիրք 137բ-47ա:
15. Եզր Ա. – Նխ. 147ա: Գլ. 147ա: Գիրք 147ա-52ա:
16. Եզր Բ. – Հանգամանք գրոց երկրորդ Եզրի 152ա: Գիրք 152ա-5ա:
17. Նէեմի – Նխ. 155ա: Գլ. 155ա: Գիրք 155ա-9ա:
Ծնթ. 159ա Գրչից ստ. լս.՝ «Այստեղիս է սկիզբն ֆռանգին»:
18. Եսթեր – Նխ. 159ա: Գիրք 159ա-62բ:
19. Յուդիթ – Նխ. 162բ: Գիրք 162բ-7ա:
Ծնթ. 162բ Գրչից ստ. լս.՝ «Եւ աստ կու մոլորին Ի. (20) գլխնին ու առջնին հայերն ու ֆռանգնին, որ իսկ չեն միաբանիլ եւ մինչեւ յիննս ղորդ կու գան»:
20. Տովբիթ – Նխ. 167ա: Գիրք 167ա-9բ:
21. Մակաբ. Ա. – Նխ. 169բ: Գլ. 170աբ: Գիրք 170բ-80բ:
22. Մակաբ. Բ. – Նխ. 180բ-1ա: Գլ. 181աբ: Գիրք 181բ-9ա:
23. Մակաբ. Գ. – Նխ. 189աբ: Գլ. 189բ: Գիրք 189բ-93ա:
24. Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան) 195ա-6ա, Նխ. (Աթանաս Աղեքսանդրացի) 196աբ: Գլ. 196բ-8բ: Գիրք 198բ-218բ:
– 196ա Կանոն ցագութեան սաղմոսաց – Առաջին ժամն ՀԳ. (73) սաղմոս... ԺԲ. (12) ժամն ԾԶ. (56) սաղմոս:
25. Առակք – Գլ. 219ա: Գիրք 219ա-27բ:
26. Ժողովող – Նխ. 227բ: Գլ. 227բ-8բ: Գիրք 228բ-31ա:
27.Երգ երգոց – Նխ. 231աբ: Գիրք 231բ-3ա:
28. Իմաստութիւն – Նխ. 233ա: Գլ. 233աբ: Գիրք 233բ-8բ:
29. Յոբ – Նխ. 239ա: Նխ. (Աղիկառնացւոյ) 239աբ: Գիրք 239բ-48բ:
30. Եսայի – Նխ. 248բ: Գլ. 248բ-9ա: Մրգ. 249ա-66բ:
31. Ովսէէ – Նխ. 267ա: Գլ. 267ա: Մրգ. 267ա-9բ:
32. Ամովս – Գլ. 269բ-70ա: Մրգ. 270ա-1բ:
33. Միքիէ – Գլ. 271բ-2ա: Մրգ. 272ա-3ա:
34. Յովէլ – Գլ. 273աբ: Մրգ. 273բ-4ա:
35. Աբդիու – Գլ. 274ա: Մրգ. 274աբ:
36. Յովնան – Գլ. 274բ: Մրգ. 274բ-5ա:
37. Նաւում – Գլ. 275ա: Մրգ. 275ա-6ա:
38. Ամբակում – Գլ. 276ա: Մրգ. 276աբ:
39. Սոփոնիա – Գլ. 276բ: Մրգ. 276բ-7բ:
40. Անգէոս – Յռջբ. 277բ: Մրգ. 277բ-8ա:
41. Զաքարիա – Գլ. 278ա: Մրգ. 278ա-81ա:
42. Մաղաքիա – Գլ. 281ա: Մրգ. 281ա-2ա:
43. Դանիէլ – Նխ. 282ա: Գլ. 282աբ: Մրգ. 282բ-9բ:
Ծնթ. 282ա Գրչից ստ. լս.՝ «Զայս ֆռանգն ԺԳ. (13) համարն ունի»:
44. Երեմիա – Նխ. 289բ: Գլ. 289բ-90բ: Գիրք 290բ-309բ:
45. Բարուք – Թղթ. 309բ-11ա:
46. Ողբք Երեմիայ – Ողբք 311ա-2ա: Աղաւթք 312բ-3ա:
47. Եզեկիէլ – Նխ. 313ա: Գլ. 313ա-4ա: Մրգ. 314ա-32ա (ունի 332ա Խաւսեցաւ Աստուած ընդ Ադամայ Է. անգամ եւ ընդ Եւայի Գ. անգամ, ընդ Կայենի Դ... ընդ Զաքարիաս ԾԹ., ընդ Մաղաքիաս ԻԲ.):
48. Մատթէոս – Գլ. 333բ: Նխ. 333բ: Աւ. 335ա-49բ:
49 Մարկոս – Գլ. 349բ-50ա: Նխ. 350ա: Աւ. 350ա-60բ (360բ Յարուցեալ Յիսուս):
50. Ղուկաս – Գլ. 361ա: Նխ. 361բ: Աւ. 361բ-79ա:
51. Յովհաննէս – Գլ. 379աբ: Նխ. 379բ: Աւ. 379բ-92բ (392բ Իրք կնոջն շնացելոյ):
52. Գործք առաքելոց – Յռջբ. («Որք») 392բ-3բ: Դիր 393բ: Գլ. 393բ-4բ: Ընթրց. ԺԲ. 394բ-5ա: Գիրք 395ա-411բ:
53. Թուղթ Յակովբայ – Նխ. 411բ-2ա: Գլ. 412ա: Թուղթ 412ա-4ա:
54. Թուղթ Պետրոսի Ա. – Նխ. 414ա: Գլ. 414ա: Թուղթ 414ա-6ա:
55. Թուղթ. Պետրոսի Բ. – Նխ. 416ա: Գլ. 416աբ: Թուղթ 416բ-7բ:
56. Թուղթ Յովհաննու Ա. – Նխ. 417բ-8ա: Գլ. 418ա: Թուղթ 418ա-20ա:
57. Թուղթ Յովհաննու Բ. – Նխ. 420ա: Գլ. 420ա: Թուղթ 420ա:
58. Թուղթ Յովհաննու Գ. – Նխ. 420աբ: Գլ. 420բ: Թուղթ 420բ:
59. Թուղթ Յուդայ – Նխ. 420բ-1ա: Գլ. 421ա: Թուղթ 421աբ:
60. Աղերս Եւթաղի – 421բ-2ա:
61. Թուղթք Պօղոսի – Յռջբ. 422ա-4բ: Վկյբ. Պաւղոսի առաքելոյն 424բ: Բովանդ. ընթրց. եւ վկյբ. 424բ-9բ:
– Ունի 422ա Գրչից՝ «Վեց հարեւր եւ վաթսուն թունի նշանքն այս է, որ ճշմարտի, նախ զվերնագիրն տուն համարել, որ ասէ ի Հռովմայեցւոց թղթին, ի Կորնթացւոց թղթին եւ որ ի կարգին... Ընթեռնլոյն սահմանն այս է: Զոր ի Հռովմայեցւոց թղթին՝ ի վեցերորդ համարին կարգեալ է եւ եդեալ եւ է յԱրարածոց առաջին վկայութիւն: Զնոյն եւ ի Գաղատացւոյց թղթին ի յառաջին համարին կրկնաբանեալ է եւ եդեալ եւ է յԱրարածոց իններորդ վկայութիւն»:
62. Առ Հռոմայեցիս – Գլ. 429բ: Նխ. 429բ-30ա: Թուղթ 430ա-7բ:
63. Առ Կորնթացիս Ա. – Գլ. 437բ: Նխ. 437բ-8ա: Թուղթ 438ա-45ա:
64. Առ Կորնթացիս Բ. – Գլ. 445ա: Նխ. 445աբ: Թուղթ 445բ-50ա:
65. Առ Գաղատացիս – Գլ. 450աբ: Նխ. 450բ: Թուղթ450ա-3ա:
66. Առ Եփեսացիս – Գլ. 453ա: Նխ. 453ա: Թուղթ 453ա-5բ:
67. Առ Փիլիպեցիս – Գլ. 455բ: Նխ. 455բ: Թուղթ 455բ-7բ:
68. Առ Կողոսացիս – Գլ. 457բ: Նխ. 457բ: Թուղթ 457բ-9ա:
69. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Գլ. 459աբ: Նխ. 459բ: Թուղթ 459բ-61ա:
70. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Գլ. 461ա: Նխ. 461աբ: Թուղթ 461բ-2ա:
71. Առ Եբրայեցիս – Գլ. 462ա-3ա: Նխ. 463ա: Թուղթ 463ա-8բ:
72. Առ Տիմոթէոս Ա. – Գլ. 468բ: Նխ. 468բ-9ա: Թուղթ 469ա-71ա:
73. Առ Տիմոթէոս Բ. – Գլ. 471ա: Նխ. 471ա: Թուղթ 471բ-2բ:
74. Առ Տիտոս – Գլ. 472բ: Նխ. 473ա: Թուղթ 473ա-4ա:
75. Առ Փիլիմոն – Գլ. 474ա: Նխ. 474ա: Թուղթ 474ա:
76.Առ Կորնթացիս Գ. – Գլ. 474բ: Պատճառ երրորդ թղթոյն Կորնթացւոց սրբոյն Եփրեմի 474բ-5ա: Թուղթ Պօղոսի 475ա-6ա:
76բ Վերագիր, Թելադրութիւն, Նաւարկութիւն – 476ա (տե՛ս ձեռ. 187, Ա, 77):
77. Յովհաննու Յայտնութիւն – Նխ. 477ա: Գլ. 477աբ: Գիրք 477բ-82բ:
78. Հանգիստ Յովհաննու – 484աբ:
Բ. 238բ-9ա [Տեառն Ներսիսի] Յիշատակարան է (ծայրակապ՝ Ա-Ք) – Աստուածեղէն հոգովն ի սմայ խաղաղութիւն անուն արքայ... քոյր կոչելով աստուածակառք, յաննիւթական տարեալ քաղաք:
Գ. 282ա [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Ոտանաւոր ի կատարածի ԺԲ. մարգարէիցն] – Զոր մարգարէքս սպառնացան, / Երուսաղէմի յորժամ մեղան... զի զմարգարէիցս դարձին զբան, / վայելելոյ գտցուք արժան. ամէն եւ եղիցի:
Դ. 485ա-486բ [Վանականայ վարդապետի Համեմատութիւն Հին կտակարանի ընդ Նորս] – Երկինք. Եկեղեցի, Արեագակն-Քրիստոս եւ Աւետարանն... Պտղոմէոս գրասէր՝ Միտդ դիր ընթերց՛՛ մխ՛՛, իւթանասուն եւ երկու թարգմանքն՝ Աստուածաբան վարդապետք:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ
196ա (1129 թ. յետոյ) Ո՛վ աստուածասէր սիրելի եւ ցանկացաւղ, ցանկալի եւ քան զական պատուականի Սուրբ Հոգւոյն նուագի, բաղձալի բանիցդ Դաւթի, զայս իմա՛, զի բազումք բարբանջեն այլ ընդ այլ եւ այլ եւ այլ զաստուածասահման եւ Քրիստոսազարդ սաղմոսդ եւ ղաւղաջեն թիւր ընդ թիւր անմտառութեամբ, մանաւանդ թէ անուսումնասիրութեամբ: Եւ զինչ կայ նման սաղմոսիս աղերս առ Տէր, զի ահա ամենայն կեանք մեր սովաւ աւարտի, թէ խաչ աւրհնի, թէ՛ եկեղեցի, թէ՛ ժամահար, թէ՛ նոր գիրք, թէ՛ միռոն, թէ՛ պսակ, թէ՛ մեռելթաղ, թէ՛ տաւնախմբութիւն, թէ՛ բովանդակ տնաւրինական բանք տնտեսութեան Որդւոյն Աստուծոյ: Եւ ահա պատուի բանք մարգարէին Դաւթի ի հրեշտակաց եւ ի Տեառնէն հրեշտակապետաց: Նա եւ ամենայն հաւատացեալք ի բերան ունին զայդ նուագդ իբրեւ զստին դիւրադիեցուցիչ մաւր ի քիմս ստընդիեաց: Եւ ո՞ր բերան կարէ կանգուն կացուցանել զգովասանութիւն դորին, այլ որ արբ ի սիրոյ սիրոյն, նա միայն գիտէ զճաշակ քաղցրութեան սորա: Բայց սաստիկ ծռեցաւ ճշգրիտ բանքդ ի ձեռն անփութութեան գրագրաց եւ թուլութեան ուս[ու]մնաւորաց: Զոր վերահասու եղեալ մեծ իմաստասէրն հայոց հոգեխառն վարդապետն սուրբ Յովհաննէս մականուն Սարկաւագ, որ ի գերահռչակ ի սուրբ ուխտն ի Հաղբատ, եւ գտեալ ի յարկեղ սուրբ վարդապետացն եւ թագաւորաց զթարգմանչագիր Սաղմոսարանն եւ պարապեալ ի յայնմ աւուրս բազումս՝ ի լոյս էած զգանձն ծածկեալ եւ եբաց զխցեալ աղբերն եւ ցրուեաց ընդ սահմանն Հայաստանի զայս աւրինակս: Եւ այդ նշմար սեւակի, որ ծրի յառաջիկայդ, յայն աւրինակէն է, հաստատ ուսի՛ր եւ յիշեա՛ զմեզ աղաւթիւք:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. 49բ (Նիկողայոս գրչի) Կատարեցաւ Ղեւտական ձեռամբ Նիկողայոս մեղուցեալ գրչի, յիշեսջիք եւ զԳրիգոր եպիսկոպոսն, որ ետ գրել:
75ա Փառք տէրութեանն Աստուծոյ, որ զմեղաւորս հասոյց յայսմ տեղի, խնդրեմք սրբամատոյց յաղաւթս ձերոց մի բանիւ յիշել զանպիտան գրչակս զՆիկող[այոս] մեղաւորս, զի եւ նոյ[ն] գտչիք ի Քրիստոսէ:
75բ Զմեղաւք մեռեալ գծողս սորին աղաչեմ յիշել ի Տէր միով Հայր մեղայիւ, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
193բ Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ արժանապէս այրն Աստուծոյ սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց, սրբասեր կրաւնաւոր եպիսկոպոսն տէր Գրիգոր՝ առաջնորդ հիւսւսական աշխարհի, վերստին նորոգեաց զԳիրքս Սուրբ եւ զտառս Հնոց կտակարանաց, զոր եղծեալ եւ ջնջեալ էր յանփոյթ ըմբռնողաց, յիշատակ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողաց եւ եղբարց առապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զբանն Աստուծոյ եւ խորհէր ի մտի, թէ զբովանդակեալ կտակարան գիրքս զամենեսեան նորոգել, ապա ոչ եղեւ հասու յղձի իւրոյ, փոխեցաւ առ Քրիստոս յոյսն ամենեցեւն: Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր հարցդ եւ եղբարցդ՝ սիրովն Քրիստոսի, որք պատահիք հոգիաձիր տառիս եւ հանդիպիք աւգտութեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակի զերջանիկ Գրիգոր արհեպիսկոպոսն եւ զծնօղսն իւր: Նա եւ զտէր Մինաս քահանայն եւ զտէր Վարդան բանասէրն եւ զտէր Մարկոս կրօնաւորն եւ զԽոչկի սարկաւաքն յիշեսջիք ի Քրիստոս, որ բազում աշխատութիւն կրեցին ի Սուրբ Գրիս կատարման, խնդրեմ ի Քրիստոսէ, որ իւրեանց աշխատանաց փոխարէնն ի Քրիստոսէ առնուց[ուն]:
Դարձեալ յիշեսջիք ի Քրիստոս զԿաֆա քաղաքիս իշխանաշուք դօլվաթաւորքն մեր՝ զմահդասի Խաչատուրն, ու զմահ[դասի] Եաւլչիքն, եւ զմահդասի Խաչերեսն, եւ զեղբայր իւր ըստ հոգւոյ զմահդասի Ալեքսանն եւ խոճայ Յակոբն եւ զխոճայ Կուսիկն եւ զխոճայ Միասարն, որ բազում աշխատանք կրեցին երթ եւ եկ առնելոյս իմոյ, աշխատանաց փոխարէնն ի Քրիստոսէ առնուցուն: Հուսկ յետոյ, եթե ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս զՆիկողայոս մեղաւորս, զհոգեւոր ծնօղսն իմ՝ զտէր Զաքարեա քահանայն, եւ զմարմնաւոր ծնօղսն իմ, եւ դուք զնոյն գտջիք ի Տեառնէ Աստուծոյ մերոյ: Եղեւ զրաւ գրիս ի քաղաքս Կաֆայ, որ եւ Ղրիմ առձայնի, ի թվականութեանս ՌՃԹ. (1660), ընդ հովանեաւ Սրբոյն Սարգսի զաւրավարին եւ որդոյ նորին Մարտիրոսի: Դարձեալ աղաչեմ զձեզ՝ ընթերցո՛ղք եւ գաղափարո՛ղք սորին, մի՛ իշխեսցէ ոք զգիրքս զայս քակելոյ, ով ոք յանդգնի՝ նզովեալ եղիցի ի մարանաթայն, զգուշութեամբ ըմբռնողքն աւրհնեալ եղիցին ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն. Հայր մեր:
Տե՛ս ԺԷ. դ., յիշ.ք, Գ., էջ 934-5:
2. 486բ (Ստեփանոս գրչի) Բարեաց ամենայնի է պատճառ գոյութեան ծարագոյն բարին, լոյսն անփոփոխ եւ միշտ բարին, սուրբ եւ համափառ, զուգապատիւ, միասնական Երրորդութիւնն՝ Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ Հոգին, որով ի լոյս ածեալ գոյացան եղեալք ամենայն վերինք եւ ներքինք, իմանալիք եւ զգալիք, հրանիւթք իմանալի զաւրութիւնքն, որք առնեն զբան նորա եւ լսեն ձայնի պատգամացն Աստուծոյ: Եւ զկնի հողազանգուած բնութիւն սեռի մարդկութեանս ելով ի սմա եւ ոգի իմանալի՝ առ ի ճանաչել զարարիչն եւ լինել աւրհներգու ստեղծողին հրաշագործ. որպէս եւ նախնիքն բանական մտաց հետեւմամբ իմացան եղելովքս զարարաւղն եւ հաճոյացան նմա հաւատովք իւրեանց, եւ վկայեցան ի Բանէն Աստուծոյ բարութեան գործովք իւրեանց, յորոց մի էր եւ երանելին Մովսէս՝ արարչապատում այրն Աստուծոյ, որ առեալ յԱստուծոյ զհանգամանս եղելութեան երկնի եւ երկրի, գրեաց զամենայն ըստ կարգի ի մատեան յաւիտենական՝ ազգաց յազգս, ի պատիւ փառացն Աստուծոյ, առ ի սիրել զարարիչն եւ զընկեր, եւ մի՛ զսնոտիսս եւ զանցաւորս: Որում եւ զմեծ փրկութիւն մեր որ ի Քրիստոսէ, գրեաց նա, նա եւ ընտրեալքն ամենայն յիւրաքանչիւր ամանակի ընկալեալք նախագիտութիւն ի Հոգւոյն Աստուծոյ գրեցին զանյայտ եւ զծածուկ գործսն Քրիստոսի՝ զհրաշակերտ եւ զբազմապատիկսն, որոց ոչ գոյ թիւ, առ ի զգուշանալ գալստեան Բանին Աստուծոյ եւ ընդունել ի դէպ ժամանակի զպատճառ փրկութեան մերոյ եւ սիրել զնա, եւ ընդունել զկեանս յաւիտենից եւ մի՛ հրէաբարու յափրութեամբ աստէն բեւեռել կամաւ՝ մատնելով զմերն այլոց զվիճակն երկնային:
Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ արժանապէս այրն Աստուծոյ, սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց սրբասէր կրաւնաւոր քահանայն տէր Յովհաննէս աթոռակալ այցելութեան հիւսական աշխարհի ստացաւ զգիրս աստուածաբան մարգարէիցն եւ զտառս Նորոց կտակարանաց զքրիստոսախաւս աւետարանութիւնս եւ զառաքելոցն սրբոց զԳործսն եւ զքարոզութիւնսն եւ զՅայտնութիւն ահագին տեսլեան սրբոյ աւետարանչին Յովհաննու՝ ի մի տուփ, շատ եւ յոլով ծախիւք զարդարելով խորհրկան նկարակերպութեամբ, ոսկիազարդ եւ երանգաներկ գունովք՝ ի սփոփանս |487ա| եւ ի զուարճութիւն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ոգւոյն առ յապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զբանն Աստուծոյ, մինչ զի ոչ տալ քուն աչաց կամ նինջ արտեւանաց յընթեռնլոյ զԳիրս Սուրբս եւ քննելոյ զխորս խորհրդոցն, որ ծածկեալ են ի նմա, որ եւ շնորհաւքն Աստուծոյ հասու եղեալ ամենայն մտաց գրելոց սրբոց՝ անտարակոյս լեզուաւ տայր զլոյս բանին Աստուծոյ ի սիրտ եւ յոգի ունկնդրաց, որ քաղցրութիւն ի քիմս իմանալոյն քան զմեղր բերանոյ: Որ եւ ժողովեալ գրեանս բազում մեկնչաց ի սրբոց հարանց բացայայտեալ զբոլոր Աստուածաշունչ գրոց մեկնութիւնս, եւ զի գրասէր գոլով ստացաւ զամենայն գրեալսն եւ անյագ փափագմամբ ընթեռնոյր, ուսանէր եւ ուսուցանէր ո՛չ միայն բանիւ, այլեւ արդեամբք ի գործ բերեալ արձանացուցանէր զուսեալսն ի գրելոց սրբոց: Յորում եւ ընդ բազում արդիւնարարութիւնսն զոր առնէր, արմատացուցեալ կանգնեաց ի վանս իւր տաճար երկնանման, գեղապաճոյճ, կամարաձեւ, գըմբեթայարկ, սրբագործ վիմաւք, ոսկեզաւծ գեղազանութեամբ տեղի անտանելոյն՝ ի հանգիստ անախտ կամացն Աստուծոյ եւ զենարան գառինն անմահի՝ անուանելով զնա Սուրբ Նշան, Ե. խորանաւք Թ.ն աշտիճանաւք յաւրինակ վերնոյն Սիոնի: Կարգեալ ի նմա սպասաւորս սրոբէանմանս, կուսակրաւնս եւ սրբամաքուրս, հրեշտակագեղս, զուարթապատկեր, անդադար բերանով եւ անհանգիստ բարբառով սպասաւորելով մշտամռունչ փառաբանութեամբ արարչին ամենայն արարածոց Աստուծոյ Հաւր եւ Յիսուսի Քրիստոսի եւ Հոգւոյն ճշմարտի, որում փառք ՛՛:
Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր եղբարսդ սիրովն Քրիստոսի, որք պատահիք հոգիաձիր տառիս եւ հանդիպիք աւգտութեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակի զերջանիկ կրաւնաւորն զտէր Յովհաննէս ստացաւղ գրոցս, զի յոյժ աշխատութեամբ եւ բազում հոգածութեամբ ջանաց յաւարտումն գրոցս՝ հանելով ինչս բազումս, մինչ յանգ հանեալ աւարտեաց, զոր Տէր Աստուած վայելեալ տացէ. ամէն:
Յիշեսջիք եւ զծնաւղսն նորին՝ զփոխեալսն առ Քրիստոս զպարոն Պարոնշահն եւ զտիկին (3 տող չգրած, յետոյ լրացնելու համար): Մանաւանդ զհարազատ եղբայր տէր Յովհանիսին՝ զսիրելին եւ զհամակարի զՂազար յիշեսջիք ի Քրիստոս, որ յամս յայս փոխեցաւ առ Տէր՝ թողեալ սուգ մեծ սիրելեաց ազգականաց իւրոց, եւս առաւել եթող տրտմութիւն անմխիթար տէր Յովհանիսին, զի եղբայր կամարար էր նմա եւ յամենայն գործս բարութեան կամակից, իբրեւ զգաւազան յենլի եւ որպէս ցուպ ի ձեռին, իբր զքաղաք ամուր եւ հաստատեալ թագաւորութիւն եւ ըստ Դաւթայ վայելուչ էր բնակելն նոցա ի միասին, քանզի եւ ինքն Ղազար այր գոլով, կատարեալ հաւատով սիրեաց զմիայնութիւն՝ հետեւելով կոչմանն Քրիստոսի, բառնալով յուսն զխաչն Տեառն, հոգացեալ զՏեառնէն միշտ եւ ոչ զաշխարհի, եղեալ մի ոգի միացեալ ի Տէր, լիեալ ամաց յիսնից բարւոք վարուք կեցեալ յաշխարհի վերափոխեցաւ յանդրանկաց խորանսն երջանիկն ընդ երանեալսն եւ թաղեցաւ պատուական մարմին նորա ընդ հովանեաւ նորաշէն սրբոյ տաճարին ՍուրբՆշանին, որում եւ բազում էր աշխատեալ նոյն ինքն Ղազարն՝ ի կանգնումն նորին տաճարի: Հուսկ յետոյ եթէ ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս զՍտեփանոս քահանայ, որ եւ ես աշխատեցայ ի սմա՝ մասն ինչ գրեցի զՆոր կտակարանս բովանդակ եւ զՍաղմոսն, բաց ի Յայտնութենեն, հրամանաւ տէր Յոհ[անիսին], եւ կատարեցաւ ձեռամբ բազմամեղիս:
Գրեալ էր Հին կտակարանսն յաշխարհն Փռանկաց՝ ձեռամբ աբեղայի միոջ՝ Առաքեալ կոչեցելոյ, ի քաղաքն Պաւլաւնիա, եւ կատարեցաւ ձեռամբ Ստեփանոս քահանայի՝ որդւոյ Նատերի՝ ի քաղաքս Կազարիա, որ եւ Խրիմ առձայնի ի թվականութեանս մերում ՊԺԷ. (1368), յետ երից ամաց անցելոյ առման քաղաքիս, յուրում եւ զկնի եկն սով սաստիկ եւ սատակեաց անհամար եւ անթիւ ոգիս, որ եւ գրելոյ անկար է:
3. 63ա (Գրիգոր ստացողի) Ո՛վ հայր հոգեւոր, յորժամ Երկրորդ աւրէնս ընթեռնուս, յիշեսջիր սրբամատոյց աղաւթս քո զԳրիգոր եպիսկոպոս՝ առաջնորդ երկրիս Հոնաց, որ ետ գրել զԳիրքս Սուրբ, եւ զգծողս ընդ նմին՝ միով Հայր մերիւ:
4. 218բ (Յովհաննէս ստացողի) Զստացաւղ Աստուածաշունչ մատենիս զՅովհաննէս իմաստախոհ կրաւնաւորն յիշեսջիք ի Տէր, զի յոյժ աշխատեցաւ ի ստուգաբանութիւն Սաղմոսիս, բազում աւուրս ի սուրբ վարդապետին Վարդանայ մեկնչէն զբառ, զբայ եւ զվերնագիր, եւ զտունք, զոր աստուածապաշտիցն յարմար թուի, եւ ետ գրել զսա ինձ՝ մեղապարտ գրչիս Ստեփանոսի, յիշատակ իւր եւ իւրայոցն, ի դաստիարակութիւն հոգւոյ, աստ եւ ի հանդերձեալն բարեխաւս առ Քրիստոս Յիսուս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
5. 484բ (Առաքել ստացողի) Տէ՛ր Աստուած Յիսուս Քրիստոս, Աստուա՛ծ մեր, ողորմեա՛յ ստացողի գրոցս Առաքել քահանայի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
487ա (1780 թ., նոտրգիր) Յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս ՍրբոյԱթոռոյնԷջմիածնի ծայրագոյն նւիրակ եւ Ռուսաց երկրի ամենայն հայոց ազգին առաջնորդ եւ ՆորՆախիջեւանայ հիմնադիր Սանահնեցի ԱրղութենցՇեօշբէգի որդի Յովսէփ արքեպիսկոպոսս՝ աշխատաւորս նորաշէն քաղաքիս Նախիջեւանայ եւ աստուածային տառիս, զոր ընկալայ ի գալն ի Ղռիմու, 1780 ամի փրկչին:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Աստուածաշունչ. գնեալ արդեամբք Յովսէփ արքեպիսկոպոսի Արղութեան ի Խրիմ: Գրիչն է Առաքել աբեղայ, գրեալ է ի Պաւլանիայ քաղաքի, յերկրին Ֆռանկաց, խնդրանօք եւ ծախիւք Յովհաննէս քահանայի՝ աթոռակալի հիւսիսային աշխարհի, ի թ. հ. ՊԺԷ. (1368), զարդարեալ վայելչանկար պատկերօք: Ունի յիշատակարան ի վերջն: Գրեալ ի մագաղաթի: Յիշատակ[արան] նորոգութեան՝ եր[ես] 193բ (թ. ՌՃԹ. 1660), յիշատ[ակարան] Յովս. արքեպիսկոպոսի Արղութեանցի՝ եր[ես] 487 (թ. 1780)», Պհպ. Աա՝ «357, 2705, ՊԺԷ. – 1368, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 2ա՝ «Այս եղեւ թվին Ռ[Ճ]ՂԵ.ին (1746) /// (ջնջուած) Մկրտիչըս առի, կարդացի», 50բ՝ «Ես Մկրտիչ»:
2706
|
ԿԱՖԱ |
ՌՃԺԷ.-ՌՃԼԸ. – 1668-1689 |
ԳՐԻՉ՝ Վրթանէս, որ եւ Վարդան երէց, Անանուն (212ա-43բ1): ԾԱՂԿՈՂ՝ Նիկողայոս երէց: ՍՏԱՑՈՂ՝ Վարդան արք. Կաֆայու (գրիչ թ. 672ա-6բ):
ԹԵՐԹ՝ 680+4 (կրկն.՝ թ. 104, 125, երիցս՝ թ. 126). չգրուած՝ 125գ, 677բ-80բ, 475ա, 476բ, 477ա, 478բ, 479ա, 480բ, 481ա, 482բ, 483ա, 484բ, 485ա, 487ա, 506ա, 519ա, 539ա, 648բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԾԶx12 (Ա 11, ԺԸ 12+2, ԺԹ՝ չիք, ԻԶ, ԻԹ 11, ԽԱ 24, ԾԴ 12+5)+8: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (20,9-19.5x12), քառասիւն (472ա-3ա): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 30ա, 213ա): ՏՈՂ՝ 45: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ վարդագոյն մետաքս, դռնակինը՝ ժամանակի ընթացքում՝ դեղնած, լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Դ (սկ.)՝ չգրուած մագաղաթ:
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Արարչագործութիւն (աւուրք 1-3)՝ 2բ, Արարչագործութիւն (աւուրք 4-6, վերջում նաեւ արարումն Եւայի)՝ 3ա, Աստուած ի չորեքկերպեան աթոռ, Արարումն Ադամայ եւ Եւայի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն ի դրախտէն՝ 3բ, Որդիք Յակոբայ՝ 30բ, Թագաւորութիւնք Իսրայէլի՝ 125դ, Պատմութիւն Դաւթայ՝ 296բ, Մատթէոս՝ 487բ, Մարկոս՝ 506բ, Ղուկաս՝ 519բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 539բ, Աւերումն դժոխոց՝ 558բ, Երկնային Երուսաղէմ (Քրիստոս եւ գառն Աստուծոյ ի վերայ չորեքկերպեան աթոռի եւ դասք հրեշտակաց)՝ 635բ, Տեսիլ Յովհաննու (Քրիստոս ի վերայ չորեքկերպեան աթոռի՝ գրկին գառ, աջ ձեռքը Մարիամ Աստուածածնի գլխին, ձախը՝ Գաբրիէլ հրեշտակապետի, որոնցից ցած 7 շարքով պատկերուած թագաւորք)՝ 643ա: Լս-յին. Իսահակ օրհնէ զՅակոբ՝ 15ա, Հայր Աստուա՞ծ՝ 30բ, Մովսէս եւ Ահարոն (թէ՞ Խորան վկայութեան, տակը Մովսէս եւ Հայր Աստուա՞ծ)՝ 51բ, Հայր Աստուած ի վերայ գահի, Մովսէս եւ Ահարոն՝ 65բ, Յեսու եւ Քաղէբ՝ 72ա, Բաղաամ ի վերայ իշու, սուսերով հրեշտակ՝ 76բ, Մովսէս՝ պատգամների գալարը ձեռքին՝ 84բ, Խօսէ Աստուած ընդ Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ՝ 100բ, Ծառից կախուած երկու թագաւոր՝ 103բ, Խօսէ Աստուած ընդ Յուդայ եւ որդւոցն Իսրայէլի՝ 111բ, Սամսոն պատառէ զերախ առիւծու՝ 118ա, Բոոս (՞) եւ Հռութ՝ 122ա, Ծնունդն Սամուէլի աղօթիւք մօրն՝ 124բ, Դաւիթ ի վերայ գահի, երկրպագող մունետիկ եւ Սաւուղ՝ 140բ, Աբիսողոմ կախեալ ի ծառէ, նաեւ ի վերայ ջորւոյ՝ 149ա, Դաւիթ ի վերայ գահի, առջեւը Զաբիտակ Սովմնացի եւ եղջերափողով ոմն՝ 154ա, Հրեշտակ եւ ծնրադիր Եղիա դիմէ առ Տէր՝ 170բ, Աստուած օծէ զՍողոմոն՝ 198ա, Եզրաս՝ 215ա, Կիւրոս արքայ ի վերայ գահի՝ 223բ, Յուդա եւ երկու եղբարք Նէեմայ՝ 229ա, Եսթեր ծնրադիր աղօթէ, վերն՝ աջն Աստուծոյ՝ 236ա, Յուդիթ, աջ ձեռքին սուր, ձախին՝ Հողոփեռնէսի կտրած գլուխը՝ 242ա, Տուբիթ եւ Տուբիայ՝ 249բ, Աղեքսանդր Մակեդոնացի սրով սպանանէ զթագաւոր ոմն՝ 255բ, Սողոմոն՝ 324բ, Ծնրադիր լուսապսակով թագակիր Հարսը դիմում է Քրիստոսին («Իջցէ եղբաւորդին իմ ի պարտէզ իւր եւ կերիցէ զպ[տուղ]») եւ Քրիստոս վերից պատասխանէ («Մտի ի պարտէզ իմ քոյր իմ, հարսն, կթեցի զըմուռս»)՝ 339բ, Բժշկումն Յոբայ (Աստուած եւ սատանայ, Յոբ եւ կին իւր)՝ 349ա, Եսայի՝ 361ա, Եզեկիա՝ 373ա, Ովսէ՝ 382բ, Ամովս՝ 386բ, Միքիա՝ 389ա, Յովէլ՝ 391ա, Աբդիու՝ 392բ, Յովնան ի երախ կիտի՝ 393ա, Նաւում՝ 394ա, Ամբակում՝ 395ա, Սոփոնիա՝ 396ա, Անգէ՝ 397ա, Զաքարիա՝ 398ա, Մաղաքիա՝ 402ա, Դանիէլ ի մէջ գբոյ՝ 404ա, Տէրն մատնեաց զՅովակիմ ի ձեռն Նաբուգոդոնոսորայ, Յովակիմ ի տաճարի լեզու քաղդեացւոց ուսուցանէ զթագաւորն եւ զխորհրդականաս իւր՝ 405ա, Դանիէլ եւ Նաբուգոդոնոսոր՝ 406ա, Երեմիա՝ 415բ, Աստուած խօսէ ընդ Երեմիայ՝ 429բ, Եզեկիէլ՝ 448բ, Տոհմածառ Յիսուսի՝ 488ա, 522բ, Աւետումն Յովսէփայ՝ 488բ, Երեք Մոգք՝ 489բ, Յովհաննէս Մկրտիչ եւ Յիսուս՝ 489ա, Յիսուս Քրիստոս քարոզէ, Պետրոս եւ Անդրեաս՝ 489բ, 507բ, Յովհաննէս Մկրտիչ՝ 495բ, 522ա, 540բ, Յիսուս Քրիստոս՝ 490աբ, 493ա, 493բ (երկիցս), 497բ (եւ գառն Աստուծոյ), 510աբ, 524բ, 529ա, 540բ, 542ա, 543բ, 544ա, 545ա, 545բ, 546բ, 548աբ, 549աբ, Ուսուցումն աշակերտաց՝ 490բ, 491ա, Յիսուս բժշկէ զբորոտն՝ 491բ, Յիսուս եւ ծնրադիր Մատթէոս՝ 492ա, Յիսուս եւ իշխան (որոյ աղջիկ մահացեալ էր)՝ 492ա, Յիսուս բժշկէ զկոյրս երկուս՝ 492բ, 499ա, Յիսուս ուսուցանէ ժողովրդեան՝ 492բ, 496բ, 511բ, 523ա, 525բ, 526ա, 527բ, 529բ, 530աբ, 531աբ, 534բ (երկիցս), 541բ, Յիսուս բժշկէ զդիւահարն՝ 494ա, 509բ, 528բ, Յիսուս եւ ժողովուրդ ի նաւ՝ 494բ, 508բ, 509ա, 526ա, 543բ, Յիսուս եւ աշակերտք՝ 495ա, 497ա, 498աբ, 500բ, 501ա, 503ա, 508բ, 511ա, 512ա, 542ա, 527ա, 528ա, 532բ, 534ա, 538ա (երկիցս), 543ա, 545բ, 548բ, 549ա, 550աբ, 553բ, 554ա, Յիսուս եւ կին քանանայի միոյ (որոյ աղջիկ այսահար էր)՝ 496ա, Յիսուս եւ հայր մի (որոյ որդին լուսնոտ էր)՝ 497ա, Յիսուս եւ անպտուղ թզենին՝ 499բ, 514ա, Յիսուս եւ փարիսեցիք՝ 500ա, 533ա, Յիսուս եւ սադուկեցիք՝ 500ա, Մարիամ Մագդաղենացի լուանայ զոտս Քրիստոսի՝ 502բ, 515բ, Յիսուս եւ երկու սուտ վկայք առաջի Կայիափայի՝ 503բ, Մատնութիւն՝ 504ա, 552ա, Յիսուս եւ աւազակք խաչեալք՝ 504բ, Պիղատոս եւ փարիսեցիք՝ 505ա, Մարիամ Մագդաղենացի եւ միւս Մարիամ գնան ի գերեզման՝ 505ա, Բժշկումն զոքանչին Սիմոնի 507բ, Յիսուս կոչեաց զՂեւի Ալփեայ՝ 508ա, Սերմնացան՝ 509ա, Բժշկումն դստեր ժողովրդապետի՝ 510ա, Բժշկումն խուլեւհամրի՝ 511բ, Բժշկումն այսահար տղայի՝ 512բ, Յիսուս օրհնէ զմանկունս՝ 513ա, 533բ, Յիսուս եւ երիտասարդ մեծատուն՝ 513ա, 528ա, Բժշկումն կոյր Բարտիմէոսի՝ 513բ, Յիսուս եւ սադուկեցիք՝ 514բ, Յիսուս ուսուցանէ ի տաճարի՝ 515ա, 535ա, 544բ, Երկու աշակերտք եւ այր մի, որ սափոր ջրոյ յուս ունիցի՝ 516ա, Յիսուս առաջի Պիղատոսի՝ 517ա, Աքաղաղ՝ 517ա, Յովսէփ Արիմաթացի ի Պիղատոսէ խնդրէ զմարմին Յիսուսի՝ 505ա, 517բ, 553ա, Յիսուս եւ Մարիամ Մագդաղենացի՝ 518ա, Աւետումն՝ 520բ, Մարիամ եւ Յովսէփ՝ 521աբ, Հովիւք՝ 521ա, Յիսուս եւ Սիմոն-Պետրոս՝ 523բ, Յիսուս բժշկէ զանդամալուծն՝ 523բ, Յիսուս եւ Ղեւի մաքսաւոր՝ 524ա, Յիսուս բժշկէ զծառայն հարիւրապետի՝ 525ա, Բժշկումն դստեր Յայրոսի՝ 526բ, Քրիստոս եւ աշակերտ (Տնտեսի առակը)՝ 532ա, Յիսուս եւ քահանայապետք՝ 535բ, Յովսէփ Արիմաթացի՝ 537բ, Հարսանիք ի Կանայ՝ 541ա, Օձակերպ գաւազան Մովսիսի (Պղնձէ օձը)՝ 541բ, Աղաւնակերպ Սուրբ Հոգի՝ 542ա, Յարութիւն որդւոյ թագաւորազնի՝ 542բ, Բժշկումն ի ծնէ կոյր՝ 546ա, Յարութիւն Ղազարու՝ 547ա, Քահանայապետք եւ փարիսեցիք՝ 548ա, Յուդա եւ քահանայապետք՝ 551բ, Յիսուս եւ կին շնացեալ՝ 554բ, Յակովբոս՝ 576բ, Պետրոս՝ 578բ, Յովհաննէս՝ 582ա, 643բ, Յուդա՝ 584բ, Պաւղոս՝ 593բ, 607ա, 611բ (եւ Աստուած), Սիրաք՝ 649ա, Ռուբէն՝ 657բ, Շմաւոն՝ 658բ, Ղեւի՝ 659բ, Յուդա՝ 661բ, Իսաքար՝ 664ա, Զաբուղոն՝ 664բ, Դան՝ 665բ, Նեփթաղիմ՝ 666ա, Գադ՝ 667բ, Ասեր՝ 668ա, Յովսէփ՝ 669ա, Բենիամին՝ 671ա: Խորան՝ 475բ-6ա (մէջը Եւսեբիոս՝ 475բ, Կարպիանոս՝ 476ա), 477բ-8ա, 479բ-80ա, 481բ-2ա, 483բ-4ա: Կիսախորան՝ 4ա, 126ա, 297ա, 488ա, 507ա, 520ա, 540ա, 559ա: Ճակատազարդ՝ 1ա, 27բ, 49բ, 64բ, 83ա, 99բ, 124բ, 139ա, 184աբ, 1 254բ, 272բ, 285բ, 292ա, 300ա, 303բ, 307ա, 310ա, 314ա, 317ա, 320բ, 324բ, 335ա, 336ա, 339բ, 341բ, 342ա, 349ա, 361ա, 382բ, 576բ, 657բ: Կիսախորան-ճակատազարդ՝ 30բ, 51բ, 65բ, 84բ, 100բ, 111բ, 122ա, 140բ, 154ա, 170բ, 198ա, 215ա, 223բ, 229ա, 236ա, 242ա, 249բ, 255բ, 273ա, 286ա, 339բ, 636ա, 649ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, տաճար, մէկ մոմով աշտանակ (509ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, կենդանագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ ոսկի, կապոյտ, կարմիր, կանաչ, նարնջի, մոխրագոյն, շագանակագոյն:
Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Թ-ԺԹ. դդ.. Մատենագիտութիւն, Գահիրէ, 1998, էջ 603:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի 3 կապիչներն ու գամերն ընկած, կաշին փոքր-ինչ մաշուած, դռնակի ստ. մասը հիմքից անջատ, դռնակի աստառը գունափոխուած-դեղնած, թ. 325-6ի, 648-9ի միջեւ 1ական թերթ կտրած-հանած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1.Ծնունդք – Նխ. 1աբ: Գլ. 1բ-2ա: Գիրք 3ա-27բ:
2. Ելք – Նխ. 27բ: Գլ. 27բ-30ա: Գիրք 30բ-49ա:
3. Ղեւտական – Նխ. 49աբ: Գլ. 49բ-51ա: Գիրք 51բ-64ա:
4.Թիւք – Նխ. 64աբ: Գլ. 64բ-5բ: Գիրք 65բ-82բ:
Ծնթ. 65բ ստ. լս., գրչից՝ «Ֆռէնկ համարն է ի յայս գլուխ ԼԶ. (36)»:
5.Բ. Օրէնք – Նխ. 82բ, Գլ. 83ա-4ա: Գիրք 84բ-99բ:
6.Յեսու – Նխ. 99բ, Գլ. 99բ-100բ: Գիրք 100բ-10բ:
7.Դատաւորք – Նխ. 110բ, Գլ. 111ա, Գիրք 111բ-21բ:
8.Հռութ – Նխ. 122ա, Գիրք 122ա-3բ:
9.Թագ. Ա. – Յռջ. 123բ-4ա, Նխ. 124աբ, Գլ. 124բ-5բ, Գիրք 126ա-39ա:
10.Թագ. Բ. – Գլ. 139ա-40ա, Գիրք 140բ-53ա:
11.Թագ. Գ. – Գլ. 153ա-4ա, Գիրք 154ա-69ա:
12.Թագ. Դ. – Գլ. 169ա-70ա, Գիրք 170բ-183բ:
13.Մնաց. Ա. – Նխ. 183բ-4ա, Գլ. 184աբ, Գիրք 184բ-97ա:
14.Մնաց. Բ. – Գլ. 197աբ: Գիրք 198ա-214ա:
15.Եզր Ա. – Նխ. 214աբ, Գլ. 214բ, Գիրք 215ա-23ա:
16. Եզր Բ. – Նխ. 223ա, Գիրք 223բ-8ա:
17.Նեեմի – Նխ. 228բ, Գլ. 228բ, Գիրք 229ա-36ա:
18. Եսթեր – Նխ. 236ա: Գիրք 236ա-42ա:
Ծնթ. 241բ ստ. լս., գրչից. «Եւ աստ կու մոլորին ի գլխնին ու առաջնի հայերնին ու ֆռանգին, որ իսկ չեն ի միաբանիլ եւ մինչեւ յիննս ղորդ կուգան»:
19. Յուդիթ – Նխ. 242ա, Գիրք 242ա-9ա:
20.Տովբիթ – Նխ. 249բ, Գիրք 249բ-54ա:
21.Մակաբ. Ա. – Նխ. 254ա, Գլ. 254բ-5բ, Գիրք 254բ-72ա:
22.Մակաբ. Բ. – Նխ. 272աբ, Գլ. 272բ-3ա, Գիրք 273ա-85բ:
23.Մակաբ. Գ. – Նխ. 285բ, Գլ. 285բ, Գիրք 286ա-91բ:
24.Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան) 292ա-3ա, Նխ. (Աթանաս Աղէքսանդրացի) 293բ, Գլ. 293բ-6ա, Գիրք 297ա-324ա (Ունի «Փոքր էի»):
– 293ա Կանոն ցագութեան սաղմոսաց – Առաջին ժամն ՀԳ. (73) սաղմոս... ԺԲ. (12) ժամն ԾԶ. (56) սաղմոս:
25.Առակք – Գլ. 324աբ, Գիրք 324բ-334բ:
26. Ժողովող – Նխ. 334բ, Գլ. 335ա-6ա, Գիրք 336ա-9ա:
27. Երգ երգոց – Նխ. 339աբ, Գիրք 339բ-41ա:
28.Իմաստութիւն – Նխ. 341աբ, Գլ. 341բ-2ա, Գիրք 342ա-8ա:
29. Յոբ. – Նխ. 348աբ, Նխ. (Աղիկառնացի) 348բ-9ա, Գիրք 349ա-59բ:
30.Եսայի – Նխ. 360ա, Գլ. 360աբ, Մարգ. 361ա-81բ:
31.Ովսէ – Նխ. 382ա, Գլ. 382բ, Մարգ. 382բ-6ա:
32. Ամովս – Գլ. 386ա, Մարգ. 386բ-9ա:
33. Միքիա – Գլ. 389ա, Մարգ. 389ա-91ա:
34. Յովէլ – Գլ. 391ա, Մարգ. 391ա-2բ:
35. Աբդիու – Գլ. 392բ, Մարգ. 392բ-3ա:
36. Յովնան – Գլ. 393ա, Մրգ. 393ա-4ա:
37. Նաւում – Գլ. 394ա, Մրգ. 394աբ:
38. Ամբակում – Գլ. 394բ-5ա, Մրգ. 395ա-6ա:
39. Սոփոնիա – Գլ. 396ա, Մրգ. 396ա-7ա:
40. Անգէոս– Գլ. 397ա, Մրգ. 397աբ:
41. Զաքարիա – Գլ. 397բ-8ա, Մրգ. 398ա-402ա:
42. Մաղաքիա – Գլ. 402ա, Մրգ. 402ա-3ա:
43. Դանիէլ – Նխ. 403բ, Գլ. 403բ-4ա Մրգ. 404ա-14ա:
44. Երեմիա – Նխ. 414ա, Գլ. 414ա-5բ, Մրգ. 415բ-442բ:
45. Բարուք – [Թուղթ] 442բ-4բ:
46. Ողբք Երեմիայ – 444բ-7ա:
47. Եզեկիէլ – Նխ. 447ա, Գլ. 447ա-8ա, Մրգ. 448բ-471ա (չիք ԽԴ. 22-31, ԽԵ., ԽԶ. 1-21, 470ա՝... եւ զայրի, եւ զհանեալ մի առնուցուն (ԽԴ. 22)շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին. եւ ահա գաւիթ առ գաւիթս (ԽԶ. 21):
– 471աբ Խաւսեցաւ Աստուած ընդ յԱդամայ Է. անգամ... ընդ Մաղաքիայ ԻԲ. (22) անգամ. փառք շնորհաւղին կատարելութեան. ամէն:
48. Թուղթ Եւսեբեայ – 475բ-6ա:
49. Համաբարբառ – 477բ-8ա, 479բ-80ա, 481բ-2ա, 483բ-4ա:
50. Մատթէոս – Նխդ. 485բ, Գլ. 485բ-6բ, Աւետ. – 488ա-505ա:
51. Մարկոս – Գլ. 505բ, Նխդ. 505բ, Աւետ. 507ա-518ա (ունի՝ 518ա «Յարուցեալ Յիսուս»):
52. Ղուկաս – Նխդ. 518ա, Գլ. 518բ, Աւետ. 520ա-38բ:
53. Յովհաննէս – Նխդ. 538բ, 554բ, Գլ. 538բ, Աւետ. 540ա-554բ (ունի՝ 554բ-5ա «[Իրք կնոջն շնացելոյ]»):
54. Գործք Առաքելոց – Անունք առաքելոց 555ա. Ցանկ 555ա, Յռջբ. 555բ-6բ, Գիր գլխոց՝ 556բ-8ա, Ընթերց. 558ա, Գիրք 559ա-76ա:
55. Յառաջաբանութ. թղթոցն Կաթուղիկէից – 576աբ (սկզբից 2 տող չգրած թողած՝ թերեւս զարդագրելու համար՝ Քան զիս արկի զանձս յաշխատութիւնս...):
56. Թղթ. Յակոբայ – Գլ. 576բ, Թղթ. 576բ-8բ:
57. Թղթ. Պետրոսի Ա. – Գլ. 578բ, Թղթ. 578բ-80բ:
58. Թղթ. Պետրոսի Բ. – Գլ. 580բ, Թղթ. 580բ-1բ:
59. Թղթ. Յովհաննու Ա. – Գլ. 582ա, Թղթ. 582ա-3բ:
60. Թղթ. Յովհաննու Բ. – Գլ. 583բ, Թղթ. 584ա:
61. Թղթ. Յովհաննու Գ. – Գլ. 584ա, Թղթ. 584աբ:
62. Թղթ. Յուդայի – Գլ. 584բ, Թղթ. 584բ-5ա:
63. Աղերս Եւթաղի – 585աբ:
– ԺԴ. Թուղթք Պօղոսի – Յռջբ. 585բ-8ա: Վկ. 588ա: Բովանդ. ընթրց. եւ վկթնց. 588ա-593ա:
64. Առ Հռոմայեցիս– Գլ. 593աբ, Թղթ. 593բ-600ա:
65. Առ Կորնթացիս Ա. – Գլ. 600աբ, Թղթ. 600բ-6բ:
66. Առ Կորնթացիս Բ. – Գլ. 607ա, Թղթ. 607ա-11ա:
67. Առ Գաղատացիս – Գլ. 611բ, Թղթ. 611բ-3բ:
68. Առ Եփեսացիս – Գլ. 614ա, թղթ. 614ա-6ա:
69. Առ Փիլիպեցիս – Գլ. 616ա, Թղթ. 616բ-7բ:
70. Առ Կողոսացիս – Գլ. 618ա, Թղթ. 618ա-9բ:
71. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Գլ. 619բ, Թղթ. 619բ-621ա:
72. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Գլ. 621ա, թղթ. 621աբ:
73.Առ Եբրայեցիս – Գլ. 622ա-2բ, Թղթ. 622բ-7բ:
74. Առ Տիմոթէոս Ա. – Գլ. 627բ, Թղթ. 628ա-9բ:
75. Առ Տիմոթէոս Բ. – Գլ. 629բ, Թղթ. 630ա-1ա:
76. Առ Տիտոս – Գլ. 631ա, Թղթ. 631աբ:
77. Առ Փիլիմոն – Նխդ. 631բ (կրկն.՝ 648ա), Գլ. 631բ, Թղթ. 632ա:
78. Առ Կորնթացիս Գ. – Պատճառ երրորդ Կորնթ.-ոց սրբոյն Եփրեմի՝ 632աբ, Գլ. 633ա, Թղթ. 633ա, 633բ-4ա: – Վերագիր, Թելադրութ., Նաւարկութ. – 634ա:
79. Յայտնութիւն Յոհաննու – Նխ.. 634աբ, Գլ. 634բ-5ա, Գիրք 636ա-42բ:
80.Հանգիստ Երանելոյն Յովհաննու Աւետարանչի – 643բ-4բ:
81. 644բ-8ա [Նախադրութիւնք թղթոցն Պաւղոսի] (գրչից՝ 644բ «Ո՛վ ընթերցողք սուրբ մատենիս, զի չորեքտասան թղթոյս Պաւղոսի զՆախադրութիւնքն ոչ էր գրեալ ի յաւրինակն, յետոյ գտեալ՝ ի տեղիս այս եդաք, եթէ իմանալ կամիս, այս է»):
ա. 644բ Նխ. թղթոյն Յակոբայ:
բ. 644բ Նխ. Պետրոսի Ա. թղթոյն:
գ. 644բ-5ա Նխ. Պետրոսի Բ. թղթոյն:
դ. 645ա Նխ. Յովհաննու Ա. թղթոյն:
ե. 645ա Նխ. Յովհաննու Բ. թղթոյն:
զ. 645աբ Նխ. Գ. թղթոյն Յովհաննու:
է. 645բ Նխ. թղթոյն Յուդայի:
ը. 645բ-6ա Նխ. Առ Կորնթացիս Ա. թուղթն:
թ. 646աբ Նխ. Առ Կորնթացիս Բ. թղթոյն:
ժ. 646բ Նխ. Գաղատացւոց թղթոյն:
ժա. 646բ Նխ. Առ Եփեսացիս թղթոյն:
ժբ. 646բա Նխ. Առ Փիլիպեցիս թղթոյն:
ժգ. 647ա Նխ. Առ Կողոսացիս թղթոյն:
ժդ. 647ա Նխ Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. թղթոյն:
ժե. 647աբ Նխ. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. թղթին:
ժզ. 647բ Նխ. Առ Եբրայեցիս թղթոյն:
ժէ. 647բ-8ա Նխ. Առ Տիմոթէոս Ա. թղթոյն:
ժը. 648ա Նխ. Առ Տիմոթէոս Բ. թղթոյն:
ժթ. 648ա Նխ. թղթոյն Տիտոսի:
ի. 648ա Նխ. Առ Փիլիմովն թղթին:
82. Իմաստութիւն Սիրաքայ – 649ա-657ա:
83. Կտակ ԺԲ. նահապետաց – 657բ-672ա
Տե՛ս ձեռ. 351, 266ա-79ա: ա/657բ-8բ: բ/658բ-9բ: գ/659բ-661բ: դ/661բ-4ա: ե/664աբ: զ/664բ-5ա: է/665բ-6ա: ը/666ա-7ա: թ/667բ-8ա: ժ/668ա-9ա: ժա/669ա-71ա: ժբ/671ա-2ա:
Ծնթ. բոլոր գրքերի համառօտ խորագրերը նշուած են ստ. լս-ներում:
Բ. 1. 348ա Յիշատակարան է [Տեառն Ներսէսի Լամբրոնացւոյ՝ Առակացն Սողոմոնի] («Ա-Ք»)– Աստուածեղէն Հոգովն ի սմա խաղաղութիւն անուն արքայ... քոյր կոչելով աստուածակառք, յաննիւթական տարեալ քաղաք):
2. 403աբ [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Ոտանաւոր ի կատարածի ԺԲ. մարգարէից] – Զոր մարգարէքս սպառնացան, / Երուսաղէմի յորժամ մեղան... զի զմարգարէիցս դարձին զբան, / վայելելոյ գտցուք արժան. ամէն եւ եղիցի:
Գ. 472ա-3բ [Վանական վարդապետի Համեմատութիւն Հին եւ Նոր կտակարանցն, ձեռ. 177, 1դ-2բ] – Երկինք՝ եկեղեցի, արեգակն՝ Քրիստոս եւ Աւետարանն... եւթանասուն եւ երկու թարգմանք՝ աստուածաբան վարդապետք:
Դ. 673ա-6բ Շարադրեցաւ բանս ըստ անուանց տառից՝ Վարդանայ եպիսկոպոսէ («ՎԱՐԴԱՆԻ Է ԱՍԱՑԵԱԼ, ԱՇԱԿԵՐՏ ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ ԵՒ ՈՐԴՒՈՅ ՅԵՆՈՎՔԱՅ ԵՒ ԱՆՆԱՅԻ, ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԵՐԿՐԻՆ ԿԱՖԱՅՈՒ ՔԱՂԱՔԻ ՄԻՋԻ. ԵՒ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ ԳԻՐԳՍ ՄԱՏՈՒՑԻ ՏԱՃԱՐՆ ՏԻՐԱՄԱՅՐ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ՝ ՅԻՇԱՏԱԿ ՀՈԳՒՈՅ ԻՄՈՅՍ». 1688 թ.) –
Վարդան եպիսկոպոս ծառայ Քրիստոսի
հայցեմ ընդ շնորհաբաշխ Հոգոյն ճշմարտի,
որ տայ փափագողաց պարգեւք համայնի,
արարչագործն Աստուած տայ ինձ տկարի:
Աստուած տացէ շնորհք սիրով խնդ[ր]ողի,
պարգեւք իմաստութեան ընդ մեծագունի,
հանճարք մակացութեան ընդ գաղափարի.
աստուածական խաւսքեր, բառեր նազելի:
Րամից կարգաւորաց յետնեալ ծառայի,
ամենեցուն ոտից հող եմ եւ փոշի,
յորժամ զգիրս ընթեռնուք ի սիրով սրտի,
զիս ի յաղաւթըս ձեր առնէք արժանի:
Դատաստանաւ քննէք ի ձերում միջի,
թէ մարդ որքան ապրի ի մէջ աշխարհի
եւ բազում փորձանաց, որ կու հանդիպի,
գոհութիւն Աստուծոյ եւ փառք տալ պիտի:
Արդարադատ մարդոյն աղօթքն է բարի,
ողորմութիւն եւ վարձքն է ընդունելի,
եթէ խոնարհ եւ հեզ Տեառըն նըմանի,
եւ իւր աւուր ծննդեանն հազար երանի:
Նըմանեցայ եւ ես անառակ որդի՝
հըպարտ, գոռոզ եւ չար ամբարտաւանի,
մեղայ գոչեմ առ Հայրն, Տէրն ողորմեսցի
եւ զիս ազատեսցէ ի չար վըտանգի:
Ի թուականիս հայոց հազարերորդի
եւ է վաթսուն եւ չորս թիւ աւելորդի (1615):
իմ ընծայման աւուրս ի յայսըմ ամի
եւ տանուտէրն տարոյն էր եկաւորի:
Եհաս իմ ժամանակ վեցերորդ տարի
եւ իմ բարի ծընօղքն զիս ետուն դպրի,
ութ ամ այլ ընթերցայ առ ոտըն ծերի,
Ներսէս անուն աւրհնեալ սուրբ քահանայի:
Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի,
որ զիս ուղիղ սըրտիւ եհան աւարտի
եւ ես եղէ իւրեան հոգեւորդի,
զինքն ամեն աղաւթից յիշատակեցի:
Սան Պեթրէ անուանեալ սուրբ եկեղեցի
եւ աշխարհամատրեան ազգաց ֆռանկի,
եւ շինութիւն սորա ի հետ պարըսպի,
աւագ խորանն էր ձեռն մեր հայոց ազգի:
Արդ, շնորհաբաշխութիւն եղեւ ի միջի,
տէր Խաչատուր անուն եպիսկոպոսի
չորս աստիճան ետուր ինձ անարժանի
եւ տասն եւ մէկ եղբարք հետս իմ կցորդի:
Ցանկացայ ընդ ուսումն հետեւիլ գըրի,
վեշտասան տարեկան ի չափ հասակի,
աւր աւուր ընթեռնուլ բան Հոմերոսի
առաւել զաւրութեամբ ըստանալ բարի:
Եւ ով ոք ընթանայ այս ճանապարհի,
յամենայն բարութեանց հոգւով զարդարի,
թէպէտ մէջ աշխարհի, որ է կենդանի,
զոր միշտ պայծառանայ եւ փառաւորի:
Այլ եւ քըսանամեան եղէ հասակի,
զԱստուած ապաւինեալ մըտաք ի նաւի,
հայրս եւ եղբայրս ի հետ եղաք երրորդի,
գնացաք Կոստանդինուպօլիս քաղաքի:
Լըցեալ թիւ կատարեալ մինչ ի մէկ տարի,
եհաս աւր ժամանակ հաւրըս վախճանի,
խիստ լալագին դիմօք հայրըս թաղեցի,
ղարիպութեան տեղիք զաւրհնութիւնն առի:
Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի,
եթէ զինչ գործեցեալ մեղքըն ջնջեսցի,
վերին արքայութեանն ժառանգորդ լինի,
եւ Քրիստոսի տեսոյն միշտ արժանասցի:
Շնորհօք Հոգւոյն Սըրբոյ զկեանս իմ անցուցի,
ի մէջ ըՍտամպօլի տարի մ’ այլ կացի,
վէմ մի հօրըս վերայ գերեզման դրի,
դարձայ Կաֆայ քաղաք, մօրըս գնացի:
Աւրհնեալ խըղճուկ մարիկս ուրախացուցի,
որ զիս ամուսնացոյց ի մէջ աշխարհի,
եւթն ութ ամսեան վերայ եղէ ես այրի,
արդարուկ ամուսինս իւր հողոյն տւի:
Կարողութեամբ փըրկչին մերոյ Յիսուսի
ելայ ի Կաֆայու միջէն աշխարհի,
դիմեալ ի յանապատ վանուց Սուրբ Խաչի,
յուսով եւ հաւատով երկըրպագեցի:
Եւ աբեղայ անուն տէր Զաքարիայի,
աշակերտեալ նըմա տումարականի,
գանձի գուներն որ կայ՝ զամեն դաս առի
եւ զիւր աւրհնեալ հոգոյն Աստուած ողորմի:
Րոտերս ի մէջ վանից Ե. տարի կացի,
զկնի եկի Կաֆայ՝ վանք Աստուածածնի,
առ ոտըն Խաչատուր եպիսկոպոսի
կըրթիլ աստուածաբանքն ի սիրով սրտի:
Տաճարապետն Աստուած եւ ինձ հաճեսցի
առնուլ լուծ եւ կապանք ծանրացեալ բեռի,
երկիւղալի դիմօք կարգ քահանայի,
հըլու եւ հըպատակ եւթն աստիճանի:
|673բ|Խաչատուր առաջնորդ Ղըրըմու երկրի
զիս ձեռնադրեաց իւրեան հոգեւոր որդի,
ի միասին կացաք քանի մի տարի,
յետոյ մաքուր հոգին եհաս վաղճանի:
Աբեթական զարմից մեծ թուականի
ՌՂ. եւ Ե. եւ աւելորդի (1657):
թաղումըն Խաչատուր եպիսկոպոսի
միաբան ասասէ՛ք Աստուած ողորմի:
Չարչարացեալ մարմնով ի մէջ աշխարհի
չարդարացեալ հոգւով զիս զուր կորուսի
յուսամ ես առ Աստուած Հայրն ամենայնի,
զիս բարի տեսութեանն առնէ արժանի:
Արագապէս փութամ յուսալով գրի,
փափաքանաւք ցանկամ քարտուղարի բարի,
բազում պաղատանաւք խնդիրք արարի,
եւ ըստ ասացելոյն հայցեա եւ գըտի:
Տէր Զաքարեայ անուն ժամուն Սուրբ Սարգսի
զիս ուսոյց մեծութեանս ի չափ հասակի,
եւ ես իւրեան բազում ողորմիս տուի,
եւ ընդ արքայութեանն ժառանգորդ լինի:
Ողորմութեամբ եւ Տեառն ամենազաւրի
գոհութիւն եւ փառք տամ համայն ստեղծ[ո]ղի,
զոր եւ ամենայն մարդ խնդրոյն հասանի,
բազում պաղատանօք ժտեալ եւ առի:
Ւիւծեալս երբ ցանկացայ հոգեւոր բանի,
նոյն ժամ ատենահաս Աստուծոյ առի
գոհութիւն հազար փառք փրկչին Քրիստոսի,
որ տայ զիւր խնդրողաց առատ եւ ձրի:
Րամից կարգաւորաց յետնեալ ծառայի
եմ անարժան ծառայ Յիսուս Քրիստոսի,
զձեզ աղաչեմ, եղբա՛յրք եւ հա՛յրք իմ բարի,
զիս անարժանի առնէք ձերում աղաւթի:
Երանի այնոցիկ, որ ցանկայ գրի
իմաստութեան բանի եւ հոգեւորի,
զերկնից արքայութեանն արժանի լինի
եւ յաւիտենականն միշտ վայելեսցի:
Պակասութիւնս է շատ բարեաց պատճառի,
մոլորեցայ մեղաւք ի մէջ աշխարհի,
խեղճ, անճարակ դիմօք զՏէրն աղաչեցի,
նոյն ինքն ազատեսցէ զիս չար վտանգի:
Իմաստութիւն մարդկան վերուստ իջանի,
յորժամ արտասուագին դիմօք պաղատի,
փութանակի առնէ պարգեւք բաղձալի,
իմաստութեան բանից հետեւող լինի:
Սուրբ Աննայի վանուց նորոգման տարի
Աստուածաշունչ գրել ըսկիզբն արարի,
ես՝ անարժան գոլով ի կարգ աբեղի
եւ երեսուն տարոյ ի չափ հասակի:
Կարողութիւն ուժեղ յամենայն իրի,
եթէ մարմնաւորի, այլ հոգեւորի,
երկու եկեղեցի երթայի գայի
հանապազ հոգեւորն ուրախանայի:
Ուրախութեան աւր էր տօնի սուրբ Զատկի
եկեղեցի գնալով մխիթարէի
Սիմօն իրիցու հետ խիստ սիրուն էի
Աստուած լուսաւորէ զիւր հոգին բարի:
Պաշտաւն եւ պատարագ մատուցանէի
Ի մէջ Սուրբ Գէորգայ քաջ զաւրավարի,
եւ եհաս վաղճանումն տէր Սիմեաւնի,
Հոգւոյ գալըստեան օրն մըտաւ մէջ հողի:
Որ ըզկընի սորա տասներկու տարի
միայնակ մընացի վանք Սուրբ Աննայի,
երկու հովու ջաղացք ես բանեցուցի
եւ Աստուած շինողաց հոգւոյն ողորմի:
Սուրբ Աննայի վանուց մէջ հայր վանաց էի,
եւ գիրք Աստուածաշունչ ես գրել տըւի
տէր Վարդան քահանայ Սուրբ Թորոս ժամի,
եւ նա ըսկիզբն արար միայն թուխ գրի:
Իմաստութեան շընորհք վանուց մէջ առի
անուամբ Յովակիմայ եւ սուրբ Աննայի
եւ բարեխաւսութեամբ նոր նահատակի
մանուկ սուրբ Պարոնլոյս իւր դամբարանի:
Եւ նահատակեցին ի մէջ Կաֆայի
տասնեւութ տարեկան ի չափ հասակի
պարծանք եղեւ ի մէջ մեր հայոց ազգի:
պայծառանայ հոգւով ահեղ ատենի:
Ւիւր ծընողացըն տանք Ռ. երանի
որ այսպիսի զաւակ ըստացան բարի,
աստեացս ելանելոյ վերին ժառանկին,
արքայութեան որդիք լինին արժանի:
Որ ունիցի զաւակ Տեառն ի Սիաւնի
եւ ընտանեակ նորա յԵրուսաղէմի,
այլ բազում յիշատակ Աւետարանի,
որ թողութիւն մեղաց փըրկութիւն լինի:
Րամից պաշտաւնէից Վարդան ծառայի,
սա յիշատակ հոգւոյն է անջընջելի,
ծախել յիշխանութիւն այլ ոչ ոք չունի
եւ եթէ յանդըքնի՝ նըզովեալ լինի:
Դատաստանն Աստուծոյ է անքըննելի
վըրէժ հատուցանելն է անպատմելի,
|674ա| ես մատուցի տաճարն մաւրըն Քրիստոսի,
որ հոգւոյս փըրկութեան յիշատակ լիցի:
Ւիւսեալ րամից մերոց ազանցս ամենի,
ծնողաց յԵնովքայ եւ մօրս՝ Աննայի,
քեռքս եւ յեղբարքս, թոռունքս եւ քըւերորդի
Աստուածատուր երէց, Մարտիրոս, Սարգսի:
Ով ոք Հայր մեղայիւ սոքա յիշեսցի,
եւ ինքն յիշեալ լինի մարանաթայի,
աջակողման դասուն դասակից լինի
եւ արդարոցն երամքն երթեալ խառնեսցի:
Յուսալով առ Աստուած խորհուրդ արարի
երթալ յԵրուսաղէմ սիրոյն Քրիստոսի
միշտ երկըրպագութիւն սուրբ գերեզմանի
եւ այլ տնաւրինական խորհըրդեանն տեղի:
Յորժամ մըտաք յերկիրն ի Հրէաստանի,
հոգւով, մարմնով եղաք ցընծալ բերկրալի,
էր նըմանակ վերինն յԵրուսաղէմի
Աստուածն ամենեցուն առնէ արժանի:
Երիցս եւ երանեալ սուրբ հայրապետի
Գրիգոր անուն արթուն եպիսկոպոսի՝
տեսուչ եւ առաջնորդ Ղըրըմու երկրի,
ի միասին մըտաք ի ճանապարհի:
Նոյն Վարդան աբեղայ Մարկոս աբեղի
պարոն տէր Սիմէօն եւ եղբայր Խաւչկի,
Ալէքսան, Մարտիրոս եւ երկու Եաւլչի,
Շահին Արիստակէս փոքրաւոր նոցի:
Որ եւ Ժ. կանայք եկին հետ մեզի,
խաւճա պարոն եւ իւր ծառայ Շահինի
եւ որդի Քրիստոստուր տէր Նիկողայոսի,
մին այլ Աւգսէնդ անուն որդի տէր Պապի:
Վէրոյ գրեալ անուանքս ընդ միաբանի
քսան եւ Ե. (25) ոգի լինի մահդասի
հազար հարիւր եւ եւթն հայ թուականի (1658):
եհաս վաղճան Գրիգոր եպիսկոպոսի:
Քսանեւչորս ոգիս ի ճանապարհի
որբ մընացաք ’ւ անտէր, անգըլխաւորի,
զինքն ամփոփեցաք գերեզման հողի,
Բերիայէ չորս աւուր Շեխու խանասի:
Արարիչն Աստուած հոգւոյն ողորմի
Գրիգորիոս անուն եպիսկոպոսի.
յետ թաղելոյն գնացաք ի Շամ քաղաքի,
հանդերձ ուխտաւորաւք ընդ ամենայնի:
Յորժամ մըտաք քաղաքըն Դամասկոսի՝
եկեալ էր առաջնորդն յԵրուսաղէմի.
բազում սիրով պատուեաց զմեզ յամենայնի,
եւ ես եղէ իւրեան հոգեւոր որդի:
Երկու ամիս նըստայ մօտ առաջնորդի,
յետոյ գնացի քաղաքըն Պաղեստենի,
Եղեազար անուն հոգեւոր տէրի
լուսաբուխ գերեզմանն երկըրպագեցի:
Ւ իւսեալ րամից դասուց քրիստոնեայ ազգի
եւ ով փափաքանաւք վառեալ սէր ունի
եւ Աստուած պատրաստէ յիւրում ծառայի
գալ երկըրպագութիւն սուրբ գերեզմանի:
Ամենայն քրիստոնեայք ծառայք անուանի,
եւ ես եմ անարժան ծառայ Քրիստոսի,
ոչ ունէի կարծիք սուրբ գերեզմանի,
իւր մարդասիրութեամբն արար արժանի:
Նոյն հայրապետըն մեր Կաֆայ քաղաքի
պատճառ եղեւ ինձ գալ յԵրուսաղէմի,
Աստուած զինքն արասցէ վերին արժանի
յիմանալի լուսոյն յԵրուսաղէմի:
Նախնեացն եւ ծնողացն Աստուած ողորմի,
զիւր հանգուցեալ հոգիքն առնէ արժանի,
յիւրում բարի տեսոյն մարանաթայի,
յերամք յաջակողմեան դասաւորեսցի:
Այլ եւ զկնի չուեալ միջէն Սաղիմայ,
գնացաք ի ճանապարհն Յոպպէ քաղաքի,
հանդերձ Աստուածատրոյ մեծ վարդապետի,
այլ վեց-եւթն աւր նըստաք ի տուն ձկնորսի:
Յորժամ մտաք քաղաքըն Հրեաստանի,
կնքեալ Սուրբ Յակոբայ դուռըն տաճարի
եբաց Եղիազար հրամանք փաշայի,
մըտեալ յերկըրպագել սուրբ Գըլխադըրի:
Ի սկըզբանէ էր վանքն լուսաւորչազգի
եւ հակառակեցան յոյնք ի հետ հայի,
կամեցան Սուրբ Յակոբն առնուլ յիւրովի,
բազում գանձ ցըրուեցին, եւ ի զուր տեղի:
Առաջնորդաց մերոց ի ճանապարհի,
ի միասին գնացաք քաղաք Բուզանդի
Աստուածատուր աւրհնեալ մեծ վարդապետի,
Եղիազար եւ վեհ անուն յորջորջի:
Ռամկաց եւ իշխանաց դասք քահանայի,
առաջնորդաց մերոց եւ պատրիարգի,
ի միասին մըտաք պաղատն արքունի
լալով, աղաղակաւ խիստ քաղցրագունի:
Արարչագործն Աստուած ստեղծօղն ամենի,
որ քաղցրացոյց ըզսիրտըն թագաւորի,
որ եւ լըսօղ եղեւ մեր ամբաստանի,
շնորհեաց սուրբ վանքըն մեր լուսաւորչազգի:
|674բ|Ջահիւք եւ լապտերօք եւ այլ ըզգեստուք լի,
բազում Աւետարանք եւ այլ գրեանքն ի,
զամենն լիակատար ժառանգ հայրենի,
սեպհականեաց ընդ մեզ աւրհնեալ հայազգի:
Նոր աւետում տացուք զմիմեանս ամենի,
գոհութիւին, փառք Աստուծոյ ամենակալի,
որ ազատեաց սուրբ վանքըն Գըլխադըրի
ի ձեռաց ատելեաց եւ յունաց ազգի:
Որում եւ ես մըտայ Կաֆայու նաւի
եւ ինն աւուր եհաս Կաֆայ քաղաքի,
հարց եւ եղբարց ետու աւետում բարի,
ուրախութիւն եղեւ մեր հայոց ազգի:
Րոտերս ի վանքն ելայ Սըրբոյն Աննայի,
կըրկին անգամ զուգեալ նոր զարդարեցի,
ի միասին բնակիլ հետ վարդապետի՝
Մինաս անուն՝ յերկրէն Բաբերդ քաղաքի:
Դասատուն կամեցաւ սահմանել բարի,
մըտօք հաւանեցաւ մընալ յայս երկրի,
ինքն էր հանդարտ եւ հեզ, իրաւադատի,
խորհուրդ ունէր հանել աշակերտ որդի:
Եւ ես մըտայ յիւրեան ընդ աշակերտի,
սկիզբն արարի ընթեռնուլ Աստուածաշնչի,
հինգ Մովսիսի գրեանքըն կատարեցի,
չար նախանձ շարժեցաւ մեր երկրի միջի:
Րամեալ քահանայից դասուցըն պարի
եւ խորհուրդ արարին հետ ժողովըրդի,
միջնորդով խօսեցան ընդ վարդապետի՝
չի կենալ վիճակին Կաֆայու երկրի:
Կակուղ բնութեամբ, խիստ հեզահոգի,
յորժամ լուեալ խորհուրդն ի ժողովըրդի,
մըտաւ ի նաւ, գնաց յիւրում գաւառի,
եւ անդեն վաղճանումն Բաբերդ քաղաքի:
Րաբունապետն Յիսուս Տէրն ամենայնի
հոգին արքայութեան առնէ արժանի,
որ միշտ եւ բարեխաւս ընդ մեզ լինիցի,
մեր բազում յանցանաց ներումն եղիցի:
Իսկ ըզկընի սորա միայն մընացի,
յուսով առ Աստուած աղաղակեցի,
որ տայ համբերութիւն եւ ինձ տըկարի
հասանիլ կըրթութիւն ընդ Հոմերոսի:
Նըմանեցայ Յեսու՝ որդոյ Նաւեայի,
յետնեալ մընացի մարգարէին Մովսէսի
եւ աղաչեմ զԱստուած Հայրն ամենայնի,
որ նոցա Սուրբ Հոգին բարեխաւս լինի:
Կարողութիւն տացէ ինձ անարժանի
լինիլ եւ հըմտանալ աստուածաբանի<ի>,
վառեալ աստուածային սիրոյն Քրիստոսի
Սուրբ Հոգին մաքրեսցէ զհոգիս խըղճալի:
Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր մաքրօղ երամի
եւ խնդրողաց բաշխօղ շնորհաբաշխ Հոգի,
աստիճանաւորաց տաս պարգեւք բարի,
որ լցուսցեն ըզկամքըդ քո հաճելի:
Ֆռանգաց յազգըն մեծ Հոռոմք անւանի,
հնագետ մարդիկ եւ հանճարեղք լի,
որ եւ հողոյն ազնիւ սահմանեն ոսկի
եւ այլ զանազանեալ յոլով կերպասնի:
Արդարադատ արքայն իւրեանց յերկրի,
տեղապահ գալըստեանն եւ Քըրիստոսի,
վիճակ առաքելոյն Պօղոս-Պետրոսի,
բազում իմաստուիւնք նոցանէ լինի:
Յորժամ եհաս հասակս Խ. (40) տարի
եւ ապաւինելով ստեղծօղն ամենի,
միշտ բարեխաւսելով սուրբ Աստուածածնի
եւ աւգնականութեամբ կենսատու խաչի:
Ողորմութեամբ նոցին Պօղոս-Պետրոսի
եւ շնորհատու ամլոյն սուրբ Կարապետի
եւ զամենայն խնդրեալս յԱստուծոյ առի.
գոհութիւն փառք տուողին փըրկչին Քրիստոսի:
Ւիւսեալ րամից գառանց մորթ ժողովեցի
եւ ըսկսա զուգել գործ մագաղաթի
տըւչութեամբ Աստուծոյ եւ աւարտեցի
Աստուածաշունչ եւ այլ Աւետարանի:
Քրիստոս ապաւինեալ սուրբ Աստուածածնի
վանուց մէջ կենալով եւ Է.ն Ը. (7-8) տարի
միայնակ սպասաւոր հայր վանաց էի
մինչեւ գալ Մարտիրոս քաջ վարդապետի:
Արդ, առաջնորդ անուն բովանդակ յերկրի
եւ ինքն էր աշակերտ մեծ վարդապետի
Աստուածատրոյ հովին յԵրուսաղէմի
եւ եկեալ բնակեցաւ վանուց Սուրբ Խաչի:
Ղրըմու երկրին կեցաւ Գ. Դ. (3-4) տարի,
ելեալ գընաց ի դէմ հոգեւոր տիրի,
առեալ գնացին քաղաքն Կոստանդիանոսի,
մաքառեցան յիրուր Սաղիմա վեհի:
Աբեթական տումարն թիւն էր Ռ.ի,
հարիւր եւ Ժ. եւ Է. եւ յաւելորդի (1169).
եւ ես մնացի վանուց մէջ Աստուածածնի
եւ աբեղայ անուամբ զկենաս իմ անցուցի:
Քաղաքավարութեամբ սիրով գրէի՝
գեղեցիկ մագաղաթ, գիրք կատարէի.
|675ա| մանկութենէ ի վեր մինչ յիսուն տարի
բազում առաջնորդաց սպասաւորեցի:
Իսկ Տէրըն մեր, ստեղծօղն ընդ իս քաղցրասցի
եւ բարեգութն Աստուած քաղցր աջաւք հայի
եւ սեփհական երկըրի ժառանգ հայրենի
ողորմական գըթով ինքըն հաճեսցի:
Մեծատունք եւ իշխանք եւ այլք փարթամի,
քահանայք, իմաստունք, ռամիկ հայ ազգի,
մեծ կոչում արարին եւ իւրեանց միջի
վիճակն ելաւ ի վերայ ինձ՝ մեղաւորի:
Ի յառաջագոյն դատօղ վանուց հայր էի,
այլ առաւելեցաւ ի հոգս աշխարհի,
եւ ես արժան չէի այս աստիճանի,
պա[տ]ճառն յեկեղեցաց եւ ի յանձս առի:
Ջերմեռանդ եւ սիրով կընքեալ ի թըղթի
եւ Համբարձման աւուր մըտայ ի նաւի
ինն աւուր շաբաթ աւր ելեալ Բիւզանդի
գնացի եւ Գէորգայ սուրբ եկեղեցի:
Ի միասին էաք առ ճանապարհի
Ա[ս]տուածատուր երէց իմ քըւերորդի,
հինք ամիս սպասաւոր եղեւ առ վեհի՝
մինչեւ դարձեալ եկայք Կաֆայ քաղաքի:
Եւ յուսալով Աստուած, մըտայ ի վեհի՝
Յակոբ կաթողիկոս հոգեւոր տէրի
եւ խոնարհեալ առ ոտն երկըրպագեցի,
հանդերձ կընքեալ թըղթերն իւրն մատուցի:
Ւիւսեալ րամից դասուց առաջին վեհի
եւ նոյն նման տեսայ սուրբ լուսաւորչի
սրբազան հայրապետ բազմեալ յաթոռի՝
եաւթանասունամեան, յերկրէն Ջիւղացի:
Արդարադատ եւ քաջ հաւտին Քրիստոսի,
հանուրց հայրապետաց պետ գերագունի՝
սըրբոյ առաքելոյն եւ Թադէոսի
մեր վիճակին հայոց յաթոռակալի:
Սեպտեմբերի ամսոյն շնորհաբաշխի
սըրբոյն Գէորգեայ քաջ զաւրավարի,
որ Սուլումանստըր մականուն կոչի
եւ կայսրին յաթոռոյ Կոստանդիանոսի:
Տընտեսագոյն նըստայ կարգ աբեղայի
եւ հինգ ամիս առ ոտն հոգեւոր տիրի
պատճառըն գալըստեանն Եղիազարի.
մինչ եկան հաշտեցան Պուրսա քաղաքի:
Որովհետեւ հանդէս արար գիշերի
հըսկումն եղեւ մինչ լոյս առաւաւտի,
Եւ մատոյց փըրկական սուրբ պատարագի
աւծումն եղեւ ի մէջ սըրբոյն սեղանի:
Ւիւսեալ րամից մանկանց եւ ժողովրդի
յայնչափ բազում էին, որ անթուելի,
նոյն աւրհնութեանն նոքա արժանի
յայն աւուր աւրհնութիւնն ի վերայ ձեր հանգչի:
Ա՛յ իմ եղբարք եւ հարք, որդի՛ք իմ բարի,
զձեզ աղաչեմ սիրով եւ ուղիղ սըրտի,
զիս ի յաղաւթըս ձեր յիշէ՛ք հաճելի,
դուք Քրիստոսէ յիշիք մարանաթայի:
Ծառայ եմ չար եւ վատ եւ անպիտանի
եւ առաջնորդ երկրին Կաֆայ քաղաքի,
մատեան’մ Աստուածաշունչ տաճարն մատուցի
տիրամաւր միածնի Սուրբ Աստուածածնի:
Առեալ եւ զաստիճան եպիսկոպոսի,
Եւ եւթն աւուրբ պատարագեցի
Եւ ոչ ինձ են կամաւ հրամանաւ վեհի
եւ աջըն համբուրեալ ճանապարհ մըտի:
Շնորհօք Հոգւոյն Սըրբոյ մըտայի ի նաւի,
եւ Աստուած աջողեաց ի հետք ուղղակի
եւ ութ աւուր եհաս Կաֆայ քաղաքի
ի յաւուր վերացման տաւնըն Սուրբ Խաչի:
Որդիք մեր հոգեւոր Կաֆայու երկրի
յորժամ լուան զգալուստ ի մերում նաւի
ուրախութիւն եղեւ ընդ իւրեանց միջի
արք եւ կանայք ելան միաբան ոտի:
Ւիւրաքանչիւր առնեն ցընծութեամբ տօնի
քահանայք եւ իշխանք աւուր պատշաճի
մատուցանէն ընծայք եւ պարգեւք բարի
ամենայն բարեկամք, որդիք սիրելի:
Նըմնապէս մեծին սըրբոյն Ներսէսի
այսուհետեւ հովուեմ զհօտըն Քրիստոսի,
պարտ է արդարադատ շարժել յատենի,
Տէրն կարողութիւն տայ իմոյս տըկարի:
Չարեաց ճանապարհէ դարձուսցէ բարի,
սըրբոց առաքելոցն առնէ արժանի,
նըման հայրապետացն ճարտարասանի
եւ արդար երամոցն առ հոգեւորի:
Գալըստեանն Քրիստոսի ահեղ ատենի
եւ համարձակ խաւսիմ ի մէջ հանդիսի,
ահա ես եւ մանկունքս իմում այս կերպի
եւ զոր ետուր Տէր ինձ ի ժամանակի:
Ի թուականիս հայոց Ռ. հարիւրի
է ինն եւ տասներրեակ է աւելորդի (1671):
դեկտեմբերի եւթնում աւուր շաբաթի
աւանդումն է աւրհնեալ եւ մաքուր հոգի:
|675բ|Րոտեալս յորժամ լուայ խապար բօթալի
վաղճանումն յԵրուսաղէմայ սուրբ հայրապետի
Աստուածատուր անուն հրեշտակն ի մարմնի
եւ էր հայոց պարծանք ի մէջ աշխարհի:
Գիտաց հոգւով սըրբով իւրում վախճանի
երիս աւուրց նըստաւ ի վերայ մահճի,
Սաղիմայ միաբանքն կոչեաց առաջի,
զանազան աւրհնութիւն մատոյց ամենի:
Սկիզբն եդիր մեծի Կօստանդնիպօլսի
մինչեւ ի ըՍպահան յամենայն երկրի,
թէ աւրհնութիւն եւ այլ թողութիւն լինի
կարգաւորաց, ռամկաց, յաշխարհականի:
Մեծին տեառն Յակոբայ կաթուղիկոսի
նոյնպէս եհաս աւրըն վախճանի,
եկեալ էր ի յերկիրն Կոստանդիանոսի,
հանգեաւ խաղաղութեամբ սուրբ, մաքուր հոգի:
Արդարադատ, խոնարհ եւ հեզահոգի,
չարեաց էր համբերող, բարին կատարի,
նմանակ ծերունոյն սուրբ Սիմեաւնի,
ամենցուն մատոյց աւրհնութիւն վերջի:
Տեառն Յակոբ հանուրց հայրն հեզ էր ու բարի,
նորա խոնարհութիւնն էր խիստ գովելի,
հեզութեամբ շարժողին բանն յաջողեսցի,
ժամանակն եւ յաւուրքն յոյժ երկարեսցի:
Որ եւ մեծ բարութիւն իջաւ ի յերկնի,
որ քաղցրացոյց ըզսիրտըն դադաւորի,
նմանակ փաշայի եւ բռնաւորի,
ամենեցուն սըրտերն եղեւ հաճելի:
Ւիւսեալ րամից թուրքերն միաբան եկին,
եկեղեցեաց զաւերն զամենայն տեսին,
գըրեալ թըղթով, կնքով հըրաման տըւին,
շինել եկեղեցիք նորոգման վերջին:
Ցընծալով բերկրեցաք զուարճացեալ սրտի,
գոհութիւն Ռ. (1000) փառք տըւողին բարի
եւ ընդ եկեղեցիք հաստատ նորոգի
մերում ժամանակի հազար երանի:
Ի սկըզբանէ հիմանց սուրբ եկեղեցի
պատճառ եղաւղք շինօղքն ի սիրով սրտի
լինին արքայութեան որդիք արժանի
եւ ժառանգեն վերինն յԵրուսաղէմի:
Տաճարն տիրամաւր Սուրբ Աստուածածնի
ըսկիզբն արարի զուգել գումբեթաձեւի
ամրածածուկ վիմօք կատարեալ բարի
եւ տեսողացն եղեւ որպէս աղաւնի:
Աստուած ողորմութեամբ հիմունս արկ երկրի
եւ ստեղծեալ ըզմարդն ժառանգ հայրենի,
եւ քաղցրանայ յիրում ապաւինողի՝
հաւատով եւ յուսով երկըրպագողի:
Ճըշմարիտ հաւատով սիրով խնդրողի
հայցեցաք ի Տեառնէ փըրկչին Քրիստոսի,
որ ետուր զաւրութիւն քրիստոնեայ ազգի,
կըրկին նորոգեցաք վեց եկեղեցի:
Ամենայն ժողովուրդքն Կաֆայու երկրի
բարի խորհուրդ արարին եւ իւրեանց միջի
գեղեցկաշէն զուգել սուրբ եկեղեցի
դատեցան եւ հանին ի գլուխ աւարտի:
Րոտերս ’ւ իւթականի մարմնոյս հասակի
ըստ ասացելոյն Դաւթի ամ եւթանասնի
կըրկին անգամ զուգել վանք Աստուածածնի
հազար հարիւր Լ. եւ այլ չորս (1685) թուի:
Նորագոյն պարըսպներ, փռներ, օճախնի,
եւ պակաս մընացեալն նոր կատարեցի,
զանազան կերակուրն իւր միջերն եփի,
ուտեն եւ գոհանան եւ տան ողորմի:
Տեառն Յակոբայ վեհի հաւրս յիշատակի,
ով ընթեռնու յիշէ Սուրբ Հոգին բարի
Քրիստոս զինքն յիշեսցէ մարանաթայի
զամենայն գործեցեալ մեղքըն ջընջեսցի:
Ի թուականիս հայոց հազար հարիւրի
քսան եւ ինն թիւ ե՛ աւելորդի (1680):
վաղճանումն է նորին սըրբազան վեհի
սուրբ հոգին բարեխաւս միշտ լինայ մեզի:
Րամից հայրապետաց մէջըն գովելի
Մարտիրոս վարդապետն եւ Ղըրըմեցի,
Աստուածատրոյ մեծին եւ աշակերտի
սուրբ յԵրուսաղէմայ եւ հայրապետի:
Արդ, քաջութիւն սորա եւ անպատմելի
եւ իմաստութենէ անբաւելի.
պատահեցաւ երկիրըն յԵգիպտոսի
եւ անդ է վաղճանումն եւ գերեզմանի:
Մեծ վարդապետ էր սա ի վերայ երկրի
բազում վնաս բաներ առնէր իւրովի,
աենեւին չգտաւ օգուտ մի բարի,
մինչեւ եկեալ եհաս վերջին պայմանի:
Այլ երեսուն տարոյ աբեղայ կարգի
Աստուածաշունչ գրի սկիզբ արարի
մինչեւ Հ. (70) տարոյն որ հասի՝
հազիւ Աստուածաշունչս կատարեալ տեսի:
Յորժամ կատարումն եղեւ թուխ գըրի,
գիրքս ոսկով ծաղկելոյ տարակուսէի,
|676ա| տիւ եւ գիշեր զԱստուած աղաղակեցի,
եհաս ատենահաս իմոյս տըկարի:
Րոտեալ Աստուածասէր քրիստոնեայ բարի
մահդասի Յովհաննէս անուամբ կոչեսցի,
ինքն էր խոնարհ եւ հեզ եւ առաքինի,
հաճեցաւ ծաղկել տալոյ զարդարեալ ոսկի:
Ամենագութն Աստուած հոգւոյն ողորմի,
զիւր գործեցեալ յանցանքն ջնջեալ մաքրեսցի,
յերկնից արքայութեան արժանի լինի
ի հասանել վերինն յԵրուասղէմի:
Սրբոյն Ստեփաննոսի սուրբ կարապետի
եւ բարեխաւսութեամբ սուրբ Աստուածածնի
կատարեցաւ մատեանս Աստուածաշընչի,
յիշատակ Վարդանայ եպիսկոպոսի:
Տիրամաւր տաճարին Սուրբ Աստուածածնի
եւ իմ յաւժար կամովս հոգոյս մատուցի
աթոռակալ վանից եւ առաջնորդի
սեփական յիշատակ եւ անջընջելի:
Ողորմիս հանողի, զհոգիս յիշողի,
մեղացըս թողութիւն յօժար խընդ[ր]ողի
զինքն արասցէ Աստուած իմաստուն, բարի
եւ ի ծերութեան խորին հասանի:
Ւիւթական մարմինս է հող հողոյն մտանի,
զհոգիս երթայ մեղօք առ ճանապարհի,
Աստուծոյ օգնութիւնն շուտով հասանի,
բացակա արասցէ օդական դիւի:
Այլ եւ երթայ խառն ի երամոց դասի
եւ բազմագութն Աստուած ամենակալի,
յորժամ կոչեսցէ մարանաթայի,
քաղցր ձայնիւ կոչէ ի յաջակողմի:
Ծառայ եմ Տեառն Աստուծոյ փրկչին Քրիստոսի,
որ տայ կարողութիւն իմոյս տըկարի,
տըւչութեամբ Սուրբ Հոգւոյն, որ շարադրեցի
գեղեցիկ, անուշիկ գոյնս Յովասափի:
Աստուածաշունչ մատեանս ծաղկաւղ
շնորհալի Նիկողայոս երեց անուամբ կոչեսցի
ի ծերութեան ժամուն չափեալ հասակի
առ ոտըն Սուրբ Սարգիս քաջ զաւրավարի:
Ծառայական կերպիւ սիրոյն Քրիստոսի
խիստ ուղիղ դատեցաւ ի վերայ մատենի,
զինքն արասցէ Աստուած անփորձ ի յերկրի
աստեացս ելանելոյ զհոգին մաքրեսցի:
Նա եւ փառըս տացուք ըզՀայրն անեղի
եւ գոհութիւն մատուսցուք Որդոյն միածնի
եւ Սուրբ Հոգւոյ նորա շնորհաբաշխողի,
Երրորդութիւնդ աւրհնեմք միասնականի:
Ի միւսանգամ գալուսդ՝ յորժամ գաս երկնի
եւ դատեսցես զհոգիսն յիւրաքանչիւրի
եւ ով ոք դատեսցի ի վերայ մատենի,
զինքն արասցես անբիծ՝ որպէս զաղաւնի:
Յորժամ եղէ հասակ երեսուն տարի,
աչաչըս զաւրութեան լուսոյն ատենի
սիրով եւ հաւատով ըսկիզբն արարի
գըրել Աստուածաշունչ գործ մագաղաթի:
Ի ձեզ պատուիրելով խըրատեմ բարի,
ով պատահողք եղբարք այս սուրբ մատենի,
քանի որ կենդանի էք մէջ աշխարհի,
լաւկեկ խընամք տանիլ գիրքըս պահեստի:
Շընահաւոր լինայ ձեզ ընթերցողի
եւ բարով վայելէք ի ձերում միջի,
դուք բազում ժամանակ ապրիք ի յերկրի
եւ սիրով ընթեռնուք ի մէջ աշխարհի:
Արդ, պաղատիմ ես ձեզ եղբարք իմ բարի
որպէս եւ ես սիրով ձեզ պատուիրեցի՝
Հայր մեղայիւ յիշէ՛ք զիս ի յատենի,
եւ դուք լինիք յիշեալ մարանայթայի:
Տէրըն տերանց առ ձեզ հովանի լիցի
եւ պահեսցէ զձեզ անփորձ ի չարի,
որ զիս յիշատակէ՛ք մէջ պատարագի
եւ փոխարէն առնուք դուք ընդ Քրիստոսի:
Աստուածաշունչ մատեանս առ սուրբ տաճարի
եւ հաստատուն մընայ մէջ Աստուածածնի,
ով ոք համարձակի եւ հանել կամի,
խընդրեմ ի յԱստուծոյ շուտով պատժեսցի:
Կենդանութեանս իմում խիստ դատող էի,
գըրի, մագաղաթի հետեւող էի,
գոհութիւն Աստուծոյ եւ փառք տըւողի,
սէրըս լցաւ կարաւտս եւ փափագս առի:
Հոգւոց ննջեցելոց յիշատակ լինի,
հաւրըս՝ Ենովքայ եւ մաւրս՝ Աննայի,
պապերուս, մամերուս եւ այլ մեռելի,
որ չեմ հըմուտ անուանց՝ Աստուած ողորմի:
Որ եւ Լուսիկ եղբայրս, քեռս Մարիամի,
որդոյ Աստուածատուր ժիր քահանայի.
Մարտիրոս եւ Սարգիս որդւոց ընդ նոսին
արքայութեանն լինին ժառանգ հայրենի:
Գալըստեան Քրիստոսի ահեղ ատենի,
յորժամ փողըն հընչէ ի հրապարակի,
պաղատանս առ Աստուած միշտ ժամանեսցի,
զիս արժանի առնէ իւր աւրհնեալ ձայնի:
|676բ|Ւիւսեալ եւ հայրապետք հարց հոգեւորի,
Խաչատուր պարոնտէր եւ Գրիգորի,
Ներսէս անուն աւրհնեալ սուրբ քահանայի,
սոցին մեղքըն ջընջեալ մաքրեալ քաւեսցի:
Ողորմած բազմագութն Աստուած յամենայնի
հանապազ կու ջանայ մարդկան ծառայի,
զըղջալ, խոստովանիլ չար ճանապարհի,
մեղայ գոչեմ նըման եւ անառակի:
Յոյս իմ առ Աստուած իւր սէրըն բարի
եմ անառակ որդի, հալըս խըղճալի
եւ միշտ կու տագնապիմ բարութեան վերջի
եւ զիս որդիութեան առնէ արժանի:
Ի ծնընդենէ մարմնոյ փըրկչին Քրիստոսի
Հազար եւ վեց հարիւր եւ Ղ. (1690) թուին
ապրիլի ԺԵ. (15) աւուր սուրբ Զատկի
եւ վերադիր տարոյն վեցերորդ թուին:
Մէջ Քրիստոսի ծնընդեանն ի սուրբ Գրիգորի
Երեք Ճ.ամեան երկոտասանի (312),
անտի հայ թուականն եւ երկերիւրի
քառասուն եւ մէկ (312+241=553) թիւ է աւելորդի:
Որ եւ յԱդամայ վեր մինչեւ Քրիստոսի
հինգ հազար կատարեալ եւ Ճ. թուի
այլ եւ ՂԸ. թիւ աւելորդի (5198):
եւ իմաստուն եղբայր սիրելի բարի
Յորժամ լինելութեան ըսկիզբըն աշխարհի
յեբրայեցւոց ազգաց մեծ թըւականի
եւթըն հազար հարիւր Ժ. երեք (7113) թուի
այսպէս իմա՛ հոգի եղբայր սիրելի:
Սա յարմարեալ մեծի հայ թուականի
հազար հարիւր երսուն եւ եաւթըն (1688) թուի.
ասացեալ Վարդանայ եպիսկոպոսի,
առ ոտն Կաֆայու վանք Աստուածածնի:
Ե. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ 1780 թ., շղագիր
677ա [Ժամանակագրութիւն Յովսէփայ Արղութեանց. 1331-1780] – ԷՃՁ. (1331) թուին հայոց, մեր ազգն յԱնւոյ թագաւորական քաղաքէն մերմէ ելեալք բռնութեան թաթարաց եկեալ են ի Հաշտարխան, եւ անտի ի Ղռիմ եւ յամս ԴՃԾ. (450) անդ են մնացեալ վանօրէիւք եւ եկեղեցեօք:
Թիւն ՌՄԻԷ. (1778) մեծ [կ]այսերուհին Ռուստաց Եկատարինէ երկրորդ /// մեծի յաղթութեանն օսմանցւոց զամենայն քրիստոն[եայսն] էհան ի Ղռիմու եւ եբեր ի յերկիրս Ռուստաց, [ի ծովն] Ազովու՝ հայք եւ յոյնք:
Թիւն 1779 յամի կե[նարա]րին Դիմիտրի Ռոստով կոչեցեալ տեղին յետ ազգին հայոց հաստատուն հրովարտակաւ եւ ողորմութեամբ, եւ մեք անուանեցաք զքաղաքն Նախիջեւան:
Թիւն փրկչին 1781, ապրիլի ԻԱ. (21) արկաք զհիմունս քաղաքիս Նախիջեւանայ, օծանելով զչորս քարինս անուամբ չորից աւետարանչացն եւ եդաք ի չորս կողմն քաղաքիս:
Ի սոյն թուոջս օծաք մէկ փայտեայ եկեղեցի յանուն Սուրբ Աստուածածնին եւ երկուք եկեղեցեաց հիմն արկաք յանուն Սուրբ Համբարձմանն Քրիստոսի եւ Սրբոյն Նիկողոսի արդեամբ լուսանկար մօրն մերոյ Սուրբ Աթոռոյն Էջմիածնի եւ յայլ հոգեւորականաց:
Աշխատանք մեր ի վերայ քաղաքիս ի սկզբանէ մինչեւ հիմնարկութինն կարօտի այլոց պատմագրաց, մեք զթիւս զայս նշանեցաք, վասն տեղեկութեան ապագայիցդ, գիտացեալ այսու զմեր տաժանելի գործն, յիշեսջիք ի յաղօթս ձեր զՍանահնեցի Յովսէփ արքեպիսկոպոսս Արղութեանց եւ զհոգեւոր ծնօղն իմ՝ զտէր Սիմէօն կաթողիկոսն ամենայն հայոց եւ զնորոգ լուսաւորիչն ազգիս մերոյ, եւ զմարմնաւոր ծնօղսն իմ զՇիօշբէգն եւ զՔէթէվանն. յիշողացդ եւ յիշեցելոց ողորմեսցի Տէր. ամէն:
Ի 1780 թուին փրկչի եւ ի մերս ՌՄԻԹ. (1780) մեծ կայսերուհին շնորհեաց մեզ խաչ եւ պատկեր պարանոցի մեծագին եւ կարգեաց ռոճիկ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ
1. 293ա (1129 թ-ից յետոյ) [Ո՛]վ աստուածասէր, սիրելի եւ ցանկացաւղ, ցանկալի եւ քան զական պատուականի Սուրբ Հոգւոյն նուագի բաղձալի բանիցդ Դաւթի, զայս իմա՛, զի բազումք բարբանջեն այլ ընդ այլ եւ այլ եւ այլ զաստուածասահման եւ Քրիստոսազարդ սաղմոսդ եւ ղաւղաջեն թիւր ընդ թիւր անմտառութեամբ, մանաւանդ թէ անուսումնասիրութեամբ: Եւ զի՞նչ կայ նման սաղմոսիս աղերս առ Տէր, զի ահա ամենայն կեանք մեր սովաւ աւարտի, թէ՛ խաչ աւրհնի, թէ՛ եկեղեցի, թէ՛ ժամահար, թէ՛ նոր գիրք, թէ՛ միւռոն, թէ՛ պսակ, թէ՛ մեռելթաղ, թէ՛ տաւնախմբութիւն եւ թէ՛ բովանդակ տնաւրինական բանք տնտեսութեան Որդւոյն Աստուծոյ: Եւ ահա պատուի բանք մարգարէին Դաւթի ի հրեշտակաց եւ ի Տեառնէն հրեշտակապետաց: Նաեւ ամենայն հաւ|293բ|ատացեալք ի բերան ունին զայդ նուագդ իբրեւ զստին դիւրադիեցուցիչ մաւր՝ ի քիմս ստնդիեաց: Եւ ո՞ր բերան կարէ կանգուն կացուցանել զգովասանութիւն դորին, այլ որ արբ ի սիրոյ սիրոյն, նա միայն գիտէ զճաշակ քաղցրութեան սորա: Բայց սաստիկ ծռեցաւ ճշգրիտ բանքդ ի ձեռն անփութութեան գրագրաց եւ թուլութեան ուսումնաւորաց: Զոր եւ վերահասու եղեալ մեծ իմաստասէրն հայոց հոգեխառն վարդապետն սուրբ Յովհաննէս մականուն Սարկաւագ, որ ի գերահռչակ ի սուրբ ուխտն ի Հաղբատ եւ գտեալ ի յարկեղ սուրբ վարդապետացն եւ թագաւորաց զթարգմանչագիր սաղմոսարանն, եւ պարապեալ ի յայնմ աւուրս բազումս, ի լոյս էած զգանձն ծածկեալ եւ եբաց զխցեալ աղբերն, եւ ցրուեաց ընդ ամենայն սահմանն Հայաստանի զայս աւրինակս: Եւ այդ նշմար սեւակի, որ ծրի յառաջիկայդ, յայն աւրինակէն է, հաստատ ուսի՛ր եւ յիշեա՛ զմեզ աղաւթիւք:
2. 473բ-4բ (1295 թ.) Յիշատակարան թագաւորին Հեթմայ – [Ո]ր ծառայեալս եմ բիւր ախտից,
Կապեալ տոռամբ չար շղթայից,
Առ ի մեղաց գոլով տիրեալ,
Եւ ներհակաց ներքոյ անկեալ...
Յաւրհնեալ ըզնա ընդ Հօրն իւրում,
Եւ ընդ Հոգւոյն իւրոյ Սըրբում
Միշտ եւ յաւետ եւ յապառնում՝
Զերիսն ի մի բնութեան նոյնում:
Ծնթ. Տե՛ս ձեռ. 180, 561բ-2ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. 170ա Աւրհնեալ է Աստուած, որ տայ մարդկային բնութեանս այսչափ շնորհ մեծամեծս, զի ոմն մեկնէր բանագէտ, ոմն գրէր գրագէտ, որ///(չշարունակուած):
197բ (գրչի. կցագիր) Վարդանէս:
2. 254ա Ինձ ողորմել անարժանի / Վրդանէս անուն փցուն գրչի, / Որ թողութեան չեմ արժանի, / Տխեղծ մատամբ շարագրեցի:
505բ (Նոտրգիր) Գրեցաւ սա ի յամի / Թվին Ռ. եւ Ճ.-ի եւ ԺԷ. (1668) այլ աւելի, / Տգեղ ձեռամբ Վրթանիսի, / Զձեզ աղաչեմ սիրով սրտի, ով սուրբ եղբարք ընտրեալ սեռի, / Յորժամ պաշտաւն կայք աղաւթի, / Յիշեցէ՛ք զիս ձերում մասի: / Եւ դուք յիշեալ լիջիք բանի, / Դատողական յաթոռ նըստի, / Զձեզ կոչեսցէ յաջակողմի, / Զերանաւէտ աւրհնեալ ձայնի:
518ա Գրեցաւ ձեռամբ Վրթանէս իրիցու, թվին հազար հարիւր եւ ԺԷ.ի (1668):
622բ Ո՜վ դասք լուսերամ քահանայից եւ պաշտաւնէից, երես անկեալ աղաչեմ վասն աղաւթիւք ձեր յիշատակել եղկելի գծագրաւղ՝ ոչ էրէցս Վարդան, թվականիս ՌՃԺԷ. (1668):
5. 474բ Նաեւ ի թուոջ փըրկչին ՌԶՃԿ.ը (1668) իսկ ի մերում ՌՃ. («ԺԷ.» տառերը չգրած, տեղը բաց) նորում տարւոջ գիրն էր: Եւս առաւել պատահեցաւ սղալումն, քանզի թագաւորի ասացեալ սղալումըն բազում անգամ հանդիպի մեզ, զի որքան լրումն լուսնի հինգշաբաթի, ուրբաթի եւ շաբաթի հանդիպի, ի կիրակէոջ զզատիկ ոչ առնեմք եւ անցուցանեմք ի միւս կիրակին, արքայի ասացեալ սղալումն այն է, որ այժմ յար լինի: Բայց այս սղալումս, որ յայմ ամի հանդիպեցաւ, այնպիսի սղալումն է, որ ոչ հանդիպի հանապազ, այլ եւ յորժամ գիր տարոյն Այբն կամ Բենն հանդիպի (գրեթէ 1 տող չգրած՝ բաց թողած), քանզի լրումն լուսնի գարնանամտին պարտ է լինել, զի մեք զկնի լրմանն աւուր կիրակէի զպասէքն տաւնիցեմք, զի նախ քան զհասարակածն լրումն լուսնի ոչ է աւագ լրումն, այլ յետին լրումն, իսկ աւագ լրումն է, որ զկնի գարնանամտին լինի, որ է զկնի հասարակածին, բայց յայսմ ամում լրումն լուսնին նախ քան գարնանամուտն պատահեցաւ եւ զկնի լրմանն՝ գարնանամուտ եւ ապա Զատիկ, որ է արտաքոյ կանոնաց, յաւէտ եւ առաւել քան զասացեալս ի թագաւորէն: Ինձ այսպէս թուի, թէ Ղուկասն Կեղեցի յիւրսն տաղաչափութեներ անշարժ եղանակաց յաւարտն առադրե այսպէս: Եւ բուն տումարն հայոց ազգի սղալեցաւ ի յայսմ ամի, զի Քանիք Առաջաւորի, քան զՅայտնութիւնն եկն աւելի: Պարտ էր պակաս գալ ի կարգի, որ յառաջին ամիսն անցնի, վասն այսորիկ ամի սղալման խաւսի՝ որպէս ինձ թուի:
Նա եւ զերանեալն ի հայրապետաց պարտ է յիշատակել ի սուրբ գրումս այս՝ զտէր Խաչատուր արքեպիսկոպոսն առաջնորդ Կաֆայու, որ բազում երախտիս հոգեկան եցոյց ինձ՝ Վարդան եպիսկոպոսիս, գիտութեամբն իւրով, թե՛ ընթերցումս եւ թե՛ աստիճանս եւ եթե՛ արուեստ գրչութեանս եւ թէ՛ այլ եւ ինչ, որ ըստ յԱստուծոյ իցէ, ամենայն ինչ հոգւով չափ աշխատանք կրեց ի վերայ իմ, ցաւղն ողորմութեան ցաւղեսցէ յոսկերս նորա եւ զինքն առաջին հայրապետացն դասակից արասցէ: Ով ոք հանդիպիք սակաւ բանիս, ով սուրբ եղբա՛յրք, յիշեսջիք զվերոյ գրեալս բոլոր սրտիւ ի Տէրն մեր եւ զիս՝ զՎարդան եպիսկոպոսս ընդ նմին յիշեսջիք, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ:
Ծնթ. Սա յաջորդում է Հեթում Բ. թագաւորի Յիշատակարանին. սկզբում նշել է նրա արած տոմարական սխալի մասին:
476ա Ո՛վ սիրելի ընթերցողք, յորժամ ընթեռնուք զսուրբ մատեանս, յիշեցէ՛ք զստացող սորա զտէր Վարդան զարհիեպիսկոպոսն, որ ստացաւ զսա ի հալալ վաստակոց իւրոց՝ յիշատակ հոգւոյ իւրոյ, նա եւ զմահդասի Յոհաննէսն, որ ծաղկել ետուր զսա ոսկով եւ բազմորակ գունով՝ յիշատակ անջինջ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողացն եւ զաւակացն եւ ամենայն զարմիցն:
672ա Բարեաց ամենայնի է պատճառ գոյութեան ծայրագոյն բարին, լոյսն անփոփոխ եւ միշտ բարին սուրբ եւ համափառ զուգապատիւ միասնական Երրորդութիւնն Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ <Հոգ> Հոգին, որով ի լոյս ածեալ գոյացան եղեալք ամենայն՝ վերինք եւ ներքինք, իմանալիք եւ զգալիք, հրանիւթք իմանալի զաւրութիւնքն, որք առնեն զբան նորա եւ լսեն ձայնի պատգամացն Աստուծոյ եւ զկնի հողազանգուած բնութիւն սեռի մարդկութեանս ելով ի սմա եւ ոգի իմանալի առ ի ճանաչել զարարիչն եւ լինել աւրհներգու ստեղծողին հրաշագործ, որպէս եւ նախնիքն բանական մտաց հետեւմամբ իմացան եղելովքս զարարաւղն եւ հաճոյացան նմա հաւատովք իւրեանց, եւ վկայեցան ի Բանէն Աստուծոյ բարութեան գործովք իւրեանց: Յորոց մի էր եւ երանելին Մովսէս՝ արարչապատում այրն Աստուծոյ, որ առեալ յԱստուծոյ զհանգամանս եղելութեան երկնի եւ երկրի՝ գրեաց զամենայն ըստ կարգի ի մատեան յաւիտենական՝ ազգաց յազգս, ի պատիւ փառացն Աստուծոյ՝ առ ի սիրել զարարիչն եւ զ[ը]նկեր, եւ մի՛ զսնոտիսն եւ զանցաւորս, որում եւ զմեծ փրկութիւնն մեր, որ ի Քրիստոսէ գրեաց նա, նա եւ ընտրեալքն ամենայն յիւրաքանչիւր ամանակի ընկալեալք նախագիտութիւն ի Հոգւոյն Աստուծոյ՝ գրեցին զանյայտ եւ զծածուկ գործսն Քրիստոսի, զհրաշակերտս եւ զբազմապատիկսն, որոց ոչ գոյ թիւ, առ ի զգուշանալ գալստեանն Բանին Աստուծոյ եւ ընդունել ի դէպ ժամանակի զպատճառ փրկութեան մերոյ եւ սիրել զնա եւ ընդունել զկեանս յաւիտենից, եւ մի՛ հրէաբար ու յափրութեամբ աստեն բեւեռել կամաւ մատնել զմերն այլոց, զվիճակն երկնային:
Արդ, յամենառատ շնորհացն Աստուծոյ լցեալ արժանապէս այրս Աստուծոյ՝ սրբազան եւ առաքինի, վեհիմաստ եւ հանճարեղ, կորովամիտ եւ խոհեմիմաց, սրբասէր հայրապետս զտէր Վարդան եպիսկոպոսս՝ առաջնորդ երկրիս Կաֆայու, ստացաւ զգիրգս աստուածաբան մարգարէիցն եւ զտառս Նորոց կտակարանաց՝ ըզքրիստոսախաւս աւետարանութիւնս եւ զառաքելոցն սրբոց զգործսն եւ զքարոզութիւնսն եւ զյայտնութիւն ահագին տեսլեան սրբոյ աւետարանչին Յովհաննու՝ ի մի տուփ, շատ եւ յոլով ծախիւք զարդարելով խորհրդական նկարակերպութեամբ ոսկիազարդ եւ երանգաներկ գունովք, ի սփոփանս եւ ի զուարճութիւն անձին իւրոյ եւ յիշատակ յոգւոյն առ յապա յաւիտեան: Եւ այնչափ ունէր փոյթ յանձն իւր եւ սէր եւ սիրէր յոյժ զԲանն Աստուծոյ՝ մինչ զի ո՛չ տալ քուն աչաց կամ նինջ արտեւանաց՝ մինչեւ եհաս յղձից իւրոց, զի ինքն իւրովի բազում ջանիւք զմագաղաթ սորին ինքն գործեաց եւ ետ գրել յիշատակ իւր եւ յիւրոցն ամենայնի, հաւրն՝ Ենովքայ, մաւրն՝ Աննայի, եւ կենակցին իւրոյ՝ Հռիփսիմէի, եւ եղբաւրն՝ Լուսիկին, եւ քեռն իւրոյ՝ Մարիամին, եւ քւերորդոց իւրոց՝ տէրԱստուածատրոյ եւ Մարտիրոսի, որ ծովահեղձուկ լեալ ի յայսմ ամի, եւ Սարգիս տիրացուի եւ հոգեւոր որդոյն իւրոյ՝ Լուսպարոնի, զի յայսմ ամի փոխեցաւ առ Քրիստոս երիտասարդական հասակաւ, ասացէ՛ք <թ> Աստուած ողորմի եւ ամենայն զարմիցն՝ հնոց եւ նորոց. ամէն: Նա եւ նազելի զմահդասի Յոհանէսն յիշատակել կամիմ, զի բազում գովութեանց է արժանի, զի տեսեալ զԱստուածաշունչ մատեանս գրեալ բազում ամօք եւ եդեալ ի պահեստի, յայնժամ խանդաղատեալ սրտիւ առեալ ի ձեռն եւ յիշեաց զտէրունական բանն, որ ասէ «Երանի, որ ունիցի զաւակ ի Սիաւն» եւ այլըն, ետ ի Նիկողայոս երէցն, զի ծաղկեալ նորոգեսցէ ըստ աստուածատուր շնորհացն՝ յիշատակ իւր եւ կենակցին իւրոյ՝ Սէֆերպիքային եւ ծնաւղացն. հաւրն՝ Խաչգուռուզին, մաւրն՝ Շահնորիին, քըւերն՝ Պիքալըխին, որդուն՝ խօճայ Եղիային, \672բ\ դստերն՝ Եաղութպիքային, եւ փեսին՝ Պուտախչէլեպէ, եւ զաւակաց նորին եւ ամենայն զարմիցն՝ այժմոյս կենդանիքն եւ զկանխաւ զննջեցեալսն, զի ետ ի ծախ սորին ՃԼ. (130) ղուռուշ, Աստուած զիւրեանն զմեղքն ոչ յիշեսցէ եւ երկնից արքայութեանն արժանաւորս արասցէ՝ հանդերձ զարմաւք եւ զաւակաւք: Նա եւ մեղուցեալ ծառայս՝ զՆիկողայոս երէցս կամիմ յիշատակել վասն սիրոյն Քրիստոսի առ Տէրն ամենայնի, զմեղուցեալ ծառայս, նա եւ զծնաւղս իմ. զհայ[ր]ն իմ՝ զՎարդազատն եւ զմայրն իմ՝ զՓաշեկն, եւ զկենակիցն իմ զԶմրութն, որ յայսմ ամի փոխեցաւ ի յոյսն ամենայնի, եղէ մեղաւորս բազում լալոյ արժանի, կու խնդրեմք ի ձեզանէ, որ բոլորով սրտիւ մեղաց թողութիւն հայցել, զի եւ դուք զվարձ աշխատութեան ի Քրիստոսէ առնուցուք, նա եւ զաւակսն իմ ըստ մարմնոյ աղաչեմ յիշել ի Տէր, զի եւ նոքա աշխատանք կրեցին ի վերայ սորա, նա եւ զտէր Աւետիս կուսակրաւն աբեղան՝ հոգեւորդի մահտեսի Յոհանիսին, զի նա ձեռնադրել ետուր յիշատակ հոգւոյ իւրոյ եւ մեղաց փրկութեան, զի նա եւս աշխատանք կրեց երթեւեկս առնելով ի սուրբ մատենիս. խնդրեմ ի Տեառնէ, զի ինքն առաջին սրբոցն դասուն դասակից արասցէ, հանդերձ ծնողիւք իւրովն. ամէն:
Արդ, աղաչեմք զկնի եկեալ մեր եղբարցդ՝ սիրովն Քրիստոսի, որք պատահիք հոգիաձիր տառիս եւ հանդիպիք աւգտութեան ինչ իւիք, յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր եւ յԱստուած զարժանին յիշատակել զտէր Վարդան եպիսկոպոսն՝ զստացաւղ գրոցս, զի յոյժ աշխատութեամբ եւ բազում հոգածութեամբ ջանաց յաւարտումն գրոցս, յանգ հանեալ աւարտեաց, զոր Տէր Աստուած վայելել տացէ. ամէն:
Հուսկ յետոյ, եթէ ախորժէք, յիշեսջիք ի Քրիստոս եւ զանպիտան գրիչս՝ զՎարդան քահանայն, զի յոյժ աշխատեցայ ի գրել սուրբ մատենիս, խնդրեմք ի ձեզանէ, հա՛յրք սուրբք, միով Հայր մեղայիւ խնդրել մեղաց թողութիւն. նա եւ ձեզ լիցի ի Քրիստոսէ թողութիւն:
Դարձեալ յիշեսջիք ի Քրիստոս զնորընծայ Յակոբ վարդապետս՝ աշակերտ տեառն Մարտիրոսի քաջ րաբունապետի Ղրիմեցոյ, զի ինքն առ Աստուած փոխեալ ի յոյսն ամենեցուն:
Յակոբ վարդապետս եւս Բ. տարի նուիրակ գոլով՝ բազում աշխատութեամբ զգործն կատարեաց սուրբ տանն բանիւ Յովանէս վարդապետին եւ յետ գործոյն հաճութեամբ Վարդան եպիսկոպոսին եւ քաղաքացւոցս ամենայնի՝ կարգաւորաց եւ դաւլվաթաւորաց եւ ըռամկաց, ամենեքեան բազում սիրով յուղարկեալ առ սուրբ աթոռն, առ տեառն մերոյ Եղիազար կաթողիկոսի, զի մաքրազարդեալ զարդարեսցէ առաջնորդ երկրիս Ղրիմու, Կաֆայու, Ղարասուոյ, Կեաւզլովու, Բահջասարայոյ եւ բոլոր գիւղորէիցն, զի յայսմ ամի եղեւ նոր հովիւն եւ առաջնորդն մեր, զի թուականն մեր հայոց ՌՃԼԸ. (1689) էր, խնդրեմք ի յԱստուծոյ, զի ընդ երկայն աւուրս արասցէ եւ ամենայն սատանայական հնարից պահեսցէ, եւ ի սուտ եղբարց եւ ի սուտ ընկերաց եւ ամենայն չարեաց անփորձ եւ անսայթայք՝ մինչեւ ի խորին ծերութիւն:
Եղեւ զրաւ գրչութեան սուրբ մատենիս ի յերկիրս Ղրիմու, ի քաղաքս Կաֆայ, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածնին եւ ամենայն բազմահաւաք սրբոց, ի թուականիս մերում ՌՃԼԸ. (1689), ի դառն ժամանակիս, զի Բ. տարի բազում եւ սաստիկ սղութիւն եղեւ, զի բազումք սովամահ կորեան անասելի սղութենէն, եւ յետոյ մահտարաժամ եղեւ անպատմելի, զի դրունք բազում փակեցան, եւ յետ սոցին ի յարեւմտից թագաւորք շարժեցան անթիւ եւ անհամար թապուռով եկեալ երէք կուսի կողմանէ ի վերայ Ղրիմու, եւ ո՛չ կարացին զՂրիմս առնելոյ, զի բազում կողմանց նետողաց ազգ փութով հասան եւ զնոսա նկուն դարձուցին ի յետս, զվերջն ոչ գիտեմք զինչ լինիլն, զոր Տէր Աստուած պահեսցէ զհաւատացեալքս ի կամս ողորմութեան իւրոյ: Եւ որ յիշէ սրտի մտաւք, եւ ինքն յիշեալ լիջի առաջի ահեղ ատենին Քրիստոսի, ուր բանք սպառին եւ գործք թագաւորին առաջի արդար դատաւորին Քրիստոսի. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
3. 471բ (ծաղկողի) Ո՜վ ճշմարիտ եւ ուսումնասէր ընթերցողք, զի յորժամ ընթեռնուք զսուրբ մատեանս, նախ յիշեսջիք ի սուրբ յաղաւթս ձեր զտէր Վարդան արքեպիսկոպոսն, հանդերձ իւրայաւքն՝ ննջեցելովքն եւ կենդանեաւքն, որ բազում ջանիւք հոգեկանաւք եւ մարմնականաւք զսուրբ գիրքս, որ է Աստուածաշունչ՝ յիշատակ իւր եւ քաւութեան մեղաց եւ փրկութեան հոգւոյ, եւ եդ յիշատակ ի Սուրբ վանքն Աստուածածնայ, որ այժմ կոչի Պէշտէկիրմէն, ով ոք որ հանէ ի վանացս յայսցանէ՝ եթէ՛ կարգաւորաց եւ եթէ՛ աշխարհականաց, ընդ Յուդայի դասեսցի եւ ընդ նմա պատժեսցի, եւ խնամարկուքն ընդ արդարսն դասեսցի եւ ընդ սրբոցն անթառամ պսակաւքն պսակեսցի:
Եւ ընդ սմին յիշեսջիք զհեզահոգի մահդասի Յոհաննէսն, որ ի ծախ սորին բազում դրամ ետուր՝ թէ՛ ոսկոյ եւ թէ՛ վարպետի, մինչ ՃԼ. (130) ղուռուշն շնորհեաց քաւութեան մեղաց եւ թողութիւն յանցանաց եւ վասն արքայութեան սիրոյ, յիշատակ հոգւոյ իւրոյ եւ ծնողացն եւ ամենայն զարմիցն՝ կենդանեաց եւ ննջեցելոց, ցաւղն ողորմութեան ցաւղեսցէ յոսկերս նոցա եւ բուսեսցէ աւրն վերջին. ամէն:
Եւ դարձեալ յիշեսջիք, եղբա՛յրք, ի սուրբ յաղօթս ձեր վասն Աստուծոյ սիրոյն զՆիկողայոս մեղաւք լցեալ տառապեալ երէցս, զի բազում ջանիւ միով ակամբ ծաղկեցի զՍուրբ Գիրքս եւ զսակաւ գիրս գրեցի, եւ յորժամ ընթեռնուք՝ մեղաց թողութիւն խնդրեցէ՛ք իմ եւ յիմոցս ամենայնի առ հասարակ, նա եւ դուք գտջիք յանցանաց ձերոց թողութիւն. ամէն:
3ա (մանրանկարի մէջ) Յիշեցէ՛ք զբազմամեղ ծաղկող սորին զՆիկողայոսս, եւ դուք յիշեալ լիջիք Քրիստոսէ:
676բ Ո՜վ սիրելի եղբայրք, խնդրեմք ի ձեզանէ Քրիստոսի սիրոյն, որ միով Հայր մեղայիւ յիշել զանպիտան ծառայս զՆիկողայոս մեղաւք զառածեալ երէցս՝ յիշել ըստեղծա[ւ]ղն ամենայնի եւ մեղաց թողութիւն խնդրել, զի եւ ձերոցն լիցի թողութիւն: Զի բազում աշխատանք կրեցի ի ծաղկել Աստուածաշնչիս՝ միով ակամբ, ըստ կարեաց մերոց, ով ոք որ խնդրիցէ անուանել ի մեղացն իմոց թողութիւն, նա եւ զիւրն լիցի թողութիւն, Աստուած ողորմի ձեր հոգոյն, թողութեան արժանանայք եւ երկնից արքայութան:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 3. Դա (1704 թ., բոլորգիր) Վարդապետ (կցագիր) Յարութիւնջնչին ծառայ փրկչին. ՌՃԾԳ. (1704):
2. Դա (1711 թ., բոլորգիր) Ստեփաննոս տրուպ յաբեղայ ծաղկարար փոքր ինչ, թվին ՌՃԿ.ին (1711):
254ա (1712 թ., բոլորգիր) Զայս Վրդանէսս տէր Վարդան եղեւ, մինչ Ճ. (100) տարի ապրեցաւ, ՌՃԿԱ.ին (1712) մեռաւ, Աստուած ողորմի: Ստեփաննոս նորահաս վարդապետս գրեցի. ՌՃԿԱ. (1712):
473բ Ստեփաննոս յետին գրիչ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «358», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 2 Ասուածաշունչ գրեալ ի մագաղաթի, ընտիր, ոսկենկար պատկերօք եւ գլխագրովք [գրի]չ է Վարդան քահանայ յերկրին Ղրիմու ի վայելումն Վարդան եպիսկոպոսի Հ. ՌՃԼԸ. ի հայրապետութեան Եղիազար կաթողիկոսի: Ունի զյիշատակարան ի վերջն եւ ոտանաւոր Վարդան եպիսկոպոսի, 1138-551=1689, 19x27», Աա՝ «358, 2706, ՌՃԼԸ.-1689»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Բա՝ «այս ամենայն ասաց նոցա եւ նոքա ընկալան», «դատաստան արդար, դատա» Դա՝ «տաաաաբգդ», «յԵգիպտոս, գրչայփորձ այսպէս, ոմն մեկնաբան, ոմն գրագետ, յետոյ վարդապետ ///, Դա «ուրախ լե՛ր ամենայն կո/// տէր Ստեփաննոս, ուրախ լեր, որ եղեր աբեղայ... զու[ա]րճցիր վարդապետ եղէ Աստուծոյ ՌՃԿԵ. (1711) /// Աստուծոյ ///»:
2707
|
|
ԺԵ. դար |
ԳՐԻՉ՝Նիկաւղոս (1ա-216բ), Անանուն (217ա-311բ):
ԹԵՐԹ՝ 311. չգրուած՝ 120աբ, 187աբ, 246բ, 272բ: ՊՐԱԿ՝Ա-ԻԶx12 (Ա, Ը, Ժ, ԺԲ 10, Զ 14, ԺԷ 18, ԻԶ 11): ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (թ. 1-216՝ 11-11.5x18.5-19, թ. 217-311՝12.5-13x21.5): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 94ա, 226ա):ՏՈՂ՝ 16-17 (թ. 1-216), 23 (թ. 217-311): ԿԱԶՄ՝Ա. փեղկ՝դրոշմազարդշագանակագոյնկաշի (ԺԵ. դ.), Բ. փեղկ՝սեւկաշի (Ի. դ.),միջուկը՝տախտակ (Ա. փեղկ), ստուարաթուղթ (Բ. փեղկ), աստառը՝դեղնաւունթուղթ (Ի. դ.). լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա+Բ, չգրուածդեղնաւունթուղթ, մասնկազմաստառի:

Նմուշ 94ա
Նմուշ 226ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 121ա, 188ա, 273ա: Լուսանցազարդ՝բուսական, թռչուն, տաճար, խաչ, ծառ (162բ): Զարդագիր՝հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝վարդագոյն, կապոյտ, շագանակագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմընորոգուած, Բ. փեղկիեւմէջքիկաշին, աստառըեւԲ. փեղկիմիջուկըԻ. դարի 40ականթթ.-ի, Ա. փեղկիկաշինմաշուած, վրանգամերիանցքեր, երեքականգամերնուկապիչներնընկած, լուսանցակողերըգունաթափեւսեւացած. Պհպ. Ա.իեւթ. 1ի, թ. 129-30իմիջեւթափուած 2ական, թ. 311իեւՊհպ. Բ.իմիջեւ՝ 1 թերթ, թ. 310 եւ 311՝վերիցվարպատռուած, թ. 129, 138, 169, 216, 291՝աջեզրից 5-5,5 սմշերտընդերկայնակիկտրած, թ. 301-309՝եզրերըվնասուած. թերթերինզանազանբծեր, խոնաւութեանհետքեր, գրադաշտըտեղ-տեղվնասուած, թ. 1-49, 289-95՝ցեցիանցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 118ա Նախադրութիւն: 1ա-118ա Աւետարան Մատթէոսի (Ա. 1-6 թափուած՝ /// Րոբոյամ ծնաւ զԱբիա, Աբիա ծնաւ զԱսափ...):
2. 118բ-9բ, 185բ Նախադրութիւն: 121ա-184բ Աւետարան Մարկոսի (Գ. 14-Դ. 1 թափուած), (185աբ Յարուցեալ Յիսուս):
3. 186աբ Նախադրութիւն: 188ա-272ա Աւետարան Ղուկասու:
Վերջին՝ «...եւաւրհնէինզԱստուած» բառերիցյետոյունի «եւզամենայննհամառաւտագոյնպատմեցինայնոցիկ, ոյքեկինընդՊէտրոսի: Յետայսորիկինքն՝Յիսուս, սկսեալյարեւելիցմինչիմուտսարեւուեւետիձեռսնոցազաստուածայինզանապականքարոզութիւննտիեզերականփրկութեանյամենայնարարածոցյաւիտեանս. ամէն»:
4. 273ա-311ա Աւետարան Յովհաննու (ԺԳ. 13 - ԻԱ. 11 թափուած, ԻԱ 11-25 թերի, թերթերը վերից վար պատռուած լինելու պատճառով մնացել են մի քանի դարձուած եւ առանձին բառեր):
Ծնթ. Լս-ներումեւկիսախորաններիներքեւումծիսականընթերցումների՝յետագայումարուածցուցումներ՝ 27բ, 128ա, 204բեւայլն, նաեւ՝ 8բ՝ «ԲՃԿ. կութեկարդայ», 121ա՝ «ՄարկոսԱկ, Գկ», 188ա՝ «ՂուկասԲձ, Դձ, 273ա՝ «Ոհան՝Բկ, Դկ»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ
118բ /// (3 տող չգրած՝ բաց) ընդ նոսին եւ զբազմամեղ գրողս սուրբ Աւետարանիս՝ տառապեալ, եւ հողացեալ, եւ մեղաւք աղտեղացեալ Նիկաւղոսիս, եւ զհայրն իմ՝ զՍուլտան, եւ զմայրն իմ՝ Ճաշիկ, եւ զԽանտուտ, եւ զեղբայրք իմ եւ զամենայն արեան մերձաւորս յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ աղօթս ձեր, եւ Աստուած զձեզ յիշէ ի միւսանկամ գալստեան իւր, եւ նմա փա՜ռք յօիտեանս. ամէն:
185բՓա՜ռք ստեղծօղին:
186ա Ո՛վ քահանայք պատուականք եւ վարդապետք աստուածաբանք, եպիսկոպոս սուրբ հայրք, կաթողիկոսք, յաթոռակալք, յիշեցէ՛ք յաղաւթս ձեր զգրող սուրբ Աւետարանիս՝ զտառապեալ մեղաւք եւ զազրացեալ գործաւք՝ զսուտանուն Նիկաւղոսն, եւ զհայր իմ, եւ զմայր իմ եւ զամենայն արեան մերձաւորս, եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Քրիստոսի:
272աՔրիստո՛ս Աստուած, ողորմեա՛յ:
311աՎերից վար պատռուած, երեւում են միայն 7 տողի ձախ եզրի սկզբի 2-3 տառերը:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «Հմր 13, Աւետարան, քառածալ, գրեալ ի թղթի, վերջն թերի, առ ի չգոյէ յիշատակարանի, թիւն եւ անուն գրչին անյայտ», «ԺԵ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «374, 2707», 309բ՝ «2707»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 95ա՝ «Ողորմութիւն քո, Տէ՛ր», 183ա՝ «աշխ.»:
ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝164ա, 166ա՝ լուսանցազարդ, 233բ՝ իրար հետ հատուող 2 շրջան:
2708
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ՌՄԼԴ. – 1785 |
ՍՏԱՑՈՂ՝ Իսահակ եպս. Գեղամացի:
ԹԵՐԹ՝ 237-1 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում՝ 3-448, որ է՝ 3ա-225բ). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 49բ-50ա, 112ա-3բ, 229բ-37բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԱx12 (Թ, ԺԵ, ԺԸ 10, Ժ 6, Ի 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,3x20,4: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (22x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 33-34: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թ. 1՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 3ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 3ա, 51ա, 114ա, 150ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, ծաղիկ (15բ, 34ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, մարդադէմ: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, դեղին, կանաչ, վարդագոյն, ոսկի:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, թ. 26 եւ 40՝ լուսանցներից 10-11 սմ երկարութեամբ եւ 4 սմ լայնութեամբ հատուածներ՝ թերեւս լուսանցազարդերը, կտրած-հանած, թ. 226-9ը՝ միմեանց սոսնձուած էին, նկարագրութեան առիթով անջատուեցին, եւ բացուեց ԺԹ. դ. Յաւելագրութիւնը (տե՛ս):
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա (Տիտղ.) Գիրք սրբոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ, որք են Բնութեանն, Կազմութեանն եւ Կուսութեանն, ընդ որս եւ Մեկնութիւնք Ժողովողին եւ Երգ երգոցին: Այլ կիսատք են երկոքեան սոքա, զի ուր եւ գտաք զօրինակ, նոյնպէս կիսատ տեսաք.զորս ետու օրինակել վասն իմ, ես՝ նուաստ ծառայ Յիսուսի Քրիստոսի՝ Իսահակ ապարդիւն եպիսկոպոսս Գեղամացի, որ եմ միաբան Սրբոյ Էջմիածնի աթոռոյս լուսակերտի եւ աշակերտ եւ հոգեծին զաւակ տեառն Սիմէօնի գերերջանիկ եւ գիտնական կաթողիկոսի ամենայն հայոց Երեւանեցւոյ, փոխեցելոյն առ Քրիստոս, զոր հանգուսցէ Քրիստոս ի դասս երջանիկ հայրապետացն սրբոց:
ԻԿոստանդնուպօլիս մայրաքաղաքի, ի հայրապետութեան տեառն Ղուկասու երջանկափայլ եւ սրբազան կաթողիկոսի ամենայն հայոց Կարնեցւոյ, որում տացէ Տէր զխաղաղական կեանս՝ ընդ երկայն ժամանակս, յորմէ եւ առաքեցեալ իսկ էի ի գործ նուիրակութեան նոյնոյ կայսերական քաղաքին, ի թուոջ փրկչին ՌՉՁԵ. (1785) եւ ի մերումս թուոջ ՌՄԼԴ. (1785):
Ա. 3ա-49ա Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսեա (= Նեմեսիոսի) Յաղագս մարդոյս բնութեան
Տե՛ս ձեռ. 470, 2ա-115ա: Ցանկ/չիք: ա/3ա-8ա: բ/8ա-15ա: գ/15բ-7ա: դ/17բ-8ա: ե/18ա-20բ: զ/21աբ: է/21բ-3ա: ը/23ա-4ա: թ/24աբ: ժ/24բ: ժա/24բ-5ա: ժբ/25ա: ժգ/25ա-6ա: ժդ/26աբ: ժե/26բ-7ա: ժզ/27բ: ժէ/27բ-9ա: ժը/29բ: ի/30ա: իա/30ա: իբ/30ա-1ա: իգ/31ա: իդ/31բ: իե/32ա: իզ/32աբ: իէ/32բ-3բ: իը/34ա: իթ/34աբ: լ/35աբ: լա/35բ-6ա: լբ/36աբ: լգ/37աբ: լդ/38աբ: լե/38բ-9ա: լզ/39աբ: լէ/39բ-40բ: լը/40բ-1բ: լթ/41բ-2բ: խ/42բ-3բ: խա/43բ-5բ: խբ/45բ-9ա: Յիշատակարան թարգմանութեան/87բ:
Բ. 50բ-87ա [Գրիգորի Նիւսացւոյ Յաղագս կազմութեան մարդոյ]
Տե՛ս ձեռ. 470, 116բ-213ա:Ցանկ/50բ: ա/51աբ: բ/52ա-3ա: գ/53աբ: դ/53բ-4ա: ե/54աբ: զ/54բ-5ա: է/55աբ: ը/55բ-6ա: թ/56բ-8ա: ժ/58աբ: ժա/58բ-9ա: ժբ/59բ-60ա: ժգ/60ա-1բ: ժդ/62աբ: ժե/62բ-5բ: ժզ/65բ-6ա: ժէ/66աբ: ժը/66բ-8բ: ժթ/69ա-70ա: ի/70ա-1ա: իա/71աբ: իբ/71բ-2բ: իգ/72բ-3ա: իդ/73ա-4բ: իե/74բ-5բ: իզ/75բ-6ա: իէ/76ա-8բ: իը/78բ: իթ/78բ-80ա: լ/80ա-1ա: լա/81ա-2բ: լբ/82բ-7ա:
Ս. Վարդանեան, Սուրբ Գրիգոր Նիւսացի, Տեսութիւն ի մարդոյն կազմութեան (Յաղագս կազմութեան մարդոյ), Ս. Էջմիածին, 2008:
Գ. 88ա-111բ Յորդորումն մանկանց ի կուսութիւն նորին Գրիգորի ՆիւսացւոյՅաղագսկուսութեան, թէ սեպհական է աստուածայնոյ եւ անմարմին բնութեանն կուսութիւնն
Տե՛ս ձեռ. 470, 216ա-87ա: ա/88ա-9ա: բ/89ա-92բ: գ/92բ-4բ: դ/94բ-5ա: ե/95աբ: զ/95բ-6ա: է/96աբ: ը/96բ-7ա*: թ/97ա-8ա: ժ/98ա-100ա: ժա/100ա-1բ: ժբ/101բ-3ա: ժգ/103աբ: ժդ/103բ-4բ: ժե/104բ-5ա: ժզ/105ա-6ա: ժէ/106աբ: ժը/106բ-7ա: ժթ/107ա-8ա: ի/108աբ: իա/108բ-9ա: իբ/109ա-11բ:
Ծնթ. այստեղ, ինչպէս եւ ձեռ. 470-ում Ը. գլխահամարը դրուած է Թ. գլխի մօտ՝ 97ա, իսկ Թ.ն՝ նոյն գլխի «Քանզի որքան ինչ է...» հատուածի՝ 97բ:
Դ. 114ա-49բ Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացոյ Խօսք նորին Ժողովողին: Մեկնութիւն առաջիկայ բանիցս բան Առակին: Բանք ժողովողին՝ որդւոյ Դաւթի թագաւորի Իսրայէլի յԵրուսաղէմ
Տե՛ս ձեռ. 436, 42ա-68ա:ա/114ա-8բ: բ/119ա-22բ: գ/122բ-6բ: դ/126բ-31ա: ե/131ա-5ա: զ/135բ-9ա: է/139ա-44բ: ը/144բ-9բ:
Ե. 150ա-225ա Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացոյ Թուղթ յաղագս Երգոյ երգոց (= Մեկնութիւն Երգոց երգոյն):
Տե՛ս ձեռ. 436, 70ա-122բ: Թուղթ յաղագս Երգոյ երգոց/150ա-2ա: ա/152ա-7բ: բ/158ա-63ա: գ/163ա-9ա: դ/169բ-76բ: ե/176բ-83բ: զ/183բ-9ա: է/189ա-97բ: ը/197բ-200բ: թ/201ա-7բ: ժ/207բ-11բ: ժա/211բ-6ա: ժբ/216բ-8ա: ժգ/218բ-21ա: ժդ/221ա-5ա:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ., շղագիր
Զ. 226բ-9ա Դեղագրեր.վասն ձուվերն ուռի, գայլաթւին, ուղեղն որ այրիւն խառնըվի, ձեռք չայրելոյ, միջաց ցաւի, փոքր տղի փորն որ ցաւի, արուն թքանողի, մայասիլի մէմէին, փորէն որ արուն երթայ, մահիտիղ, ոջլի, մահլամ, դեղնութիւն, ջրջրուկի, սրտացաւի, աչացաւու, խռչակի ուռուցք, դեղ ականջի, ակռացաւի, կարջացեալ ջըլի, հիվանտի լիզու կապածի, շիլութիւն, խռտալուն, եթէ գոզի ճանապ[ա]րհը քար լինի, ղապզի, սուզէիկի, կսկ[ծ]ելի շռօղին, քթէն արիւնը չդադարելոյ, վասն բելսուլուղի – Վասն ձուվ ուռեցին՝ առ բակլի ալիւր, չամչի միս... նա զզումրութ ակն առ կապէ ի վերա, դաթարի Աստուծով:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղ.՝ 2ա:
225բ (ստացողի, 1790 թ.) Յիշատակարան. Շնորհօք եւ ողորմութեամբ բարերարին Աստուծոյ յանկ ելեալ աւարտեցաւ տառս հոգեպատում, այսինքն՝ բանք սրբոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ, որք են՝ Բնութեանն, Կազմութեանն եւ Կուսութեանն, եւ Մեկնութիւնք Ժողովողին եւ Երգ երգոցին, ի Կոստանդնուպօլիս մայրաքաղաքի, ուր կայի ի գործ նուիրակութեան սրբոյ եւ լուսակերտի աթոռոյս Էջմիածնի. որ եւ ի դառնալս աստ՝ ի Սուրբ Աթոռոյս, աստէն կազմել ետու ի ՌՄԼԹ. (1790) թուոջ մերում:
Արդ, որք վայելէքդ զսա յետ մեր, յիշեսջիք ի մաքրափայլ աղօթս ձեր զստացօղս սորին՝ զնուաստ եւ զյոգնամեղ Իսահակ եպիսկոպոսս Գեղամացի, եւ զհայրն իմ՝ տէր Իսահակ քահանայն, եւ զմայրն իմ՝ Մահմազարն, զեղբայրն իմ՝ զՍտեփաննոսն, եւ զքորսն իմ՝ զԵղիսաբեթն եւ զՀռիփսիմէն, եւ զայլ եղբարս եւ զքորս իմ եւ զհամայն ազգայինս՝ զհանգուցեալս եւ զկենդանիս: Եւս առաւել յիշեսջիք ի Քրիստոս զհոգեւոր դաստիարակն եւ զուսուցիչն իմ, եւ զհոգեծին ծնօղս, զտէր Սիմէօն երջանկազարդ կաթողիկոսն հանդերձ կրկնակի ծնողօք իւրովք եւ ամենայն ազգայնովք: Եւ զայլ ամենայն երախտաւորս իմ եւ զբարերարս: Եւ դուք յիշեալ լիջիք յանճառ ողորմութիւնս եւ ի գթութիւնս Տեառն Աստուծոյ՝ յերկակի կեանս ձեր. ամէն:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գրիգորի Նիւսացւոյ Բնութիւն, Կազմութիւն եւ Կուսութիւն գիրք», Ա. կազմաստառին փակցուած թերթին՝ «Բնութեան, կազմութեան եւ կուսութեան գիրք Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացւոյ, ընտիր նօտրագիր, երկծալ, օրինակեալ ի թղթի ի հայրապետութեան տեառն Ղուկասու ի Կ. Պօլիս ի թուին հայոց ՌՄԼԹ. ի սուրբ Էջմիածին, հրամանաւ Իսահակ Գեղամացի եպիսկոպոսի՝ աշակերտի Սիմէոն կաթողիկոսի, որ նուիրակութեան աղագաւ, հրամանաւ Ղուկասու հայրապետին չոգաւ ի վերոյիշեալ քաղաք: Ունի զյիշատակարան համառօտ ի վերջն: Պարունակի ի սմա՝ ա. Մեկնութիւն Երգոց երգոյն նոյն Գրիգորի եպիսկոպոսի Նիւսացւոյ», 1ա՝ «406, 2708», «ՌՄԼԴ. 1785, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «վարժարանից եկ աղջիկ. վարժարից»:
2709
|
|
ՌՂԴ. – 1645 |
ԹԵՐԹ՝ 414. չգրուած՝ 4բ-5բ, 6բ, 313բ, 414բ: ՊՐԱԿ՝ 5+Ա-ԼԴx12 (Ը, ԻԳ 10, ԺԱ, ԺԳ, Լ, ԼԴ 11, ԻԶ 14)+4+3: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ երեքնուկ, ձախ կողմում «B», աջում՝ «M», կիսալուսին, երեքնուկ, եռամահիկ, այլ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ իրերայաջորդ թագանման բուսազարդ, աստղ, կիսալուսին (թ. 408-11), վեցթեւ աստղ, եռամահիկ (թ. 412-4): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (թ. 1-406՝ 21.5x14, թ. 407-11՝ 22x15, թ. 412-4՝ 26x17): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 9ա): ՏՈՂ՝ 27, 27-29 (407բ-11ա), 31 (412ա-3բ): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ կարմիր:
Ծնթ. Ըստ Համառօտ ցուցակի (Ա. էջ 859)՝ ձեռագրիս գրիչը «Գրիգոր Տարօնցի»ն է, գրչութեան վայրը՝ «Տարօ՞ն», սակայն սա յիշատակարաններով չի հաստատւում, հիմնուած է գանձերից երկուսին վերաբերող հեղինակային չափածոյ լուսանցագրութեան վրայ՝ տե՛ս Բվնդ. 27ա, 29ա:

Նմուշ 9ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 7ա: Ճակատազարդ՝ 131ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, տաճար (17ա): Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր, մարդադէմ: Գոյներ՝ կապոյտ, դեղին, վարդագոյն:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկասու Ե. 15-32, ԻԲ. 59-ԻԳ. 8: ԺԱ. դ.: Ա+Բ՝ թ. 411-2ի միջեւ, ստացուած 2 տարբեր թերթերի եզրահատումով եւ իրար սոսնձելով: Մագաղաթ (Ա՝ 22.5x16.4, Բ՝ 22.5x16.7), 4սմ լայնքով իրար վրայ դրուած, երկսիւն (18x15), ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Բա), տող՝ 22: Կարդալ՝ Աաբ «[բժշկել ի] հիւանդ[ութենէ] իւրեանց... մեղաւորս յապաշխարութիւն» (Ե. 15-32), Բբա «քանզի եւ գալիլեացի է... ակն ունէր նշան ինչ» (ԻԲ. 59-ԻԳ. 8):

Նմուշ Բա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը մաշուած, փեղկերին ցեցի անցքեր, 2ական կապիչներն ու գամերն ընկած. ԺԸ. դ.ում մասնակի նորոգուած, թ. 1, 2, 5, 6, 25-9, 41, 67, 76, 83, 90, 91, 226-30, 233-7՝ եզրերն ամրացուած, թ. 6, 71, 221, 261՝ եզրերը պատռուած, գրեթէ բոլոր թերթերի արտաքին անկիւնները գործածութիւնից մգացած, թ. 5՝ ամբողջովին կեղտոտուած-սեւացած, թ. 13-6ի, 79-90ի, 102-4ի, 82-7ի, 154-6ի, 353-408ի լուսանցներին խոնաւութեան եւ անմաքրութեան դեղին հետքեր, նորոգման ժամանակ նոր թերթեր աւելացնելու հետեւանքով Պատառիկ-պահպանակը մնացած թ. 411-2ի միջեւ. Պատառիկ-պահպանակը եզրահատուած, իրար սոսնձելու պատճառով գրադաշտի մի մասը գրեթէ 1/4ով ծածկուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1ա-360ա [Գանձարան]
– 1ա-4ա (Գրչինից տարբեր ձեռքով) Ցանկն է Գանձատետրիս, որ ցուցանէ զխնդրեալ գանձդ եւ զտաղս, որ շուտով գտանես եւ ըզԳանձտետրս չի թխտատես անողորմ – Ա. Նախ եւ առաջին Ծննդեանն ճրագալուցին... ՃԿԳ. Քահանայաթաղի այգուցն:
1. 7ա-8բ Ա. [ԳանձԾնընդեան ճրագալուցին. ցանկից] («ՏԷՐ ՄԽԻ») –Տարփումն ըղձական, տոչոր անձնական... ա. 8բ Տաղ Ծնընդեան՝ ի Ներսէս կաթողիկոսէ ասացեալ («ՆԵՐՍԻՍ ԵՐԳ») – Նոր ծաղիկ բըղխէ այսաւր... բ. 8բ-9ա [Փոխ. ձեռ. 425, 78բ] («Ա-Լ») – Անմահից արքայն եւ սրովբէից անտեսն...
Ծնթ. Ստ. լս-ներում գրչի ձեռքով կան ձայնային ցուցումներ՝ 8բ «Յարեւելից յարեւմուտս մանկունք Սիովնի: Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետ կամ Ով զարմանալի». այսպիսիք այսուհետեւ ներկայացուած են բնագիրներին կից:
2. 9ա-10ա Բ. Գանձ Ծննդեան առաջի աւուրն՝ ի Մխիթար վարդապետէ («ԹԱՐԱ») – Թագըդ պարծանաց... ա. 10աբ Տաղ Ծնընդեանն Քրիստոսի՝ ի Կոստանդին կաթուղիկոսէ – Հըրճուիմք այսաւր մեք... (ստ լս. 9ա «Զգանձըս Ծնընդեանն, որ երգեալ է ի Մըխիթար վարդապետէ. անուշ ասա՛ եւ յաւրինէ. լաւ ընկերաւք ի ծայր հանէ»):
3. 10բ-1բ Գ. Քարոզ ջրաւրհնէիցն՝ ասացեալ Յոհաննէս վարդապետէ(«ՅՈՀԱՆՆԻՍԻ ԵՐԳ»)– Յամենայն ժամ աւրհնեմք... ա. 11բ-2ա Տաղ մկրտութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս...
4. 12ա-3ա Դ. Գանձ՝ Ծնընդեան երկրորդ աւուրն ասայցես («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքուր եւ անբիծ սուրբ Աստուածածին... ա. 13ա [Փոխ] – Այսաւր ի սուրբ ի յայրին... (13ա «Քրիստոս փառաց թագաւորն այսաւր») բ. 13աբ Տաղ Ծնընդեան Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԵՐԳ ՆԵՐՍԻՍԻ ԱՅՍ») –Երգ նոր աւետեաց բարբառ... («Նոր ծաղիկ բղխէ կամ յարեւելից»).(ստ լս. 12ա «Գանձ Ծընընդեան յերկրորդ աւրին. երգ Մըկըրտիչ վարդապետին. ասա՛ ձայնիւ ողորմագին ՚ւ ուրախացո զժողովըրդնին»:
5. 13բ-5ա Գանձ Ծնընդեան երրորդ աւուրն, եւ թէ Յովակիմայ եւ Աննայի կամ ծնընդեան Աստուածածնին տաւնես, նայ զայս գանձս ասա՛, որ երթայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոյին անեղի, գոյին անմահի, գոյին անհասի... ա. 15ա-6ա Տաղ եւ ոտանաւոր եւ վկայութիւնք մարգարէից վասն Ծնընդեանն Քրիստոսի, ասացեալ է Առաքել վարդապետի – Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր, ծընաւղ միածնին... (15ա «Յովասափու գոյն ասա՛ եւ ըզգծողս յիշեա՛») բ. 16ա-7ա Վասն Յովակիմայ եւ Աննայի աւետեացն – Եղեւ այր մի արդար յորդւոցըն Յուդայ...
– 13բ ստ. լս. «Գանձ եմ համով եւ հոգելի, / Րամեալ ձայնիւ ախորժելի,/ Ի Գրիգորէ յառաջ եկի,/ Գըծեալ մատամբ ի քարտիսի,/ Որ վերծանիմ յեկեղեցի,/ Րամից դասուց պաշտաւնէի,/ Ի տաւնըս սուրբ յիշատակի,/ Էին ծնաւղի մաւրն Աննայի»:
6. 17ա-8բ Զ. Գանձ Ծնընդեան չորրորդ աւուր առաւաւտին եւ յաւետեաց Աստուածածնին զայս գանձ ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդութեան ձայն բարբառ աւետեաց... ա. 18բ Մեղեդի աւետեաց Աստուածածնին («Ա-Գ, Ժ-Ղ») – Այսաւր երեւի անտեսն ի բարձանց... բ. 18բ-9ա [Տաղ աւետեաց Աստուածածնին ազնիւ. ձեռ. 1639, 189ա-91ա] («Ա-Ղ») – Աւետիս քեզ, Մարիամ... գ. 19աբ Այլ տաղ յԱւետեաց սուրբ Աստուածածնին («Ա-Ք») – Ամսեանըն վեցերորդի Կարապետին... (19ա «Ի մեղական գոլով բնու[թիւն] ինձ ումէտ կամ արարիչ Տէր քաղցրացաւ») դ. 19բ Յորդորակն – Ճարտար գընաց սուրբ աղաւնին...
– 17ա (ստ. լս.)«Գանձ յաւետեաց Աստուածածնին,/ Եւ ծընընդեան չորրորդ աւրին,/ Երգեաց ըզսայ Կեչառեցին՝/ Հայր Մըկըրտիչ վարդապետին:/ Երգեա՛ ըզսայ ի յատենին/ Քաղցր եւ անուշ եւ մեղմագին,/ Հանց որ ժողովքըն հաւանին,/ Եւ փառըս տան քո ստեղծաւղին»:
7. 19բ-21ա Է. Գանձ Ծնընդեան հինգ աւուրն եւ յաւետեաց Աստուածածնին յերեկոյին զայս ասա՛ – («ԱՒԵՏԵԱՑ ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՍԱՑԵԱԼ») – Այսաւր իջեալ պետն վերնական... ա. 21աբ Մեղեդի յԱւետեաց եւ Ծննդեանն, ի Լամբրոնացւոյ ասացեալ – Աւր է յաւետեաց ուրախութեան հնչումն... բ. 21բ Տաղ եւ յորդորակ Ծնընդեան եւ յաւետեացն – Անմահից արքայն եւ սերովբէից... գ. 21բ-2ա Այլ մեղեդի եւ տաղ Ծնընդեանն («ԲԱՆ ՆԵՐՍԻՍԻ Է») – Բարբառ յաւետեաց ձայնիւ...
– 19բ (ստ. լս.) «Գանձ աւետեաց յերեկոյին./ Սուրբ Ծընընդեանըն հինգ աւրին./ Երգեաց ըզսայ քաջ րաբունին./ Տէր Առաքել Բաղըշեցին:/ Ասա՛ թէ ձայն ունիս յոճին./ Հանց որ ժողովքըդ հաւանին./ Յերկու ընկերք բառք քաղցրագին./ Աւարտեցէ՛ք զգանձս ընդ տաղին» (21բ «Պատճառ պարծանացին գոյնն ասա՛ կամ Անդ ի մէջ դրախտին երգեա՛», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս այսմե», «Ի յելս յարեւու յար եւ ծագեցար», «Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ»):
8. 22ա-3ա Ը. Գանձ վեցերորդ աւուր Ծնընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ՅՈՎԱՆԷՍ») –Յանեղական լուսոյն խոնարհեալ... ա. 23ա Տաղ Ծնընդեան եւ մեղեդի Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ Է») – Նորահրաշ ծնընդեան քո, Տէր... (23ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ, Բարբառ յաւետեաց») բ. 23աբ Այլ մեղեդի տեառն Ներսէսէ («ՆԵՐՍԻՍԻ ԵՐԳ») – Նոր թագաւորին անժամանակ... (23ա «Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս, Սուրբ Մինասայ տաղին գոյնն ասա՛») գ. 23բ Այլ տաղ Ծնընդեանն՝ ի Կոստանդին կաթուղիկոսէ է («ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ») – Կոյսն ի յայրն ի Բեթղէհէմ...
– 22ա (ստ. լս.) «Ո՛վ սիրելի եւ քաջ ուսեալ / Եւ իմաստուն սիրուն եղբայր, / Ըզգանձս ասա՛ սըրտիւ յաւժար, / Յովաննիսէ բանս յարմարեալ: | Թէ չես արբեր դու անյարմար, | Խըմեր ագահ եւ վայրապար, | Նայ դու ասա՛ զգանձերս ի շար, | Անուշ ձանիւ քաղցրայարմար»: 23բ (ստ. լս.) «Ահայ տեսէ՛ք թինչ կայ ծովին որ նաւն, կամ յարեւելից յարեւմուտս մա», «Ո՛վ քաջ ուսած սիրուն եղբայր, զընկերտ աղէկ տե՛ս ’ւ ի հետ տա՛ր, ապայ ըզգանձս ասա՛ ճարտար, որ ձայնն եւ բանն լինի յարմար»:
9. 23բ-4բ Թ. Գանձ եւթներորդ աւուր Ծնընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր ծընեալն Որդին հայրական... ա. 24բ Տաղ Ծնընդեանն քաջ հռետոր Առաքել վարդապետէ – Աւրհնեալ ես, սուրբ Աստուածածի՛ն... (24բ «Ի մեղական գոլով բնութիւնս բնաւորական: Ղարիպին կենաքն է լալի ողբ») բ. 24բ-5ա [Տաղ Ծնընդեան, ձեռ. 424, 23բ-4ա] – Աւրհնեալ շըրթամբք համբուրեցեր զԱստուածորդին... (24բ «Ինձ ումէտ կայր եւ կուման ի քո, կամ արարիչ Տէրն քաղցրացաւ ի Յադա՛՛»):
10. 25ա-6ա Ժ. Գանձ եւթներորդ աւուր Ծնընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. յերեկոյին ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդայ խորան Աստուծոյ Բանին... ա. 26աբ Տաղ Ծնընդեան՝ Յոհաննէս Պլուզ վարդապետի ասացեալ է («Ա-Ղ») – Առաջնաճաշակ պըտղոյն... (26ա «Կայթեա՛ սուրբ կաթուղիկէ») բ. 26բ-7ա Տաղ Առաքել վարդապետէ – Աստուածածին, բարեաց պատճառ... (26բ «Տապանակ կազմեալ», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 27ա Տաղ Ծնընդեան տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ Է ԱՅՍ ԲԱՆ») – Նոյն ինքն անդրանիկըն Հօր... (27ա «Յարեւելից-ին գոյնն ասա՛»):
11. 27ա-9ա ԺԱ. Գանձ Ծնընդեան ութերորդ աւուր թլփատութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ է («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոչումն յըղձագին, գովեստ քաղցրագին... բ. 28բ Ասացեալ ոմն իմաստասիրի տաղ ազնիւ եւ գովեստ սուրբ Աստուածածնի («ՏԷՐ ՅՈՎԱՆԷՍԻ ԱՇԱԿԵՐՏ ԽԱՍՊԷԿ») – Տաճար լուսեղէն կազմեալ սուրբ Աստուածածին... (28բ «Յարեւելից յարեւմուտս») ա. 27ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – «Գանձըս գրեցաւ թլփատութեան,/ Րամեալ բանին տնաւրէնութեան,/ Ի Գրիգորէ յոյժ անպիտան... բ. 28բ-9ա Տաղ Ծնընդեան եւ թլփատութեան ի Ներսէսէ – Ստեղծող մանկանց մանուկ ցուցաւ... (28բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
12. 29ա-31ա ԺԲ. Գանձ Յովաննու Մկրըրտչին ծնընդեանըն («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերագոյն բարի, փրկիչ աշխարհի... ա. 29ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի,/ Րոտ պատմութիւն ի շար տողի,/ Ի Գրիգորէ անպիտանի,/ Գըրեալսըրբոյն Կարապետի... բ. 31աՏաղ ի Ներսէս կաթուղիկոսէ («Ա-Ք») – Անմարմնոցըն հրեղինաց... գ. [Փոխ] – Ճրագ յաւրինացըն Մովսեսի... (31ա «Խաղաղարար Տէր թագաւոր»):
13. 32ա-3ա ԺԳ. Գանձ Պետրոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ սարկաւագին («ՊԵՏԻ») – Պետրոս պանծալի, Պետրոս բաղձալի... ա. 32բ Տաղս Պետրոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ – Ի հանդէս տաւնի քո րախացեալ... (32բ «Տաղն Ո՜վ զարմանալի գոյնն ասա՛»):
–32ա ստ. լս. («Ի ԽԱՍՊԷԿ») «Չիլնի գինի դու շատ խըմես/ Եւ զանուշ գանձս ապականես, / Գանձեր, տաղեր պիտի ասես,/ Հանց որ զժողովն հաւնեցընես,/ Իսկ ըզՊետրոս Խընկով պատուես/ ՚Ւ Աբիսողոմ Սոյն մեծարես,/ Պայծառ մըտաւք ՚ւ էրգով ասես,/ ԶԿեանըս տըւօղն աղաչես»:
14. 33ա-5բ ԺԴ. Գանձ Անտոնի անապատական ճգնաւորի. եւ այլոց ճգնաւորաց զայս ասա՛յ («ԲԱՑԻՒ ԵՐԳԵԼ») – Բարձրեալ ահաւոր, Բան Հաւրդ իմաւոր... ա. 35բ-6ա Տաղ Անտոնի ճգնաւորին եւ այլ միանձանցն – Անձամբ խոնարհիմք ի ճգնութիւնըս քո... (35բ «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ այս մեծ»):
–33ա ստ. լս. «Ո՛վ սիրելի քաջ կարդացած, / Ասա՛ ըզգանձս ճգնաւորաց,/ Տէր Մխիթարն Այրիվանաց, / Խիստ գեղեցիկ զբաներս ասաց: / Դու մի՛ լինիր ծոյլ դեգերած, / Սիրել զքուն դանդաղանաց / Այլ արթնութեամբ կացի յոտաց, / Որով առնուս պըսակ փառաց»:
15. 36ա-8ա ԺԵ. Գանձ համաւրէն թագաւորաց («ՀԻՆԳԷՏԱՍԱՆ») – Համագոյական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 38աբ Տաղ Տրդատայ թագաւորին («ՆԵՐՍԵՍԻ Է») – Նորահրաշ տեսիլ... (38բ «Յարեւելից յարեւմուտս մանկունք») բ. 38բ-9ա [Յորդորակ] – Եւ Տըրդատ գոռոզ արքայն... գ. 39աբ Տաղ Կոստանդիանոսի, Թէոդոսի եւ Աբգարու թագաւորին – Թագաւորին երկնաւորի... («Յիսուս Որդոյն ձայներուն ասա՛յ»):
16. 39բ-40բ ԺԶ. Գանձ սրբոյն Կիրակոսի եւ մաւրն նորայ Յուղիտայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերապայծառ արփիդ երկնային... ա. 39բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձըս գրեցայ Կիրակոսի եւ Յուղիատայ, / Րամեալ բանիւ խորհըրդաւոր յաւրինեցայ, / Ի Գրիգորէ մըտամոլոր եւ անիմայ... բ. 40բ-1ա Տաղ սրբոյն Կիրակոսի եւ Յուղիտայ – Սուրբ Յուղիտայ, դու[ս]տըր մեծաց... գ. 41ա Այլ տաղ Կիրակոսի եւ Յուղիտայ – Տեսեալ ծնաւղին զաղէտս իրացն...
17. 41ա-2բ ԺԷ. Գանձ սըրբոյն Վահանայ Գողթնացւոյն («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին, արքայդ երկնային... ա. 41բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ ինչ ասեմ ես քեզ, Կաֆայ, / Րամեալ բանիւ ես գերակայ, / Ի Գրիգորէ առն ըռակայ, / Գըրեալ եղեր դու Վահանայ... բ. 42բ-3ա Տաղ Վահանայ Գողթնացոյն, Յոհանիսէ («ՅՈՎԱՆԷՍԻ») – Յաղթող զաւրութեամբ վերնականաւ լըցեալ... գ. 43ա [Յորդորակ] – Շնորհաց Հոգոյն ընդունարան...
18. 43ա-4ա ԺԸ. Գանձ Տեառնընդյառաջին ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Միասնական Սուրբ Երրորդութիւն... ա. 44աբ Տաղ Քառասնաւրեա գալստեանն Քրիստոսի – Այսաւր եկեղեցի ցընծա[յ]... (44ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛»):
–43ա ստ. լս. «Ո՛վ իմ եղբայր եւ սիրելի,/ Յորժամ երթաս ի յատենի,/ Զընկերտ աղէկ հետ տար քեզի,/ Որ ձայնն եւ բանն միաբանի,/ Գանձիս գոյնն է խիստ նազելի, / Դու լաւ ասայ, որ չապականի, / Ի յետ դառնաս ամաւթալի, / Զըրոյց լինիս դու ամենի»:
19. 44բ-6ա ԺԹ. Գանձ Քառասնաւրեայ գալստեան («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեալ եւ աւրհնեալ Աստուածըդ բարձանց... ա. 44բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ համեղ ես եւ գունով, / Րամեալ բանիւ ի շար ոճով, / Ի Գրիգորէ նըւաստ հոգով... բ. 46աբ Տաղ Քառասնաւրեայ գալստեանն – Յիսուս փառաց թագաւորն...
20. 46բ-8ա Ի. Գանձ Առաջաւորաց ուրբաթին ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոյիդ կատարեալ, գերալըրացեալ... ա. 46բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ աղւոր, թէ ձայն ունիս, / Րոտեալ բանիւ ասա՛յ դու զիս, / Ի Յունանու մեծի տաւնիս, / Գրիգոր Ծերենց երգեաց ըզիս... բ. 48աբ Մեղեդի Յունանու մարգարէին – Պատճառ պարծանաց մարգարէից գընաին... (48ա «Թէ խազով չես գիտեր նէ, ով զարմանալոյն ձայն ասա՛յ») գ. 48բ-9բ Ողբ Նինուէ քաղաքին («ՅՈԼ») – Յունան, քարոզըն Նինուէին... (48բ «Յիսուս Որդու ձայն ասա՛ կամ Խաղաղարար մեծ թագաւոր»):
21. 49բ-51ա ԻԱ. Գանձ Սարգիսի զաւրավարին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 49բ [Կաֆա] – Գանձս ասացեալ տէր Մըկըրտչին, / Որդոյ Խաչիկ վարդապետին, / Ի մեծ տաւնի սուրբ Սարգըսին, / Որդոյն նորա Մարտիրոսին... բ. 51աբ Մեղեդի տաղ սուրբ Սարգ[սի] («ՅԱԿՈԲԱԱ Է ԵՐԳՍ») – Յառաջ տեսողէն անմահ... (51ա «Ի յելս յարեւու յարեւ ծագեաց») գ. 51բ Մեղեդի սուրբ Սարգիսի – Վըկայից հանդիսից հրաշալի... (51բ «Սուրբ յՈսկի քահանայդ նազելի») դ. 51բ-2ա Այլ տաղ սրբ[ոյն Սարգսի] («ԶԱՅՍ ԵՐԳՍ») – Զաւրական զաւրեղ փառաւք եւ սքանչելագործ... (51բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
22. 52ա-3ա ԻԲ. Գանձ սրբոց Ատովմեանց («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գերապանծ լուսով, գերասքանչ գունով... ա. 53աբ Տաղ Ատոմեանցն – Սուրբ նահատակ Ատոմ գովեալ... (53ա «Սուրբն Յուղիտայ դուստըր մեծաց»:) բ. 53բ Այլ տաղ Ատոմեանց – Ապայ եւ զաւրք բոլոր գընդին...
23. 53բ-5ա ԻԳ. Գանձ սրբոց Սուքիասանցն ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ՍԱ») – Գանձ սիրոյ քոին... ա. 53բ [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձ եմ համեղ եւ հարկաւոր, Րամեալ բանիւ ոտանաւոր... բ. 55աբ Մեղեդի Սուքիասանց – Երջանիկ հոգիահրաշ երանելին սուրբ Սուքիաս... (55աբ «Սուրբն Յուղիտայ դուստըր մեծաց») գ. 55բ Սրբոց Ոսկեանց – ԶՈսկեանքն անդէն նահատակեալ... («Յիսուս Որդուն ձայներուն ասա՛. եւ զանարժան գծողս յիշեա՛»):
24. 56ա-7բ ԻԴ. Գանձ սուրբ Ոսկեանց քահանայից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի Բանըդ հայրական... ա. [Կաֆայ] – [Գ]անձ սուրբ Ոսկեանց ճըգնաւորաց, երգեա՛ ըզսա փառաւորած... բ. 57բ-8բ 53դ-4բ Մեղեդի Ոսկեանցն – Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի...
25. 54բ-58բ-61բ ԻԵ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրաւպայ («ԲԱՆ ՔԱՐՈԶԻՑ») – Բարձրեալ անքըննին բնաւից... ա. 58բ [Կաֆայ] – Գանձս պատուական է քան զոսկի եւ քան զականս պատուականի...57ա-8ա 61բ-2ա Մեղեդի Թարքմանչաց («ՍԱ») – Սուրբ վարդապետըն մեր ընտրեալ...
26. 58ա 62աբ ԻԶ. Գանձ Ղեւոնդեանց սուրբ քահանայիցն («ԽԱՉԱ») – Խըրամատեալ կանոն յաւրինի... ա. 62ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ գեղեցիկ եմ ի կարգի, րոտ պատմութեան ի շար տողի... բ. 62բ-3ա 58բ-9ա Տաղ Ղեւոնդեանց քահանայիցըն – Ի հանդէս տաւնի... (62բ «Ով զարմանալիին գոյնն»):
27. 63ա-4ա ԻԷ. Գանձ Վարդանանցն՝ ի Խաչատուր վարդապետէ («ՏՈՒՐ») – Տագնապէին զաւրականքն յոգի... ա. 64աբ Տաղ սրբոց Վարդանանց նահատակաց («Ի ՅԱԿՈԲԷ») – Ի հանդիսաւոր տաւնի սըրբոց վըկայիցս... (64ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 64բ [Այլ տաղ տեառն Ներսեսի կաթողիկոսի, ձեռ. 2672, 77բ] – Աստուածային հոգով լցեալ...
28. 64բ-7բ Գանձ երեք ժողով հայրապետացն («ԱՅՐԻՎԱՆԵՑԻ») – Աստուած կենդանի, անիմանալի, անհասանելի... ա. 67բ Տաղերս ի Ներսէս կաթուղիկոսէ – Խոստովանիմ Աստուած ըզՀայր... (67բ «Սուրբն Յուղիտայ, Յիսուս Որդի») բ. 67բ-8ա [Տաղ] – Նոյն Բանն, որ էր ծնունդ նա Հաւր... (67բ «Խաղաղարար մեծ թագ[աւոր]») գ. 68աբ [Տաղ Հայրապետաց ի Ներսէսի (= Նիկիայ), ձեռ. 2027, 186ա-7ա] – Ի Նիկիայ ժողով դարձեալ... (68ա «Հրճուիմք այսաւր մեք»):
29. 64բ-7ա 68բ-71ա ԻԹ. Գանձ բուն Բարեկենդանին ասա՛յ («ԵՐԵՒԻԱՆԵՑԻՆ») – Երգս յաւէժական երգեմք բանական... ա. 68բ [Կաֆայ] – Բուն բար[ե]կենդ[ա]նի կիրակէին երգեայ ըզբանս ի յատենին... բ. 71բ[Տաղ, ձեռ. 425, 163աբ] – Ճրագ ճըշմարիտ եւ երկնային... գ. 67բ 71բ Պատուիրեցեր չհոգալ զվաղւին...
30. 68ա-9ա 72ա-3ա Լ. Գանձ սըրբոյն Թէոդորոսի զինաւորին Քրիստոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոհաբանեալ Աստուած Սուրբ Հոգի... ա. 72ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ, քան ըզոսկի, րամեալ մարդկան ըսցանկալի... բ. 69աբ 73աբ Տաղ Թէոդորոսի զօրավար[ին] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԵ») – Սիրով վառեցար ի սէր անմահ արքային... (73ա «Յարեւելից յարեւմուտս») գ. 69բ-70ա 73բ-4ա Այլ տաղ Թէոդորոսի զինա[ւորի] – Խաղաղարար նոր թագաւոր... (73բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
31. 74ա-5բ ԼԱ. Գանձ Աղուհացից երկրորդ կիրակէի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գըթութեամբ իջեր, Տէ՛ր, եւ մարդ եղեր... ա. 74ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձս գըրեցաւ, ես պիտանի, րամեալ բանիւ ուրախալի... բ. 75բ [Տաղ ի Գրիգոր վարդապետէ, ձեռ. 428, 131բ-2բ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գոյիդ անեղ անըսկըզբան... (75բ «Հրճուիմք այսաւր»):
–70ա ստ. լս. «Զձայնդ սրէ եւ յիստըկէ, / Զխըռչակդ քերէ, զխուխըդ հանէ, / Ասայըզգանձս եւ աւրինէ, / Թէ քո ընկերքըդ խիստ աղէկ է»:
32. 76ա-7բ ԼԲ. Գանձ երկրորդ կիրակէի երեկոյին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անճառելի լոյսըն հայրական... ա. 77բ [Յորդորակ] («ԲԱՆՍ ԱՅՍ ՍԻՏ») – Բանիւ ասացաւ Պետրոսին... (հմմտ. «Իբրեւ եղեւ տիւ ցերեկին»], բ. 77բ-8ա [Փոխ] – Յայնժամ առեալ զգործին ձգէին...
– 72ա ստ. լս. «Թէ գանձ գիտես, մաւտ ե՛կ յառաջ,/ թէ չէ ի զատ կա՛ց ու ամա՛չ,/ դու նի՛ստ ի վայր սըրտահառաչ,/ գնա՛ գիտնոց ուսի՛ր դու քաջ»:
33. 78ա-9ա ԼԳ. Գանձ Կիւրղի հայրապետին եւ մօրն նորա Աննայի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին Աստուածդ անքըննին... ա. 75ա 79ա [Տաղ Կիւրղի եւ Աննայի, ձեռ. 424, 75բ-6ա] – Յիսուս փառաց Հաւր միածին... (79ա «Հըրճուիմք այսաւր մեք հոգ[եպէս]») բ. 75բ [Տաղ Կիւրղի Երուսաղեմայ հայրապետին, ձեռ. 2672, 103բ-4ա] – Հայրապետաց դասուց վեհին...
–74ա ստ. լս. «Ըզգանձս ասա՛յ մըտաւք ճարտար, / քաղցր եւ անուշ շընչոյ յերկար, / տեղս անճարակ է եւ դըժար, / բազում գիտունք նըստեալ են շար»:
34. 77բ-80բ ԼԴ. Գանձ երրորդ կիրակէի առաւաւտին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրական... ա. 80բ-1ա [Տաղ երրորդ կիրակէին, անառակին, ձեռ. 426, 48աբ] («ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Առ Հայրդ աղաղակեմ... բ. 81ա [Յորդորակ, ձեռ. 428, 136բ-7ա] – Հետեւեցայ անառակին...
–79բ ստ. լս. «Ի ժամատունն կանուխ գընա՛յ, / որ գանձս ի տեղըն չի մընայ, / ոմանք ասեն թէ կու լուսնայ / ու շատք այնեն զայդ մահանայ: / Դու գանձս եւ տաղս անուշ ասա՛յ, / եւ զայլ ըզհոգս ի Տէր ընկեա՛յ, / զի հանապազ նայ զմեզ հոգայ, / եւ զկարիսըն նայ մեզ տայ»:
35. 81ա-3ա ԼԵ. Գանձ երեկոյին եւ պաշտման պահոց ասա՛յ («ՄԵՐ ԶԱՆ») – Մեղա, Տէ՛ր, մեղա... ա. 83աբ Մեղեդի ազնիւ – Մեղայ քեզ, Քրիստո՛ս Աստուած... բ. 83բ [Այլ յորդորակ պիտանի, 473, 134բ-5ա] – Քանքարթագոյց եմ անարժան...
– 81ա ստ. լս.«Գանձս ասացեալ Մըխիթարի՝ / Այրիվանաց առաջնորդի, / աստուածաբան վարդապետի, / որ մականուամբըն Կոշ կոչի: / Ասա՛ ըզսա ի յատենի, / լալոտ աչաւք եւ ողբալի, / զի շատ խընդիրք կայ ի միջի, / միթէ Աստուած լըսող լինի»:
36. 83բ-4բ ԼԶ. Գանձ Յովհաննու յԵրուսաղէմայ արծաթասէր հայրապետի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ քոյին Որդիդ միածին... ա. 83բ [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձըս գըրեցայ ի քարտիսի, րամեալ բանիւ ուրախալի... բ. 84բ-5ա [Տաղ հայրապետաց եւ վարդապետաց, ձեռ. 424, 230բ] – Հանդէս գումարեալ եկեղեցւոյ ժողովք... (84բ յետագայ գրով՝ «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 85ա [Այլ տաղ հայրապետաց, ձեռ. 2672, 87բ] – Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (85ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
–84ա ստ. լս. «Եպիփանու հայրապետին տաւնին այլ զայս գանձըս ասա՛»:
37. 85ա-6բ ԼԷ. Գանձ չորրորդ կիւրակէին՝ մեծատանն եւ Ղազարու («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրական... ա. 86բ [Տաղ տնտեսի կիրակին. ձեռ. 2672, 411աբ] – Տընտես էի հաւատարիմ... բ. 86բ Որ ով աստենս կենայ յորդոր... գ. 86բ-7ա Որ կարաւտէր կաթիլ մի ջրին...
38. 87ա-8ա ԼԸ. Գանձ սըրբոց Քառասնիցըն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 88ա [Տաղ քառասուն մանկանցն. ձեռ. 2672, 411բ-2ա] – Աղաչանաւք սըրբոց մանկանցն... բ. 88ա [Յորդորակ. ձեռ. 427, 138բ] – Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... գ. 88աբ [Փոխ] («ՔԱՌԱՍՈՒՆՍՆ») – Քրիստոս, փառաց թագաւոր, փառաւորեալդ ի զուարթնոց...
39. 88բ-90ա ԼԹ. Գանձ հինկերորդ կիրակէին՝ ի դատաւորն եւ ի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անքըննին... ա. 89բ [Ողբ պիտանի եւ համեղ. ձեռ. 428, 144բ-5ա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե Ի Ա») – Գանգատ ունիմ ասել քեզ... (85բ «Առ Հայր աղաղակեմ») բ. 90ա [Այլ տաղ ասա՛] – Քանքարթագոյց եմ ’ւ անարժան...
40. 90ա-2ա Խ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց աւրերուն («ՊԱՈՑ Է») – Պայծառ պատուիրան, պայման տիրական... ա. 91աբ Գովասանք աղաւթից, Առաքել վարդապե[տէ] («ԱՅՍ ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ անուն անմահ... (91ա «Յովասափին ձայնն ասա՛») բ. 91բ-2ա Տաղեր աղաւթից եւ ողորմութեան՝ Առաքել – Քան զամենայն գործըս բարեաց... (91բ յետագայ գրով՝ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
41. 92ա-3բ ԽԱ. Գանձ պահոց հասարակաց Դ.շի, ուրբաթի, շաբաթ պահոց եւ մեծատան երեկոյի ասա՛յ («ՊՆԱՄԳԻ») – Պահքն առաջին է սուրբ պատուիրան... ա. 92բ [Կաֆայ] – Թէ գոյն գիտես ըզգանձս ասա՛... բ. 93բ-4ա Տաղ եւ գովասանք աղաւթից եւ ողորմութեանց – Վըկայքն ամենեքեան ի յատեան կացին... (93բ «Յովասափին գոյնն է»), բ. 94աբ [Գովասանք ողորմութեան՝ Սեբաստացի Յովասափ իմաստասիրէ ասացեալ. ձեռ. 2672, 342ա-4ա] (Ի Յովասափէ բանս) – Ի սկըզբանն է Քրիստոս Աւետարանին...
42. 94բ-6բ ԽԲ. Գանձ սըրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին մուտն ի վիրապին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 96բ Տաղերս ի Գրիգորիսէ կաթողիկ[ոս]է, տեառն Ներսէսէ – Ի յելս արեւու արեւ... (96բ յետագայ գրով՝ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 96բ-7ա [Փոխ] – Բարձրացի՛ր, դըշխո՛յ, փառաւք... (96բյետագայ գրով՝ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
43. 97ա-8բ ԽԳ. Գանձ վեցերրորդ կիրակէին ասա՛յ, խիստ ազնիւ («ԳՐԻԳՈՐ ՐԻԳՈՐ») – Գոյից կատարեալ Աստուծոյդ բարձրեալ... ա. 97ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ հոգելի ես հանճարով, րոտեալ բանիւ յոյժ խորհրդով... (յետագայ գրով) բ. 98բ [Տաղ վեցերորդ կիրա[կէի]. ձեռ. 424, 95բ-6ա] – Յայնժամ թագաւորն ահեղ... (98բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ, ի յելս արեւու կայթեա՛յ սուրբ կաթուղիկէ») գ. 99ա Մեղեդի վեցերորդ կիր[ակէին] – Քեզ, ո՛վ Տէր Յիսուս, ձայնեմ... (99ա «Ի խաչին տընկեալ որթոյն») գ. 99աբ Այլ տաղ վեցերրորդ [կիրակէին] – Վայ իմ մեղուցեալ անձինս... (99ա «Ձայն որ զաշխարհս»):
44. 99բ-100բ ԽԴ. Գանձս վեցերրորդ կիրակէին երեկոյին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անտանելի Հաւր անեղ Որդին... ա. 100բ-1ա [Տաղ վեցերորդ կիրակէին, ձեռ. 2672, 123աբ](«ՅԱԿՈԲ ՄԵՂԱՒՈՐՆ ԱՍՑԵԼ Է») – Յաւուր յարութեան յորժամ որոտան... (100բ «Լըցան բանք այսաւր», 101ա «Դասքն հրէական: Աչք իմ ծովացեալ»):
45. 101ա-3ա ԽԵ. Գանձ յարութեան Ղազարու («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոչումն ըղձական, գովասանական... ա. 101բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ եմ ախորժ եւ պատւական, րամեալ բանիւ անսըխալական... (յետագայ գրով) բ. 103ա [Փոխ] – Ձայն, որ զաշխարհս արար... (103ա յետագայ գրով՝ «Ի խաչին տընկեալ որթոյն) գ. 103աբ Դարձեալ նորոգեմ ըզքեզ... (103ա յետագայ գրով՝ «Վա՜յ իմ մեղուցեալ անձինս») դ. 103բ [Տաղ Ղազարու յարութեան. ձեռ. 893, 154աբ] – Ընդ Ղազարու բարեկամին... դ. 103բ-4ա Առաքել վարդապետէ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ») – Աստուած ամենի, լոյսն անճառելի...
46. 104ա-5բ ԽԶ. Գանձ Ծաղկազարդին առաւաւտուն («ՀԱՅՑԷՍ») – Համագոյական Հաւր սահման... ա. 105բ Տաղ Ներսէսի կաթուղիկոսի ասացեալ – Աւրհնեալ, որ եկիր եւ գաս... (105բ յետագայ գրով՝ «Ձայն որ զաշխարհս արար») բ. 105բ [Փոխ] Տիրական («ՏՐ ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – [Տ]իրական տաւնիւս այսաւր... (105բ յետագայ գրով՝ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
– 104ա ստ. լս. «Ո՛վ տէր վարպետ, յառաջ գնա՛յ / եւ զձայնդ արա՛յ քան զչաղանայ, / ուրախութեամբ ըզգանձս ասա՛յ, / որ ժողովուրդս բերկրեալ ցընծայ»:
47. 105բ-7ա ԽԷ. Գանձ Ծաղկազարդին երեկոյին. դըռընաբացաւքին ասա՛յ («ԻՐՆՈՎ») – Ի տաւնըս տաւնից... ա. 107աբ [Տաղ ազնիւ. ձեռ. 425, 199ա] – Յիսուս Որդին, Տէրն փառաց... (107ա յետագայ գրով՝ «Յիսուս Որդիւ ձայնէն ասա՛յ»):
48. 107բ-10ա ԽԸ. Գանձ Մեծի երկուշաբաթի առ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ՍԱ ԲԱՆ») – Գերագուն Էից, գերահրաշ գոյից... ա. 110ա [Տաղ Յովհաննէս Պըլուզ վարդապետի ասացեալ. ձեռ. 424, 106բ] – Անդ ի մէջ դրախտին... (110ա յետագայ գրով՝ «Պատճառ պարծանաց աւրէ աւետեաց») բ. 110աբ [Յորդորակ. ձեռ. 425, 202բ-3ա] – Ադամայ ստեղծաւղն էկեալ... (110ա յետագայ գրով՝ «Ով զարմանալի»):
49. 110բ-2ա ԽԹ. Գանձ Մեծի երեքշաբաթին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գործ արարչական, գերահրաշական... ա. 112աբ Տաղ Գ.շի աւուր – Որք ընկալայք ի գործ... (112ա «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ ի յա՛՛») բ. 112բ-3ա [Այլ տաղ ի նոյն աւու[րն]. ձեռ. 424, 109աբ] («ԱՊԵՏԻՆ Է ՈՂԲՍ») – Ամենայն ծածուկ գործոց անդ հրապարակին... (112բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
50. 113ա-4բ Ծ. Գանձ Մեծի չորեքշաբաթի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անեղին... ա. 114բ [Տաղ անուշ. ձեռ. 554, 110աբ] – Տէր մեր Յիսուս, որդին Դաւթի... (114բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») բ. 114բ-5ա [Տաղ. ձեռ. 893, 158աբ] – Յիսուս Փըրկիչ կենարար... գ. 115աբ [Այլ տաղ. ձեռ. 2659, 202ա-3ա] – Մեծ խորհուրդ յերկրի...(114բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
51. 115բ-6բ ԾԱ. Գանձ Մեծի հինգշաբաթին առաւ[ոտին] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ խորհուրդն ահագին... ա. 116բ-7ա [Փոխ] – Որ վասն մեր յերկնից յերկիր խոնարհեցար... (116բ «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ») բ. 117աբ [Ի նմին աւուր հինգշաբաթ[ի]. ձեռ. 424, 112բ-3ա] – Սէրընկատարիչ հինն աւրինաց... (117ա «Ով զարմանալի»):
52. 117բ-9ա ԾԲ. Ցերեկին եւ յերեկոյին («ԶՊԱԿԱՍՍ») – Զահեղ զանքննին, խորհուրդըս խորին... ա. 119ա [Տաղ. ձեռ. 555, 165աբ] – Յերեկոյի հինգշաբաթին... բ. 119ա Պետրոս լըւեալ եւ զարհուրէր... (119ա «Հըրճուիմք այսաւր»):
53. 119ա-20բ ԾԳ. Գանձ Ոտընլըւային ասա՛յ («ՈՐԴՍ») – Որք որ փափաքին... ա. 120բ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Յերեկոյի հինգշաբաթի... (120բ «Այսաւր յեկեղեցի ցընծայ»):
54. 120բ-2բ ԾԴ. Գանձ Աւագ ուրբաթի առաւաւտին ասա՛ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ սոսկալի, անիմանալի... ա. 122բ-3ա [Տաղ Աւագ ուրբաթի. ձեռ. 893, 159ա-60ա] – Լըցան բանքն այսաւր...
55. 123ա-4ա ԾԵ. Գանձ Աւագ ուրբաթին ցերեկին ասա՛յ («ԶՏՒՐ») –Զանեղական ամենիցն Աստուած... ա. 124աբ Ողբ Աստուածածին – Աստուածածին սրբուհին, ամենաւրհնեալ տիրուհին... բ. 124բ-5ա [Փոխէ՛ ձայն. ձեռ. 423, 156աբ] – Ո՜վ Սիմէոն ծերունի...
56. 125ա-7ա ԾԶ. Գանձ Մեծի ուրբաթի յերեկոյին («Ի ՄԱԹԷՈՍԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՍ») – Ի յանմարմնական յանձանց բանական... ա. 127ա-8բ Ողբ ի դէմ խաչին Քրիստոսի – Աստուածածին կոյսըն Մարիամ...
57. 128բ-30ա ԾԷ. Գանձ Մեծի ճրագալուցի Թաղման («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հանգըստեան ի յեաւթներորդին... ա. 130աբ [Այլ տաղ մեծի շաբաթուն] – Որ եղելոցըս շնորհ [բ]ա[շ]խէ... բ. 130բ-1ա [Յորդորակ է] – Խունկ եւ զմուռ նշան թաղման... (130ա «Սուրբ [Յ]ուղիտայ, դուստըր»):
58. 131ա-2ա ԾԸ. Գանձ Յարութեան Զատ[կին] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մարդասիրութեամբ Որդիտ միածին... ա. 132ա-3ա Տաղ Յարութեան Տեառն, ի Ներսէս կաթուղիկոսէ – Ոչ արգելեաց զվէմն երկրաւոր... (132ա «Հրճուիմք այսաւր») 132բ-3ա Այլոցն երթալ վաղվաղակի (132բ «Այսաւր յեկեղեցի ցըն[ծայ]»):
59. 133ա-4բ ԾԹ. Զատկին Բ.շի մեռելոցին («ՏԷՐՈՒՆ») – Տէր<տէր>ունական տըւաւղ տիրական... ա. 134բ Մեղեդի Գրիգորի Նար[եկացւոյ] – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... բ. 134բ-5ա ՅԱռաքել վարդապետէ – Յորժամ Ադամ մեղաւք մեռաւ...
60. 135ա-6բ Կ. Գանձ երրորդ աւուր Յարութեան («ԱԿԱՆ») – Արդ, լուսաւորեա՛յ, արդ, փառաւորեա՛յ... ա. 136բ [Տաղ Յարութեան Քրիստոսի. ձեռ. 424, 130աբ] – Ի սմին աւուր այլում դիմաց... բ. 136բ [Այլ տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 130բ] – Ի նմին աւուր կիրակէին...
61. 136բ-8ա ԿԱ. Գանձ չորրորդ աւուր Յարութեանն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հրաւիրման կամաց արարչին... ա. 138աբ [Տաղ Յարութեան Քրիստոսի. ձեռ. 424, 132ա] – Յայնժամ սիրով տիրական... (138ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 138բ [Այլ տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 132աբ] – Որ յարութեան երեկոյին...
62. 138բ-40ա ԿԲ. Գանձ հիգերրորդ աւուր Յարութեան («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ աւետեաց ձայն ուրախալի... ա. 140ա [Տաղ Յարութեան Տեառն մերոյ. ձեռ. 424, 133բ] – Ելեալ ի լեառն դէմ տաճարին... (140ա յետագայ գրով՝ «Սուրբն Յուղիտայ») բ. 140աբ Ելեալ նստէր ի սուրբ լերին... (140ա յետագայ գրով՝ «Յիսուս Որդոյն է»):
63. 140բ-1բ ԿԳ. [Գ]անձ վեց աւուր Յարութեանն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ սոսկալի... ա. 141բ-2ա [Տաղ Յարութեան. ձեռ. 424, 133բ-4ա] – Դարձեալ յայտնի այլ աննըման... բ. 142ա [Տաղ յարութեան] – Յարեաւ յաւուր երրորդին...
64. 142ա-3բ ԿԴ. Գանձ գլխատմանն Յովաննու («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյակն էական, Հաւր սահման... ա. 143բ Տաղ Յովաննու – Ճ<ճ>րագ աւրինացըն Յովաննէս... բ. 143բ-4ա [Յովաննու Մըկրտչին. ձեռ. 424, 135բ] – Դո՛ւ, սո՛ւրբ Յովհաննէս...
65. 144ա-5բ ԿԵ. Գանձ Նոր կիրակին ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գաղտնի խորհըրդին գուշակեալ ի հին... ա. 145բ-6ա [Մեղեդի նոր կիրակէի. ձեռ. 424, 137բ-8ա] – Այսաւր նոր արեւ հարեալ... բ. 146ա [Փոխ] – Յետ ութ աւուր...
66. 146ա-7բ ԿԶ. Գանձ համաւրէն հասարակաց կիրակմը[տի] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գերամբարձ Աստուած գովեալդ ի զաւրաց... ա. 147բ [Տաղ կիրակմտին՝ տեառն Ներսեսի ասացեալ. ձեռ. 2672, 165բ-6ա] – Որ ի դասուց հոգեղինաց... (147բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 147բ-8ա [Այլ տաղ, ձեռ. 423, 170ա] – Միաշաբաթ աւր հանգստեան... («Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
67. 148բ-9բ ԿԷ. Գանձ կիրակմըտի եւ կիրակի («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի լոյսըդ հայրական... ա. 149բ Ի նոր եւ կոյս գերեզմանէն... բ. 149բ-50ա Որ Յարութեան յերեկոյին...
68. 150աբ ԿԸ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից («ՅԱՐՆ») – Յերկնից խոնարհեալ, Բանդ յերկիր իջեալ... ա. 150բ-1ա [Յորդորակ. ձեռ. 425, 225բ] («ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ») – Հաւր կամաւ իջեալ... (151ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 151աբ [Փոխ] – Ցընծան այսաւր երկինք եւ երկիր... (151ա «Միաշաբաթ աւր հանգիստ»):
69. 151բ-2բ ԿԹ. Գանձ հասարակաց կիրակէից («ԳՐԻԳՈՐԷ») – Գերակայ գոյին, գոյից համայնին... ա. 152բ-3ա [Փոխ] («ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նըստեալ կանայքն ողբային... (152բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 153աբ [Փոխ] («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կանայքն արտասուօք լային...
70. 153բ-5ա Հ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից եւ թէ յինանց գիշերն պաշտաւն լինի, զայս ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերանճառ արփի, գոլ պատճառ Էի... ա. 155ա [Տա՞ղ] («ՄԿՐՏԻՉԵ») – Մեծ հառաչանաւք եկին... (155ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 155աբ [Տաղ Յարութեան Քրիստոսի. ձեռ. 1990, 16աբ] – Իւղաբերքն եկին... (155ա «Դասքն հրէական»):
71. 155բ-6բ ՀԱ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէի («ՅԱՐՈՒ») – Յարեաւ Աստուած, մարգարէն գոչեաց... ա. 156բ-7ա Տաղ Յարութեան («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կեանք ընդ Հաւր անմահ մարմնով... (156բ «Ես ձայն զառիւծոյն, Ի յորով») բ. 157ա [Տաղ ի տէր Ներսիսէ. ձեռ. 425, 225ա] («ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – Նոր իմն աւետեաց բարբառ...
72. 157ա-8ա ՀԲ. Գանձ հասարակաց կիրակէից («ԹԵԱՆ») – Թագաւոր անմահ նըստեալդ... ա. 158ա-9ա Տաղ Յարութեան – Դասքըն հրէական եդին պահապան...
73. 159ա-60բ ՀԳ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անժամանակ լոյսն արփիական... ա. 160բ Տաղերս Առաքեալ վարդապետ[է] ասացեալ՝ Յարու[թեան] («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Այսաւր յարեաւ ի մեռելոց... (160բ «Արարիչ Տէր քաղցրացաւ») բ. 160բ-7ա Տասըն վկայք այսաւր յայտնեաց... (161ա «Յիսուս Որդու ձայներուն») գ. 161ա Նախ իւղաբերքն զնա տեսին...
74. 161ա-2ա ՀԴ. Այլ տաղ՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ խորհրդաւ («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒՆԵԱՑ») – Տէր մեր փառաւք այսաւր յարեաւ... (161ա «Հրճուիմք այսաւր», 161բ «Միաշաբաթ աւրն հանգստեան») ա. 162աբ Նորին Առաքել վարդա[պետէ] – Տեսեալ Մարիամ զՏէրն...
75. 162բ-4ա ՀԵ. Գանձ Աշխարհամատրան կիրա[կէի] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքրափայլ սուրբ տաճար տիրական... ա. 164աբ [Յորդորակն է] – Ուրա՛խ լեր, հարսն ի յերկրէ...
76. 164բ-6ա ՀԶ Գանձ երեւման սուրբ Խաչին՝ ի Մաթէոս վարդապետէ («Ի ՄԱԹԵՈՍԵ ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Իսկակից Որդի Հաւր քո հըզաւր... ա. 166աբ [Տաղ երեւման սուրբ խաչին. ձեռ. 2672, 174բ-5ա] – Խաչն ի նախնումն երեւեցաւ... բ. 166բ-7ա [Յորդորակ. ձեռ. 425, 258աբ] – Աւրհնեալ ես, փայտ քրիստոսական...
77. 167ա-8բ ՀԷ. Գանձ Համբարձման հինգշաբաթին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին... ա. 164բ [Տաղ ազնիւ] – Տէր մեր, Որդին Մարիամուն... բ. 164բ [Փոխէ. ձեռ. 425, 260բ-1ա] – Հանէ զնոսա Բեդանիայ...
78. 168բ-9բ ՀԸ. Գանձ Համբարձման երրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ բանն ի սկըզբանէ... բ. 169բ-70ա [Մեղեդի Համբարձման. ձեռ. 424, 145աբ] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ Է») – Սոսկալի ահիւ պակեան... (169բ «Ի Խաչին տընկեալ», «Ձայն որ զաշխ[արհս]», 170ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛յ»):
79. 170ա-1բ ՀԹ. Գանձ Մեծահրաշին կիրակէին ասա՛յ («ՄԱԹԷՈՍԻ Է, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Միակդ ահաւոր Տէր... ա. 171բ Տաղ Անդրէասի վարդապետէ – Այսաւր անդրանիկ Հաւր միածին... (171բ «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշ[տակապետն]», «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 172ա [Փոխ] («ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Վեհից թագաւորն այսաւր... բ. 172աբ Առաքել վարդապետէ – Յորժամ որ զԳրիգոր Խոր Վիրապն արկին... (172ա «վերինն. Յարեւելից յարեւմուտս: Վարին. Յովասափու գոյն ասա՛»):
80. 172բ-4ա Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ գալըստեան ասա՛յ («ՀՈԳՈՅՆ») – Հոգի Աստուած, բղխումն անքըննին... ա. 174աբ [Մեղեդի Սուրբ Հոգոյն իջման. ձեռ. 424, 149ա] – Գոհութիւն Հոգոյն Սըրբոյ... (174ա «Ի խաչին տընկեալ», «Ձայն որ զաշխարհս»):
81. 174բ-2ա ՁԱ. Գանձ Հոգոյն Սրբոյ գալստեանն երկրորդ («ՍՐԲՈՅ») – Սըրբոյ Հոգոյն ծագմանն ի Հաւրէ... ա. 175բ-6ա [Տեառն Ներսէսի ասացեալ. ձեռ. 424, 150աբ] – Որ յիսներեակըն յոբելին... (175բ «Խաղաղարար») բ. 175բ-6ա Զիս որ թաղծեալս եմ... (175բ «Յիսուս Որդի Հաւր Մի[ածին]»):
82. 176ա-7բ ՁԲ. Գանձ երկրորդ աւուրն է («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յաւէտ իսկապէս ընդ Հաւր միապէս... ա. 177բ [Տաղ Սրբոյ Հոգոյն. ձեռ. 424, 151բ-2ա] – Աստանաւր ծագեաց լոյս աւետեաց... բ. 177բ-8ա [Փոխ] – Այսաւր Սուրբ Հոգին Աստուած եկեալ...
83. 178աբ ՁԳ. Գանձ Հոգոյն Սրբոյ գալստեանն չորրորդ աւուր («ՎԱԱՍԵ») – Վերաւրհնեալ, գովեալ եւ փառաւորեալ... ա. 178բ-9ա [Փոխ] – Ներհիւսեսցուք քաղցր եղանակ...
84. 179ա-81ա ՁԴ. Գանձ Հոգգոյ գալըստեան Ե.երրորդ [աւուր] («ՄԿՐՐՏԻԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր Հոգի Աստուծոյ... ա. 181աբ [Այլ տաղ Սուրբ Հոգւոյն՝ Տեառն Ներսիսի երգ եկեղեցւոյ մանկանց՝ համագոյ սուրբ Երրորդութեանն եւ մի աստուածութեանն, համաձայնելով երկնաւորացն դասուց] («ՆԵՐՍԵՍ») Ներպարունակեալ իննեակ դասուց... (181ա «Արեւ, լուսատու արեւ») բ. 181բ [Այլ տաղ իջման Սուրբ Հոգւոյն ի դասս առաքելոցն] («ՆՎԱԳ ՀՈԳՈՅՆ ՍՐԲՈՅՅ») – Նըւագեմք Հոգոյն նըւագըս վայելուչս...
85. 181բ-3ա ՁԵ. Գանձ սրբոց Հռիփսիմեանց («ՎԿԱՅԱԱ») – Վայելչականաց վայելման փառաց... ա. 183աբ [Փոխ] («ԱՌ ՀՌԻՓՍԻՄԷ») – Աստանաւր (=Առաւաւտ) լուսոյ յարեւելեան ազանց... (183ա «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 183բ-4ա [Տաղ անուշ. ձեռ. 2649, 306բ] – Երջանիկն ի յարգանդէ... (183բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
86. 184ա-5ա ՁԶ. Գանձ սրբոց Գայիանանցն եւ սուրբ կուսանա[ցն] («ԿԱՆԱՑ») – Կայ խորհուրդ խորին... ա. 185աբ Ծովային շուշան ծաղիկ բուսեալ... (185ա «Այսաւր եկեղեցի ցըն[ծայ]») բ. 185բ [Փոխէ. ձեռ. 428, 217աբ] – Յայնժամ սըրբոցըն Հռիփսիմեանց...
87. 185բ-7ա ՁԷ Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Աթագինեայ հայրապետին, եւ Անտոնի եւ Կրաւնիդեա եւ եաւթն խոտաճարակացն («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ քոյին Որդիտ միածին... ա. 187ա [Այլ տաղ Յովաննու Կարապետին. ձեռ. 2672, 44աբ] – Յովաննէս, մեծ մարգարէ... (187ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 187աբ Յոբ համբերող եւ սուրբ է... (187բ «Հըրճուիմք այսաւր»):
88. 187բ-90ա ՁԸ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին ելն ի վիրապէն. եւ Գիւտ նշխարացն այլ զայս ասա՛յ կամ զՄեծ պահոցն եւ Ելն ի վիրապէն զայս գանձս ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է ԱՅՍ, ԽՆԴՐԵԱԼ Է ՅՈՎԱՆԷՍՈ ԾԱՂԿԱՒՂՆ») – Այսաւր ծագեաց լոյսն արփիական... բ. 190աբ («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ») – ՅԱռաքելէ մըտաւք տըխմար... (190ա «Յիսուս Որդու ձայն») գ. 190բ-1բ Տաղ գիւտ նշխարաց սուրբ Գրիգորի Լուսաւ[որչին] –Լուսաւորիչն յորժամ ի լեառըն գընաց... (190բ «Յովասափու ձայնէն») դ. 191բ-2ա Յայս կիրակիս եկեղեցոյ տաւն է, զի Լուսաւորիչն ելեալ ի Վիրապէն, շինեաց զԷջմիածինն եւ զդիրս Հռիփսիմեանց. Գանձ զԱստուածածնին նաւակատեացն գի՛տ եւ ասա՛յ Տաճարդ երկնա[յին] եւ տաղս զայս ասա՛յ – Սուրբ է տաճար տէրունական... (191բ «Սուրբն Յուղիտայ դուստր»):
89. 192ա-3բ ՁԹ. Գանձ սրբոց մանկանցն Բեթղահէմի կոտորելոց («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խանդաղակաթ սըրտիւ տենչալի... ա. 193բ-4ա Տաղ մանկանցն Բեթղահէմի («Ա-Ք») –Արթունք զըւարթունք Բանին բանաւոր... բ. 194աբ [Մեղեդի] – Սարսեալ Հերովդէս դողայր... (194ա «Յարեւելից յարեւմուտս»):
90. 194բ-6բ Ղ. Գանձ Կոստանդիանոսին թագաւորին եւ մաւրն նորա Հեղինեայ («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գերարփիդ վերին, լոյսըդ լուսածին... ա. 194բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ ՚ւ արդիւնաւոր, / Րամեալ բանիւս հոգեւոր, / Ի Գրիգորէ մըտամոլոր... բ. 196բ Մեսեդի եւ տաղ Կոստանդիանոսի թագաւորին – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս... գ. 196բ-7ա [Տաղ. ձեռ. 2665, 267ա] – Թագաւորդ աստուածարեալ... (196բ «Յիսուս Որդի», «Խաղաղարար»):
91. 197ա-8բ ՁԱ. Գանձ Նէրսէսի հայրապետին եւ Խադայ եպիսկոպոսին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյ մեզ ցընծալի... ա. 198բ Տաղ Ներսէսի հայրապետին – Նոր մեծահանդէս տաւնիւս... (198բ «Յարեւագալին») բ. 198բ-9ա [Փոխ] Գանձ – Հընչմամբ ձայնիւ բերկրանաց... (198բ «Քրիստոս փառաց»):
92. 199ա-201բ ՂԲ. Գանձ թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրոպայ (Առաքելի է, վարդապետացն ասացեալ) –Աւրհնեալ ես, սուրբ Հայր անքըննական... (201բ «Գանձիս տաղըն գի՛տ ի Սահակայ Պարթեւին գանձին յետեւն եւ ասա՛յ ԻԵ.»):
93. 201բ-3ա ՂԳ. Գանձ համաւրէն հաւասար մարգարէիցն ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ անուն հրաշալի... ա. 203աբ Տաղ համաւրէն մարգարէից՝ ի Ներ[սիսէ] («Ա-Ղ») – Աստուածային խորոցն անճառ... (203ա «Հրճուիմք», «Խաղաղարար») բ. 203բ-4ա [Փոխէ. ձեռ. 428, 231բ-2ա] («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտն ի յարգանդէ...
94. 204ա-6բ ՂԴ. Գանձ համաւրէն մարգարէիցն. զոր մարգարէ, որ տաւնես, զնորա տաղ գրած է, իրեն հետն ասա՛, զի խորհրդաւ («ԽՈՐՀՀԱՐԴՈՑՆ») – Խորհուրդ անքըննին, խորք որ չերեւին... ա. 206բ-7բ Նախահարցն թէ տաւնէս, զգանձ կարգն ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ – Որպէս Ադամն այն առաջին... (206բ «Յիսուս Որդի Հաւր Միա[ծին]») բ. 207բ-8ա Յորժամ Դանիէլին եւ երից մանկանցն տաւնէս, գանձն կարգէն ասա՛յ եւ տաղս զայս – Պաղատանաւք մարգարէին... (207բ «Խաղաղարար», «Այսաւր եկեղե[ցի ցընծայ]) գ. 208աբ Զաքարիայ մարգարէին եւ Ոնոփրիոսի սուրբ հաւրն – Զաքարիայ մարգարէին, ըզեաւթնալոյս աշտանակին... (208ա «Յիսուս Որդի», «Խաղաղարար») դ. 208բ-9ա Յորժամ Եղիսէի տաւնես եւ Եղիայի՝ զայս ասա՛յ – Յաղերս բանի քեզ ընդ բազմին... (208բ «Յիսուս Որդի Հաւր [միածին]») ե. 209ա-10ա Յորժամ Եսայիաս կայծակնամաքուր մարգարէին տաւնես, զայս ասա՛յ – Ըզմարգարէքն յիշեմք ի յայսմ կարգին... (209ա «Յովասափու ձայն», 209բ «Խաղաղարար») դ. 210աբ Յորժամ Եզեկիէլի, Եզրի եւ Զաքարիայի՝ հաւրն Յովնաննու եւ Ամբակումայ տաւնես, զայս ասա՛յ – Եզեկիէլ ետես զՏէրն երկնային... (210ա «Յովասափին») է. 210բ-1բ Յորժամ Երեմիայ մարգարէին եւ աշակերտացն Բարուքայ եւ Աբիմելեքայ տաւնես, գանձն ի կարգն ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ – Ըզկոյսն Երեմիայ յիշեմ յիւր տաւնին... (210բ «Յովասափին ձայն ասա՛յ»):
95. 211բ-3բ ՁԵ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն կարգաւ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ ազգաց քո մարդեղութեանդ... ա. 213բ-4բ [Տաղ սուրբ առաքելոցն Քրիստոսի՝ իւթանասնիցն, ի Ներսիսէ կաթուղիկոսէ] («Ա-Ք») – Առաքեալք Աստուածորդոյն, ի ծոցոյ Հաւր... (213բ «Յիսուս Որդոյն ձայներէն ասա՛յ»):
96. 214բ-5բ ՁԶ. Գանձ համաւրէն առաք[ելոցն] («ՍԱՐԳ») – Սուրբ Երրորդութիւն, ստեղծաւղ զաւրութիւն... ա. 215բ-6ա [Տաղ] – Աղաչանաւք մաքուր դասին... (215բ յետագայ՝ «Յիսուս Որդու ձայներէն ասա՛յ»):
97. 216ա-7ա ՂԷ. Գանձ համաւրէն առ[աքելոցն] («ՎԱՐԴՅ») – Վեր երգեմք հընչմամբ... ա. 217աբ Յայնժամ Պետրոսին... բ. 217բ-9ա Տաղ Առաքեալ վարդապետէ («Ա-Ք») –Այգի տընկեալ էք վայելուչ...
98. 219ա-22ա ՂԸ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայրապետացն ասա՛յ («ՎԷՇՏԱԱՍԱՆՔ Է») Վայել է քոյին վայելչականին... ա. 222ա [Տաղ համաւրէն ամենայն սրբոց հայրապետաց] («Ա-Թ») Այսաւր մայր Սիոն ցընծայ... բ. 222աբ [Փոխ] («ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նոր գինոյն իմաստութեան...
99. 222բ-5բ ՂԹ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայրապետացն («ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑ») – Վարդապետաց քանոն եւ անսահման... ա. 225բ Տաղ հայրապետաց – Հանդէս գումարեալ եկեղեցոյ... (225բ «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ») բ. 225բ-6ա Տաղ վարդապետաց – Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (225բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
– 222բ ստ. լս. նոտրգիր. «Զգանձս ըսկըսիր անուշ ձայնով. / Գ. հոգով եւ կամ Դ.ով / միտք ի յառաջ ընթանալով / եւ դու ըզհետ բարբարելով, / մի՛ ի յետեւըդ հայելով, / անկարգաբար ծիծաղելով, / զոտվիդ ճապաղ իսկ դընելով / ՚ւ ի քովէ քով անկանելով»:
100. 226ա-7բ Ճ. Գանձ համաւրէն ճըգնաւորացն («ՃԳՆԱՒՈՐՔ») – Ճըգնաւորք ընտրեալ ճըշմարիտ գործեալ... ա. 227բ Տաղ ճգնաւորաց – Աստուած բարձրեալ, Տէրդ երկնային... (227բ «Հրճուիմք այսա[ւր]»):
101. 227բ-9ա ՃԱ. Գանձ համաւրէն հաւասար կուսանացն («Ի ՓԱՌՍ») – Ի սկըզբան Էիդ... ա. 229աբ Տաղ կուսանացն – Ի կենարար փայտէն ծաղկեալ... (229ա «Յիսուս Որդոյն գոյն ասա՛յ») բ. 229բ Տաղ հաւասար կու[սանաց] – Լապտերք կուսից պայծառ վառին... (229բ «Խաղաղար[ար]») գ. 229բ Այլ տաղ կուսանացն – Կոյսք իմաստութեամբ զլապտերս հոգոց վառեալք... (229բ «Ո՜վ զարմանալի»):
102. 230ա-1ա ՃԲ. Համաւրէն հաւասար մարտիրոսացն ասա՛յ գանձս զայս («ՏԵԱՀՆ») – Տինայ առեալ, տարմըք բարձրացեալ... ա. 231աբ Տաղ մարտիրոսաց, Ներսէսի ասացեալ («Ա-Ծ») – Արեգակն արդար ըզհուր սիրոյ... (231ա «Պատճառ պարծանաց», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):
103. 231բ-3ա ՃԳ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսացն («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն զարդարեալ... ա. 233աբ Տաղ սրբոց մարտիրոսաց՝ ի Ներսէս կաթուղիկոսէ («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ վըկայք Աստուածորդոյն եղէք... (233ա «Այսաւր Գաբրիէլ», «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):
104. 233բ-5ա ՃԴ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսաց («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 235ա Տաղ սրբոց մարտիրոսացն, տեառն Ներսէսի ասացեալ – Տէ՛ր բարերար Հաւր միածին... (235ա նոտրգրով՝ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 235ա-6ա Հատեալ լեզուք սըրբաբանիցն... (235ա «Խաղաղարար նոր թագաւոր»):
105. 236ա-7բ ՃԵ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսացն եւ ամենայն սըրբոցն՝ հնոց եւ նորոց, յայտից եւ ապայտից («ԴԱՒԻԹԷ») – Դաւանեցէ՛ք, որդիք աւրինաց... ա. 237բ Տաղ մարտիրոսաց – Պաղատանաւք Աստուածածնին... (237բ նոտրգրով՝ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 233բ-4ա [Տաղ սրբոյ հայրապետաց տեառն Ներսէս կաթողիկոսէ. ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին, / վարդապետաց ուղիղ բանին... (237բ «Յիսուս Որդի Հաւր»):
106. 238ա-9բ ՃԶ. Գանձ համաւրէն սրբոց մարտիրոսացն եւ նահատակացն («ԱՌԱՔԵԼ») – Աստուածազարդ գունդն երանական... ա. 239բ-40բ Տաղ մարտիրոս[աց] – Անդ մարտիրոսքըն պըսակին... (239բ նոտրգրով՝ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
107. 240բ-2ա ՃԷ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ՍԻՄՈ») – Սուրբըդ սըրբոց, Աստուած էական... ա. 240բ [Կաֆա] («Սիմէոննե աս») – Սիրով հոգոյն գանձըս գրեցաւ, / Ի մեղսամած մըտաց ծընաւ, / Մաքուր մանկանց յաւրինեցաւ... բ. 242աբ Տաղ մարտիրոսաց՝ տեառն Ներսէսի ասացեալ – Բայց դուք, որդի՛ք իմ սիրելիք... (242ա «Հրճուիմք այսաւր») բ. 242բ Յորժամ կենաց ցաւղոյն արբջիք... (242բ «Միաշաբաթ»):
108. 242բ-4ա ՃԸ. Այլ գանձ մարտիրոսաց ասա՛յ («ԷՆՈԶՆ») – Էրեւեցար Աստուած յայտնապէս... ա. 244բ-5ա Տաղ մարտիրոսաց – Որ չարչարեացն զձեզ, լացէ... (244բ «Խաղաղարար») բ. 245ա Որդոց եւ թոռանցն որ տաւնէս, զգանձն հայրապետացն ասա՛յ եւ տաղս զայս – Գովեստ քեզ բարեաց պատճառ... (245ա «Յարեւագալին») գ. 245աբ Տաղս մարտիրոսաց – Գրիգոր պըսակն ազգի մարդկան... (245ա «Միաշաբաթ աւր») դ. 245բ Գրիգորի Աստուածաբանի եւ Գրիգորի Սքանչելագործի թէ տաւն է, զգանձն հայրապետաց ասա՛յ եւ տաղս զայս ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐ») – Գետ հոսեալ աստուածային... ե. 245բ-6ա [Տաղ սրբոց հայրապետաց՝ տեառն Ներսէս կաթողիկոսէ. ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին, / վարդապետաց ուղիղ բանին... զ. 246ա-7ա Թէ Մարութայի հայրապետին տաւնես, զգանձն հայրապետացն ասա՛յ եւ տաղ զայս ասա՛յ – Ի քսանումէկ աւուր հայոց մարերի... (246ա «Յովասափ»):
109. 247ա-8բ ՃԹ. Գանձ Տապանակին Աստուծոյ, որ ի Կայիաթարիմ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն բարի, Աստուածդ ամենի... ա. 247ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի, / Րամեալ բանիւ ուրախալի, / Ի Գրիգորէ առն անմըտի... բ. 248բ [Փոխ] – Այսաւր զտապանակ ուխտին... (248բ «Ի Խաչին տըն[կեալ]») գ. 248բ-9ա [Յորդորակ] – Մայր հաւատոյ սուրբ հարսնարան... (248բ «Հրճուիմք այսաւր») դ. 249ա [Տաղ եւ մեղեդի եկեղեցոյ եւ տաճարի եւ մատրանի. ձեռ. 2672, 172աբ] («ՍԻՄԷՈՆՆ») – Սուրբ ես, տաճար երկնանըման... (249ա «Յիսուս Որդի Հաւր»):
110. 249ա-50ա ՃԺ. Գանձ Վարդավառին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեզ յայտնեալ... ա. 250ա Մեղեդի Վարդավա[ռին] – Գոհար վարդըն վառ վառեալ... բ. 250ա-1ա Այլ տաղ եւ մեղեդի Վարդավառին՝ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Այսաւր ցընծայ լեառըն Թափաւր... (250բ «Յիսուս Որդի») գ. 251աբ [Նոր տաղ Վարդավառին] – Նոր իմն ահաւոր խորհուրդ նորէն... (251ա «Յարեւագալին»):
111. 251բ-2բ ՃԺԱ. Գանձ երկրորդ աւուր Վարդավառին ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ լոյսն արփիական... ա. 252բ-3ա Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ Ե») – Անճառ Բանըն հայրական... բ. 253աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Ի յայս խորհուրդ զերիս միայն...
112. 253բ-4բ ՃԺԲ. Գանձ Վարդավառին երրորդ աւուրն ասա՛յ («ՆՓԵԻՐ») – Ներգործական Աստուած բարերար...
113. 254բ-5բ ՃԺԳ. Գանձ Վարդավառին երեկոյն ասա՛յ («ՍՀԷԴՍ») – Սուրբ առաքեալքն յանկարծ հայեցեալ... ա. 255բ-6ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Խաւսէր բանիւ նայ հարցական... (255բ «Յիսուս Որդի Հաւր») բ. 256աբ Շաբաթ աւր Թաթէոսի առաքելոյն եւ Սանտըխտոյ կուսին է, Զառաքելոց գանձ – Ի կարգէն տաղ զայս ասա՛յ– Վարդ վայելուչք խուռներամք... (256ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
114. 256բ-7բ ՃԺԴ. Գանձ նախահարցն յԱդամայ, Աբելի, Սեդայ, Ենովքայ («ՄՔԴԱԶՆ») – Մեծապայծառ<առ> անուն հրաշալի, Հայր համայնից... ա. 257բ-8ա Երկոտասան մարգարէից ասա՛յ – Վասըն սոցին յիշել ապագայ... (258ա «Նախահարցն տաղն գի՛տ ի համարն մարգարէիցն գանձին յետեւըն, ասա՛յ») բ. 258աբ Տաղ ազնիւ՝ Ներսէսէ ասացեալ – Հայցմամբ մաքուր յորովայնից... (258ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
115. 258բ-9բ ՃԺԵ. Եփեսոսի սուրբ ժողովոյն գանձ գի՛տ ի համարն եւ ասա՛յ գանձ Շողակաթին Էջմիածնին («ՏԱԱԱՒԵՑ») – Տաճարդ երկնային, տուն քրիստոսային... ա. 259բ-60ա [Տաղ] – Սուրբ է տաճար տէրունական... (259բ «Խաղաղարար») բ. 260ա [Փոխ] – Նախ միածին Աստուածըն Բան... (260ա «Սուրբ Կիրակոս», «Միաշաբաթ աւր») գ. 260ա-2ա Այլ տաղ եւ գովասանք սուրբ տաճարին Էջմիածնայ՝ յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ – Ահա ասեմ բան գովեստի... (260ա «Յիսուս Որդոյ ձայներուն»):
116. 262ա-4ա ՃԺԶ. Գանձ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին («ՄԿՐՏԻԻՉ») – Մեծապայծառ հրակերպ, վեհագին... ա. 264աբ Մեղեդի ծըննդեան եւ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին – Գոհար վարդն ինքնագոյն... բ. 264բ-5ա Աստուածածնին յորդորակն է («Ա-Ք») – Արեւ լուսատու, տաճար Աստուծոյ Մարիամ... (264բ «Աստուած քարոզեաց եւ») գ. 265աբ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ է («ՏԷՐ [Ա]ՌԱՔԵԱ») – Տունկ անմահութեան բողբոջեցար... (265ա «Ո՜վ զարմանալի»):
– 258աստ. լս. «Ո՛վ սուրբ հանդիպողք եւ վայելողք Գանձարանիս, յորժամ գանձն յերկար լինի եւ տաղն մեծ եւ կամ շատ, զկէս գանձովն եւ մէկ տաղն առաւաւտուն ասա՛յ եւ զկէսն մէկ տաղովն՝ իրիկունն ասա՛յ, որ դու չաճըզիս, եւ զժողովուրդն՝ զձանձրանայ. եւ թէ գանձն քիչ է, եւ տաղն շատ է, զգանձն առաւաւտուն ասա՛յ եւ տաղն իրիկունն ասա՛յ»:
117. 265բ-7ա ՃԺԷ. Գանձ Փոխման սուրբ Աստուածածնին երկրորդ աւուրն ասա՛յ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոհաբանեալ սուրբ Աստուածածին... ա. 265բ [Կաֆա] («Գրիգորի է») – Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի, / Րամեալ բանիւ յոյժ պիտանի, / Ի Գրիգորէ յառաջ եկի... բ. 267ա Մեղեդի ասա՛յ – Մեծացիր այսաւր, սուրբ Աստուածածին... (267ա «Այսաւր երեւի անտես») գ. 267ա-8ա Յորդորակ է սուրբ Աստուածածնին («Ճ-Ք») – Ճիւղեր եր ծառոյն կենաց... (267ա «Այսաւր առաջքն Ծնընդեան կարգնէ») դ. 268աբ Տաղ Ներսէսի ասացեալ – Անարատ տաճար եւ առագաստ լուսոյ... (268ա «Ո՜վ զարմանալի»):
– 261բ ստ. լս. («ԳՐԻԳՈՐԻ Է»)«Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի,/ Րամեալ բանիւ յոյժ պիտանի,/ Ի Գրիգորէ յառաջ եկի, / Գրեալ ի դաշտըս քարտիսի, / Որ վերծանիմ ի հանդիսի, /Րամեալ ձայնիւ ուրախալի, / Ի տունըս սուրբ փոխման մեծի, / Էին ծնաւղի Տեառն Յիսուսի»: 263ա «Այսաւր երեւի անտես», «Այսաւր առաջքն Ծնընդեան կարգնէ»: 264ա «Ո՜վ զարմանալի»:
118. 268բ-70բ ՃԺԸ. Գանձ Վերափոխման Աստուածամաւրն երրորդ աւուր («ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ») – Սուրբ մայրըդ լուսոյ... ա. 270բ-1ա [Տաղ փոխման Աստուածածնին. ձեռ. 2672, 267ա] – Խնկի ծառի նըման ես... (270բ «Հրճուիմք») բ. 271աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետն եկեալ... (271ա «Ո՜վ զարմանալի):
119. 271բ-3ա ՃԺԹ. Երեքշաբթի Յովակ[ի]մայ եւ Աննայի ծնընդեանն կարգն է Նիկիայ սուրբ ժողովոյն. գանձն գի՛ւտ ի համարն: Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Յոբայ արդարոյն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք ցանկալի... ա. 273աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Զոր յիշեսցուք զերանելին... (273ա «Հրճուիմք», 273բ «Այսաւր եկեղեցի»):
120. 273բ-4բ ՃԻ. Գանձ նաւակատեաց Սուրբ Խաչին («ԱՌԱՔԵԼ») – Անմահ արքային, անճառ անհասին... ա. 274բ-5ա Տաղ եկեղեցոյ՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ («ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Տաճար լուսոյ, տուն արքային... (274բ «Հրճուիմք») բ. 275ա [Փոխէ. ձեռ. 2649, 370բ](«ՍԻՒՆԵԱՑ») – Սիւն հաւատոյ, սեղան փըրկչին... (275ա «Խաղաղարար»):
121. 275ա-6բ Գանձ Խաչի առաջի աւուրն ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ ակըն պատուական... ա. 276բ-7ա Տաղ Խաչվերացին, ի Ներսէս Լամբրոնացոյ ասա[ցեալ] – Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աստուած մեր... (276բ «Ինձ ումէտ կայր եւ կուման ի քո գալ») բ. 277աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կենաց փայտ տընկեալ... (277ա «Յարեւելից յարեւմուտս»):
122. 277բ-8բ ՃԻԲ. Գանձ Խաչվերացին երկրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յայն եդեմական... ա. 278բ-9ա Մեղեդի Նարեկացոյն – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... բ. 279ա Տաղ նորին – Սեպհական սիւն պատուական... գ. 279աբ Խաչըն սեղան է պատուական... (279ա «Վերինն. Ի յելս յարեւու յառաջ: Վարինն. Խաղաղարար», «Յիսուս Որդու ձայներու»):
123. 279բ-80բ ՃԻԳ. Գանձ Խաչին երրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Աւրհնեալ ես փայտ, կանգնեալ ի յերկրի... ա. 280բ-1ա Տաղ յԱռաքել վարդապետէ – Չորեքկերպեան թեւք Սուրբ Խաչին... (280բ «Հրճուիմք այսաւր») բ. 281ա Այլեւ չորս ազգ էր փայտ խաչին... (281ա «Միաշաբաթ աւր»):
124. 281ա-4բ ՃԻԴ. Գանձ յԱպարանից սուրբ Նշանին, ի Քերովբէնց Յովհանիսի ասացեալ («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն խոնարհեալ... ա. 284բ-5ա [Տաղ սրբոյ Խաչին. ձեռ. 424, 262ա-3ա] («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լոյսն ի Հաւրէ մեզ յայտնեցաւ... (284բ «Աստուած անեղ, անպարա[գրելի]. Ղարիպին կենաքն») բ. 285աբ [Յորդորակ. ձեռ. 2672, 285բ-6ա] – Կազմեն տապան անփուտ փայտեաց... (285ա «Խաղաղարար»):
125. 285բ-6բ ՃԻԵ. Գանձ սքանչելագործ սուրբ Նըշանին, Արծկոյ քաղաքէ Յակոբ եպիսկոպոսէ Նետրարենց ասացեալ, գովեալ եւ ազնիւ («ՅԱԿՈԲ») – Յիսուս Քրիստո՛ս, արքայդ համայնից... ա. 286բ-7ա Տաղ ի նոյն Յակոբ եպիսկոպոսէ ասացեալ – Սքանչելի սուրբ նըշանըդ պատուեալ... բ. 287աբ [Այլ տաղ խաչի ասացեալ. ձեռ. 2672, 288աբ] – Խաչն եղիցի մեզ պահապան... (ստ. լս.՝ 286բ «Վկայից հանդիսից հրաշալի», 287ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
126. 287բ-9ա ՃԻԶ. Գանձ Գէորգայ զինաւորին («ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ է Հայր, ծընաւղ միածնին... ա. 289ա-90ա [Տաղ ի Նետրարենց Յակոբ եպիսկոպոսէ. ձեռ. 2649, 382բ-3բ] («ՅԱԿՈԲ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ») – ՅԱստուծոյ ընտրեցար դու բարի... բ. 290աբ [Փոխ] – Նախ զսուրբ Գէորգ գերումն ածեն կաղախանին... (ստ. լս.՝ 289ա «Վկայից հանդիսից հրա[շալի]», 290ա «Ի մեղական գոլով եւ բնու[թիւն]»):
127. 290բ-2ա ՃԻԷ. Գանձ Վարագայ Սուրբ Խաչին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե Ա») – Գլուխն եկեղեցոյ, վէմն հաւատոյ... ա. 292ա Մեղեդի ի Վարագա Խաչ[ին] – Այսաւր մեծ զարմանք հրաշից... բ. 292ա [Յորդորակ] – Ամփոփեալ զնըշան խաչին... գ. 292աբ Այլ տաղ Վարագայ ասա՛յ – ԶՎարագ ասեմ ըզբաղձալին...
– 290բ ստ. լս. («ԳՐԻԳՈՐԻ ՅԵ») «Գանձըս գրեցաւ, ըստուգեցայ, / Րամեալ բանիւ շարադրեցայ, / Ի Գրիգորէ առն անիմայ, / Գըրեալ Խաչին սուրբ Վարագայ, / Որ զիս ասեն ի տաւն սորայ, / Րամեալ մանկունքըն գերակայ, / Յատենի ձայնիւ երգեայ, / Եթէ ունիս գործիք սորայ»: 292ա «Ի խաչին տընկեալ», «Վայ իմ մեղուցեալ», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»:
128. 292ա-4ա ՃԻԸ. Ողբ իշխանացն Հայոց աշխարհին՝ Սահակայ եւ Համազասփայ եւ այլոցըն հաւասար – Յայս ահագին աւուրս, որ հասաք... ա. 294աբ Տաղ իշխանացն Հայոց – Սուտ եւ անցաւոր աշխարհս...
129. 294բ-6ա Գանձ եաւթանասունւերկու աշակերտ[աց] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն գոյէ, գերիմաստ վեհէ... ա. 294բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձըս գրեցայ առաքելոց, / Րամեալ բանիւ ի Սուրբ Գըրոց, / Ի Գրիգորէ յետնեալ սըրբոց... բ. 296աբ Տաղ եւթանասնիցն – Եւ քում ընտրեալ եաւթանասնին... (296ա «Հրճուիմք այսաւր»: 296բ «Միաշաբաթ»):
130. 296բ-7բ ՃԼ. Գանձ սուրբ կուսանացն Թեկղի եւ Վառվառեայ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այն երկնաւոր, որ ի կուսէն ծնաւ... ա. 297բ-8ա Տաղ Թեկղի եւ Վառվառեայ – Աւրհնեալ անճառ Հայրըն գըթած... բ. 298աբ [Յորդորակ] – Արդ, պաղատիմք առ քեզ... (297աբ ստ. լս. յետագայի՝ «Միայշաբաթ»):
131. 298բ-300բ ՃԼԱ. Գանձ սուրբ աւետարանչացն («ՄԱՐՏԻՐՈՍ») – Մեծասքանչ անուն, սուրբ Երրորդութիւն... ա. 300բ-1ա Մեղեդի աւետարանչացն – Մաթէոս մարդ անուանեցաւ... (300բ «Սուրբն Յուղիտայ դուստր») բ. 301աբ [Յորդորակ է. ձեռ. 2672, 297բ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեստ արժան փառաց քոյին... (301ա «Սուրբ Կիրակոս»):
132. 301ա-2բ ՃԼԲ. Գանձ Խաչգիւտին («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչի քո, Քրիստոս, երկիր պագանեմք... ա. 302բ Մեղեդի եւ տաղեր Խաչգիւտին – Այսաւր զխաչափայտըն սուրբ... բ. 302բ-3ա 244բ [Տաղ սրբոյ Խաչին. ձեռ. 423, 239աբ] – Այսաւր եղեւ գալ դըշխոյին... (302բ Ի խաչին տընկեալ որթոյն», «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 303ա [Տաղ խաչի. ձեռ. 2672, 281ա] – Ի գըտանել կենաց փայտին... (303ա «Միաշաբաթ աւր հանգըստ») դ. 303աբ [Փոխէ. ձեռ. 423, 239բ] – Յայնժամ մեռեալ մի տանէին... (303ա «Այսաւր եկեղեցի»):
133. 303բ-305ա ՃԼԳ. Գանձ հրեշտակապետացն, առաւաւտին ասա՛յ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ հրաշական... ա. 305ա-6ա Բանք մաղթանաց՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ, առ երկնային զաւրսն («Ա-Ք») – Անեղ, անմահ թագաւորին... (305ա «Ի մեղական գոլ», «Արարիչ Տէր քաղ[ցրացաւ]»):
134. 306ա-7բ ՃԼԴ. Գանձ հրեշտակապետացն, երեկոյին ասա՛յ («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յոյժ փառատրելի, յաւետ գովելի... ա. 307բ-8ա Ներսէսի ասացեալ է Վասն երկնային զաւրացն – Նոր տաւնիւս զըւարթնոց հրեշ[տ]ակական... (307բ «Ո՜ զարմանալի խորհուրդ») բ. 308ա [Այլ տաղ հրեշտակաց. ձեռ. 2672, 303ա] – Ձեզ ձայնակից զըւարթունք հրեշտակք... (308ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
135. 308ա-10բ ՃԼԵ. Գանձ Յոհաննու Ոսկէբերան վարդապետին («ԱՅՍ ՅՈՀԱՆՈՒ ՈՍԿԷԲԵՐԱՆԻՆ») – Աւրհնեմք ըզքեզ, Տէրդ ամենայնի... ա. 310բ Մեղեդի եւ տաղ՝ Ոսկիբերան վարդապետին – Ի յորովայնէ ընտրեալ... (310բ «Ի յելս յարեւու յառ») բ. 310բ-1ա Տաղ Յոհաննու Ոսկիբերանու, ի յԱտոմ իրիցուէ ասացեալ է («Ի ԱՏՈՄ ԻՐԻՑՈՒՆ Է») – Ի հանդէս քո մեծ տաւնի... (310բ «Կայթեա՛ սուրբ կաթուղիկէ») գ. 311ա-2ա Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ («ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ ՅՈՀԱՆ») – Վարդապետաց թագ եւ պարծան... (311ա «Յիսուս Որդի ձայներուն ասա՛յ») դ. 312աբ Յորժամ Գուրիասանցն որ տաւնես, նայ զգանձն մարտիրոսաց ասա՛յ եւ տաղն զայս ասա՛յ, զի խորհըրդաւոր է – Սուրբ Գուրիաս վկայըդ արի... ե. 312բ-3ա Ի սոյն քաղաքն Եդեսիի...
– 312ա ստ. լս., գրչից. «Աւաղ, որ աւրինակըն պակաս էր»:
136. 314ա-5ա ՃԼԳ. Գանձ Նիկողայոսի հայրապետին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գաւազան ծաղկեալ գեղուղղէշ փայլեալ... ա. 314ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ եմ համեղ եւ գովելի, / Րամեալ բանիւ յոյժ ըղձալի, / ԻԳրիգորէ յառաջ եկի... բ. 315ա [Տաղ. ձեռ. 423, 18աբ, Գանձ տաղ Նիկաւղայոսի հայրապետին տպ.] – Աստուած անմահ (=անճառ), սուրբ թագաւոր... բ. 315բ [Փոխէ զձայն. ձեռ. 423, 18բ] – Երեւմամբ սուրբ հրեշտակաց...
137. 315բ-7ա ՃԼԷ. Գանձ սուրբ Մինասայ, առաւաւտին ասա՛յ («Ի ԲԱՂԻՇԵՑՈՅ») – Ի յերկնային լուսոյն հայրական... ա. 317աբ Տաղ սրբոյն Մինասայ – Տէ՛ր բարերար Հաւր միածին... բ. 317բ [Փոխէ. ձեռ. 423, 31ա] – Երմոգինեայ եւ Գրաբոսին եւ ընկերաց սուրբ Մինասին...
138. 317բ-20բ ՃԼԸ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, երեկոյին ասա՛յ («ԱՆԴՐԵԱԱՍՆ ԽՆԴՐԵՑ») – Անպարագիր Բանըն հայրական... ա. 320բ Մեսեդի սըրբոյն Մինա[սայ] – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս...
139. 320բ-2ա ՃԼԹ. Գանձ սրբոց Եւստռատիոսեանց, խիստ ազնիւ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 322աբ Մեսեդի Եւստառատի – Առ քեզ պաղատիմք...
140. 322բ-4բ ՃԽ. Գանձ սրբ[ոց] առաքելոցն Թադէոսի եւ Բարդուղիմ[էոսի] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերարփի պայծառ, գոյիցըն պատճառ... ա. 324բ Մեղեդի եւ տաղ առաքելոց – («ԻՄԷՈՍ») – Ի լըծակցութիւն գործոյ... բ. 324բ-5ա [Յորդորակն է. ձեռ. 423, 28բ-9ա] («ԱՌԱՔԵԼՈՅՆ ԵՐԳՍ») – Արեգակն արդար, որ ի Հաւրէ ծագեալ...
141. 325ա-6ա ՃԽԱ. Գանձ Յակոբայ Մծբնայ հայրապետին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծաւ համբաւ անուն գովելի... ա. 326աբ [Այլ տաղ սրբոյն Յակոբայ. ձեռ. 424, 305աբ] («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Անճառ միածին Հաւրն երկնաւորին... (326ա «Աչք իմ ծովացեալ: Դասքըն հրէական»):
142. 326բ-8ա ՃԽԲ. Գանձ Ինքնատիոսի հայրապետին եւ Պաւղիկարպոսի («ԳՐԻԳՈՐԻՈ Է Ա») – Գոհաբանական, գովաբանական, գովեստ պերճական... ա. 326բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԷ») – Գանձըս գրեցայ ես ի կարգի, / Րամեալ բանիւ յայս նամակի, / Իգնատիոս հայրապետի... բ. 328ա Տաղ Իգնատիոսի հայրապետին – Ի սուրբ սերմանց առաքելոց... (328բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») բ. 328ա [Փոխէ. ձեռ. 2659, 48աբ] – Իգնատիոս մանուկ բարի... (328բ «Միաշաբ[աթ] աւր հանգըս»):
143. 328ա-9բ ՃԽԳ. Գանձ Ադդէի հայրապետին եւ Աբգարու թագաւորին ասա՛ («ՆԵՏԻԱՍ») – Նոյն քեզ վայել է... ա. 329բ Տաղ Աբգարու թագաւորին – Տէր բարերար Հաւր միածին... (329բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 329բ-30ա [Այլ տաղ. ձեռ. 424, 309ա] – Տէրն ընկալաւ սիրով զնոսին... (329բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
144. 330ա-1բ ՃԽԴ. Գանձ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ առաքելոյն ասա՛յ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորք անքըննին, անճառ անհասին... ա. 331բ-2բ Տաղ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ արդարոյն – Յիսուս Քրիստոս Հաւր միածին...
145. 332բ-4ա ՃԽԵ. Գանձ Ստեփանոսի Նախավըկային եւ առաջին մարտիրոսի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր, ան[մահ] թագաւոր... ա. 334ա Մեղեդի Նախավըկայի – Ի խաչին տընկեալ որթոյն... բ. 334աբ Տաղ սուրբ Ստեփաննոսին – Ամենեքեան ի մի բերան... գ. 334բ [Յորդորակ, ձեռ. 2672, 316բ] – Սուրբ Ստեփանոս անապական... դ. 334բ-5բ [Փոխ] – Ի գաւազանէն Յեսեայ ստեղնեալ... (334ա ստ. լս. «Ի խաչին տընկեալ», «Հրճուիմք այսաւր»: 334բ «Միաշաբաթ աւր հան[գըստեան]», «Յարեւելից յարեւմուտս»):
146. 335բ-6բ ՃԽԶ. Գանձ սուրբ առաքելոյն Պետրոսի եւ Պաւղոսի («ԻՍ ԳՐԻՉ») – Ի սպարապետին, ի սեռս երեսին...(335բ «Այս գանձիս յառաջքն Առաքելոցն ի կարգն գիւտ եւ ասա՛յ») ա. 337ա [Փոխ] («ՊԵՏՐՈՍԻ») – Պաղատիմք առ ձեզ, ընտրեալք...(337ա «Ձայն որ զաշխարհս արար») բ. 337աբ [Փոխ] – Պետրոս եւ Պաւղոս, քրիստոնէից պարծանք... (337ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):
147. 337բ-40ա ՃԽԷ. Գանձ որդոցն որոտմանց՝ Յոհաննու եւ Յակոբայ («ԳՐԻԳԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գեղապանձ լուսով, գեղասքանչ գունով... ա. 340ա [Տաղ Որդոց Որոտմանց. ձեռ. 424, 319բ-20ա] – Այն, որ եկեալ տենչմամբ սըրտին...(340ա «Խաղաղարար նոր թագաւոր»), բ. 340աբ [Փոխ. ձեռ. 2672, 323ա-4ա] – Մինչդեռ նըստէր առ իւր քեռին... (340ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») գ. 340բ-1ա [Յորդորակ. ձեռ. 2649, 65բ-6ա] – Ապա գնացեալ Յոհանիսի... (340բ «Միաշաբաթ աւր հանգըստ») գ. 341աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ ԵՐԳ») – Նոր լոյս յարփենոյն վառեալ... (341ա «Յարեւագալին գոյն ասա՛յ»):
148. 341բ-3ա ՃԽԸ. Գանձ Բարսղի Կեսարու հայրապե[տի] («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչաբարձ սուրբ ահրիապանծալի... ա. 343աբ [Տաղ Բասիլիոսի. ձեռ. 424, 322բ-3ա] – Այր մի ընտիր ու անուանի... բ. 343բ-4ա Ի Նիկիայ մեծ քաղաքին...
149. 344ա-5բ Գանձ ձեռնադրութեան քահանայից («ԳՐԻԳՈՐՐԻ Է») – Գըթայ ի մեզ, Տէր ամենակալ... ա. 344ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԵ») – Գանձըս գրեցաւ ձեռնադրութեան, / Րամեալ բանիւ խորհըրդական, / Ի Գրիգորէ յոյժ անպիտան... բ. 345բ-6ա [Այլ տաղ ձեռնադրութեան քահանայից, ձեռ. 2672, 338աբ] («Ի ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԼ») – Ի մեծի հրաշափառ հանդիսի... (346բ «Վըկայից հանդիսից հրաշալից») գ. 346աբ [Տաղ աւծման քահանայից] – Ո՛վ անմահ, հաց կենաց մեզ տուր...
150. 346բ-7ա ՃԾ. Գանձ Թափաւրի եւ անդաստանի ասա՛յ («ԳԱՆՁ») – Գանձըդ կենաց՝ Որդիդ միածին... ա. 347ա Թագաւորիդ յաւիտենական, աւրհներգութիւն տացուք... բ. 347ա Ամենաւրհնեալ մայր Տեառն Յիսուսի... գ. 347ա-8ա Աւրհնութիւն հասարակաց – Աւրհնեցէ՛ք զՀայրն Աստուած դուք ի սկզբանէ... (347ա ստ. լս. «Անձ իմ արի աղաւթէ դէմ»):
151. 348ա-9ա ՃԾԱ. Գանձ պաշտման եւ հսկման («ԱՌԱՔԵԼ») – Անտանելիդ երկնի եւ երկրի... ա. 349աբ Խոստովանութիւն մեղաց, Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Անթիւ չարեաւք յանցայես...(349ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր դու») բ. 349բ-50ա Ճարտար զբարին իմացայ... գ. 350ա-1բ Ոտանաւորս յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ Վասն հոգեւարի եւ յերկնային ճանապարհին եւ Յաւդային դիւացն հանդիպմանց եւ հոգոց կայանին եւ յաւուր դատաստանին, դըժոխոց տանջանացն («Ա-Ք, ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Աչք իմ ծովացեալ, գէտք յինէն հոսեալ... (350բ «Անճառ միածին», «Դասքն հրէական»):
152. 351բ-3բ ՃԾԲ. Գանձ աշխարհաթաղի եւ ուրբաթ աւուր ասա՛յ («ՄԱՆՎՅԼՍ») – Մինդ ի յԷէն, Բանդ ի սկըզբաննէ... ա. 353բ-5ա Առաքել վարդապետէ ասացեալ («Ի ՅԱՌԱՔԵԼԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ՍՏԵՓԱՆՈՍՆ ՈՅ») – Ի միտ առէք զողբըս բանիս...
153. 355ա-6ա ՃԾԳ. Գանձ յաշխարհաթաղի եւ հանգըստեան ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Այսաւր եհաս հրաման Արարչէն... ա. 356ա-7ա [Ողբ վասն մեռելի. ձեռ. 424, 333բ-4բ] – Լըւարուք ըզբարբառ բերանոյս... բ. 357աբ [Այլ խրատ վասն հոգոց ասացեալ. ձեռ. 2709, 371ա] – Է մահ քան ըզքեզ յիշեմ...
154. 357բ-60բ ՃԾԴ. Գանձ քահանայաթաղի յետ փառք ի բարձումին («ՄԱՆՎԻԼԻ Ե») – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի... ա. 360բ-1ա [Տաղ քահանայաթաղի. ձեռ. 424, 332աբ] – Բայց ես հոգով գոլ... (360բ «Հրճուիմք») բ. 361ա Քանզի ճրագին նըմանեցայ... (361ա «Միաշաբաթ»):
155. 361ա-3ա [ՃԾԵ.] Գանձ քահանայաթաղի ասա՛յ («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԵՐԳ») – Այսաւր եհաս ինձ աւր վախճանի... ա. 363աբ [Ողբ քահանայաթաղի. ձեռ. 424, 329աբ] – Որդիք լուսոյ Հաւրըն մեծի... (360ա «Միաշաբաթ») բ. 363բ-4ա Հոգոյն Սըրբոյ Գալըստեան առաջի աւուրն ասա՛յ – Հոգիդ Սուրբ Աստուած, որ շրջէիր... (363բ «Ո՜վ զարմանալի») գ. 364ա Տաղ սըրբոց կուսանացն ի տեղն ասա՛յ – Ի կենարար փայտէն ծաղկեալ... (364ա «Յիսուս Որդոյ գունն է»):
Բ. 364ա-407ա [Տաղք] Գեղեցիկ ոտանաւորներ, ողբեր եւ լացեր եւ խրատքներ՝ վասն հոգեվարի եւ վասն երկնային ճանապարհին եւ յաւդային, դիւացն եւ հոգոց կայանին եւ յաւու|364բ|ր դատաստանին եւ դժոխոցն եւ հրեղէն գետոց եւ յանքուն յորդանցն, զոր ասացեալ են սուրբ վարդապետացն եւ իմաստասիրացն
– 364բ [Ցանկ] – Նախ եւ յառաջ տաղս զայս: Ա. Յորժամ գըրեալքըն... Խ. Յոյս եւ ապաւէն եւ կեան:
– 364բՅետագայի նոտրգրով. «Աղաւթից եւ ողորմութեան տաղերս կայ պահոց գանձերուն մէջն զայնոնք այլ այս կարգս ասա՛յ»:
1. 364բ-7բ Ա. Տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ ասացեալ է Յաղագս կատարածի աշխարհի եւ յաւուր դատաստանի հատուցումն գործոց – Յորժամ գըրեալքըն կատարին, / Որ զայնմ աւուր մեզ պատմեցին... (365ա «Յիսուս Որդի է»):
2. 367բ-9բ Բ. Վասն անկելոյն յԱդամայ ի դրախտէն եւ գալոյն եւ արտասուելոյն, եւ վասն հոգեվարին եւ ճանապարհի հոգոցն, եւ պատերազմի դիւացն եւ կայանի հոգոցն, ասացեալ Առաքել վարդապետէ – Վայ այն աւուրն, որ ես ստեղծայ, / Վայ էն ժամոյն, որ խաբեցայ... (367բ «Յիսուս Որդի»):
3. 369բ-71ա Գ. Վասն ահեղ դատաստանին եւ քննութեանց եւ յարութեան մեռելոց, Առաքել վարդապետէ – Յորժամ դըրունք երկնից բացուին, / Լինի հընչմունք ահագնակին... (369բ «Յիսուս Որդի»):
4. 371ա-2բ Դ. Վասն բաժանման արդարոցն ի մեղաւորաց եւ տանջանացըն դժոխոց, Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Յետ քըննութեանց դատաստանին, երբ ամենայն բանք վըճարին... (371ա «Յիսուս Որդի Հաւր») ա. 372բ Ողբ եւ նաղատինք անձին, Առաքել վարդապետէ, գիշերապաշտման. գանձին յետեւն գի՛տ ի համարն եւ ապայ ասա՛յ ապաշխա[րութիւն] – Անթիւ չարեաւք յանցայես... բ. 372բ. Այլ տաղ հոգեվարի եւ յերկնային ճանապարհին Առաքել վարդապետէ – Աչք իմ ծովացեալ...
5. 372բ-4ա Ե. Խրատական բաներս, Առաքել վարդապետէ ասացեալ («Ա-Ք, ԱՌԱՔԵԼԻ Է») – Ամենայն փառք մարդոյ դատարկ եւ յունայն... (372բ «Անցանէ մեծութիւն»):
6. 374աբ Զ. Ողբ, ոտանաւոր Առաքել վարդապետէ Վասն անձինն իւրոյ եւ ինձ նըման մեղաւորաց («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՅՍ») – Յիշելով զաւր մահուն, սիրտ իմ սասանի... (374ա ստ. լս. «Անցանէ մեծութիւն»):
7. 374բ-5ա Է. Ողբ դատաստանին եւ դըժոխոցն՝ Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Յորժամ Գաբրիէլ գոչէ եւ յառնեն մեռեալքն ի հողոյն... (374բ «Երազ է ու սուտ եղբարք») ա. 375ա Ողբս եւ խըրատ՝ Առաքել վարդապետէ, ննջեցելոց ասացեալ – Ի միտ առէք զողբըս բանիս... բ. 375ա Այլ ողբ եւ խրատական բաներ, ի վերայ նընջեցելոց ասա՛յ – Լըւարուք ըզբարբառ բերանոյս... գ. 375ա Այլ խրատ վասն հոգոց ասացեալ – Է մահ քան ըզքեզ յիշեմ...
8. 375ա-6բ Ը. Գովասանութիւն եւ խոստովանութիւն եւ խրատ եւ ապաշխարութիւն Առաքելէ – Եղբա՛յր, ինձ միտ դի՛ր եւ լըսէ, եւ զհոգոյ աչքն ի բաց պահէ՛... (375ա «Յիսուս Որդի»):
9. 376բ-8բ Թ. Խրատական բաներս ի Գրիգոր վարդապետէ («Ա-Ք») – Աւրհնեալ է Հայրըն լուսոյ, / Որ ստեղծ ըզմեզ ի հողոյ... (376բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
10. 378բ-9բ Ժ. Բանքըս վասն ահագին եւ սոսկալի գալըստեան Քրիստոսի եւ յաւուր դատաստանի եւ յանդիմանութիւն անձին, եղկելոյս Վարդանայ ասացեալ – Յորժամ յիշեմ զաւրն ահագին / Եւ զսոսկալի գալուստ փըրկչին... (378բ «Յիսուս Որդի»):
11. 379բ-80բ ԺԱ. Խոստովանութիւն գաղտնեաց եւ խայտառակութիւն անձին – Մեղայ, Տէ՛ր, ինձ ողորմեա՛, / Տէր մեղայ, Աստուած զիս քաւեա՛յ... (380բ «Աստուած իմ, Յիսուս Որդի կենդ[անարար]»):
12. 380բ-1բ ԺԲ. Խրատ պիտանիք՝ Յովհաննէս վարդապետէ – Յամենայն մեղաց ի զատ, ասէ, դու կացիր... (380բ «Ադամայ ստեղծաւղ»):
13. 381բ-2բ ԺԳ. Ողբ եւ մաղթանք՝ Խաչատուր Կեչառացոյ ասացեալ – Ես եմ կորուսեալ ոչխար, մոլորեալ ի սուրբ քո հոտէն... (382ա «Երազ է ու սուտ եղբարք»):
14. 382բ-3բ ԺԴ. Նորին Խաչատուր Կեչառացոյ – Այս կեանքս է յերազ նըման եւ խափող անզերծ յանդիման... (382բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս կենդան ի»):
15. 383բ-4բ ԺԵ. Խրատ խռով չի կենալու եւ ոխ չի պահելոյ, Նախաշ վարդապետէ ասացեալ է – Անձն իմ, վայ քեզ հազար բերան... (383բ «Յիսուս Որդի»):
16. 384բ-5ա ԺԶ. Խրատք հպարտութեան – Քան զամենայն գործըս չարեաց հպարտութիւն է զազրելի... (384բ «Յիսուս Որդի»):
17. 385ա-6բ ԺԷ. Խրատական բաներս ագահութեան եւ անընչութեան, ի Նախաշ վարդապետէ – Սողոմոն, մայրն իմաստութեան, առ մեզ խաւսի բան խրատական... (385ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
18. 386բ-7բ ԺԸ. Խրատք եւ կըշտամբանք անձին՝ Նախաշ վարդապետէ ասացեալ («Ա-Ք») – Անձն իմ, արի աղաւթէ դէմ արարաւղին...
19. 387բ-9ա ԺԹ. Խրատական բաներս ի Նախաշ վարդապետէ («Ա-Ք») – Անցանէ մեծութիւն եւ փառք աշխարհի... (388ա ստ. լս. «Յովասափու գոյն է»):
20. 389ա-90ա Ի. Նորին Նախաշ վարդապետէ ասացեալ – Երազ է եւ սուտ, եղբայրք, աշխարհիս բաներն ի լըման... (389ա ստ. լս. «Սուտ եւ անցաւոր աշխարհս»):
21. 390ա-1բ ԻԱ. Խրատական բաներ խաղաղութեան ամենայն մարդկան – Խըրատ մի տամ սիրով քեզ, / Թէ միտ դընես ու լըսես... (390ա ստ. լս. «Քրիստոս փառաց թագաւորն»):
22. 391բ-2բ ԻԲ. Ողբ ի վերայ մեղաց եւ նախատինք անձինք եւ պաղատանք առ Աստուած («Ա-Ն») – Աստուած իմ, Յիսուս Քրիստոս, կենդանի եւ կենդանարար... (392բ ստ. լս. «Ես եմ կորուսեալ ոչխար»):
23. 392բ-3ա ԻԳ. Այլ ողբ ապաշխարութեան ասա՛յ – Ողբս աղիողորմ, եղբայրք, ինձ եհաս Երեմիային... (392բ ստ. լս. «Ես եմ կորուսեալ ոչխար»):
24. 393աբ ԻԴ. Ողբ ապաշխարութեան ասա՛յ – Անձն իմ, ընդէ՞ր ես ծուլացեր, / ՚Ւ ի մահուանէ անհոգացէր... (393ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):
25. 393բ-4բ ԻԵ. Այլ տաղ վասն ապաշխարութեան ասա՛յ – Կամ առաջի քո ամաւթով, / Գործեր եմ շատ չար եւ յոլով... (390ա ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):
26. 394բ-7բ ԻԶ. Ողբ դատաստանին աւուրն եւ դըժոխոցն եւ անքուն որդանցն – Յորժամ տարերքըն դըղըրդին, երկինք եւ երկիր նոր նորանան... (394բ ստ. լս. «Յիսուս Որդի»):
27. 397բ-9ա ԻԷ. Ողբ եւ նախատինք եւ պարսաւանք անձինք եւ ահ դըժոխոցըն («Ա-Ք») – Անհուն գետոց առեալ եմ, / Այնչափ աւազ կուտեալ եմ*... ա. 399ա Ողբ յաւուր դատաստանի եւ դժոխոցն եւ սարսափմամբ – Յաւուր յարութեան, յորժամ որոտան... (397բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
*397բ-8ա Ժէ տառով սկսուող քառատողը չգրուած, տեղը բաց:
28. 399ա-400ա ԻԸ. Խրատական բաներս Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Արեկ ասեմ բան հրաշական, / Զպատճառ մեղացն զանազան...
29. 400աբ ԻԹ. Այլ ողբ նընջեցելոց ասա՛յ – Յառաջ նոր յաշխարհս եկի, / Հանց յիստակ էի զինչ զհայլի...
30. 400բ-2ա Լ. Խոստովանութիւն, նախատինք անձինք մարդկան – Աղտեղեցայ խաւ խաւար մեղաւք քան զկին պոռնիկ ըՐախաբու...
31. 402ա-3բ ԼԱ. Վասն յարութեան հողացեալ մարմնոյս եւ գալըստեանն Քրիստոսի եւ դատաստանի եւ հատուցման գործոցն արդարոց եւ մեղաւորաց («ԱՅՍ ՅՈՎԱՍԱԲԻ Է») – Արարչագործ Աստուած, ստեղծաւղ համայնից համայնից, / Յորժամ գայ ի դատել զազգըս հողածին... (402ա ստ. լս. «Յովասափ»):
32. 403բ-5ա ԼԲ. Տաղ խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան – Հաւատամք ի Քրիստոս, Որդին միածին եցոյց մեզ ճանապարհ եւ ճշմարտութիւն... (404ա ստ. լս. «Յովասափին»):
33. 405ա-7ա ԼԳ. Այլ տաղ՝ յապաշխարութեան ասա՛յ – Յոյս եւ ապաւէն եւ կեանք Տէր Յիսուս տըւաւղ բարութեան... մի թողուք հանգիստ, նեղեցէ՛ք (405ա ստ. լս. «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս»):
– 412ա-4ա (ԺԸ. դ.) Ցանկն է Գանձատետրիս... – Ա. Նախ եւ առաջին Ծնընդեան ճրագալուցին... ՃԾԶ. Տաղ Հոգոյ Սրբոյ գալըստեան. առաջի ավուրն ասա՛յ... յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ՝ 1681 թ., նոտրգիր.
Գ. ա. 407բ-9բ [Ովաննէս, Գանձ] – Եկայք այսաւր եկեղեցի, / որք էք դաւան Լուսաւորչի... մեղօք լըցեալ դու Ովաննէս... որ չի լինիս անդ աներես:
բ. 409բ-11ա Նորին [Ովաննու] ասացեալ [Գանձ] – Գանկատ առնեմ ձեզ, եղբարք, զաշխարհիս բանիցն ամենայն... (411ա) նուաստս ես ամենից՝ Ովաննէս անուամբ անպիտան... մի խնայէք, ասէք միաբան (409բ ստ. լս. «Երազ է եւ սուտ, եղբա՛յր»):
գ. 4ա (այլ ձեռքով, նոտրգիր, ԺԸ. դ. վերջ) [Այլ տաղ Ծնընդի կեն կապ Տաղ] – Կայր կոյսն ի այրին, / Երկար աղօթին... կայր մտօք առ կոյսն:
Ծնթ. Գանձերի խորագրերի վերականգնումներն ըստ՝ Մատենագիրք հայոց, հտ. ԺԳ. Գանձարան, Գիրք Ա., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008 թ., Մատենագիրք հայոց, հտ. ԺԴ. Գանձարան, Գիրք Բ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008 թ.:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
13ա Ըստացողի գրոցս երանեալ, նայ եւ գծողիս մեղաւք դեգերեալ ողորմեաց (նման՝ գրեթէ բոլոր գանձերի վերջում՝ 15ա, 79ա, 85բ, 87ա եւ այլն):
168աՈ՛վ եղբայր իմ, տազկահն չի գրեցի, մի՛ մեղադըրեր:
407ա Փա՜ռք եւ պատիւ Հաւրն էական, / որ է անեղ եւ անվախճան, / եւ միածնի իւրոյ ծնընդեան, եւ փառակցի իւրոյ բըղխման՝ / երեքանձնեայ աստուածութեան / եւ միական իշխանութեանն, / յայնցեալ, յայժմուս եւ յապագայն, / եւ անզըրաւ միշտ յաւիտեան: / Աւարտեցաւ գիրս այս գանձի / հայոց Մեծի թըւականի / ՌՂ., չորս աւելի (1645), / մարտի ամսոյ եւ ութի:
Տե՛ս ԺԷ. դ., յիշ.-ք, Գ., էջ 162:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 411ա (1681 թ., բոլորգիր) Աղաչեմ զամենեսեանդ, որք հանդիպիք, յիշեցէ՛ք միով Հայր մեղայիւ զնախաշ Նիկողոս աւագէրէցն եւ զիս՝ մեղուցեալ Գէորգ երէցս, որ աննենգ եւ անկըռիւ՝ իբրու հայր եւ որդի կամ երկու եղբօր նման ըսպասաւորէաք Սուրբ եկեղեցոյս Հրեշտակապետի, որժամ տեսանէաք գըրեալ նախնեաց մերոց, թէ ով ոք հանդիպի՝ յիշեսցէ, եւ մեք անձանձիր յիշէաք, խնդրեմք ի ձէնջ, որ զմեզ եւ դուք յիշէք, որ եւ այլք ձեզ յիշեսցէն՝ ասելով Հայր մեր: Ի թվականիս մերոյ ՌՃԼ.ին (1681):
2. 6ա (ԺԸ. դ. սկզ., բոլորգիր) Ընդ ամենայնի եւ ամենեցուն հուսկն, որպէս անարգի միոջ զսպասաւոր սրբոյ եկեղեցւոյս զՅովաննէս կոչեցեալս՝ որդի Գէորգ երիցու, որ է նա եւս կարգեցեալ տեսուչ Սրբոյ Հրեշտակապետիս, աղաչեմ զհանդիպօղքսդ՝ եթէ արժան է, յիշեսջիք յաղօթս ձեր միով Աստուած ողորմեսցիւ նախ զծնօղս՝ զհայրն իմ՝ զտէր Գէորգէոսն, եւ զմայրն իմ, եւ զեղբայրսն իմ՝ զՄանուկն եւ զԳալուստն, եւ ապա զմեղուցեալս ձեր ամենեցուն ծառայ, եւ դուք յիշեալք լիջիք ի Քրիստոսէ աստ եւ ի հանդերձելումն. ամէն: Թվին ՌՃԻԳ.ին (1674) ձեռնադրեցաւ հայրն իմ քահանայ եկեղեցոյս, եւ այսմ ամի նորոգեցաւ եկեղեցիս. եւ Քրիստոսի փառք:
3. 134ա (1729 թ., կապգիր) Տէր Գաբրիէլ, ՌՃՀԸ. (1729):
4. 414ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Գանձս քանքայիլ էր, ցանկս պակաս ունէր, ետոյ տիրացու Գիրգորն տեսաւ քանքայացն, տարաւ հօրը՝ Խաչատուրին հոգոյն կազմել իտուր իւր հէլալ արդեանց. Աստուած:
5. 411ա (ԺԸ. դարի վերջ, նոտրգիր) Այս գիրս մեղաւոր Պօղոսին է:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գանձարան», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Գանձարան մեծադիր, բոլորագիր, գրեալ ի թղթի ուրումն անյայտի, անյայտ թուական: Բաց ի 163 հոգեշունչ գանձուց, զորոց զհամառօտ ցուցակն կարիս տեսանել ի սկիզբն մատենիս՝ հանդերձ անուամբ յօրինողաց նոցին, այլ եւ պարունակին ի սմա գանձք, ողբք եւ խրատք հոգեշահք 40 հատ, բոլորագիր գրչութեամբ գրեալ ի թուին հայոց ՌՂԴ. (1645): Ունի զյիշատակարան համառօտ ի վերջն, առանց անուան գրչին: Առաքեալ յԱստրախան քաղաքէ: Մի թերթ մագ. պահպանակ», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկի հակառակ երեսին՝ «ՌՂԴ. – 1645, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս» 1ա՝ «407, 2709»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «գր, գրչափո, գրա», 5ա՝ «գրչա, գրչա», 5բ՝ «ձձձձ այլ գրչորձի լաալա աթի», 6ա՝ նոյն էջի յիշատակարանի կէսը նոտրգրով արտագրած, 64ա «Ը թիւնաշուրթ /// լիցին հերքեալ եւ անիծեալ», 132բ՝ «մայր հաւատի///», Պահպանակ Բա՝ «գրչայփ, գր»:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 411բ՝ Աստուածածին եւ հրեշտակներ «Աստուածածնայ պատկերք, Աստուած, ա, Աստուած, ձեռամբ Պետրոսին է» մակագրութեամբ:
2710
|
ԻՍՏԱՄՊՕԼ |
ՌՃԼԹ. – 1690 |
ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Յովսէփ վրդ.: ՍՏԱՑՈՂ՝ միաբանք Աստապատու Սուրբ Ստեփաննոսի վանուց:
ԹԵՐԹ՝ 1 (բազմածալ՝ 37 թերթ). չգրուած՝ 1ա, 3ա, 37ա. եւ բոլոր թերթերի բ. երեսը: ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.7 x16.7 (ամբողջը 636x29.7): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (25x16.5, թ. 31-3՝ 20.5x16.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7ա): ՏՈՂ՝ 26-30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ:

Նմուշ 7ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Դրախտ՝ 4, Մեղսագործութիւն՝ Ադամ եւ Եւայ 7ա, Նոյ՝ 9ա, Աբրահամ՝ 1ա, Յակովբ՝ 11ա, Մովսէս՝ 13ա, Յեսու՝ 14ա, Սաւուղ՝ 16ա, Դաւիթ՝ 17ա, Եղիակիմ՝ 24ա, Եղիազար՝ 27ա, Յովսէփ՝ 29ա, Խաչեալ Յիսուս՝ 30ա, Տիրամայրը մանկան հետ՝ 31ա, Պետրոս՝ 31ա, Յակոբոս՝ 31ա, Յովհաննէս՝ 31ա, Յակոբոս Փոքր՝ 32ա, Սիմոն՝ 32ա, Անդրէաս՝ 32ա, Փիլիպոս՝ 32ա, Թադէոս՝ 32ա, Բարդուղիմէոս՝ 32ա, Մատթէոս՝ 33ա, Թովմաս՝ 33ա, Մատաթէ՝ 33ա, Պաւղոս՝ 33ա, Բառնաբաս Յովսէփ՝ 34ա, Բառնաբաս որդի Ալփեայ՝ 34ա: Ճակատազարդ՝ 5ա, 15ա: Լուսանցազարդ՝ կարմիր, կապոյտ, ոսկի զարդաշրջանակ, մագաղաթի ամբողջ երկայնքով: Զարդագիր՝ կենդանագիր, թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, ոսկի, սպիտակ, սեւ, մանուշակագոյն, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, փեղկերի եզրերի կաշին թափուած, Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին եւ 1ա էջին՝ թանաքաբիծ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
[Գաւազանագիրք Հնոց եւ Նորոց Կտակարանաց]
– 2ա Սկիզբն համառաւտ Աստուածաշունչիս – Զմիտ Աստուածաշունչ գրոց զերկայնութիւն եւ դժուարութիւն եւ զծուլութիւն աշակերտացն... եւ մինչեւ ի Քրիստոս աւարտեցի զկարգ թուոց նոցա:
– 5ա [Նախերգան] – Ըստ մեծին Արիստոտելի իմաստասիրի հարկ է ամենայն ընթհանրական... եթէ հաւանական թուեսցի՝ Տեառն շնորհ, ապա թէ ոչ՝ ներել աղաչեմ տկարութեանս:
ա. 6ա Այսոքիկ են կարգ աստուածային գրեանց Հին կտակարանացն ըստ եբրայեցոցն եւ Նոր Կտակարանացն՝ ըստ ուղղափառ վարդապետաց եկեղեցւոյ – Աստուածային գրեանք... Տեսիլն Յովհանու:
բ. 7ա Քանզի զի զմտաւ իմով ածելով զճապաղութիւն... մինչեւ ի Քրիստոս ճշմարիտ եւ համառաւտ պատմութեամբ, թէ ուստի սկսան եւ կամ զի՞նչ գործին նոքա:
գ. 7ա-9ա [Յաղագս Ադամայ եւ Եւայի եւ որդոց նոցա]
1. 7ա Ադամ ստեղծեալ ի յագարակն Դամասկոսի... անիծեալ երկրին ի քիրտն երեսաց ուտել զհաց:
2. 7ա-8ա Յաղագս մեղացն Ադամայ – Իբրեւ մեղաւ մարդն ի դրախտին... եղեւ Լ. (30) որդիս եւ այնչափ դստերս, բայց ի Կայենէ եւ յԱբելէ, ասէ Ստրապոս:
3. 7ա-9ա Կայէն հողագործ եղեալ... եւ Դարեհ՝ որդի Աստիաքեսի ընդ նոյն Կիւրոսի թագաւորեաց:
դ. 8ա-10ա [Յաղագս ջրհեղեղին]
1. 9ա-10ա Յաղագս շինութեան տապանին – Արար Նոյ ըստ հրամանին Տեառն... եւ Բուզայ, ասէն, իջեալ զԲաղամ, որ ի Յոբ կոչի Եղիուս Բուզացի:
2. 8ա [Յաղագս Նոյի] – Նոյ յամի կենաց իւրոց ԶՃ.ի (600)... եւ զմնացորդ որդիս աւրհնեաց եւ ննջեաց:
3. 9ա-11ա [Յաղագս երից որդւոց Նոյի եւ սերնդոց նոցին] – Ի յայս Գ. որդոցս Նոյի տարածեցան ազգք ՀԲ. (72)... ընդ առաջ ել ԴՃ.աւք (400) եւ խաղաղութեամբ զնա ընկալաւ:
ե. 10ա-1ա [Յաղագս Աբրահամու եւ որդոց նորա] – Աբրահամ յետ խողխողելոյ եղբաւր իւրոյ...
զ. 11ա-3ա [Յաղագս Յակովբայ եւ որդոց նորա] – Յակովբ զանդրանկութիւն եղբաւրն եւ զաւրհնութիւն... հրովն կորեան, եւ Դադան եւ Աբիրոն յերկրէ կլան:
է. 12ա-6ա [Յաղագս Մովսէսի]
1. 13ա Մովսէս այս է Ղեւեայ Ամրամրա... եւ ոչ գտաւ գերեզման նորա մինչեւ ցայսաւր:
2. 12ա-3ա Յեսու հետեւեաց Մովսիսի եւ կալաւ զիշխանութիւն... յաղագս պաշտելոյ զԱստուած հեղմամբ ջրոյ սկիզբն գրոց այսմիկ արար:
3. 13ա-5ա [Յաղագս Ահարոնի եւ շառաւղաց նորա] – Ահարոն եղբայր Մովսիսի եւ Մարիամայ... ծնաւ զՍամուէլ, զոր մատոյց Հեղիայի ի Սելով:
4. 13ա-5ա [Յաղագս Մարեմայ եւ շառաւղաց նորա] – Մարիամ այս քոյր Ահարովնի բամբասեաց զՄովսէս... խնդրէր կնոջաւ մի վհուկ, եւ նոյն Սամուէլս զԴաւիթ ի թագաւորութիւն էաւծ:
5. 15ա-6ա [ԽԲ. (42) աւթեւանք ժողովրդեան Իսրայէղի] – Այս իսկ են նշանք աւգտակարք... այս են ԽԲ. (42) աւթեւանք ժողովրդեանն Իսրայէղի յանապատիս Սինեայ ի յերիս ամս:
ը. 16ա-18ա [Յաղագս թագաւորաց]
1. 16ա [Յաղագս Աքիէլայ եւ սերնդոց նորա] – Աքիէլս այս բազում տոհմօք, որոյ յաւելորդ լինէր աստ պատմել... եւ հայր Սաւուղա էր Կիս:
2. 17ա [Յաղագս Ելիմելեքայ եւ սերնդոց նորին] – Ելիմելէքս այս հանդերձ Նոյոմի կընոջաւ իւր պանդխտեաց... յարուցանելով զսերմն մերձաւորին իւրոյ մեռելւոյն:
3. 16ա-7ա [Յաղագս Սաւուղայ եւ որդոց նորին] – Սաւուղ այս բազում ժամանակս... բայց Դաւիթ ընտրեաց Տէր եւ զնա արհամարհեաց:
2. 17ա-8ա [Յաղագս Դաւթի եւ որդոց նորին] – Դաւիթ կրսեր եղբայր թագաւոր ընտրեցաւ... զոր եսպան Յովաբ խաբէութեամբ:
3. 18ա [Յաղագս Սողոմոնի] – Սողոմոն սպանեաց զՅովաբ... կռապաշտութեամբ ապականեաց եւ այսպէս ննջեաց:
թ. 18ա-30ա [Կարգք քահանայապետաց, մարգարէից, թագաւորաց Յուդայի, Իսրայէղի եւ այլ ազգաց ցեղից Քրիստոսի] – Կարգ քահանայապետացն է... ցնծութեամբ ողջունեաց կարապետն զՏէրն բոլորից:
ժ. 31բ [Ծնունդն Քրիստոսի] – Երանեալ կոյսն Մարիամ... ամս ԲԺ.ան, որ եղեւ ընդ ամենայն Կ.(60) ամ:
ժա. 31ա-4ա [Յաղագս աշակերտաց Քրիստոսի] – Պետրոս այս էր ի գէղջէն Բեդսայիդայ... վասն Տեառն պսակեալ եղեւ մարտիրոսական պատուով:
ժբ. 34ա-5ա Յաղագս Նեռինն – Եւ այսպէս ծանուցեալ լինի ժամանակ Նեռինն... ամենայն Իսրայէղ կեցցէ ի փառս Քրիստոսի յաւիտեանս. ամէն:
Ծնթ. Գրեթէ բոլոր մասերն ունեն տոհմաբանական գծագիր-աղիւսակներ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
36ա Փա՜ռք անեղ Էին, անըսկիզբ գոյին եւ միշտ կենդանւոյն, եռանձնեայ աստուածութեանն եւ եզաբուն բնութեանն, միասնական տէրութեանն եւ ինքնիշխան թագաւորութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, ի բնաւից գոյիցս յանտարրից եւ տարեղինացս վերառաքեսցի աւրհնութիւն, գոհութիւն եւ փառաբանութիւն՝ այժմ եւ անզրաւ յաւիտենին. ամէն: Յորմէ գերագոյն անհասանելի եւ ինքնաբուն բարւոյն, ամէնիմաստ վեհագոյն գիտութեանն եւ նախագաղաբար տեսութեան ամէնասուրբ Երրորդութեանն՝ ստեղծեալ գոյացան էակս յոչէից անթերի լրութեամբ, եւ մարդասիրեալ, ընդ հողեղէն բնութեանս խառնեաց զբանական հոգիս՝ ունել զաւրութիւն ընդունելոյ զաստուածային եւ զհոգեւոր զշնորհս, ոք լուսաւորեալք, իբրեւ զեղեալ տեսին զանեղ գոյին լինելութիւնն:
– (ստացողի ձեռքով) Ես՝ Յովսէփ վարդապէտս, գրել ետու զԳաւազանագիրքս եւ ստացայ ի հալալ ընչից իմոց՝ ի վայելումն ինձ, որ յոյժ փափականօք գրել ետու՝ ոչ զօք ունելով ձեռնտու ի գրելն, այլ միայն զողորմութիւնն Աստուծոյ եւ զօգնութիւն աղօթիւք սրբոց իւրոց. ամէն: Եւ արդ, աղաչեմ զձեզ ամենեքեանդ, որք հանդիպիք սմա ընթերցմամբ, օրինակելով կամ լսելով, յիշեսջիք աստուածահաճոյ աղօթիւք ձեր զՅովսէփ վարդապետս՝ առաջնորդ Աստապատու գիւղաքաղաքի Սրբոյն Ստեփաննոսի վանացն եւ աշակերտ Յակոբայ վարդապետին: Արդ, սա ստացայ յիշատակ ինձ՝ ի վայելումն Սուրբ Ստեփաննոսի վանից միաբանիցն: Եւ արդ, գրեցաւ եւ յօրինեցաւ ոսկայզօծ ծաղկօք ի մայրաքաղաքն Իստամպօլ, ՌՃԼԹ. (1690) թուոջ եղեւ աւարտումն, որ է օրհնեալ յաւիտեանս:
15ա (ճակատազարդի մէջ) Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ Յովսէփ վարդապէտ:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացրած թերթիկին՝ «1. Գաւազանագիրք», Ա. կազմաստառին ամրացրած թերթիկին՝ «410, 2710», «ՌՃԼԹ. 1690, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հմր 1 Գաւազանագիրք, բոլորագիր, քառածալ, գրեալ ի վերայ մագաղաթի ի Յովսէփ վարդապետէ՝ առաջնորդէ Աստապատ գիւղաքաղաքին Սրբոյն Ստեփանոսի վանից, ի թուականութեան հայոց ՌՃԼԹ. ի մայրաքաղաքն Կ. Պօլիս, ունի զյիշատակարան ի վերջն»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա, 15ա՝ երիցս, 36ա սեւ թանաքով բոլորակ՝ «ՅԻՍՈՒՍԻ ՔՐԻՍՏՈՍԻ Ծ/ԱՌԱՅ ՅՈՎ/ՍԷՓ ՎԱՐԴԱՊԵՏ, / ՌՃԻԶ. (1677)», 36ա սեւ թանաքով ութանկիւն՝ «ԽԱՉԱՏՈՒՐ / ՎԱՐԴԱՊԵՏ»:
2711
|
ՎԱՐԱԳԱՅ ՎԱՆՔ, ՍԲ. ՆՇԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻ |
ՋԻԹ. – 1480 |
ԳՐԻՉ՝ Կարապետ կրօնաւոր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ կրօնաւոր (գրիչը. եւ իր ծնողները՝ Յովհաննէս եւ Եղիսաբէթ), Մկրտիչ քհյ.: ԿԱԶՄՈՂ՝ Կարապետ քհյ.:
ԹԵՐԹ՝ 554+1 (կրկն. 66). չգրուած՝ 7բ, 8բ, 217բ, 554ա: ՊՐԱԿ՝ 8+Ա-ԽԶx12 (Ա 6, ԻԸ, ԽԶ 11)+3: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 26,6x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (20.5x13.5-14): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 10ա): ՏՈՂ՝ 26-27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ նախշազարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:
Նմուշ 10ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 9ա, 100ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին եւ աստառը մաշուած, մէջքի կաշիի վերին մասը պատռուած, Բ. փեղկի կաշիից առանձնացած, դռնակի աստառը պատռուած, կաշուի վրայ փոքրիկ պատռուածք, 2ական գամերն ու կապիչներն ընկած, մնացել են գամերի 2 մետաղէ վարդեակահիմքերը. կազմը նորոգուած 1584 թ., ձեռագիրը նորոգուած նաեւ ԺԹ. դարում. նորոգման ժամանակ թերթերի կարգը խախտուած, կարդալ՝ 75-77-78-79-76-83-80-81-82-84, թ. 1-8, 552-4՝ 1594 թ. նորոգութեան ժամանակի յաւելում, թ. 14-5ի միջեւ թափուած 6, թ. 325-6ի միջեւ՝ 1 թերթ, թ. 551 նորոգուած, եզրերը լրացուած յետագայի թղթով, թ. 9-10ի, 518-49ի եզրերը ամրացուած. թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ. լուսանցակողերը գունաթափ եւ սեւացած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 9ա-99ա [Սարգսի Շնորհալւոյ Խրատք եւ Ճառք]
1. 9ա-28ա ա. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արարեալ մեկնութիւնս – Քրիստոս ի չարչարիլն մարմնով վասն ձեր... (14բ) եւ ի հաճոյս նորա քաղաքավարել եւ յա/// (շար. թափ., 15ա) զայս է ասելի, եթէ արբեցութիւն գործ է... զհանդերձելոցն յաւել եւ ասաց, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
2. 28ա-31բ բ. [Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ Վասն փրկութեան եւ ազատութեանն մարդկան. ցանկից] – Փառաւորեսցուք եւ մեք զԱստուած ի ձեռն քահանայապետին Յիսուսի... եւ երկնից արքայութեանն զմեզ արժանիս արասցէ Քրիստոսիւ Յիսուսիւ մերով, որով եւ ըստ որում... յաւիտենից. ամէն:
3. 31բ-5բ գ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր – Եւ արդ, վասն զի եւ մեք ի կարգի որդւոցն Աստուծոյ եմք... ապաշխարողացն է խոստացեալ Յիսուս Քրիստոս Տէրն մեր... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
4. 36ա-41ա դ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արարեալ Խրատ հոգեւոր – Արդ, եւ մեք ստորերկրեայքս փառաւորեսցուք զՔրիստոս... նորոգեա՛ զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ անեղծ փառաց քոց, Քրիստո՛ս Աստուած մեր... յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
5. 42ա-3բ ե. [Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր] – Արար Աստուած զմարդն եւ եդ զնա ի դրախտին փափկութեան... ժառանգորդ լիջիք հայրենեացն ձերոց դրախտին կենաց ընդ ամենայն սուրբս ի Քրիստոս Յիսուսի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
6. 43բ-7բ զ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւորասացեալ – Եւ արդ, քննեսցուք, եղբա՛րք, թէ զի՛նչ են հաւատքն... եւ նովիմբ եւս յանկեսցուք զկեանս մեր, զի եւ խոստացելոց բարեացն արժանաւորք լիցուք հասանել շնորհաւք... այժմ եւ միշտ եւ՛՛:
7. 47բ-51բ է. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Արդ, եւ մեք զանձինս մեր արժանիս արասցուք... սոքաւք զանճառ բարիսն ժառանգեսցես, որոց լիցի ամենեցուն մեզ հասանել շնորհաւք... այժմ եւ միշտ:
8. 51բ-4բ ը. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալիցվարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զայսոսիկ լսելով, սիրելի՛ք, զարհուրեսցուք... առաւել սպիտակեսցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասանել կարասցուք շնորհօք... եւ պատիւ այժմ:
9. 54բ-8բ թ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զի այսպիսի յոյս կայ մեր առաջի... սիրով եւ յաւժարութեամբ կատարեսցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասանել կարասցուք... եւ պատիւ այժմ եւ:
10. 58բ-62ա ժ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, զի եւ մեք ընդ այսպիսի դատաստանաւք անկեալ եմք... ի սկզբանէ աշխարհի զարքայութիւնն, որոց լիցի ամենեցուն մեզ արժանաւոր լինել շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ... փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, ա՛՛յժմ եւ:
11. 62ա-5բ ժա. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ մեք զայս ամենայն գիտելով, սիրելի՛ք, զգուշասցուք անձանց մերոց... եւ խոստացելոց բարեացն հաղորդս գտանիմք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
12. 65բ-8բ ժբ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ արդ, վասն զի այսպի[սի] [ի]մաստիցս երկիւղին Աստուծոյ... յարութեան արդարոցն արժանաւոր լիցուք եւ խոստացելոց բարեացն հասցուք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ եւ փրկչին... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
13. 68բ-73ա ժգ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Խոստովանեսցուք եւ մեք եւ հաւատասցուք, սուրբ եւ փառաւոր արասցուք զԱստուած... զի հանդերձելոց բարեացն արժանաւորք լիցուք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ... այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
14. 73ա-5բ ժդ.Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր – Արդ, նախանձաւոր լիցուք եւ մեք արդարոյն Ղովտայ... եւ յառաջիկայիցն զգուշասցուք, զի եւ արքայութեանն Քրիստոսի արժանի լիցուք հասանել շնորհաւք... եւ յաւիտեան:
15. 77ա-9բ ժե. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Եւ մեք, զպատուիրանս Աստուծոյ գիտելով, նախանձաւոր լիցուք գործոց բարեաց... զի՞նչ քաղցրագոյն, քան զսէրն Աստուծոյ, որ այնմ փափաքիցին: Որում սիրոյ արժանիս արասցէ զմեզ Յիսուս... պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
16. 79բ, 76աբ, 83աբ, 80ա ժզ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի Խրատ հոգեւոր ասացեալ – Փառաւորեսցուք եւ մեք զԱստուած մի բերանով միայն... եւ նայել յաղաչանս աղաչողին եւ չառնել անտես, զի եւ հանգստեանն այն եւ անանց բարութեանն հասանել կարասցուք շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ:
17. 80աբ, 81ա-2բ, 84ա-5ա ժէ. Սուրբ վարդապետի ասացեալ՝ ի Մարկոսի Աւետարանի մեկնութենէն – Արդ, արթուն կացէ՛ք, զի ոչ գիտէք յորում ժամու Տէր տանն գայցէ՝ յերեկորեայ, եթէ ի մէջ գիշերի... սկիզբն առնել ապաշխարութեան զմեղսն խոստովանել, զյանցանսն քաւել եւ խոստացելոց բարեացն հասանել ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
18. 85ա-91բ ժը. Երանելոյն Յոհաննու Ոսկիբերանի ասացեալ՝ Ի խորհուրդ գալստեանն Քրիստոսի, վասն աւուրն մեծ դատաստանին – Մեք, որ կենդանիքս մնացեալ իցեմք... համբառնա հրեշտակօք ի յերկինս, եւ զձեզ զամենայն հաւատացեալս Քրիստոս Աստուած արժանի արասցէ փառաց եւ պսակի եւ արքայութեանն իւրում:
19. 91բ-4ա ժթ. Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Խրատ հոգեւոր եւ մեկնութիւն – Զի թէ ի հրեշտակս յանցուցեալս ոչ խնայեաց... որ պարտն էր մոլորութեանն յանձինս իւրեանց ընդունէին. Առ Հռոմայեցիս, Ա. 27:
20. 94ա-7ա Ի. [Վասն գարշելի գործոց մարդկան] – Չիք ինչ գարշելի, քան զայնպիսի հոգի... յաւէտ զգուշասցուք, զի եւ խոստացելոց բարեացն հասանել կարասցուք շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբ... այժմ եւ միշտ եւ:
21. 97ա-9ա իա. Երիցս երանեալ տիեզերալոյս վարդապետի եւ քաջ հռետորին Գէորգեա մեծ րաբունապետի արարեալ Խրատ վասն պսակի հարսանեաց – Հարցումն. թէ զի՞նչ է պսակն: Պատասխանի. Պսակն է խորհուրդ մեծ... այն աւրհնութեամբն աւրհնէ, որ ոչ անցանէ, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
Բ. 100ա-217ա [Ճառք, Խրատք ի Հարանց վարուց]
22. 100ա-15ա իբ.Երանելոյն Եփրեմի ասացեալ Յաղագս ապաշխարութեան. աւգնեա՛ Հոգի՛դ Սուրբ Աստուած ճշմարիտ – Ասէ երանելին մարգարէն Եզեկիէլ. Անաւրէնն եթէ դարձցի... որ փառաւք պսակէ եւ ի գահոյս հանգուցանէ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
23. 115ա-20բ իգ. [Խրատ Յովհաննու Գառնեցւոյ Վասն մեղաց[– Ծառայակիցս ձեր ի Քրիստոս՝ Յովհաննէս Գառնեցի հարցանեմ զողջունէ սիրելոցդ ի Տեառնէ... պսակացն հաղորդս արասցէ զմեզ Քրիստոս Աստուած զդաւանողքս անուան իւրոյ, եւ ինքն աւրհնեալ եղիցի յաւիտեանս. ամէն:
24. 120բ-2ա իդ. Անանիա վարդապետի ասացեալ Խրատ վասն համբերութեան եւ խաղաղութեան – Արդ, յորժամ մարդն շնորհս առնու յԱստուծոյ իմաստութեան եւ երկիւղի... վասն զի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
25. 122բ-4բ իե. Հարցումն, թէ զիա՞րդ կարէ մարդ զերկրաւորս արհամարհել, որ անցաւորս է – Արդ, եթէ կամիս, որ յաղթես... յԱստուծոյ խնդրեա՛ աւգնականութիւն. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառ<առ>ք յաւիտեանս. ամէն:
– 122բ ձախ լս. գրչից. «Այս գրած է, մի՛ գրէր»:
26. 124բ-8բ իզ. [Գրիգորի Տաթեւացւոյ ասացեալ] Վասն բամբասանաց. «Մի՛ բամբասէք զմիմեանս, եղբա՛րք, զի որ բամբասէ, զաւրէնս բամբասէ» [Թուղթ Յակոբայ կաթողիկէ, Դ. 11] – [Վ]արդապետք ասեն, թէ հոգեւոր գողութիւնն ծանր է, քան զմարմնաւորն... փրկեսցէ Քրիստոս Աստուած զհաւատացեալս իւր յամենայն չար լեզուէ եւ ի բամբասանաց. ամէն:
– 124բ ձախ լս. գրչից. «Զայս եւս մի՛ գրեր»:
27. 128բ-36ա իէ. Սրբոյն Անանիայի ասացեալ խրատք ոգէշահք – Զբանն, վասն որոյ աղաչեցեր զիս եւ ասացեր, եթէ ինձ զղջման եւ արտասուաց... պարգեւեսցէ մեզ զերկնից արքայութիւնն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
– 128բ ձախ լս. գրչից. «Զայս գրեա՛»:
28. 136ա-8ա իը. Յաղագս խորհրդոց զգուշութեան – Արդ, նախ յառաջ քան զամենայն խորհրդոց մաքրութեան... զի լիցիս տաճար Հոգւոյն Սրբոյ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
29. 138ա-9բ իթ. Եթէ որչափ մասունք են, որ մարդ կատարեալ առաքինութիւն ըստանայ – Արդ, որպէս ասէ առաքեալն, ամենայն խոնարհութեամբ... եւ յետին համարի զանձն վասն Քրիստոսի:
30. 139բ-40բ լ. Վասն բարձրամիտ անապատականին – Պատմեաց մեծն եւ սուրբ հայրն Անտոնիոս... ուր իցէ ամբարտաւանութիւն, ո՛չ է նա Աստուծոյ եւ ոչ տեսցէ զնա:
– 140բ-1բ Ի ժամանակին տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ Հայոց լուսաւոր վարդապետի եւ կաթուղիկոսի միանձնական եղբարք վեց միախորհուրդ եղեալ, գնացին յարեւելս կոյս ամս վեց... գրեաց զայս սուրբն Ներսէս ի մէջ Մեկնութեան Արարածոց եւ քարոզէր ամենեցուն:
31. 141բ-2ա լա. Պատմութիւն վասն Պաւղոսի Լիւստրացոյ – Պաւղոս ոմն ի Լիւստրիոյ, որ էր պատուով ի Լուստրինոս... որ սիրեն զնա բոլորով սրտիւ յայսմ եւ առ յապա:
32. 142ա-3բ լբ. Բանք հոգեւորք սուրբ հարցն – Հարցին ոմանք ի հարցն ցսուրբն Աթանասիոս Աղէկսանդրու եպիսկոպոսին... զի լսէ Բանն Աստուծոյ, որ ասաց. «Մի՛ մնասցէ հոգի իմ ի դոսա վասն լինելոյ դոցա մարմին» [Ծնունդք, Զ. 3]:
33. 143բ-6ա լգ. Պատմութիւն եւ խաւսք վասն երկոտասան միայնակեցացն – Ժողովեալ ի միասին միայնակեացք սուրբ լերինն... որպէս հաճոյք Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի երեւեսցուք, որում է ամենայն փառք... յաւիտենից. ամէն:
34. 146բ-53ա լդ. Վասն վարուց հոգետես հարցն – Իսկ ծեր ոմն էր, որ բնաւ ոչ ինչ գործէր... զի երանութեան այնմիկ արժանի լիցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր:
35. 153ա-4ա լե. [Վասն Թեփայիթեցոց ծերոցն. ցանկից] – Ասէր ոմն ի թեբայիթեցոց ծերոցն... այլ առաջնորդ ինձ ի յերկին, Հոգիդ լիցի Սուրբ եւ բարին:
36. 154ա-7ա լզ. Վասն քաղաքավարութեանց, որք զամենայն վարս ուղեցին առաքինութեամբ – Աղաւթէր երբեմն հայրն Անտոնիոս ի խցի իւրում... եւ ուր գտանի՝ առատապէս հեղու ըզհոգին Սուրբ ի վերայ նոցա. եւ ոչ արգելու ամենեւին:
37. 157ա-60ա լէ. Վասն սքանչելագործ հարցն նշանաց – Եւ միւս եւս եղբայր մերձ էր ի մեռանել... զի ոչ կորեաւ ջանք ծերոյն, եւ գնացին ի տուն իւրեանց:
38. 160ա-2բ լը. Վասն սիրելոյ զԱստուած եւ զընկերն – Ասաց հայրն Յոհաննէս կարճահասակն. Զոր աւրինակ ոչ կարելի է... քանզի եւ ինքն Աստուած սէր կոչեցաւ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ մի[շտ], յ[աւիտեանս. ամէն]:
39. 162բ-5բ լթ. Վասն անյիշաչարութեան, որ է նմանութիւն Աստուծոյ – Ասաց հայրն Անտոնիոս. Յորժամ ոք ծածկեսցէ... թողուլ զյանցանս առ քեզ պարտին, որ քան զաւազ շատ է ծովին:
40. 165բ-73բ խ. Վասն բարիոք խոնարհութեան եւ որ նօքօք լուսաւորեալքն են – Ասաց հայրն Անտոն ցհայրն Պիմէն. Եթէ այս իցէ մեծ առաքինութիւն... խոնարհեցո՛յ զմիտս իմ ներքին, զի բարձրացայց շնորհաւք քոյին:
41. 173բ-6ա խա. Վասն հնազանդութեան հոգեւոր առաջնորդաց եւ վարդապետաց – Ասաց հայրն Անտոն. Եթէ հնազանդութիւն եւ պահք հնազանդեն զգազանս... աւրհնեցին զԱստուած՝ զտուօղն այնպիսի հնազանդութեան մարդկան:
42. 176ա-8բ Վասն աղքատայսիրութեան եւ ողորմածութեան – Ասաց հայրն Ապոլոն վասն ընդունելութեան զեղբարսն... ընկալաւ Աստուած զողորմութիւնն վասն յուսոյ եւ հաւատոյ ազգականացն:
43. 178բ-9բ իբ. Վասն աղաւթից, թէ պարտ է յամենայն ժամ աղաւթել բոլոր սրտիւ – Իսկ վասն հաւրն Արսենի ասէին... ոչ եւս երեւէր, եւ զաւրացուցանողին զսուրբսն փառք յաւիտեանս. ամէն:
44. 179բ-85բ իգ. Վասն աստուածային դատաստանաց եւ ընտրելոյ զբարին ի չարէն եւ ոչ ակնառութիւն ինչ առնել – Ասաց հայրն Անտոնիոս. Բազումք ճնշեցին զմարմինս... զբարկութիւնն հանդարտէ երգ սաղմոսաց եւ երկայնմտութիւն եւ ողորմութիւն:
45. 185բ-7բ խդ. Վասն ոչ դատելոյ եւ բամբասելոյ զեղբայրն – Պատահեաց երբեմն փորձութիւն եղբաւր ումեմն... զի որ ասաց, թէ Մի՛ շնայցես, նոյնն ասաց, թէ Մի՛ դատեր զոք:
46. 187բ-90բ խե. Վասն ոչ առնելոյ ինչ ի ցոյցս մարդկան – Լուաւ հայրն Անտոնիոս վասն մանուկ կրաւնաւորի ումեմն... եւ այնպէս Աստուած փառաւորեսցի եւ զքեզ փառաւորեսցէ ի վերջին աւուրն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
47. 190բ-4բ խզ. Վասն անարիութեան եւ համբերութեան – Գային երբեմն եղբարք առ հայրն Անտոնիոս, եւ ասեն ցնա. Ասասցես մեզ, հա՛յր, բան ինչ... ոչ ոք էր ի ձեզ, որ դատէր ուղիղ եւ աշխատեալ էր ընդ իս եւ գնաց անտի:
48. 194բ-7ա խէ. Վասն անընչութեան: Գլուխ Է.երորդ – Հրաժարեալ եղբայր ոմն յաշխարհէ եւ զինչս իւր բաժանեաց... վնասի եւ ոչ ինչ աւգտի, յորմէ ազատեսցէ... որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
49. 197բ-203ա խը. Վասն պոռընկական խորհրդոց – Պատմէին հարքն զեղբաւրէ ումեմնէ, եթէ կալեալ զնա հեթանոսաց... տո՛ւր յաղթութիւն ծուլիս անձին գոնէ լրմամբ գործոց չարին:
50. 203բ-6բ խթ. Վասն զղջութեան եւ քաղցր արտասուաց – Ասաց Մարկոս ցհայրն Արսէնիոս. Ընդէ՞ր փախչիս ի մէնջ... եւ լռեա՛ ի դատելոյ զեղբայրն եւ կեցցես շնորհաւքն Աստուծոյ:
51. 207ա-9բ ծ. Վասն պահոց, թէ որպէ՞ս պահեցին սուրբ հարքն – Ասաց Բենիամին քահանայ սենեկացն, թէ գնացաք երբեմն... եւ Աստուած զաւրացուցանէ զայնոսիկ, որ յուսացեալ են ի նա:
52. 210ա-3բ ծա. Յառաջաբանութիւն սուրբ գրոցն. ի Հարանց վարուցն – Այսոցիկ ամենայն առաքինութեանց... ի վեր քան զկար բնութեան յափշտակեցին զնա:
53. 213բ-7ա ծբ. [Վասն հարցման Անտոնիոսի հաւր] – Եհարց հայրն Անտոնիոս եւ ասէ. Զի՞նչ պահեցից... Տէր իմաստնացուսցէ զքեզ. այս է յիմար լինելն վասն Տեառն:
Հետեւեալ միաւորները՝ 32, 33, 36, 39, 41, 44, 52, 53 համապատասխանում են՝ ձեռ. 789, Ա. 25, 22, 21, 17, 15, 11, 1, 2 կէտերին:
Գ. 218ա-89բ [Ճառք եւ խրատք, կանոնականք, թուղթք]
1. 218ա-9բ ծգ. Պատճառք վասն առաջաւորաց պահոց – Յոլովք են բանք վասն այսր պահոց... իսկ պահողացն բարեխաւսէ առ Տէր, որում փառք եւ զաւրութիւն յաւիտեանս. ամէն:
2. 219բ-20բ ծդ. Յաղագս խոստովանութեան – Տասնուչորս գլուխք գրեմք վասն խոստովանութեան... եւ այնու արտաքոյ գտանին արքայութեանն, եւ դուք զգոյշ լերո՛ւք, ո՛վ եղբարք:
3. 220բ-1բ ծե. Վարդապետին Յոհանիսի ասացեալ Ի շահ եւ իյաւգուտ պահողացն – Արար Աստուած զմարդն հոգի եւ մարմին... ընդ այս հինգ դուռնս զգոյշ լերո՛ւք անձանց:
4. 221բ-4ա ծզ.Խրատք եւ կանովնականք – Ի դամբարանէ սրբոյ Լուսաւորչիս եւ ի վարդապետէ Մովսիսէ [Երզնկացւոյ]... եւ ի ձեռն ապաշխարութեանն թողութենէ արժանացուսցեն ի փառս Աստուծոյ:
5. 224ա-6ա ծէ. Կանոնք յաղագս շնութեան – Քրիստոնէք մի՛ անկցին յախտ շնութեան... եւ տայ ի տէրն, զնոյն պատիժ կրէ՝ զգողին:
6. 226աբ ծը. Յաղագս երդման – Եւթներորդ բան եւ խրատ կանոնական. ո՛չ է պարտ քրիստոնէին երդնուլ... եւ դառն պատուհաս կրելոց են յարդար դատաստանէն Աստուծոյ:
7. 226բ-7ա ծթ. Յաղակս սուտ վըկայից – Իններորդ կանոն գրեմք վասն այնոցիկ, որք անաստուածաբար սուտ վկայութիւն տան... զի բնակեսցի ի ձեզ Հոգին Սուրբ:
8. 227ա-8ա կ. Յաղագս յիշոցնատուաց – Տասներորդ կանոնք գրեմք վասն ահեղ եւ մեծ եւ դառն եւ զարհուրելի մեղացն... որ զարհուրին եւ դառնան յայնպիսի չար եւ յիմար սովորութենէն:
9. 228բ-9բ կա.Յաղագս ատելութեան եւ սիրելոյ զմիմեանս – Տասնեւմիերորդ բան գրեմք վասն կանոնական, որ՝ Չէ պարտ որ քրիստոնէքն զիրար ատեն... եւ անիրաւ բանի համարս տալոց էք յաւուրն դատաստանի:
– 229բ Արդ, այս կանոնակ[ան] խրատ եւ պատուիրան, զոր գրեցաք յաստուածային գրոց հըրամանէ՝ հրաժարականք է, զոր ոչ է պարտ քրիստոնէին առնել կամ գործել, եւ այժմ գրենք զայն, զոր պարտ է առնել քրիստոնէին, եւ հարկ ի վերայ կայ, եւ աւրէնքն հրամայէ Աստուծոյ:
10. 229բ-31բ կբ. Թուղթ դաւանութեան ի մարդեղութիւնն Քրիստոսի – Ըստ կամաց աւրինակի, զոր ասացաքս ի միոյ անձնիշխանական կամաց աստուածութեանն... ընկալաք զգիտութիւն հաւատոց, որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ Սուրբ Հոգին, որում փառք եւ զաւրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
11. 231բ-6բ կգ. Թուղթ վասն կիւրակէի. գրեալ է մատամբ Աստուծոյ: Վասն սիրոյն Աստուծոյ ընկալարուք – Ես՝ պապս Հռոմայ քաղաքիս եկի ի տաճարս սուրբ... միաբան քահանայքդ հանդերձ ժողովրդեամբ աւրհնեցէ՛ք զԱստուած եւ ասացէ՛ք Ճ. (100) Տէր ողորմեա՛:
12. 236բ-9բ կդ. Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորոյ ասացեալ Յաղագս ապաշխարութեան – Արտադրելոց դեղոց բժշկաց զցաւս մարմնոյ... եւ նովաւ ժառանգել զանանց բարութեանցն վայելչութիւնս ընդ Հաւր եւ ընդ Որդոյ եւ ընդ Սուրբ Հոգւոյն, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
13. 240ա-3բ կե. Վասն պահոց – Ազդոյ, աւգտակար եւ կարի կարեւոր են պահոց պնդութիւնք... եւ ցնծութեամբ առաջի ահաւոր եւ լուսաւոր բեմբի մեծին Աստուծոյ եւ ընդ նմին ժառանգելն զանանց բարութեանցն զվայելչութիւնս ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր... յաւիտենից. ամէն:
14. 243բ-53բ կզ. Խրատ վարուց նորին Վարդանա տիեզերալոյս վարդապետի – Ուղիղ դաւանութիւն հաւատոյ, որ ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Սուրբ Հոգին, ի վերայ հիման առաքելոց եւ մարգարէից... ամենայն ինչ նոր եղեւ ի Քրիստոս եւ ի Հոգի նորայ, որում վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ:
15. 254ա-7ա [Նորին Վարդան վարդապետի ասացեալ Յաղագս լեզուանութեան եւ անզգամութեան. ձեռ. 738, Ա. 6ա-7բ] – Յետ այսորիկ սանձեալ կապեցէ՛ք, որդեա՛կք իմ, որ էք դասք արանց... եւ զամենայն փորձանք եւ որոգայթք չարին յամենայն քրիստոնէից:
16. 257ա-66ա կէ. [Նորին Վարդանայ ասացեալԿանոնք յաղագս քահանայից. ձեռ. 84, 202բ-4բ] – Զի պարտ է քահանային զգոյշ լինել յամենայն յաշխարհական խաբէութեանցս... զի գողն եւ գողակիցն ի միասին տանջին:
17. 258բ-66ա Խրատ վարուց առաքինութեան՝ [«Վարդանայ». ձեռ. 582, 102ա]– Աստուած բարի է եւ լոյս ամենայն բարեաց պատճառ... եւ դարձուցանեն զմոլորեալն, բերան Աստուծոյ կոչին, ընդ որում Հաւր միանգամայն եւ միածնի Որդոյն եւ ազատիչ Սուրբ Հոգւոյն... յաւիտենից. ամէն:
18. 266ա-9բ կը. Պատմութիւն վասն անքուն որդանցն, թէ է ստոյգ եւ – Եւ արդ, եկայք այսաւր ժողովեցարուք ի միասին... տացէ ձեզ հոգի սգաստութեան եւ իմաստութեան աւրհնել հանապ[ազ]. եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
19. 269բ-75ա կթ. Պատմութիւն եւ բանք վասն դժոխոցն, որ է ստոյգեւ – Եւ արդ, եկայք այսաւր դասք ամենայն մեղաւորաց եւ չարագործաց... զի ի մեր վերայ այդ եւեթ կայր, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
20. 275ա-7ա հ.Երանելոյն տեառն Եփրեմի ասացեալ վասն աղքատաց մխիթա[րութեան] – Զոր պատմեցից կամ զոր խաւսեցայց եւ կամ զոր թողեալ արհամարհեցից... յանբաւ բարութեանց վայելջութիւնս վայելեսցուք... ամէն:
21. 277ա-9բ հա.Յոհաննու Ոսկիբերանի ասացեալ վասն հանդերձեալ դատաստանին – Իմացարո՛ւք, եղբա՛րք, որ մեր ամենայն գնալոց է... պահեցին զպատուիրանս ի ձեռն շնորհի նորա, զի նորա է զաւրութիւն... ամէն:
22. 280ա-2բ հբ.Նորին Յոհաննու Ոսկիբերանոյ յաղագս ոչ սգալ զվախճանեալսն, մանաւանդ զտղայսն, որք անարատ առ Քրիստոս գնացին – Բեր այսուհետ եւ մանաւանդ քան զյառաջագունիցն փութով մտցուք ի ներքս... որչափ յամեմք ի մարմնի՝ աւտարանամք ի Տեառնէ. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
23. 282բ-5բ հգ.Ողորմութեամբ եւ հաւատովք սրբին մեղք. յԱռակացն Սօղո[մոնի] – Զամենայն արարածս զորս ստեղծ Աստուած բարի եւ աւկտակար, ասէ Գիրն... որպէս ուսոյց իմաստունն. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:
24. 285բ-9բ հդ.Ի բան Աւրինացն, յԱռակացն Սօղոմոնի. Մի՛ շնար – Ո՛չ փոքր անիրաւութիւն է այս... պահպանութիւն յԱստուծոյ փրկչէն մերմէ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
25. 289բ [Ի հարանց վարուց] – Պատմեաց հայրն Դանիէլ, եթէ կայր ոմն քարահատ... մի՛ լիցի ինձ զայդ զմտաւ ածել:
Դ. 290ա-549բ [Վարքք եւ վկայաբանութիւնք]
1. հե. 290ա-5ա Վասն փոխման ամէնօրհնեալ կուսին Մարիամու Աստուածածնին – Պարտ եւ արժան է գիտել զգրեալ սքանչելիսն... լի ամենեւին շնորհաւքն Աստուծոյ:
2. հզ. 295ա-8բ Պատմութիւն եւ յիշատակ վասն պատկերին Քրիստոսի, որ ի Դաստառակին – Աբգար արքայն Հայոց եւ Ասորոց լուաւ վասն Քրիստոսի... յորն կարեցաւ պատկերըն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
3. հէ. 299աբ Պատմութիւն սրբոց Ատոմեանցն – Թագաւորն Պարսից, չար խրատով մոգուցն, յարոյց հալածանս ի վերայ քրիստոնէից... եւ եդին ի տեղին, որ կոչի ոչխարանց:
4. հը. 300ա-3բ Վկայաբանութիւն սրբոց Սուքիասանցն – Առաքեալքն Քրիստոսի սուրբն Թադէոս, յորժամ եկն ի Հայս, աշակերտեաց... յանուն Բ. գլխաւորացն սուրբ Ոսկեանք եւ սուրբ Սուքիասանք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
5. հթ. 304ա-7բ Պատճառ եւ պատմութիւն վասն Յովհաննու Կարապետի գլխատմանն – Կարապետն Քրիստոսի սուրբն Յովհաննէս Մկրտիչն սրբութեամբ սնաւ յանապատի... բարձին աշակերտքն եւ եդին ի գերեզմանի:
6. ձ. 307բ-10բ Պատմութիւն գիւտ պատուական գաւտոյ սուրբ Աստուածածնին – Զամենասրբուհոյ կուսին Մարիամու Աստուածածնին զգաւտին գտին... եւ անյիշաչար կամաց քոց, մա՛յր շնորհաց եւ գթութեան:
7. 310ա [Գովեստ Աստուածածնի] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գթա՛ եւ յիս, որ դաւանողս եմ... վասն սակաւ գովեստիս, որ երգեցի յԱստուածածնի տաւնիս:
8. ձա. 310բ-1բ Պատմութիւն վասն Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ՝ պաշտօնէին Մովսեսի – Յեսու որդին Նաւեայ աշակերտ էր Մովսեսի... եւ յաւելաւ առ ժողովուրդ իւր:
9. ձբ. 311բ-2բ Վասն Դանիէլ մարգարէին – Դանիէլ մարգարէն էր ի ցեղէն Յուդայ... թաղեցաւ յայրին թագաւորականի փառաւորապէս ի փառս Քրիստոսի:
10. ձգ. 312բ-6ա Յիշատակ սուրբ ժողովոյն Նիկիայ վասն Արիոսի – Արիոս երէց Աղեքսանդրացի երեւեցաւ հայհոյիչ Որդւոյն Աստուծոյ... տօնեմք զյիշատակ սուրբ հայրապետացն՝ զդաւանողացն Աստուծոյ Հոգւոյն:
11. ձդ. 316ա-8բ Վասն տաւնի ծնընդեան սուրբ կուսին Մարիամու – Յազգատոհմէն Իսրայեղի եւ ի ցեղէն Յուդայ էր Յովակիմ... գոչեսցուք ընդ հրեշտակապետին Գաբրիէլի. Ուրախ լե՛ր, բերկրեալդ, Տէր ընդ քեզ:
12. ձե. 318բ-21ա Յիշատակ սրբոյն Սահակա հայրապետին – Մեծ հայրապետն Իսահակ, որդի Մեծին Ներսեսի... սրբոյն Սահակայ ի փառս Քրիստոսի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս:
13. ձզ. 321ա-3ա Վասն նաւակատեաց Սուրբ խաչի տաւնին եւ Յարութեանն եւ Գողգոթային – Յորժամ շինեաց մեծն Կոստանդիանոս զՍուրբ Յարութեան եկեղեցին... ձայնակից լիցո՛ւք փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին. այժմ:
14. ձէ. 323բ-6բ Վասն Սուրբ խաչի տաւնին, որ ասի Խաչվերաց – Դշխոյն Հեղինէ՝ մայրն Կոստանդիանոսի ինքնակալ կայսրին... փոխեցան ի կայեանս հրեշտակաց, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ:
15. ձը. 326բ-30ա Վասն մարգարէին Մովսիսի եւ Ահարոնի – Նախամարգարէն Մովսէս աստուածախաւսն, որ առաջին էր ամենայն մարգարէիցն... զի բերան ի բերան խաւսեցաւ ընդ Աստուծոյ:
16. ձթ. 330ա-3բ Նընջումն աւետարանչին Յովհաննու – Առաքեալ եւ աւետարանիչն Քրիստոսի եւ սիրելի աշակերտն... սիրելին ի փառս անպատում յաւիտենական կենացն:
17. ղ. 333բ-4բ Հանգիստ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին – Սուրբ հայրապետն մեր Լուսաւորիչն Գրիգոր... զի ինքն զնոյն կամեցաւ. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:
18. 334աբ [Վասն Գրիգորի Տղայի Հայոց կաթողիկոսի՝ եղբորորդւոյ Ներսիսի Կլայեցւոյ] – Ի յաւուր յորում հանգեաւ ի Քրիստոս աստուածասէր եւ բարեպաշտ կայսրն... եղեւ սկիզբն աւերման եւ խանգարման թագաւորութեանն Յունաց:
19. 334բ-5ա Յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեն յեկեղեցին Զենոնոսի – Ի քաղաքն Տիբերո, որ է ի սահմանս... ելին անվնաս ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
20. ղա. 335ա-9բ Յիշատակ սրբոց երկոտասան վարդապետացն, որոց առաջին եւ գլուխ է Դիոնիսիոս Արիսպագացին – Սուրբն Դիոնեսիոս Արիսպագացին ի ծնողաց իւրոց նըւիրեալ եղեւ յԱթէնս... Աթանաս եւ Կիւրեղ, Բարսեղ եւ Աստուածաբանն Գրիգոր:
– 339աբ Եւ արդ, գիտելի է, զի երկինք յերկրի սուրբ եկեղեցի է...
21. 339բ-43բ ղբ. Վկայաբանութիւն սրբոց Հռիփսիմեանց կուսանացն – Սրբուհի կոյսն Հռիփսիմէ էր ի թագաւորական տոհմէ... արար երկրպագուս խաչին եւ խաչեցելոցն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
22. 343բ-6ա ղգ. Վկայաբանութիւն սրբոց կուսանացն Գայիանեանց – Յետ կատարման սրբոց Հռիփսիմեանցն... արարին այնպէս ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս:
– 346ա-7ա Եւ արդ, զիա՞րդ գովեսցուք զայն, որ ի վեր են քան զգովութիւնս... եւ պսակեցան ի նմանէ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
23. 347ա-9ա ղդ.Վասն տաւնի յղութեանն Յովհաննու Կարապետի – Քահանայն Զաքարիաս յաւուրս տաւնին քաւութեան... զթողութիւն մեղաց գտանել յաւուր աներեկի:
24. 349աբ ղե. Գիւտ նշխարաց սրբոյն Զաքարիայի՝ հաւրն Յովհաննու – Զաքարիաս էր յազգ քահանայիցն... ի բժշկութիւն ամենայն ցաւոց ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
25. 349բ-51ա ղզ. Պատմութիւն՝ յիշատակ սուրբ ժողովոյն Եփեստոսի – Հրամանաւ Փոքու արքային Թէոդորի... հաստատեցան ի հաւատս ամենասուրբ Երրորդութեանն, որում փառք յաւիտեան. ամէն:
26. 351ա-2ա ղէ. Պատմութիւն սուրբ աւետարանչին Ղուկայ – Աւետարանիչն Քրիստոսի Ղուկաս անտիոքացի էր... եդեալ կայ ի Կոստանդինուպօլիս, ընդ այլ առաքելոցն. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
27. 352ա-4ա ղը. Վկայաբանութիւն սրբոյն Յակոբայ առաքելոյն Տեառնեղբաւրն – Սուրբ առաքեալն Քրիստոսի Յակոբոս... եղբայր Տեառն ըստ մարմնոյ:
28. 354ա-7բ ղթ. Պատմութիւն նընջման եւ յարութեան սուրբ մանկանցն Եփեսոսի – Սոքա էին ի ժամանակս Դեկոսի ամբարիշտ արքային... զմեզ նորոգեսցէ յաւուր յարութեան մերոյ պայծառ դիմօք, բարեխօսութեամբ սրբոցս:
29. 357բ-63բ ճ. Սուրբ վարդապետաց ասացեալ Ներբողեան ի պատիւ ամենայն սրբոցն Աստուծոյ՝ հնոց եւ նորոց – Կաթուղիկէ եկեղեցի սուրբ ի յերկրի երկին հաստատեցաւ... որպէս զմայրսն Լիբանանու բազումք եղիցին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ:
30. 363բ-6բ ճա. Տաւնի սրբոց հրեշտակապետացն Գաբրիէլի եւ Միքայէլի, եւ ամենայն երկնային զօրացն – Յաւուրս անաստուածութեանն, յորում զկուռս ձեռագործս աստուած պաշտէին... վտանկից հոգւոց եւ մարմնոց ի փառս Քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, որում վայել է:
31. 366բ-8բ ճբ. Պատճառք յաղագս երկնայնոց դասուցն, թէ ո՞րպիսիք են փառաբանութիւնք նոցա, եւ թէ ո՞յք են առաջինք եւ միջինք եւ վերջինք – Իսկական էութիւնն եւ գերագոյն աստուածութիւնն՝ ամենասուրբ Երրորդութիւնն յառաջ քան զյաւիտեանս... նւաճեն զհաւատացեալս ի փառաբանութիւն Աստուծոյ:
32. 368բ-70բ ճգ. Տեառն Ներսէսի ասացեալ Մաղթանք առ սուրբ հրեշտակապետսն Գաբրիէլ եւ Միքայէլ եւ առ ամենայն զաւրս երկնաւորացն. Օգնեա՛, Տէ՛ր – Արդ, պաղատիմք առ հոգեղէնսդ մեք՝ տկարքս եւ հողեղէնքս... երգել զփառս ընդ ձեզ յաւէտ միշտ յաւիտեան:
33. ճդ. 370բ-1ա ճդ. [Վասն թուոյ Ճ. (100) ոչխարաց. ցանկից] – Ճ. տուն է ըստ թըւոյ հարիւր ոչխարաց առակին – Զանծին բարեաց ծնաւղբանիս... լինիք յերկնից նորայն բարիս:
34. 371ա-8ա ճե. Պատմութիւն սրբոյն Գրիգորի մեր Լուսաւորչին եւ չարչարանաց նորին – Յետ մահուանն Աղէքսանդրի Մակեդոնացւոյ, Արշակ քաջ յազգէն Պարթեւաց... զաջն թողեալ մեզ ի պահպանութիւն եւ ի պարծանս ազգիս հայոց:
35. 378ա-80բ Ներսէսի հայրապետին եւ Խադայ եպիսկոպոսին – Յերրորդ ամի թագաւորութեանն Արշակայ եկաց յաթոռ հայրապետութեանն... եւ ամենայնքն լւեալ տային փառս Աստուծոյ:
36. 380բ-1բ Յիշատակ ամենասրբուհոյ Աստուածածնին, որ երից ամաց ի տաճարն բերին – Յետ հրաշափառ յղութեանն Աննայի... մեղաւորաց յոյս, նեղելոց ապաւէն:
37. 383բ-7ա Գիւտ գրոյն հայոց ի Բալու – Սուրբ վարդապետն եւ սքանչելի այրն Աստուծոյ ճգնաւորն Մեսրաւպ... քաւին ի մեղաց եւ արդարանան շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ:
38. 387ա-90ա ճզ. Վկայաբանութիւն սրբոց հայրապետացն՝ որդւոց եւ թոռանց սուրբ Լուսաւորչին – Սոքա աթոռակալք էին սրբոյն Գրիգորի մերոյ Լուսաւորչին... եւ կատարի տաւն սուրբ հայրապետացն ի Տրէի ԻԳ. (23), ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
39. 390ա-4բ ճէ. Յակոբայ Մծբնայ հայրապետին – Սուրբ հայրապետն Յակոբ հաւրաքեռ որդի էր սրբոյն Գրիգորի... եդին պատւով ընդ այլ սրբոցն, որ անդ կան. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
40. 394բ-6բ ճը. Հարցումն Լուսաւորչին մերոյ ընդ հրեշտակին Աստուծոյ – Ասէ սուրբն Գրիգոր ընդ հրեշտակն. «Յորժամ առնուս զհոգի... սուրբն Գրիգոր եդ ծունր եւ գոհացաւ զԱստուծոյ:
41. 396բ-400ա ճթ. Դաւթի մարգարէին եւ Յակոբայ Տեառնեղբաւրն – Յակովբոս առաքեալն՝ եղբայր Տեառն ըստ մարմնոյ... ամենայն հաւատացելոց հանգիստ եւ ողորմութիւն եւ զերկնային արքայութիւնն:
42. 400ա-1ա ճժ. Յիշատակ սրբոյն Ստեփաննոսի Նախավկային – Նախավկայն Քրիստոսի սուրբն Ստեփաննոս էր յՀԲ. (72) աշակերտացն Քրիստոսի... անդ կայր մեծաւ պատւով եւ բազում նշանս առնէ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւի[տեանս]:
43. 401ա-4ա Առաքելոցն Պետրոսի եւ Պաւղոսի – Գլխաւոր եւ մեծ առաքեալն Քրիստոսի Պետրոս, ընդ նմին եւ Պաւղոս, քարոզեցին զԱւետարանն... առ Տէր դիմեցաք, ապաւինեցաք, յԱստուծոյ միացաք:
44.404ա-7բ ճժա. Յոհաննու եւ Յակովբայ՝ որդոցն Որոտման եւ Զեբեդեայ – Սիրելի աշակերտքն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ սուրբն Յովհաննէս եւ Յակովբոս... եւ արքայութեան նորա արժանի լիցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր:
45. 408ա-10ա ճժբ. Յիշատակ սուրբ հօրն Յովաննէս Գառնեցւոյն – Մինչդեռ էր սուրբ վարդապետն Յովաննէս ի վանս սուրբ հաւրն Թաթլոյ... ի բարւոք ծերութեան հանգեաւ խաղաղութեամբ ի Քրիստոս:
46. 410ա-1ա ճժգ. Յիշատակ վարուց Բարսղի Կեսարացւոյն սուրբ հայրապետին. ամէն – Այս մեծ եւ սքանչելի այրս Աստուծոյ Բարսեղ... մկրտեցաւ ամենայն ընդանեաւքն իւրովք եւ ազգականօք:
–ա. 411ա-2ա Վասն սատակման Յուլիանոսի – Ընդ այն ժամանակս ելեալ Յուլիանոս... զկէսն արար անօթս եկեղեցւոյն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
–բ. 412աբ Վասն սարկաւագին, որ զքշոցն ունէր – Սովորութիւն էր սրբոյն Բասիլիոսի... կոչեցաւ զարդ անապատի ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
–գ. 412բ-4ա Վասն մոլորեալ երիտասարդին – Այր ոմն յիշխանաց քաղաքին կամեցաւ տալ... եսպան հրամանաւ սուրբ հայրապետին Բասիլիոսի:
–դ. 414աբ Վասն սրբոյն Եփրեմի – Սուրբ հայրն Եփրեմ Խորին Ասորին էր յՈւրհայոյ... գնաց սուրբն Եփրեմ յանապատն իւր՝ փառաւորելով զՔրիստոս:
–ե. 414բ-5բ Վասն եկեղեցւոյն, որ ի Նիկիայ – Ընդ աւուրսն այնոսիկ ժողովեցան... առին դարձեալ զեկեղեցին ուղ[ղ]ափառքն եւ դեռեւս ունին մինչեւ ցայսաւր:
–զ. 415բ-6ա Վասն մեղաւոր կնոջն – Կին մի զըղջացաւ ընդ չարագործս իւր... հիացեալ ընդ սքանչելիսն եւ ետուն փառս Աստուծոյ:
–է. 416աբ Վասն Անաստասայ քահանային – Գնաց սուրբ հայրապետն Բասիլիոս ի տուն... եւ ուրախացեալ փառս ետուն Աստուծոյ:
–ը. 416բ-7ա Վասն հրեայ բըժըշկին – Հրեայ ոմն ճարտար բժիշկ... հասեալ ի բարւոք ծերութեան՝ հանգեաւ ի Քրիստոս եւ փոխեցաւ յանանց կեանսն:
47. 417բ-20ա ճժդ. Յիշատակ վարուց սրբոյն Ստեփաննոսի ամենամաքուր եւ հոգիընկալ սուրբ վարդապետին, տէր Յուսկայ որդոյն – Էր նա ի գաւառէն Տոսբայ, ի գեղջէն Արտամետոյ... բարի եւ առաքինի վարուք ի հաճոյս կամացն Աստուծոյ:
48. 420բ-1ա ճժե. Նաւակատեաց ճրագալուց է Ծննդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Նախաճառութիւնք մարգարէիցն, որ գուշակեցին զգալուստն Քրիստոսի... ուսեալ զայս յառաքելոցն սրբոց եւ վարդապետացն մերոց:
49. 421ա-2ա ճժզ. Պատճառ ճրագալուցի Ծննդեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Խորհուրդ աւուր Ճրագալուցիս յոյժ գեղեցիկ է... առաքեալքն լուսաւորելով զտիեզերս ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
– 421բ ստ. լս. գրչից «Ո՛վ եղբայր, յորժամ ի սրբոց պատմութեանց կամ ի տերունական տաւնից ընթեռ|422ա|նուս, նա դու ի խրատական բանիցն ի հետ ընթերցի՛ր ի Սարգիս գրոցն, ի Հարանց վարուցն եւ յայլ ընդիր ճառիցն՝ զոր կամիս»:
50. 422ա-4ա ճժէ. Քաղոց ի ԻԹ., եւ Յունուարի Զ. Տաւն է Ծնընդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Յետ ելանելոյն Ադամայ ի դրախտէն ի Ր. եւ Ճ. եւ ՂԸ. (5198) ամին, ի թագաւորութեանն Հռոմայեցոյց Աւգոստոս կայսեր Խ. եւ Գ. (43) ամին... վկայեալ ի Հաւրէ եւ ի Հոգւոյն Սրբոյ եւ ի Մկրտչէն Յովաննու:
51. 424աբ Յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեւ ի Գետարգել Սուրբ Նշանէն ձեռամբ Պետրոսի կաթողիկոսին – Յամին ՆՀԳ. (1024) թւականիս հայոց, առաջի մեծ կայսրեն Վասլի... էարկ յաւրհնեալ ջրոյն ի վերայ գլխոյ թագաւորին:
52. 424բ-7ա Պատճառ առաջին աւուր Ծնընդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Այսաւր տաւն Ծնընդեան եւ Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, կատարի ի վեցն յունուարի... հեզ եւ քաղցր յաչս ուղղափառ դաւանողաց, ամենեւին լցեալ շնորհօքն Աստուծոյ:
53. 427ա-8բ ճժը. Երկրորդ աւուրն յիշատակ սրբոյն Յովաննու Կարապետին եւ Ստեփանոսի Նախավկային Քրիստոսի – Սուրբ Կարապետն Յովհաննէս Մկրտիչն մկրտեաց զփրկիչն... որ եցոյց նմա զսքանչելի տեսիլս զայս:
54. 428բ-30ա ճժթ. Պատճառ երկրորդ աւուր Ծնընդեան եւ Յայտնութեանն Տեառն մերոյ եւ փրկչին Յիսուսիյ Քրիստոսի – Անտանաւր յերկրորդումն աւուր արարչութեանն եղեւ հաստատութիւնդ... եւ զերկրորդն սուրբն Ստեփաննոս Նախավկայն:
55. 430ա-1բ ճի. Պատճառ չորրորդ աւուր Ծնընդեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Արդ, ի չորրորդումն աւուր արարչութեանն լոյսն աննիւթ... մարդիկք կենաց վիճակեցան ի փառս Քրիստոսի մարդացելոյն վասն մեր:
– 430ա ստ. լս. «Այս չորս աւուրն է, դու շրջէ՛ եւ զերրորդ աւուրն կարդայ»:
56. 431բ-4բ ճիա. Պատճառ երրորդ աւուր Ծննդեանն եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Որպէս յերկրորդումն աւուրն արար Աստուած զհաստատութիւնն... նոյն ամենակարող զաւրութեամբդ եւ զմեզ յարդարութիւն փոխեա՛ ի մեղաց:
57. 434բ-5բ ճիբ. Պատճառ Ե.երորդ աւուր Ծննդեան եւ Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի – Արդ, ի յաւուրն հինգերորդի արարչութեանն... մտաւորաց դիւրաւ գտանել ի շարականացն:
58. 435բ-6ա ճիգ. Պատճառ Զ.երորդ աւուր Ծննդեան եւ Յայտնութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Անդ, վեցերորդ աւուր արարչութեանն Աստուծոյ... փոխարկելով ի յանմահութիւնն վերըստին արարչագործութեամբ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
59. 436ա-7ա Յայսմ աւուր յիշատակ սրբոյն Ղազարոսի՝ սիրելոյն Յիսուսի Քրիստոսի – Զոր չորեքաւրեայ յարոյց ի մեռելոց, յաւրինակ բնութեանս... եդին յեկեղեցին իւր ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
60. 437ա-9ա ճիդ. Պատճառ Է.երորդ աւուր Ծն[ն]դեան եւ Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի – Որպէս վեց աւուրցն իւրաքանչիւրոցն միոյ-միոյ պատիւ արար... որ է հանգստեանն Աստուծոյ, աւրհնութեան եւ սրբութեան ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն:
61. 439աբ ճիե. Պատճառ Ը. Ծնընդեան եւ Թլփատութեանց Տեառն մերոյն Յիսուսի [Քրիստոսի] – Խորհուրդ Ը.երորդ աւուր տաւնախմբութեանս ի Յարութիւնն կատարի... ի կռոցն, ի դժոխոց եւ յամենայն վտանկէ:
62. 440ա-1ա ճիզ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Երմողայոսի եւ Ստրատոնիկոսի – Սոքա էին յամս անօրէն արքային Լիկիանոսի. սուրբն Երմողայոս սարկաւագ էր... յորոց բազում նշանք լինին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ:
63. 441բ-4բ ճիէ. Ծնընդեանն Յովհաննու Կարապետին եւ ծնողաց նորին – Սուրբ կարապետն եւ մկրտիչն Քրիստոսի Յովհաննէս... արքայութեանն արժանաւորեցից ի փառս Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ:
64. 444բ-6բ ճիը. Վարք եւ յիշատակ Յոհանու կամաւոր աղքատին – Սուրբն Յոհաննէս որդի էր մեծատան իշխանի... ի Պորիոյ քաղաքին ի Զիկիլիոյ դատաւորէն վասն անուանն Քրիստոսի Աստուծոյն մերոյ:
65. 446բ-9բ ճիթ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Սարգսի եւ որդոյ նորա՝ Մարտիրոսի – Մեծ վկայն Քրիստոսի սուրբն Սարգիս... գերեալս եւ ի բանդեալս եւ ի ցաւագնեալսն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
66. 449բ-52ա ճլ. [Վ]արք եւ յիշատակ մեծ ճգնաւորին Պարսումայ – Սուրբն Պարսամ՝, որ թարքմանի Որդի պահոց... բարի վարուք կեցեալ հանգեաւ ի Քրիստոս ի Շբաթի Ա. եւ Արաց ի ԻԵ.:
67. 452ա-5ա ճլա. Քառասնաւրեայ գալստեանն Քրիստոսի ի տաճարն – Իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նոցա... թէ նա է Աստուած յաւիտենական:
68. 455բ-8բ ճլբ. Վկայաբանութիւն սրբոց Ղեւոնդեանց քահանայիցն – Զկնի մեծ պատերազմին եւ նահատակութեան սրբոց Վարդանանցն... կատարեցան սուրբ հայրապետքն մեր սուրբ Ղեւոնդեանքն ի Հրոտից ի ԻԵ.:
69. 458բ-63ա ճլգ. Նահատակութիւն սրբոյն Վարդանայ զաւրավարին եւ որոց ընդ նմա – Ի բառնալ թագաւորութեանն Հայոց, յետ վախճանի սրբոյն Սահակայ Պարթեւի... գունով անապականք էին, սպիտակ եւ անուշահոտ ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
70. 463ա-6ա ճլդ. Յիշատակ սուրբ հայրապետացն Գրիգորիսեանց եւ Պետրոսեանցն – Սուրբ հայրապետն Գրիգորիս որդի էր Մագիստրոսի՝ որդոյ Վասակայ... յետոյ փոխեցան ի Հռոմկլայն:
71. 466ա-9բ ճլե. Յիշատակ Սուրբ Խաչին Վարագայ – Կինն Կղաւդիայ կայսերն Հռոմայ... եւ զնոյն աւանդեցին ամ յամէ տաւնել ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
72. 469բ-70բ ճլզ. Պատմութիւն Ներսեսի Կլայեցոյն – Շնորհազարդն եւ հոգեղին տէր Ներսէս յաջորդեաց զաթոռն հայրապետական... բանիբուն եւ բնական, նման հաւրեղբաւրն իւրոյ տէր Ներսեսի:
73. 471աբ Յիշատակ սրբոյն Ներսեսի Լամբրաւնացոյն, որ էր որդի մեծի իշխանին Աւշնոյ՝ տեառն Լաւմբրաօնի եւ այլ գաւառաց – Եւ էր Աւշնին իշխան փեսայ զաւրավարին... ի ԶՃ. եւ ի ԽԶ. (1197) թըւին՝ յուլիսի ԺԷ. եղեւ վախճան սրբոյն Ներսէսի:
74. 471բ-3ա Յիշատակ սրբոյն Գրիգորի Նարեկացոյն – Սուրբ հայրն մեր եւ երանաշնորհ վարդապետն սուրբն Գրիգոր... որ կառուցեալ յանուն սրբոյն Սանդխտոյ:
75. 473ա-4բ ճլէ. Վկայաբանութիւն սրբոց Քառասնիցն որք ի Ս[եբաստիայ կատարեցան] – Սուրբ եւ փառաւորեալ Խ. (40) վկայիցս անուանքն են այսոքիկ՝ Դոմետիանոս... շինեցին ի վերայ սուրբ քառասնիցն վայելուջ եկեղեցի ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
76. 475ա-6ա ճլը. Յիշատակ տեսլեանն Մուղրոյն, որ ի Զանկիան քաղաքի – Ասէ սուրբ վարդապետն մեր Յովաննէս Գառնեցին... կեցեալ պարկեշտ եւ բարի վարուք հանգեան ի Քրիստոս:
77. 476ա-8բ ճլթ. Յիշատակ Դանիէլի եւ երից մանկանցն – Սուրբ Երեք մանկունքն որդիք էին արքային Իսրայէղի Յովակիմայ... ի նոցանէ լինի բժշկութիւնդ, զոր տեսանես ի փառս Քրիստոսի եւ սրբոց նորա:
78. 478բ-80ա ճխ. Վարք երանելոյն Ալէքսիանոսի – Ալեքսիանոս մարդն Աստուծոյ որդի էր միամաւր առն պատրկի... երգովք հոգեւորօք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
79. 480բ-3ա ճխա. Վասն Յարութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Կանխագոյն Մարիամ Մագդաղենացին եկն եհաս ի գերեզմանն Քրիստոսի... եւ ընդ ամենայն սուրբս փառաւորեսցեն զյարուցեալն Յիսուս Քրիստոս:
80. 483բ-5բ ճխբ. Ըստ կարգի աւուր Յարութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ՝ այսաւր մեռելոց է Բ.շաբթի – Եւ արդ, գիտելի է, զի յորժամ էջ խաչեալն Աստուած Յիսուս Քրիստոս Տէրն մեր ի դժոխսն... ննջեցելոցն լիցի արժանանալ մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս, շնորհօք եւ մարդասիրութեամբն Տեառն մերոյ եւ փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի:
81. 485բ-7բ ճխգ. Վկայաբանութիւն ամենիմաստ կուսին Կատարինեայ – Այս իմաստասէր եւ հանճարեղ կինս Կատարինէ էր ի քաղաքէն Աղէքսանդրու... եւ ստոյգ գրեցի զպատմութիւնս նորա:
82. 488ա-91ա ճխդ. Ապրիէլի Է. Տաւն է Աւետեաց Աստուածածնին – Ամենասրբուհի Աստուածածինն Մարիամ, աւրհնեալն ի կանայս, ծնեալ եղեւ աւետեաւք... զի եկեսցէ մայր Տեառն իմոյ առ իս:
83. 491աբ Յայսմ աւուր յիշատակ սքանչելեացն, որ եղեն յԵրուսաղէմ ի ԶՃ. եւ ՀԲ. (1223) թուին հայոց – Կայր վարդապետ մի յԵրուսաղէմ Պաւղոս անուն... առ ծնեալն ի քէն բարեխօսեա՛ եւ աղաչեա վասն ստացաւղի...
84. 491բ-5ա (Ա-Ք) 491բ-2ա Աստուածածին կոյս Մարիամ, ուրախ լեր, բերկրեա՛լդ, Տէր ընդ քեզ... քաղաք Աստուծոյ ուրախացեալ ի գնացից գետոց Հոգոյն Սրբոյ:
85. 492ա-4ա ճխե. Յիշատակ տեսլեանն Յովհաննէս վարդապետին Գառնեցոյն – Պատմէ մեզ բարետեսիլ ճգնաւորն՝ սուրբ վարդապետն Գառնեցին... որ ոչ արար անտես զաղաչանս իմ:
86. 494ա-8ա ճխզ. Վկայաբանութիւն սրբոյն Գէորգեայ – Յառաջամարտիկ մարտիրոսն Քրիստոսի եւ քաջամարտիկ նահատակն... մեք հաւաստի հաւատացաք եւ հաւա[տա]մք:
87. 498ա-502ա ճխէ. Վկայաբանութիւն Գաւհարմելէքին – Արդ, ի յարկանել զհուրս իրոյ իւրոյ... որդն նոցա ոչ մեռանի եւ հուրն ոչ շիջանի:
88. 501աբ Դարձեալ համառաւտեցից զպատմութիւն միւսում կնոջ աւեր աղջկան, որ ի Բերկրին տաճկացաւ... եւ այս եղեւ յամի ՊԽ. (1291) թըւականին:
89. 502ա-5ա ճխը. Վկայաբանութիւն սուրբ կուսին Երինեայ – Սրբուհի եւ կոյս վկայն Քրիստոսի Երինի դուստր էր միամաւր թագաւորին Միգիդեայ քաղաքին... կատարեցաւ սրբուհին Երինի յԱհեկի ի ԻԸ. (28):
90. 505ա-7բ ճխթ. Յիշատակ Յոբայ Արդ[ա]րոյն – Հայրն համբերութեան Յոբ երանելին էր ի թոռանցն Եսաւայ... քաղցրացոյց որպէս զիւր բանս առակացն:
91. 507բ-9բ ճծ. Վասն երեւման Սուրբ Խաչին ի սուրբ քաղաքն յԵրուսաղէմ – Ի ժամանակս Կոստանդեայ արքային՝ որդոյ Մեծին Կոստանդիանոսի... դու բարեխաւս անբարբառելի տօնողաց եւ երկրպագւաց խաչիդ Քրիստոսի:
92. 509բ-10բ ճծա. Գիւտ Սրբոյ Խաչին ի ձեռն դշխոյին Հեղինեայ – Մեծ դշխոյն Հեղինէ՝ մայրն Մեծին Կոստանդիանոսի, յորժամ հաւատացին... վարեսցեն զթագաւորութիւնն երկար կենաւք ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
93. 510բ-1ա Յիշատակ սքանչելեաց ինչ, որ եղեւ վասն ուղղափառ հաւատոց – Ի Պամփիւլա բազմութիւն արանց... ամենայն դարձան յուղղափառութիւն:
94. 511ա Պատմեմ եւ այլ սքանչելիս եղեալ Գ. ամօք յառաջ քան զժողովն Քաղկեդոնի... եւ այլ ժողովն որ լինի չէր ընդունելի:
95. 511ա-4բ ճծբ. Սրբոյն Յակոբայ Սրճոյ եպիսկոպոսի ասացեալ ի թերահաւատութիւն Թումայի առաքելոյն – Յորժամ յարեաւ հովիւն քաջ ի մեռելոց... արժանի արասցէ զամենայն հաւատացեալսն անուան իւրոյ եւ փառաց արդարոցն հաղորդս արասցէ. ամէն:
96. 514բ-20ա ճծդ. (ճծգ.).Մեծին Եւսեբեայ պատմագրի ասացեալ ի Համբարձումն Քրիստոսի Աստուծոյ – Վայելուջ է մեզ ճառել եւ սակաւ ինչ վասն համբառնալոյն Տեառն մերոյ... համբարձաւ յերկինս փառօք առ Հայր եւ Սուրբ Հո<ո>գին:
97. 520ա-3ա ճծդ. Կատարումն սրբոցառաքելոցն Պետրոսի եւ Պաւղոսի – Մեծ առաքեալն Քրիստոսի սուրբն Պետրոս՝ վէմն հաւատոյ եւ հիմն եկեղեցոյ, ելեալ յԵրուսաղեմէ... ոչ գրեաց զվկայական մահն Պօղոսի ի պրակս առաքելոցն:
98. 523բ-6ա ճծե. Առաքելոցն երկոտասանից – Սուրբ առաքելոցն ԲԺ.անիցն անուանքն եւ կոչմունքն յայտնի են... մեր հաղորդութիւնն իցէ ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ իւրում Յիսուսի Քրիստոսի:
99. 526ա-8ա ճծզ. Հրաշալի եւ փառաւորեալ մեծի այլակերպութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Աւանդապահք խորհրդոցն Քրիստոսի, որոց հաւատացաւ կարգ եւ կրաւնք եկեղեցւոյ... որ գայ Խ. (40) աւուրբք յառաջ, քան զտաւն Սուրբ Խաչին:
100. 528բ-49բ ճծէ. Պատմութիւն Յովասափայ՝ թագաւորին եւ Բարաղամու – Արդ, ի մարդ եղանիլ Բանին Աստուծոյ, ընտրեաց Բժ.ան աշակերտս եւ առաքեաց յաշխարհս անուանեաց... Եւ եհաս աշխարհն հնդկաց Թումայի առաքելոյն... հրաշս առնէ Աստուած աղաւթիւք նոցա աշխարհին Հնդկաց:
– 549բ [Յիշատակարան թարգմանողի] – Զոր եւ ես Ասատ, մեղաւոր ծառայս Աստուծոյ, բազում աշխատութեամբ եւ ջանիւ փոքր ի շատէ ծայրաքաղ արարեալ թարքմանեցի զայս ի հայ բարբառ՝ ձեռամբ իշխանի միոյ պատուաւորի: Վասն որոյ ի ձեռն նոցին ճգնութեան եւ հաճոյական վարուց փառաւորի ամենասուրբ Երրորդութիւն՝ Հայր եւ Որդի եւ Սուրբ Հոգին այժմ եւ միշտ եւ յաւի[տեան]:
Ե. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, 1594, 1723 թթ., բոլորգիր, նոտրգիր
1. 4ա-7ա [Ցանկ (1594 թ., տե՛ս յիշ. յետ., 552ա)] – Երանելոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արարեալ է մեկնութիւնս... ՃԾԷ. Վասն Յովասափու եւ Բարղամու:
2. 1բ-3բ [Քարոզ (1723 թ., տե՛ս յիշ. յետ, 2)] – Լսելով լուիջիք, ո՛վ ժողովուրդք, որ հրամայէ Քրիստոս ի քաղցրաբարբառ վարդապետութեանն իւրում... մտանել դուռն նեղ, որ տանի ի կեանս յաւիտենականս, որ է աւրհնեալ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
217ա (1100 թ.) Զնորոգաւղ եւ զթարքմանիչ սուրբ պատմութեանս զտէր Գրիգոր Հայոց կաթուղիկոս (տեղ թողած) յիշեսջիք ի Քրիստոս: Եւ թարքմանեցաւ ի թուականութեանս հայոց ՇԾԹ. (1110) ամի, յաշխարհին Եգիպտացւոց, ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն:
371ա (1162 թ.) Ասացաւ եւ գրեցաւ ճառս ի տէր Ներսիսէ եպիսկոպոսէ՝ յեղբաւրէ տեառն Գրիգորիսի Հայոց կաթուղիկոսի: ի խնդրոյ նորին, ի ԶՃ. եւ ԺԱ. (1162) թըւականին:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
28ա Եւ զի փառաւորեալն Աստուած ողորմի ստացողի գրոցս՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին եւ որդոց նոցին եւ ամենայն արեան մերձաւորացն եւ կարդացողացն եւ լաւ պահողաց գրոցս. ամէն (նման՝ 31բ, 124բ, 239բ, 269բ, 275ա, 277, 312բ, 318բ, 333բ, 335ա, 339բ, 349բ, 354ա, 357բ, 371ա, 378ա, 383բ, 387ա, 390ա, 396բ, 410ա, 420ա, 431բ, 437ա, 441ա, 474բ):
35բ Յիշեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, զամենայն հաւատացեալսն ի քեզ եւ ողորմեա՛ ամենեցուն, մանաւանդ ստացողի գրոցս՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին եւ որդոցն՝ գծողի Կարապետին, Յովանիսին եւ Գրիգորին եւ կարդացողացդ եւ լսողացն. ամէն (նման՝ 41ա, 80ա, 91բ, 97ա, 115ա, 128բ, 236բ, 266ա, 295ա, 307բ, 323ա, 347ա, 363բ, 394բ, 422ա, 444բ, 463ա, 485բ):
41ա Փառք Հաւր անծնին եւ Որդւոյն միածնի՝ ծնեալ ի Հաւրէ յառաջ քան զյաւիտեանս, եւ Հոգւոյն Սրբոյ՝ ելողի ի Հօրէ անճառապէս եւ անքննաբար, երիս անձնաւորութեանն եւ մի աստուածութեանն, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Ես՝ Կարապետ անարժանս յարժանաւորաց դասուց սրբազան կրօնաւորաց եւ վերջացեալս յամենայն գործոց բարեաց, եւ թիւրեալ ի տեսակս ամենայն մեղաց հոգւոյ եւ մարմնոյ, յաջ եւ յահեակ խոտորելով, ոչ ինչ ունելով մասն ի բարեաց գործոց, վասն որոյ զարհուրեալ ի յահէ տանջանացն, որպէս հրամայէ փրկիչն մեր Քրիստոս, անդարձ եւ անապաշխար մեղաւորացն. եթէ՝ Կապեցէ՛ք զոտս եւ զձեռս դորա եւ հանէ՛ք ի խաւարն արտաքին, անդեղ իցի |41բ| լալ եւ կրճել ատամանց եւ թէ՝ Երթա՛յք յինէն, անիծեա՛լք, ի հուրն յաւիտենական, զոր պատրաստեալ է սատանայի եւ կամարարաց նորա: Վասն որոյ զարհուրեալ դողայի յերկիւղէ աններելի տանջանացն: Եւ իմ արարեալ զսուրբ գիրքս զայս ի փրկութիւն հոգոյ իմոյ եւ ծնաւղաց իմոց՝ Յոհանիսի եւ Եղիսաբեթի եւ եղբարցն՝ Յովանիսի եւ Գրիգորի, կանանց նոցա՝ Ալամշայի եւ Դովլաթի, ուստերացն եւ դստերացն՝ հանգուցելոցն ի Քրիստոս եւ կենդանեացն ի մարմնի եւ ամենայն երախտաւորացն մերոց, սիրելեացն եւ բարեկամացն, ատելեաց եւ թշնամեացն եւ որք յանձնեցին յիշատակել յաղօթս, կարդացաւղացն եւ լսողացդ այլ եւ լաւ պահողաց գրոցս շորով, թէ շապկով կամ ըստ ժամանակին կապել տալով, եւ պատւական քահանայիցդ, որք հանապազ ընթեռնուք ի խրատ եւ ի զգուշութիւն, ի փրկութիւն հոգւոց աստուածասէր ժողովրդեան՝ արանց եւ կանանց եւ ամենայն հաւատացեալ քրիստոնէից: Զոր եւ հայցեմք յամենառատ եւ յողորմած մարդասիրէն Աստուծոյ, բարեխօսութեամբ ամենայն սրբոց երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, զի ողորմութիւն եւ փրկութիւն, ներումն եւ թողութիւն մեղաց շնորհեսցէ ամենայն յանցանաց նոցա, որք յիշատակեցան ի սուրբ գիրքս, եւ գրէ զանուանս նոցա ի դպրութիւն կենացն. ամէն: Զի հաստատուն եւ ճիշտ, որ այսպէս է, որ այլոց խնդրէ զթողութիւն յանցանաց եւ իւր մեղացն լինի թողութիւն: Վասն որոյ մի՛ յապաղեսցուք անդադար աղօթիւք հաշտեցուցանել զԱստուած ի վերայ միմեանց, որպէս ասէ առաքեալն. Աղօթս արարէ՛ք ի վերայ ընկերաց ձերոց: Նմանապէս եւ դուք հաստատուն հաւատով եւ |42ա| բոլորով սրտիւ եւ արտասուալից պաղատանօք ասասցուք. Քրիստոս Աստուած վասն անճառ խոնարհութեան քո եւ չարչարանաց Խաչին, որ վասն մեր մեղաւորացս, եւ վասն աստուածային մարմնոյ եւ արեան քո, որ ի ժամ սոսկալի եւ հաշտարար պատարագին բաշխես ի քաւութիւն եւ ի թողութիւն մեղաց մերոց եւ ամենայն աշխարհի, եւ վասն սիրոյ եւ բարեխաւսութեան սուրբ Աստուածածնին՝ անարատ ծնօղի քո եւ միշտ կուսի եւ ամենայն սրբոց քոց, որպէս վասն միոյ բանի ողորմեցար աւազակին եւ բացեր նմա զդուռն դրախտին, եւ որպէս թողեր զմեղս կնոջն պոռնկի՝ վասն զղջման եւ արտասւաց նորա, նոյնպէս ողորմեա՛ եւ թո՛ղ զյանցանս ստացողաց սուրբ գրոցս՝ Կարապետ գծողին եւ զծնաւղացն նորին՝ զՅոհանիսին եւ զԵղիսաբեթին, եղբարցն՝ Գրիգորին եւ Յովանիսին եւ ամենայն արեան մերձաւորացն՝ կենդանեացն եւ հանգուցելոցն. ամէն: Եւ սովաւ ջնջեա՛ զձեռագիր յանցանաց նոցա եւ գրեա՛ ի գիրն կենաց եւ զհաւատով ընթերցողք սորա, եւ զլսողքն եւ զսրտացաւաբար յիշողսն մեր, եւ ազատեա՛ զամենեսեան յաններելի տանջանաց գեհենոյն եւ արժանաւորեա՛ հասանել մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս: Վասն որոյ բերկրալից սրտիւ եւ աւրհնաբանող ձայնիւ եւ անլռելի երգով բարեբանեսցեն զքեզ բերանք մեր, Քրիստո՛ս Աստուած մեր: Եւ քեզ ընդ Հօր եւ ընդ Սուրբ Հոգոյդ վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
47բ Քաղցր եւ ողորմած Աստուած, ողորմեա՛ ամենայն հաւատացելոց եւ առաւել ստացողի գրոցս՝ Կարապետ կրաւնաւորին եւ ծնողաց իւրոց՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին, եղբարցն՝ Յովանիսին եւ Գրիգորին, Դովլաթին եւ Ալամշին, կարդացօղացն եւ լսողացն եւ լաւ պահողացն. ամէն (նման 54բ, 65բ, 120բ):
58բ Քրիստոս Աստուա՛ծ, ողորմեա՛ քաղցրութեամբ ամենայն հաւատացելոց, մանաւանդ ստացողի սուրբ գրոցս՝ Կարապետ գրողին, հօրն՝ Յոհանիսին, մօրն՝ Եղիսաբեթին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց իւրոց, կարդացողաց եւ լսողացդ. ամէն (նման՝ 51բ, 62ա, 68բ, 73ա, 75բ, 77ա, 79բ, 85ա, 124բ, 243բ, 321ա, 424բ, 427ա):
136ա (Մկրտիչ ստացողի անուամբ) Յորմէ Քրիստոս եւ զմեզ փրկեսցէ ի յաւիտենից տանջանացն եւ պարգեւեսցէ մեզ զերկնից արքայութիւնն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Մանաւանդ զըստացող գրոցս՝ զՄկրտիչ սրբասէր քահանայն եւ զհայրն՝ զՎարդան քահանայն, եւ զկենակիցն իւր՝ զՈսկի, եւ զամենայն արեան մերձաւորսն իւրոց, եւ կարդացաւղացդ եւ լսաւղացդ. ամէն:
139բ Որ ողորմի ստացողի սուրբ մատենիս Մկրտիչ հեզահոգի քահանայի եւ կնոջն՝ Ոսկոյ եւ ամենայն արեան մերձաւորաց իւրոց. ամէն (նման 142ա, 146ա, 153ա, 165բ, 173բ, 176ա, 194բ, 197ա, 206բ, 209բ, 213բ, 224ա, 226բ):
157ա Որով եւ սուրբ ճգնաւորացս կամարարաց եւ կատարողաց աստուածային աւրինացն մասնակից եւ հաղորդս արասցէ Քրիստոս զՄկրտիչ քահանայն եւ զՈսկի եւ զամենայն արեան մերձաւորս իւրեանց. ամէն:
162բ Որք ի բոլոր սրտէ անձին / մաքուր սիրով զքեզ սիրեցին/ եւ վասն եղբաւր զանձինս եդին՝ / ըստ քոյոյ նոր պատուիրանին, / զիմ, որ կապեալ է թշնամին / սիրով մեղաց զմիտս եւ զմարմին, / արձակեսցես հայցմամբ նոցին / եւ կապեսցես սիրով քոյին, / այսպէս եւ զՄկրտիչ քահանային / եւ զամուսնոյ կնոջ նորին՝ / Ոսկի անուն բարի տիկին, / եւ զգըծող Կարապետին՝ սուտանուն կրաւնաւորին, / եւ որք ասեն յաւժար կամաւք / ստացողի գրոցս զԱստուած ողորմին, / ընդ նոսին առցեն մասն եւ բաժին / յաստուածային սուրբ սեղանին. ամէն:
179բ Որ եւ նոցին մաքուր աղաւթիւքն ողորմի մարդասէրն Աստուած ստացողի գրոցս եւ թողցէ զյանցանս իւր, եւ գրէ զանուն նորա՝ զՄկրտիչ քահանային ի գիրն կենացն յաւիտենից. ամէն եւ գրողին:
190բ Այլ եւ զՄկրտիչ քահանային / եւ զՈսկոյ կնոջ նորին, / հոգիք նոցին արժանասցին / ճգնաւորաց դասուց գնդին, / որք յաղթեցին հոգոյ ախտին, / հպարտութեան Բելիարին, / աղաչանաւք Աստուածածնին՝ / անապակ քո ծնողին, / յաջակողմեանըն քում դասին, / զի ընդ նոսին պսակեսցին / յարքայութիւն քո երկնային / եւ ստորանկելոցն կայանին, / հրեշտակաց մաքուր դասին: / Զի եւ գրոցս գրողի՝ / անարժան Կարապետի, / ընդ նոսին մասն լիցի / կարդացաւղացդ եւ լսաւղին. ամէն:
Ծնթ. Ստացող Մկրտիչ քահանային վերաբերող յիշատակարանները 100-217 թերթերում են:
217ա Ո՛վ եղբայրասէր եւ պատւական ընթերցողք եւ կամացն Աստուծոյ կատարողք, աղաչեմ զձեզ ի խնդրել զթողութիւն մեղաց գըծողին՝ Կարապետ քահանայի, եւ ծնաւղաց նորին. ամէն: Նոյնպէս եւ ձեզ եղի. ամէն (նման՝ 381բ, 470բ):
7ա (ցանկից յետոյ գրչից). «Ո՛վ եղբարք, եթէ կամիք զՆերսէս հայրապետին փոխն կարդալու՝ ՃԵ. (105) գի՛տ եւ կարդա՛յ, եւ սուրբ Աստուածածնին, որ երից ամաց ի տաճարն եկալ (ՃԵ. տե՛ս Դ., 100):
228ա Աստուած ողորմի ստացողի գրոցս եւ իւրեանց ծնողացն. ամէն (նման 219բ, 255ա, 326բ, 343բ, 351ա, 476ա):
303բ Որոց աղաւթիւքն ողոր|304ա|մի Քրիստոս Աստուած Կարապետ գծողին եւ ծընօղաց նմին՝ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին եւ ամենայն մերձաւորացն, կարդացողացն եւ լսողացն. ամէն (նման 310բ, 316ա, 401ա, 417ա, 434բ, 452ա, 458բ, 469բ, 471բ, 487բ, 494ա, 498ա, 507բ, 514բ):
334ա Որ ողորմի գծողին:
404ա Բարեխաւսութեամբ սոցա, Քրիստո՛ս Աստուած, ողորմեա՛ ամենայն հաւատացելոց, եւս առաւել ստացողի գրոցս (այսչափ. նման՝ 407բ):
439ա Որ ողորմի ստացողի գրոցս Կարապետ կրաւնաւորին եւ ծնողաց իւրոց Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին, եղբարցն՝ Գրիգորին եւ Յովանիսին, եւ կնոջն՝ Ալամշային, Գրիգորի կնոջն՝ Դովլաթին. ամէն (նման՝ 492ա, 505ա, 509բ, 526ա, 549բ):
446բ Որ ողորմի ստացողի տառիս (այսչափ):
449բ Որ ողորմի ստաց[ող]ի գրոցս Կարապետ քահանային (այսչափ):
455ա Որ ողորմի (այսչափ):
523ա Սոցին աղօթիւք ող[ո]րմեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, երախտաւորաց գրոցս, գծողին եւ ծնողաց նորին եւ ամենայն հաւատացելոց, կարդացողացն եւ լսողացն. ամէն, այլ եւ լաւ պահողին, շորով, շապկով:
549բ (Գրչի) Փա՜ռք քեզ, Հա՛յր եւ Որդի՛ եւ Սուրբ Հոգի՛, եռաչափ եւ զուգակշիռ, հարթ եւ հաւասար համապսակ, սուրբ եւ համագոյ Երրորդութիւն, անբաժանելի, անեղ, անիմանալի, եւ անհասանելի բնութիւն, անսկիզբն եւ անվախճան թագաւորութիւն, անփոփոխելի տէրութիւն, միահեծան իշխանութիւն, որ անբաւագութ շնորհաւք ո|550ա|ղորմութեան քո ետուր զօրութիւն յամենայնի տկար եւ սարտուցեալ անձին մեղսամած, փցուն Կարապետ գրչի եւ անպիտան ծառայի քո: Եւ անճառ ներողութեամբք քով բազմապատիկ չարեաց իմոց համբերելով, երկայնամտեալ հասուցեր զիս ի վերջին գիրս: Քե՛զ անլռելի աւրհնութիւն, մշտընջենաւոր սրբաբանութեամբ բարեբանութիւն, անդադար գոհութեամբ գովութիւն, անհատ փառաբանութիւն, անյաղթելի մեծ վայելչութեամբ զաւրութիւն, բարձրագոյն իշխանութիւն, յաւէժական պատիւ եւ անհանգիստ երկրպագութիւն վեհագոյն գիտութեամբ իմաստութեանդ, յառաջ քան զամենայն, յաւիտեանս, այժմ եւ յանսպառ յաւիտենին. ամէն:
Գրեցաւ սուրբ գիրքս ձեռամբ յոգնամեղ եւ անարհեստ գրչի՝ Կարապետ սուտանուն կրաւնաւորի՝ դատապարտեալ եւ անարժան ծառայի ծառայիցն Աստուծոյ: Եւ իմ գրելով զայս ի հզաւր եւ ի լուսաւոր բանից, ի գեղեցիկ եւ ի յանուշահոտ ծաղկանց եւ ի զանազան բանից սրբոց վարդապետաց եւ ի տաւնից տէրունականաց եւ ի սրբոց պատմութեանց ի մի հաւաքեալ, որ կեանս տա կամայորդոր լսաւղացն, զոր տկար անձամբ իմով շարագրեալ եղեւ ի դուռն հրաշափառ եւ ի գերահռչակ Սուրբ ԿաթուղիկէԷ. եկեղեցեացս եւ ընդ հովանեաւ Սուրբ Նշանիս Վարագայ եւ երկոտասան սիւն լուսոյ վերնայարկ անապատին, ի թուականիս մերոյ յՋ. եւ ԻԹ. (1480), ի կաթողիկոսութեանն |550բ| տեառն Սարգսի եւ յառաջնորդութեան սուրբ ուխտիս տէր Առաքել հէրապետի, եւ յաշխարհակալութեան նետողական ազգին, ի դառն եւ ի վշտաբեր ժամանակիս:
Եւ արդ, աղաչեմ զամենեսեան՝ զհամաւրէն որդիսդ լուսոյ, որք լուսաւորիք աստուածային գիտութեամբ սորա՝ ընթեռնլով եւ լսելով, յիշեցէ՛ք ի սուրբ եւ յերկնաբացիկ յաղաւթս ձեր զստացող սուրբ գրոցս՝ զՅոհանէս եւ զԵղիսաբեթ, Աստուած ողորմի ասելով նոցա: Եվ վասն սիրոյն Քրիստոսի եւ յուսոյ արքայութեանն թողութիւն մեղաց խնդրեցէ՛ք յԱստուծոյ Կարապետ քահանային եւ Յոհանիսին եւ Եղիսաբեթին՝ ծնողաց նորին, եւ եղբարցն՝ Յովանիսին եւ Գրիգորին, եւ կանանց՝ Դովլաթին եւ Ալամշային, եւ ուստերաց եւ դստերաց նոցա՝ կենդանեացն եւ հանգուցելոցն. ամէն:
Եւ ասասջիք, եթէ՝ Քրիստո՛ս, Որդի՛ Աստուծոյ, ի միւսանգամ եւ յահաւոր գալստեանն քո բարեխաւսութեամբ սուրբ Աստուածածնի՝ անարատ մօր քո եւ կուսի, եւ կենսատու սուրբ խաչի քո՝ անբարբառ բարեխաւսին, եւ ամենայն սրբոց՝ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց, ողորմեա՛ ամենայն հաւատեցելոց քոց, ջնջեա՛ զձեռագիր յանցանաց նոցա եւ տո՛ւր լսել նոցա զձայն երանաւետ բարբառոյ քո, եթէ՝ Եկա՛յք, աւրհնեա՛լք Հաւր իմոյ, ժառառանգեցէ՛ք զկեանսն յաւիտենական. ամէն:
Այլ եւ զսիրելի եղբարսդ մեր՝ զպատուական քահանայսդ եւ զհաւատարիմ ժողովուրդստ՝ զայր եւ զկին, զընթերցողսն եւ զլսաւղսն եւ խնամով պահողաց գրոցս՝ շապկով, շորով կապել տալով, Քրիստոս Որդին Աստուծոյ ի յահեղ աւուր մեծի դատաստանին թողցէ զյանցանս նոցա՝ զկամաւորն եւ զակամայն, եւ կարգէ յաջմէ իւրմէ, ընդ ճշմարիտ արդարոցն. ամէն:
|551ա|[Դ]արձեալ կրկին անգամ յերես անկեալ աղաչեմ զձեր գթողական եւ սրբամիտ եղբայրութիւնդ, զի սղխալանացն եւ խոշորութեան գրիս անպարսաւ լինել, եւ խընդրել յամենառատ պարգեւողէն զթողութիւն յանցանաց վերագրեալ մեղուցելոց անձանց մերոց՝ գծող Կարապետին եւ ամենայն արեան մերձաւորացն. ամէն:
Դարձեալ յիշեցէ՛ք յաղաւթս եւ ի մաղթանս ձեր զառաջնորդ սուրբ ուխտիս Վարագայ զտէր Յովանէս երջանիկ եւ զհեզահոգի արհքեպիսկոպոսն մեր, եւ զտէր Առաքել հէրապետն՝ հոգաբարձու եւ սպասաւոր վանացս, եւ զայլ սիրելի եւ խնամածու եղբարքս մեր, զսրբազան դասս քահանայից կրաւնաւորական անձանց՝ զՍուքիասն, զՍտեփանոսն, զԱտոմն, զԿարապետն, զՍահակն, զԹումէն, զՄարտիրոսն, զԳրիգորն, զեկեղեցպան Մաղաքիայն, զՄկրտիչն, զՆերսէսն, զԽաչատուրն, զՄովսէսն, զՄարգարէն, զՅովանէսն եւ զըսպասաւոր եւ զաշխատաւոր տնտես Խալիֆայն, այլ եւ զամենեսեան առհասարակ՝ զմեծ եւ զփոքր, որ գրեցան եւ որք մնացին: Ձայնի աղաչանաց ձերոց քահանայից եւ ժողովրդոց, բարեխաւսութեամբ ամենայն սրբոց, եւ մեր դուն ինչ պաղատանաց եւ սուրբ Աստուածածնի միջնորդութեամբն, եւ հաշտարար աղաչանացն ջընջէ Քրիստոս Աստուած զձեռագիր յանցանաց սոցա եւ ճիշտ կրօնաւորացն, եւ քսանուչորս երիցանց դասակից արասցէ եւ փառաց եւ պսակացն նոցա արժանի արասցէ. ամէն:
Այլ եւ ես՝ Կարապետ գըծող տառիս, թեպէտ եւ ողորմութեամբ Տեառն սկսա եւ շնորհիւ նորին կատարեցի, բայց կամակցութեամբ եղբարցս եղեւ, զի ի մարմնաւոր աշխատութեանց խնամարկէին զմեզ. հատուսցէ նոցա Տէր |551բ| Աստուած զվարձս բարեաց երախտեաց նոցա եւ ազատեսցէ յամենայն սղխալանաց եւ ի պատրանաց սատանայի եւ յաւիտենական տանջանացն. ամէն:
Եւ դարձեալ աղաչեմ զամենեսեան վասն սիրոյն Քրիստոսի յիշել յաղաւթս ձեր զամենայն երախտաւորսն իմ առ Աստուած՝ զՆերսէս րաբունապետ, որ ժամանեալ է աստ ի զրաւել մատենիս, եւ զՅովանէս՝ առաջնորդ վերին անապատին եւ զԳրիգոր սպասաւոր բանի, եւ զՅովսէփ կրաւնաւոր, եւ զՇահկանց Ստեփանոս՝ զհանգուցեալն ի Քրիստոս, որ ձեռնտու էր եւ ի ներսքագոյն անապատ[ին] հատուսցէ նմա Տէր Աստուած զվարձս իւր, այլ եւ զԿարապետ քահանայ՝ կազմող գրոցս եւ զհոգեւոր եւ զմարմնաւոր երախտաւորսն մեր՝ եթէ՛ արք եւ կա՛մ կանայք, եւ զվարպետն իմ՝ զԳրիգոր Բերկրեցին, եւ զհարազատ եղբայրն իւր՝ զՄկրտիչ, որ է քաջ հռետոր եւ տեղետին, եւ զանարժան գծողիկս, եւ Աստուած զձեզ յիշէ ի միւսանգամ գալստեանն եւ ընդ մեզ տացէ ձայն երանական բարբա[ռոյն]. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 552ա (1594 թ., բոլորգիր) Փա՜ռք համագոյ եւ միասնական սուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ [յաւիտեանս. ամէն]: Արդ, յիշեցէ՛ք զվերջին կազմողս՝ զանարժանս, մեղաւք լցեալս՝ զՊաւղոս երէցն, որ է ի Սեբաստիոյ, ի գեղջէն Ղանղալիոյ գիւղաքաղաքէն: Ես՝ մեղաւորս կազմեցի զսուրբ գիրքս թվին ՌԽԳ. (1594), ի դուռն Սուրբ Գէորգայ, որ Քալշաւտ կոչի: Յիշեցէ՛ք ի սուրբ աղաւթս ձեր զանարժան կազմողս եւ զծնաւղս իմ, եւ որ յիշէ, ինքն յիշեալ եղիցի ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
|552բ| Դարձեալ յիշեցէ՛ք զվերջին ստացող գրոցս զպարոն Ասլանն, որ ստացաւ ի հալալ վաստակոցն եւ ետ զսուրբ գիրքս վերստին կազմել եւ նորոգել՝ յիշատակ (լս-ում յաւելում՝ «ի դուռն Սուրբ Հրեշտակապետաց») իւր եւ ծնաւղացն՝ Միրաքին, եւ մաւրն՝ Ուլուխաթունին, եւ եղբաւրն՝ Թաւղթամիշին, եւ քըւերն՝ Սաֆար Պիքային, եւ որդոյն՝ խոճա Միրաքին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց, որ հանգուցեալ են առ Քրիստոս, եւ կենդանեացն Աստուած առողջութիւն շնորհեսցէ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
Դարձեալ յիշեցէ՛ք զտէր Անտոն քահանայն եւ զԽաչերես սարկաւագն, որ որդորեցին եւ տուին կապել, |553ա| եւ եդ զսայ յիշատակ ի Հրեշտակապետու եկեղեցին՝ յիշատակ<ակ> իւրեն եւ իւր ծնաւղացն: Ոչ ոք ունի իշխանութիւն ծախելոյ կամ գրաւ դնելոյ, եթէ ոք ունի իշխանութիւն ծախելոյ կամ գրաւ դնելոյ, եթէ ոք անտքնի եւ ծախէ, զպատիժն Կայենին առցէ եւ մասն Յուդայի եւ խաչհանողացն առցէ, եւ խնամով ընթերցաւղքն արհնիք յԱստուծոյ, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց, կարդացողաց եւ լսաւղաց եւ որ զԱմէն ասէ: Հա՛յր մեր որ (շրնկ-ը՝ գրչափոխութեամբ) յաւելում՝ յերկինս, սուրբ եղիցի անուն քո, եկեսցէ արքայութիւն քո, եղիցէին կամք քո ւորպէս երկինս եւ երկրի, զհաց մեր հանապազորդ տո՛ւր մեզ այսօր, թո՛ղ մեզ զպարտիս մեր, որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանացն, եւ մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն, այլ փրկեայ զ[մեզ]:
2. 8ա (1723 թ., նոտրգիր) Եւ ես՝ տէր Մինասըս ձեռնադրեցայ քահանայութեան, էր Ավետիք պարընտէրէն, էր թվական ժամանակիս ՌՃՀԲ.ին (1723), Աստուած հաստատ պահեսցէ Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցին՝ ժողովրդովն ամենայն, օր մը քէշ խօսքերն չի լսեցի, շնորհակալ եմ մանտր եւ մեծէ:
3. 554բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես՝ հեքիմ Պարսամի որդի մահտեսի Խազարըսքրեցի, Աստուած ողորմի մեզ: Այս Սարգիս գիրըս սուրբ եկեղեցին հիշատակ դնողաց հոքուն. ամէն: Օրհնեալ Տէր մեր եվ փրկիչ Յիսուս Քրիստոս, ավիտեանըս ավիտենից. ամէն: Սուրբ Հայր մեր, որ յերկինս է, սուրբ եղիցի այս գիրքըս մեկ ծարէն մինջեվ վերջըն կարթայցից, Աստուած ողորմի միոյ գիրքին տիրոջըն հոքուն:
ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «434, 2711, ՋԻԹ. 1480»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 554բ՝ «Քրիստոսի ծառայ տէր Մանուէլ»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա, 2ա, 520ա, 551բ, 553բ՝ անկապակից զանազան տառեր, 7ա «Ով եղբ», 8ա՝ «Ես: Ես տէր Մինաս», 9ա՝ «երանելոյն», 28ա «դարձեալ», 31բ՝ «որ»:
ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 99բ, 100ա՝ վեցծայրանի աստղեր:
2712
|
[ՆՈՐ ՋՈՒՂԱ*] |
ԺԷ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 27. չգրուած՝ 1ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-Դ. խառն (Ա 8, Բ, Գ 6, Դ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. մահիկ, տակը հինգթեւեան աստղ, տակը թա՞գ, 2. գծային խաչ, վերին թեւն աւարտւում է երեքնուկով, կողային թեւերից մէկը՝ D-ով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,5x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (18x12): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 22: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն հէնքով եւ բաց շագանակագոյն պուտերով արհեստական կաշի (փեղկերին բրոնզով բուսական զարդաշրջանակներ), միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագ՝ ներքեւում «GR» եւ թագապսակ բոլորակ, մէջը՝ սայլականման անուաւոր աթոռին նստած կին՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ երեքնուկ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:
Նմուշ 5ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Պատարագ՝ 1բ. բնագրի մէջ – Աղօթք ի ծածուկ՝ 10ա, Պատարագ՝ 13բ (քահանան խորանի առջեւ, գինու վեր պարզած գաւաթով), 22բ (քահանան՝ գինով գաւաթը ձեռքին), Խորհրդաւոր ընթրիք (Քրիստոս եւ աշակերտ իւր)՝ 16բ, Երկնակամար լուսատուներով եւ աջն Աստուծոյ՝ 18ա: Լուսանցային – Վանական՝ ձեռքին քշոց՝ 10ա, 13բ, 16ա, Սուրբ Հոգի՝ 11բ: Կիսախորան՝ 2ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, գրադաշտը բազմագոյն շրջանակով, սիւների վերին մասը կամարազարդ, կամարների վերին մասերում ծաղկաշղթայ: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, շագանակագոյն, մանուշակագոյն, ոսկի:
Ծնթ. Լուսանցներում այլ ձեռքով պատկերուած քշոցով վանականներ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, թ. 13՝ հիմքից առանձնացած, թ. 10-2, 14ի մեծ մասը հիմքից պոկուած, թ. 1-8՝ ստ. լս.ն յետագայում նորոգուած-լրացուած, բոլոր թերթերին ցեցի անցքեր, զանազան բծեր:
* Գրչութեան վայրը՝ ըստ նկարազարդման:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1բ-27բ [Խորհրդատետր]
Տե՛ս ձեռ. 2385, 69ա-156բ: 1. ա/2ա-3բ: բ/3բ-4բ: գ/4բ-7բ: դ/7բ-8ա (չիք՝ Խաչայկնքէ երիցս ի վերայ նուիրանացն...): 2. ա/8բ: բ/8բ-9բ: գ/9բ-11ա: դ/11ա: ե/11ա-2բ: զ/12բ-3ա: 3. ա/13ա-5ա: բ/15ա-22բ: գ/22բ-3բ: դ/23բ-6բ: 4. ա/26բ: բ/26բ-7ա: գ/27աբ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
27բ Տէ՛ր Յիսուս Քրիստոս Աստուած, ողորմեա՛ ինձ եւ մատակարարի գործարանիս /// (2 տող, գուցէ նաեւ գրչի անունը ջնջած) եւ փծուն գրչի. եւ Քրիստոսի փա՜ռք, յաւիտեանս. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
27բ (1797 թ., նոտրգիր) Նշան սիրոյ հոգեւորի
Առընձայի սիրով սրտի
Աշակերտին Յակոբ պետին
Տեառն Վրդանէս վարդապետի
Աստուածատրէ որդւոյ Ավաքի,
Ի ԿալկաթայնՀնդկաց նստէ,
Ի թվի ՌՄԽԶ. (1797),
ԻԲ. (22) հոգտեմբերի
[Ազարիա]յի 182, Թիրայ ԻԲ. (22):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմիմէջքի պիտակին՝ «1. Խորհրդատետր», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «1. Խորհրդատետր, երկծալ, երկէջ, գրեալ ի թղթի, շուրջանակի զարդարեալ ծաղկէ նկարուք եւ պատկերօք, բոլորագիր, ունի զհամառօտ յիշատակարան ի վերջն, սակայն անուն գրչին եղծեալ», Պհպ. Աա՝ «440, 2712, ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2713
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 28. չգրուած՝ 1ա-3ա, 4ա-6ա, 9բ-13ա, 18ա-26բ, 27բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ չունի. կազմուած է հիմքերն ի մի կարուած առանձին թերթերից: ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. «KFMN 1788», «KFMN 1789», 2. Պատուանդանի վրայ սիւն, որի վերին կողմերում հնգաթեւ եւ վեցթեւ աստղիկներ, պատուանդանի ներքեւում «1789», 3. փայտէ ցանկապատ՝ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սուրը ձեռքին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA», 4. «JAMWSIA 79»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,3x18,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (տաբեր՝ 25-29,5x14-17): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 14ա, 17բ): ՏՈՂ՝ 30-37: ԿԱԶՄ՝ բաց վարդագոյն մոմլաթ, մէջքը՝ սեւ կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ+ԳԴ՝ Ա. եւ Դ. յետագայի չգրուած դեղնաւուն թուղթ, մասն կազմաստառի, Բ. եւ Գ.՝ նախկին կազմի, մի կողմը կանաչ ծաղկաթուղթ, միւս կողմը՝ լուսագծերով սպիտակ թուղթ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը եւ Ա., Դ. պահպանակները յետագայի՝ Ի. դարի, բոլոր թերթերը եւ Պհպ. Բ-ն խոնաւութեան հետքերով, թ. 3ի պատռուածքը նորոգուած:

Նմուշ 14ա

Նմուշ 17բ
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 6բ-9ա, 13բ-7ա [Կանոնգիրք Հայոց. մասն]
1. 6բ-9ա Կանոնք եւ սահմանք, զոր ետին աշակերտքն Քրիստոսի ի սուրբ եկեղեցիս, յետ վերանաոյ Տեառն, ժողովեալք ի վերնատունն – Ա. Կարգեցին սուրբ առաքեալքն եւ ետին հաստադութեամբ, եթէ յաղօթս յորժամ կան... ԺԹ. Կարգեցին սուրբ առաքեալքն (այսչափ):
2. 13բ-4բ Կանօն Յօհաննու Մանդակունօյ Հայոց կաթողիկոսի – Զմեծ եւ զանբաւ զբարէրար եւ զմարդասէր Տեառնէն պարտիմ[ք] գոհանալ... զայնպիսին սատանայ ի մարմնոյ սա[տ]ակումն, զի հոգին ապրեսցի այուր (=յաւուր) Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի:
3. 14բ-6ա Կանոնք երկրորդ Նիկիականք, զոր եդին ՅԺԸ. եպիսկոպոսքն, կրկնաբանելօվ կառճ ի կառճոյ – Ոչ է պարտ զկռճատեալսն եւ ներքինիս արարեալս զինքեանս ի վիճակ քահանայութեան յառաջ ածել... իսկ կատարիչք սահմանի կանօնացս օրհնեալ եղէցի:
4. 16ա-7ա Սահմանք եւ կանօնք, զոր ետին աշակեր[տ]ք Քրիստոսի եկեղէցոյ սրբոյ, յետ վերանալոյ Տեառն – Վարդապետութիւն առաքելոցն զկընի յետ վերանալոյն Քրիստոսի... եւ արդար, եւ ճշմարիտ ուսմանն եւ հաւատարիմ մարդասիրութեան նոցայ:
Տե՛ս Կանոնագիրք Հայոց, հտ. Ա., Բ., Երեւան, 1964, 1971, Կանոնք Ա., ԻԱ., ԼԴ.:
Բ. 3բ [Ցուցակ գրեանց] – Մէկ Ոսկանայ Աստուածաշունչ... երկու հատ Պատ[մութիւն]:
Գ. 17բ (Այլ ձեռքով) Վայրի անասնոց չորքոտանեաց եւ այլոց նմանեաց նոցա [մասն բառգրոց] – Բհմօվդ՝ է անճոռնի չորքոտանի գազան... Բորենի՝ է գազան ինչ... եւ ըմբռնեալ ըսպանանեն:
ԳՐՉՈՒԹԵԱՆԸ ՆԱԽՈՐԴԱԾ ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ
1. Պահպանակ Բբ. Զորութիւնն գրոյս այս է, որ եղեւ Աղքիրման, թւին ՌՄԽԴ. (1795), յամսեանն մայիսի մուտն:
2. Պահպանակ Բբ. Տիրացու Յակոբ, նորայշէն Աստուածա տէր խանէն /// (2 բառ ջնջած-անընթեռնելի), 1796, օգոստոսի 15ին:
Ծնթ. Այս պահպանակ թերթի վրայի յիշատակարանները գրուել են բուն ձեռագրի գրչութիւնից առաջ:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ Բբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «ընդ. թ. 43, Հմր 4 Կանոնագիրք, գրեալ ի կապոյտ թղթի, ի տեղիս-տեղիս եւ տառասխալ: Անուն գրչին եւ թուականն անյայտ», 1ա՝ «448, 2713», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «1244, 1795», 2ա՝ «2713»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝Պահպանակ՝ Բբ «Վարպետից մէկ ըրուպլէ Հ. (70) կապէք արա», «Ո, վարպետի, մայիսի մուտն», «Աստուծոյ (5 անգամ), զ, Ոչ ոք ելցէ», 3ա՝ «աղայ մկէ մելիք» (ջնջած), 27ա՝ «Մանուկին վերայ ունի»:
2714
|
[ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ] |
ԺԸ. դար |
ԳՐԻՉ՝ «ոմանք մանկունք»*, Յովհաննէս սարկաւագ, Սարգիս դպիր (4ա-16բ, 297ա-331ա):
* Բացի Սարգիս դպրից, միւս գրիչների գրած էջերի սահմաններն անզանազանելի են:
ԹԵՐԹ՝ 335-1 (տե՛ս Պահպանակ. գրչի էջակալում՝ 4-653, որ է՝ 6բ-331ա). չգրուած՝ 1ա-3ա, 4բ-5բ, 23բ, 82բ, 331բ-5բ: ՊՐԱԿ՝ 4+Ա-ԻԸx12 (ԻԳ 11, ԻԸ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «CCC»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,9x21,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23.5-24x15-15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա, 40ա, 109ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ կարմիր կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թ. 1՝ չգրուած թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «CCC»:
Նմուշ 11ա

Նմուշ 40ա

Նմուշ 109ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (6ա), մարդադէմ (6ա): Գոյներ՝ կարմիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ քերծուած եւ գունաթափ, Ա. փեղկին սեւ թանաքի բծեր, թ. 279-80ի միջեւ չգրուած 1 թերթ կտրած-հանած, կազմաստառները, թ. 1-4ի, 245-6ի, 317-20ի, 325-35ի ստորին լս-ները խոնաւութեան հետքերով, թ. 23՝ դեղին հետքերով, թ. 1-6ի, 16ի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գունափոխուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
4ա-331ա [Յակոբայ վարդապետի Նալեան] Կրթութիւն աստուածաբանական զԽորհրդոցն եկեղեցւոյ
– 4ա Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ [Նախադրութիւն] – Ո՛չ միայն Քրիստոս մինչ էր ի յաշխարհի... իսկ հեռի պատճառքն՝ յաւիտենական կեանքն, զորոց ի տեղիս իւրեանց ասելիք են:
1. 6ա-23ա [Յաղագս խորհրդոց ի հասարակի. ձեռ. 6595, 5ա]
ա. 6ա-7ա Գլուխ առաջներորդ. Յաղագս սահմանի խորհրդոց – Առ այս նախ գիտելի է, թէ սահմանն է բան կարճառօտ... զի ծածկեցեալք են նիւթովք:
բ. 7ա-9ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս՝ թէ քանի՞ք են խորհուրդք եկեղեցւոյ, ո՞յր պատճառաւ եդան – Յայտնի ճշմարտութիւն է եւ ընդհանուր... զզաւակս ի պաշտօնն Աստուծոյ այն լինի պսակիւն:
գ. 9աբ Գլուխ երրորդ. Արդեօ՞ք թէ խորհուրդքն իցեն հաւասար պատւովք – Յայտ է, զի պատարագն գերազանց է... գերազանցի նշանակելով զմիաւորութիւնն Քրիստոսի:
դ. 10ա Գլուխ չորրորդ. Արդեօ՞ք խորհուրդքն կայանան յիրէ եւ ի բանէ, որպէս ի նիւթոյ եւ ի տեսակէ – Նիւթով իմանալի է այն, յորմէ առնուն խորհուրդքն... անուան արտաբերութեան սրբոյ Երրորդութեան մի-մի ընկղմել, զորոց ի տեղիս իւրեանց տեսցի:
ե. 10բ Գլուխ հինգերորդ. Թէ արդեօ՞ք ամենայն խորհրդոց նիւթն եւ բանքն պարտին յատկանալ եւ բացորոշել – Ասելի է, թէ որովհետեւ իւրաքանչիւր խորհուրդք... վասն իւրաքանչիւրացն յատկապէս, աստէն այսքան:
զ. 11ա-2բ Գլուխ վեցերորդ. Արդեօ՞ք հարկաւորք իցեն խորհուրդքն – ԶՀարկաւորութիւնն երկու կերպիւ իմանան... զոր չարչարանօք ստացան:
է. 13ա-23ա Գլուխ եօթներորդ. Յաղագս՝ թէ ո՞վ իցէ հեղինակն խորհրդոց (Ա-Թ. խնդիրք) – Հեղինակաւ իմանամք զնորապէս կացուցօղն... այլ զարժանապէս մերձեցեալսն միայն, յորս վերայաւելուն շնորհս եւ աճեցուցանեն:
2. 24ա-69բ Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ մկրտութեան
ա. 24ա-39ա [Խնդիր առաջին. Յաղագս նոցա, որք խնդրեն առ մկրտութիւնն. ցանկից] (Ա-Ը. պրակք) – Զյորմէ խնդրին չորք իրք, նախ, զնոցունց որք խնդրին... եւ որ ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ, որպէս մերոյ:
բ. 39բ-43ա Խնդիր երկրորդ. Յաղագս սպասաւորի մկրտութեան – Սպասաւորաւք իմանամք զանձն մկրտօղ... զայն ի ճշմարտութիւն փոխարկեաց յատկապէս լուսաւորելովն իւրով զնա:
գ. 43բ-53բ Խնդիր երրորդ. Յաղագս ընդունողաց այսօրիկ խորհըրդոյ (Ա-Ժ. պրակք) – Զկնի խօսելոյ զսպասաւորացն մկրտութեան այժմ խօսելի է զընդունողացն... զջերմեռանդութիւնն, զոր չունէր յառաջ, ոչ կարիցէ ստանալ յետոյ:
դ. 54ա-65ա Խնդիր չորրորդ. Յաղագս ներգործութեան մկրտութեան, զորմէ խնդրին պըրակըք տասն (Ա-Ժ. պրակք) – Նախ, թէ մկրտութեամբ բառնին ամենայն մեղք... եւ վասն այսորիկ ոչ է մեռեալ ի կեղծաւորում, որ թարց սիրոյ մկրտի:
ե. 65բ-9բ Խնդիր հինգերորդ. Յաղագս նախապատրաստութեանց ոմանց, որ նախ քան զմկրտութիւնն (Ա-Դ պրակք) – Նախ. մի՞թէ նորահաւատից կանխելի իցէ կրթութիւն... Որքան առ մանկունսն յայտնի է... իբր երկրորդական գործիք եւ որպէս սպասաւորք քահանայից. ամէն: Վերջ սրբոյ խորհրդոյ մկրտութեան:
3. 70ա-82ա Գլուխ երրորդ. Յաղագս խորհրդոց դրոշմին, շուրջ զորով խնդրին երկոտասան (Ա-ԺԲ. պրակք) – Նախ. մի՞թէ դրոշմն իցէ խորհուրդ... Դրոշմն է խորհուրդ հաստատութեան... որ զմկրտեալն եւ զդրոշմեալն ասէ արժանի հաղորդութեան:
4. 83ա-183բ Գլուխ Դ. Յաղագս խորհրդոյն պատարագին ի յութ խնդիր բաժանեալ
– 83ա [Ցանկ խնդրոց] – Նախ. զնոյնոյ պատարագէ հաղորդութեան... Ը.երորդ. զարարողութենէն:
ա. 83ա-90ա [Խնդիր առաջին. Յաղագս պատարագէ հաղորդութեան. ցանկից] Վասն առաջնոյն խնդրելիք են վեցք պրակք (Ա-Զ. պրակք) – Նախ, թէ արդեօք հաղորդութիւնն իցէ խորհուրդ... հաղորդութիւնն է ճշմարիտ եւ գերազանց... եւ ոչ յուդայանման արտաքս ելանել ի մատնել զՔրիստոս:
բ. 90բ-9ա Խնդիր երկրորդ. Յաղագս նիւթոյ հաղորդութեան, զորմէ խնդրին պրակք չորս (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. մի՞թէ նիւթն այսորիկ խորհրդոյ իցէ... նիւթն է, յորմէ լինի իր ինչ... զի թէ խառնի ջուր, կատարի խորհուրդն որպէս խմորուն հացիւն:
գ. 99բ-110ա Խնդիր Գ. Յաղագս դարձման հացին եւ գինւոյն ի մարմին եւ յարիւն Քրիստոսի, եւ զմնացելոց պատահմանց տե՛ս ի տեղի իւր, ի չորս պրակս բաժանեալ (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. մարմին եւ արիւնն Քրիստոսի յայսմիկ խորհրդեան իցեն... Քրիստոս մինչ եկն ի յաշխարհ... վասն այնորիկ ոչ դառնայ մարմինն Քրիստոսի ի հաց:
դ. 110բ-8բ Խնդիր չորրորդ, որ է աւելումըն. Յաղագս կերպին, որով Քրիստոս է հաղորդութեան, ի վեց պրակ բաժանեալ (Ա-Զ. պրակք) – Նախ. թէ բոլոր Քրիստոս իցէ՞ ի ներքոյ այսորիկ... ճաշակէ զառնելն ի կուսէն եւ ո՛չ միայն զպատահմունսն:
ե. 119ա-23ա Խնդիր Ե.երորդ. Յաղագս մնացելոց պատահմանց յայսմիկ խորհրդոջ. ի յեօթն պրակս բաժանեալ (Ա-Է. պրակք) – Նախ. մի՞թէ մնան պատահմունք յայսմիկ խորհրդոջ թարց ենթակայի... Պատահմամբ իմանամք զգոյն... զմասն մարմնոյն պատատեալ հացիւ եւ կամ եդեալ ի չամչի:
զ. 123բ-30ա Խնդիր չորրորդ (=վեցերորդ). Յաղագս տեսակի կամ ձեւոյ բանի հաղորդութեան. ի յերեք պրակ բաժանեալ (Ա-Գ. պրակք) – Նախ, թէ յո՞րն իցէ տեսակ այսորիկ խորհրդոյ... զայսմանէ խօսեսցուք, յորժամ ասիցեմք զկերպէ ճաշակման:
է. 130բ-8ա Խնդիր Ե.երորդ (=եօթերորդ). Յաղագս ներգործութեանց հաղորդութեան. ի յեօթն պրակս բաժանեալ (Ա-Է. պրակք) – Նախ. թէ այս խորհուրդս տայ զշնորհս... Մինչ այլ խորհուրդքն իբրեւ գործիք... եւ ոչ ի կողմանէ քահանային, ուստի ոչ է նման օրինակ:
ը. 138բ-52բ Խնդիր վեցերորդ (=ութերորդ). Յաղագս ճաշակման այսորիկ խորհրդոյ, նախ ի հասարակի, երկրորդ յատկապէս, թէ որպէ՞ս Քրիստոս ի կիր էառ զայս խորհուրդս, վասն առաջնոյն խնդրին պրակք երկոտասան (Ա-ԺԲ. պրակք) – Նախ, թէ իցեն Բ. կերպ... Խորհրդականապէս ճաշակումն է, երբ առնանի մարմին... տե՛ս զլուծմունս առարկութեանց այսպիսեաց ի նոր գրքոջ մերում, զոր Վահան ճշմարտութեան կոչեցաք:
թ. 153ա-8ա Խնդիր Զ.երորդ (=իններորդ), որ է յաւելումն. Յաղագս կերպին, թէ որպէ՞ս Քրիստոս ի կիր արկ զայս խորհուրդըս. ի չորս պրակս բաժանեալ (Ա-Դ. պրակք) – Նախ. արդեօ՞ք Քրիստոս եկեր եւ էարբ ի մարմնոյ... մինչ Քրիստոս ճշմարիտ օրինադիրն զամենայն... թէեւ ներգործութեամբ մահկանացու էր եւ կըրէր ըզկիրսն կամաւոր ընդ Շնորհալւոյն:
ժ. 158բ-70բ Խնդիր եօթներորդ (=տասներորդ). Զսպասաւորէ այսորիկ խորհրդոյ. ի տասն պրակս բաժանեալ (Ա-Ժ. պրակք) – Նախ, թէ յատուկ է քահանայից զայս խորհուրդս սրբագործել... մինչ քահանայութիւնն ներտպէ զկնիք... եւ այլոց ի ժամու զկերակուր, ուրեմն ոչ կարէ ամենեւին հրաժարել:
ժա. 171ա-83բ Խնդիր ութներորդ (=մետասաներորդ). Յաղագս արարողութեան խորհրդոյ, ի վեց պրակս բաժանեալ – Նախ, թէ արդեօք ի հռչակման այսօրիկ խորհրդոյ... խոհեմութիւն եպիսկոպոսին տնօրինեսցէ: Վերջ խորհրդոյ պատարագին:
5. 184ա-331ա Գլուխ հինգ. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան
– 184աբ [Նախադրութիւն] – Անուամբ ապաշխարութեան իմանամք... ամենայն գնացքն մոլորութիւնք են:
– 184բ [Ցանկ] – Ուրեմն եւ մեզ զի մի՛ նոյն կիրք պատահեսցին, արժան համարիմք սկսանիլ ի սահմանէ, բաժանելով ի խնդիրս ոմանս եւ զնոյն խնդիրս ըստորաբաժանելով ի պրակս – Արդ, նախ խնդիր՝ թէ զինչ իցէ ապաշխարութիւնն... եւ յետոյ իբրեւ զառաքինութիւն:
ա. 184բ-203բ [Գլուխ առաջին. Զի՞նչ իցէ ապաշխարութիւնն. ցանկից], իսկ ընդ որում խորհուրդ բաժանեմք ի պրակս տասն – Նախ, թէ ապաշխարութիւնն զի՞նչ իցէ... Ապաշխարութիւնն, ընդ որում խորհուրդ եկեղեցւոյ սահմանի... թէեւ յետ տկարութեանն յօժարապէս կամի բժշկել:
բ. 204ա-12բ Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան, ընդ որում է առաքինութիւն, որ ի վեց պրակս բաժանեալ – Նախ, թէ ապաշխարութիւնն իցէ առաքինութիւն... ապաշխարութիւնն է գերբնական առաքինութիւն... որպէս գործք ապաշխարողին երբեմն առաջանան ըստ ժամանակի:
գ. 213ա-44ա Գլուխ երրորդ. Յաղագս ներգործութեան ապաշխարութեան, որ առ թողութիւն մահացուաց մեղաց ի վեց պրակս բաժանեալ – Արդ, զկնի խօսելոյ զապաշխարութենէ... Ոչ երբէք լինէր խորհուրդ ինչ կատարեալ... որ անմահ կենաց արժանի արասցէ Քրիստոս Յիսուս, որ ընդ Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ օրհնեալ ի յաւիտեանս. ամէն: Կատարումն երրորդի մասին, հետեւի մասն չորրորդ (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Դ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Դ., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Ե.՝ Ա-Դ.):
դ. 244ա-31ա [Մասն չորրորդ]. Յաղագս մասանցն ապաշխարութեան հասարակօրէն
I. 244ա-64բ [Գլուխ առաջին. Յաղագս զղջման] – Եւ նախ զզղջմանէ յերիս գլուխս բաժանեալ... եւ երբ արդիւնքն պակասին, Աստուած ընդունի զբարի կամքն ի տեղի արդեանց (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Ե.՝ Ա-Գ.):
II. 265ա-309ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խոստովանութեան եւ նորին հարկաւորութեան ի վեց խնդիրս բաժանեալ – Խնդիր Ա. Յաղագս հարկաւորութեան խոստովանութեան... եւ զգինին հեղուլ ոչ յայտնելով զանձն խառնողին (խնդիր Ա-Զ. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Զ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Է., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Ե., խնդիր Ե.՝ Ա-Ե., խնդիր Զ.՝ Ա-Է.):
III. 309բ-31ա Գլուխ Դ. Յաղագս բաւարարութեան, թէ զինչ իցէ ի հինգ խնդիրս բաժանեալ – Նախ թէ զինչ իցէ բաւարարութիւնն... մինչ տապալիչն էր շինուածոյ եկեղեցւոյն Քրիստոսի (խնդիր Ա-Ե. – խնդիր Ա.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Բ.՝ պրակ Ա-Բ., խնդիր Գ.՝ պրակ Ա-Ե., խնդիր Դ.՝ պրակ Ա-Գ., խնդիր Ե.՝ Ա-Գ.): Աւարտ առաջնոյն հատորի սրբոյ գըրքոյս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
331ա Գրչութեամբ ոմանց մանկանց հանդերձ մերովք աշխատութեամբք ի փառս Եռանձնեայ Միոյն, ի մանկատան սրբոյն Յակովբայ Մծբնայ հայրապետի մերոյս պաշտպանի,երկասէր աշխատութեամբ սարկաւագ Յովհաննու՝ իմոյ հեզանձն վարժապետի, եւ եւս իսկ յոյժ անպիտան Սարգիս իբր դպրիս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
3բ (1823 թ., շղագիր) Ղուկաս վարդապետին է, որ ստացեալ եղեւ յԻզմիր, 1823, հոկ[տեմբերի] 12:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Կրթութիւն աստուածաբանական», 1ա՝ «465, 2714», 1ա՝ ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Կրթութիւն աստուածաբանական զխորհրդոց եկեղեցւոյ, քառածալ, մեծադիր, նօտր գրչութեամբ ուրումն Սարգիս դպրի, թիւ, տեղին՝ անյայտ: Ծանօթութիւն Այս գիրք թուի լինել հեղինակութեամբ եւ երկասիրութեամբ սարկաւագ ուրումն, որ եւ վարժապետ կոչէ արտագրեալ Սարգիս դպիրն: Վրթանէս վարդապետ», «ԺԸ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2715
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 379 (գրչի էջակալում՝ Ա-ԽԷ., որ է՝ 1ա-24ա). չգրուած՝ 10բ, 63ա-9բ, 142բ-57բ, 172բ-3բ, 218ա-26բ, 252բ-66բ, 365ա-8բ: ՊՐԱԿ՝ 1-38x10 (8, 11, 13, 15, 23, 26՝ 8. 10, 12, 14, 25, 33՝ 12. 16՝ 9. 27, 38՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. թագապսակ զինանշան, մէջը բերդ՝ վրան թագակիր արծիւ, որից ցած՝ «BEN TO PICARDO 8» կամ 1. «GIOR MAGNANI», 2. «AL MASSO», 3. «GERVINO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26x16-16.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 20ա): ՏՈՂ՝ 37: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Զ+Է-ԺԴ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով (ձեռագրի նոյն թուղթը):
Նմուշ 20ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ գունաթափուած եւ քերծուած, մէջքին ցեցի անցքեր, ստորին եզրի կաշին մօտ 0.5 սմ լայնութեամբ թափուած, 1 թերթ սոսնձած-կպած Ա. փեղկի կազմաստառին. թ. 86-114, 132-8, 201-17, 297-8ի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գունափոխուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1ա-3ա Երանելոյն Յոհաննու Մանդակունւոյ սրբոյ հայրապետի ասացեալ Վասն չբամբասելոյ եւ չդատելոյ զեղբարս, զքահանայս եւ զվարդապետս – Մթերք սգոյ եւ աղջամուղջ տրտմութեան դիզեալ ի վերայ իմ... որ հանէ ի բարութիւնս, ի վայելուչ արքայութիւնն երկնից, ընդ որս եւ մեզ լիցի վայելել... եւ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
2. 3ա-4բ Վասն աղօթից եւ խոստովանութեան – Արդ, շնորհ արտասուաց նշանակէ սիրելոյ զՔրիստոս... եւ որ տանջանացն մատնեսցեն, տանջեսցին յաւիտեանս յաւիտենից եւ անըմբերելի եւ անճողոպրելի:
3. 4բ-5բ Սուրբ հարանցն ուղղափառաց հաստատեալ է ի պատճառս նաւակատեաց խորհրդոյն յաղագս անհասիցն – Թէ հերձուածօղ կամ այլազգ քրիստոնեայ հարցանիցէ զիս... ապա երեւի մեզ յարուցեալն եւ ստուգէ զյարութիւնն իւր, ընդ որում Հօր... այժմ եւ յապայն. ամէն:
4. 6ա Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանին ասացեալ Ի մեկնութիւն առակաւոր բանին Աւետարանին, որ ասէ. «Այր մի իջանէր յԵրուսաղէմէ յԵրիքով, եւ անկաւ ի ձեռս աւազակաց» [Ղուկ., Ժ. 30] – Այր զԱդամ ասէ... եւ եկեղեցի եւ դը /// (այսչափ):
5. 6ա-8բ Արիստակէս վարդապետի ասացեալ Ի նոր Կիրակին – Նոր է տօնս եւ չքնաղ, որք ի սմա են խորհուրդք... յիշեսցուք զՊետրոսէ ասացեալն. «Ոչ թէ արծաթեղինօք կամ ոսկեղինօք փրկեցաք» եւ այլն, որում վայել է... ամէն:
6. 8բ-10ա Երանելոյն Եւսեբի եպիսկոպոսի, ի խնդրոյ Աղէքսանդրոյ, Վասն աւուրն կիւրակէի պատուելոյ – Յետ արձակելոյ յեկեղեցւոյն յաւուրն կիրակէի... այս օր է, զոր արար Տէր, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
7. 11ա-3ա Սրբոյ հօրն Նեղոսի Խրատ պիտանիք – Լաւ է յստակ խորհրդով ննջել... որք յամենայն ժամ կարօտ են արդարութեան եւ հեզութեան Քրիստոոսի Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
8. 13աբ Նորին Նեղոսի սուրբ հօրն ասացեալ Ի պատուէր առ մանկունս – Պարտ է մանկանց ճգնել եւ կրթել... եւ նոցա բարեացն ժառանգակից լինել ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
9. 13բ-4ա Նորին սրբոյ հօրն Նեղոսի ասացեալ Խրատ առ վերակացուսն – Նաւավար տգէտ պատրաստ է ի կորուստ... զխոստումն Աստուծոյ առ հանդերձեալսն ի Քրիստոս ՏԷր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
10. 14աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն որկրամոլութեան – Սկիզբն պտղաբերութեան ծաղիկ... եւ ոչ խրխնջէ շարժեալ արձակմամբ ախտիցն ցանկութեանց:
11. 15աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Յաղագս պոռնկական խորհրդոց – Զգաստութիւն ծնանի զժուժկալութիւնն... զի մի՛ այրեսցիս յանշէջն հուր ի տեսիլ ամենայն մսեղեաց:
12. 15բ-6ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Յաղագս սնափառութեան – Սնափառութիւնն է ախտ անբնական... եւ զքեզ փառաւորեսցէ ի վերջին աւուրն. ամէն:
13. 16ա-7ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի վասն հպարտութեան եւ ամբարտա[ւա]նութեան – Հպարտութիւնն է ախտ զայրացեալ եւ ուռուցեալ փքով... նոցին եւ գործ եւ բան երեւելի եւ աներեւոյթք շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ Տեառն մերոյ, որու[մ փառք յաւիտեանս]:
14. 17ա-8ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն աղօթից, թէ զիա՞րդ արթուն եւ պատրաստ պարտ է լինել – Աղօթք խօսք են մտաց առ Աստուած... եւ թէ ոչ երբեք իցես առեալ շնորհս աղօթից սաղմոսերգութեան, հպատակեա՛ եւ առցես:
15. 18ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն ձանձրութեան – Ձանձրութիւն է լքումն անձին... եւ մի՛ թողուր ի մտաց զհրաժարումն յաշխարհէս:
16. 18աբ Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն տրտմութեան, որ խափանիչ է աղօթից – Տրտմութիւն է տխրութիւն անձին... իսկ որ քամահէ զցանկութիւն աշխարհիս, ոչ թախանձի ի խորհրդոց շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ... իշխանութիւն եւ պատիւ. ամէն:
17. 18բ-9ա Նորին սուրբ հօրն Նեղոսի Վասն արծաթսիրութեան – Արմատ ամենայն չարեաց արծաթսիրութիւն... եւ ոչինչ օգտի, յորմէ ազատեսցէ զմեզ ամենաբաւական կարօղն ամենայնի՝ Տէրն եւ փրկիչն Յիսուս Քրիստոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
18. 19ա Նշանք սիրոյն են այսոցիկք – Զի զսիրելին յօժարութեամբ սիրէ եւ լսէ սիրելոյն... զի որք ի գործս մահուչափ մեղաց են, ոչ ունին սէր կատարեալ:
18. 19բ Ի թղթոյն Մովսէսի միայնակեցի՝ Առ կրօնաւորս – Երկիւղն Աստուծոյ մերժէ զամենայն չարախօսութիւն... կարէ ապրել յորոգայթից թշնամւոյն՝ շնորհօքն Քրիստոսի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
19. 19բ-20ա Յայլուստք խրատ հոգեշահք – Պահեա՛ զսիրտ քո եւ զաչս... զի ապրեցուսցէ զպտուղս իւր յարքայութիւնն երկնից ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք:
20. 20աբ Եղիշէի վարդապետի ասացեալ Վասն հաղորդութեան – Զոր աներեւոյթսն ասէ... առանց բարեխօսի առաքեն զհետ հօրն իւրեանց սատանայի ի դժոխս:
21. 21ա-30բ Յաղագս տօնի Սրբոյ Խաչին՝ Ի Սաղոմօնէ. «Դարձեալ եթէ ոք ի նաւ ելեալ ընդ ամեհի»[Իմաստ. ԺԴ. 1] – Առակախօսն իմաստուն խրատ զգօնութեան... ելեալք կամէին իմանալ զօգուտն եւ ուստի՞ է այս յայտ ի զանազան /// (շար. թափուած):
22. 31ա-8բ Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ ի Մեծի ուրբաթու, իխորհուրդ խաչելութեանն Քրիստոսի – ԶԲանին Աստուծոյ խորհուրդ փրկագործ տնօրէնութեանն... զի ընդ նմա ի յերկնաւոր բարիսն վայելեսցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի ՏԷր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
23. 39ա-41ա Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ աստուածաբան վարդապետի ասացեալ Վասն մկրտութեան քրիստոնէից – Արդ, գիտելի է, զի քրիստոնէութեանս սկիզբն... եւ զաւուրս պահոց սուրբ պահեսցեն, զի ողորմութեանն Աստուծոյ արժանի եղիցին ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
24. 41ա-2բ Նորին Յոհաննու Երզնկացւոյ բանիբուն վարդապետի ասացեալ Վասն աղօթից յաւուր կիւրակէի – Արդ, պարտ է քրիստոնէին յաւուրն Գ. անգամ... ողորմ աղքատի, որբոց եւ այրի, խնամք տանելի վասն Քրիստոսի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
25. 42բ-4բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Յայրի կինն եւ ի մեռեալ որդին – Բե՛ր, այսուհետեւ, սիրելի՛... ի մի բերան փառաւոր առնէին զԱստուած՝ զկենդանարարն Քրիստոս, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
26. 44բ-6բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանին ասացեալ յԱւետիս ամէնօրհնեալ կուսին Մարիամու – Օրհնեալ է Աստուած, որ զծածկեալ խորհուրդն... սնանէր Որդին Աստուծոյ յարգանդի դստերն Դաւթի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
27. 46բ-8բ Ի մեծի եւ ի հրաշափառ Ծ[ն]ընդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ ի բանից պատմութեանց սրբոյն Յակոբայ եղբօր Տեառն – Եւ առեալ Յովսէփ զՄարիամ կոյսն... ծնաւ ծնեալն Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս ի Բէդղէհէմ ի սուրբ կուսէն Մարիամայ, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ՛՛:
28. 48բ-51ա Երանելոյն Եփրեմի Խուրին Ասորոյ ասացեալՆերբողեան յԱւետիս եւ ի Ծընունդն Քրիստոսի – Սքանչելի է Ծնունդ քո, Որդի՛ Աստուծոյ... եւ ուսաւ ի հրեշտակէն զկատարեալ ստուգութիւնն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
29. 51բ-4ա Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորոյ ասացեալ յԱւետիս Կուսին եւ ի Ծնունդն Քրիստոսի – Առանց հարցման լռեալ է պատասխանին... սնանէր նա յարգանդ կուսին, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
30. 54ա-5բ Երանելւոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ յԱւետիս սուրբ Աստուածածնին, ի հրեշտակապետն Գաբրիէլ – Դարձեալ խնդութեան աւետիք... որպէս ընկալայց զարարիչն սորա, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
31. 55բ-8ա Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ Բան ահեղ եւ զարմանալի՝ ի տօնի Յայտնութեան եւ Մկրտութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Որք պայծառացաք առաջին տօնիւն... ո՛չ բաւեմ դիմանալ ճառագայթիցդ լուսոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
32. 58ա-61ա Նորին աբբայ Եփրեմի ասացեալ Ի Մկրտութիւնն Քրիստոսի եւ յընդդիմանալ Մկրտչին – Իբրեւ ետես Յովհաննէս զՅիսուս, եկեալ առ նա... եւ ընտրելոց հաւատացաք յամենասուրբ Երրորդութիւնն՝ ի Հայր եւ յՈրդի եւ յամենասուրբ Հոգին, որոց փառք, պատիւ մատուս[ցուք]:
33. 61ա-2բ Անթիպատրոսի Բոստրացւոյ ասացեալ Ի Ծնունդն Քրիստոսի եւ ի Մկրտութիւնն – Հրաշափառ է տօնախմբութիւնս... Աստուած եւ մարդ կատարեալ, ի մի յերկուց բնութեանց եւ ի Տէր մի Քրիստոս:
34. 70ա-3ա Ի մեծի աւուր Տեառնընդառաջին՝ երանելոյն Բարսղի եպիսկոպոսին Կեսար Կապադովկացւոյ, Ի գալստեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ի մեկնութենէ Աւետարանին որ ըստ Ղուկասու – Զամենայն տօնախմբութիւնս Աստուծոյ... յամենայնի գոհանալ, զի կարասցուք հասանիլ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
35. 73բ-4ա Երանելւոյն Յովհաննու Ոսկեբերանի Կոստանդնուպօլսի եպիսկոպոսի ի Մատթէոսի Աւետարանին մեկնութենէ – Ժողովեալ, ասէ, Հերովդէս զամենայն զքահանայապէտսն... զի եթէ կամեցեալ էին ճշմարտութեամբ նայել ընդ իրսն, ոչ սակաւ շահ ինչ պտղոյ ժողովէին:
36. 74ա Սրբոյն Կիւրղի Երուսաղէմի հայրապետի ասացեալ – Անարատ եւ առանց աղտեղութեան... եւ որ անդէն առ նմին կինն Աննա:
37. 74աբ Երանելւոյն Գրիգորի Աստուածաբանին ասացեալ – Աստուած մարդ լինի եւ որ նստի յերկինս... յիւր տունն երթեալ օտարաբար, զի զօտարն փառաւորեսցէ:
38. 74բ-6ա Երանելւոյն Կիւրղի եպիսկոպոսի Աղէքսանդրի ի Մեկնութենէ Աւետարանին որ ըստ Ղուկասու. «Իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նորա...» [Ղուկ., Բ. 22-3] – Ո՛վ մեծ եւ սքանչելի տնօրենութեանն, ո՛վ խորք մեծութեան եւ մարդասիրութեան Աստուծոյ... բնութեանս աղքատութեամբն, զի փառաւորեսցուք զնա որպէս փրկիչ եւ զԱստուած եւ Տէր եւ զպարարեցուցիչ, ընդ որում Աստուծոյ... յաւիտեանս. ամէն:
39. 76ա Երանելւոյն Գրիգորի Նիւսացւոյ եպիսկոպոսի յԵրգս երգոց Մեկնութենէ – Եկեսցես ի հովանաւոր վիմին... ընկալաւ զպաղատանս հարսինն, զի իրաւացի լեալ սուրբ փեսային:
40. 76բ-7ա Երանելւոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի յԵսայայ մարգարէին մեկնութենէ. «Տէր, ո՞ հաւատաց ի լուր մեր, եւ բազուկ Տեառն ո՞ւմ յայտնեցաւ» [Յովհ., ԺԲ. 38] – Զի եւ զարգացաւ առաջի նորա որպէս զարմատ... որք եղեն լսօղք եւ կատարիչք հրամանաց նորա, որ յայտնեցաւ լոյս հեթանոսաց եւ փառք Իսրայէլի:
41. 77ա Սրբոյն Կիւրղի Աղէքսանդրի եպիսկոպոսի ի Մեկնութենէ մարգարէին Զաքարիայի – Յաւուր յայնմիկ ասէ Տէր ամենակալ. «Կոչեսցէ իւրաքանչիւր... քանզի սաստկապէս իբրեւ սրով սպանեալ լինէր:
42. 77բ-80բ Սրբոյն աբբա Եփրեմի ասացեալ Ի գալուստ Աստուածորդուոյն քառասնօրեայ ի տաճարն – Որ անսկիզբն ես յԷութեան... եւ նոքա ուրախացեալ փառս ետուն Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս:
43. 80բ-2ա Պատճառք Առաջաւորի պահոցն, ասացեալ ուղղափառ վարդապետաց, վկայութեամբ Սուրբ Գրոց – Յոլովք են բանք վասն Առաջաւորացն պահոցն... որով կարիցեն հասանել մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս, որ է օրհնեալ յաւիտեանս:
44. 82ա-4ա Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Վասն պահոց եւ պարկեշտութեան – Արդ, եթէ կամից[ի]ս գիտել, թէ որպիսի զարդք են... պահքն եւ աղօթքն կանգնեցին եւ հաստատեցին, որով եւ զմեզ կեցուսցէ ողորմութեամբն իւր Քրիստոս Աստուածն մեր, որ է օրհ[նեալ]:
45. 84բ-6ա Նորին Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Վասն քարոզութեանն Յօնանու ի քաղաքն Նինուէ – Տեսէ՛ք զԱստուծոյ զօրութիւնն... եւ Ղազար ի փառս եւ ի հանգիստ արքայութեանն, որոյ եւ զմեզ արժանիս արասցէ Քրիստոս Աստուածն, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ ընդ Սրբոյն Հոգւոյն:
46. 86ա-8ա Պատճառ Առաջաւորաց պահոցս՝ ասացեալ սուրբ եւ ուղղափառ վարդապետաց – Արդ, ասի պահք Առաջաւորաց... ընդ ամենայն սուրբս նորա փառաւորել զՔրիստոս Աստուած, Հարբ եւ ամենասուրբ Հոգւով. ամէն:
47. 88ա-9բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Վասն ննջեցելոց եւ մխիթարութեան սգաւորաց – Քրիստոս էառ, երկրպագեսցուք, ստեղծիչն վերստին ստեղծանէ... ապաւինելով ի մարդասիրութիւնն Աստուծոյ, արժանի լիցուք գտանել ի նմանէ ողորմութիւն, փառք, յաւի[տեանս]:
48. 89բ-90բ Կանոն չորեքշաբաթի կարդա՛յ – Առաջին ընթերցուածն յԵլից սկիզբն յայտնէ... յորում նուիրեմ քեզ զհաճելին պատարագ, որ եւ զաղաչանս մեր ընկալցի ըստ մեծի ողորմութեան իւրում. ամէն:
49. 90բ-2ա Վասն մահուան եւ յարութեան մարդկան, ասացեալ ումեմն վարդապետի – Վա՜յ եւ եղուկ անմտութեան մարդկան...ի տարտարոսն ներքին, որպէս ասէ Եսայի, թէ՝ Հուրն ոչ շիջանի, եւ որդն ոչ մեռանի, յորմէ փրկեսցէ զմեզ Քրիստոս Աստուածն ամենայնի:
49. 92ա-4ա Յոհաննու Ոսկեբերանին ասացեալ Վասն տղայոց վախճանելոց ի Քրիստոս – Այսմիկ հոգ տանել կարեւոր է... ինքեանք տացեն պատասխանի յօր գալստեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մեր, որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ ընդ Սրբոյ Հոգ[ւոյն]:
50. 94ա-5բ Երանելոյն Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ Ի մխիթարութիւն սգաւորաց – Բե՛ր առ իս զմիտս քո, եղբա՛յր... յիշեա՛ զՅոբայն, որ ասէ. «Տէր ետ եւ Տէր էառ» (Յոբ, Ա. 22), եղիցի անուն Տեառն օրհնեալ:
51. 95բ-7բ Բուն բարեկենդան կիւրակին՝ սրբոյն Բարսղի Կեսարացւոյ ասացեալ Վասն պահոց – Փողեցէ՛ք ի նոր ամսեանս փողովք... մեղաց արբեցութիւն է հոգւոյ, յորոց պահեսցէ զմեզ Քրիստոսն Որդին Աստուծոյ, որում փառք:
52. 97բ-9բ Երանելոյն Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ՝ Վասն պահոց եւ ողորմութեան աղքատաց – Ի շաւիղս փառաց քոց ընթանան... կնքեալ պահեսցին ի ներքոյ մատանւոյն Աստուծոյ:
53. 99բ Նորին աբբայ Եփրեմի Խորին Ասորւոյ ասացեալ Վասն պահոց եւ ողորմութեան – Ոսկի որչափ ի տան իցէ, ահ եւ երկիւղ է... դու խոտան առնես (թերի):
54. 100ա-2բ Յոհաննու Սիւնեաց եպիսկոպոսի ի բան մարգարէին Եզեկիէլի, որ ասէ. «Եւ ասէ ցիս Տէր. «Այս դուռս փակեալ կացցէ... եւ եղիցի փակեալ» [Եզկլ. ԽԴ. 2] – Աստուածային արարչագործ Բանիւն... բացեալ եղիցի ամենայն աշխարհի եւ եկեղեցւոյ սրբոյ ողորմութեան եւ գթութեան դուռն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
55. 102բ-6ա [Վարդանայ ի Մկրտութիւն Տեառն. ձեռ. 2178, 358ա-9բ]. Հանդերձեալ մեր զբանս վասն մկրտութեան Տեառն առնել. պարտ է նախ փոքր ինչ վասն սորին խորհրդոյ իմաստասիրել – Գիտելի է, զի երեք եղանակ մկրտութեան... զոր եւ նոյն մարգարէ ասէ. «Եւ ցանեցից ի վերայ ձեր ջուր սուրբ, եւ սրբեսջիք ի պղձութենէ կռուոցն ձերոց» [Եզկլ. ԼԶ. 25]:
56. 106ա-11բ [Քարոզ ի բանն].Զի որպէս փայլակն, որ ելանէ յարեւելից եւ երեւի մինչեւ յարեւմուտս արեւու, այնպէս եղիցի եւ գալուստն (Մտթ. ԻԴ. 27) – Աստուածայնոց արանց առաքելոց եւ մարգարէից... ակն կալցուք երանելի յուսոյն եւ յայտնութեան փառաց մեծին Աստուծոյ եւ փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
57. 111բ-7ա Ի բանն որ ասէ. Հայեա՛ց յանձն քո, գուցէ լինիցի բան ծածուկ ի սրտի քում անօրէնութեան (Բ. Օրնց. ԺԵ. 9)– Գութ արարչական խնամոցն Աստուծոյ... երգել զերգս յաղթական ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:
58. 117ա-21ա Յաղագս Համբարձմանն Քրիստոսի – Արդ, իբրեւ ուսան վերինքն, թէ սա է Բանն Աստուած... եւ հանդիպիլ արքայութեան նորա, զի նմա վայել է... յաւիտենից. ամէն:
59. 121ա-5բ Ի բանն որ ասէ. Մահ մարդոյ հանգիստ իւր – Աստուածային անմահ գանձուցն հազարապետ... ընթանան ամպովք ընդ առաջ Տեառն յօդս, եւ այնպէս յամենայն ժամ ընդ Տեառն:
60. 125բ-9բ Դարձեալ ասեմ ձեզ՝ Թէ երկու ի ձէնջ միաբանեսցին ի վերայ երկրի [Մտթ. ԺԸ. 19]– Արդ, ճշմարտիւ գիտեմք, զի նախ առաքելոցն... օրհնութիւն հանդերձ գոհութեամբ ամենատեառն մատուսցուք անզրաւ յաւիտենիւ:
61. 129բ-33բ Զխորհուրդս արքայի ծածկել բարւոք է, իսկ զգործս Աստուծոյ յայտնել փառօք [Տվբթ, ԺԲ. 11] – Եթէ ոք ի մարդկային բնութեան... որպէս զի տեսցեն զգործս ձեր բարիս եւ փառաւորեսցեն զՀայր ձեր, որ յերկինս է:
62. 133բ-142ա Յոհաննու վարդապետի Եկեղեաց գաւառի՝ յԵզնկայ քաղաքէ, ասացուած յաւուր Ծննդեան եւ Մկրտութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ եւ ի խորհուրդ միւաւորութեան տօնից ի սրբոցն բանից ժողովեալ ի մի յարմարութիւն – Յաղագս Աստուծոյ եւ աստուածային իրագործութեանց... այս է աստուածութիւն նորա ի մարդկութիւնն:
63. 158ա-66բ Քարոզ Մեծի ուրբաթուն սգոյ՝ ի բանն առաքելոյն Պօղոսի, որ ասէ, եթէ՝ Տէր Յիսուս ի գիշերին, յորում մատնիւր, էառ հաց գոհացաւ... ուտիցէ՛ք զհացս, եւ այլն [Ա. Կորնթ., ԺԱ. 23, 26] – Կանխաճառութիւնք մարգարէիցն, որ վասն կամաւոր... եւ յարութեանն Քրիստոսի արժանացան, որ եւ օրհնութիւն, գոհութիւն, փառք, պատիւ եւ երկրպագութիւն փրկողին մերոյ... յաւիտենից. ամէն:
64. 166բ-72ա Եւ տեսեալ զժողովուրդսն ել ի լեառն եւ իբրեւ նստաւ անդ մատեան առ նա [Մտթ. Ե. 1-12] – ՅԱստուծոյ շնորհիւն ձրից պարգեւեալ է... կամ զրկին եւ գոհութեամբ տանին, երանելի լիցին:
65. 174աբ Ներսիսի Շնորհալւոյ ասացեալ Յաղագս նախահարցն – Նախահարք ասին Աբրահամ... փառաւորեցին զՔրիստոսի մարդանալն վասն մերոյ փրկութեան, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
66. 174բ-5բ Վասն սրբոց մարգարէից – Քրիստոս ասաց. Ամենայն մարգարէք... տալոց է Հայր զիւր միածինն վասն Աբրահամու եւ զաւակաց նորա. եւ նմա փառք ընդ որդւոյ իւրում եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս:
67. 175բ-7ա Վասն սրբոց առաքելոցն – Մարգարէն սքանչացաւ եւ ասէ... դատել զԲԺ.ան ազգն Իսրայէլի, զի եւ մեզ ողորմեսցի բարեգութն յայնմ աւուր... յաւիտենից. ամէն:
68. 177ա-8ա Սուրբ հայրապետացն ի բանն, եթէ Դո՛ւք էք աղ երկրի [Մտթ. Ե. 13] – Աղն կրկին ունի զբնաւորական օգտութիւն... զի բազումք վասն բարի լինելոյն փառաւորեսցեն զԱստուած եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
69. 178աբ Նախերգան Ծննդոց – Այսօր ժողովեալ հաւատացեալքս ցնծութեամբ տօնեսցուք... եւ տեսցուք զբանն, զոր ասէ մեզ:
70. 178բ-9բ Աստուածային նախերգան – Ամենայն տօնախմբութիւնք վկայից հրաշալիք... ոչ զօրէնսն կրելով, այլ զօրէնսդիրն յըղացեալ:
71. 179բ-80ա Նախերգան Յարութեան – Յարեաւ այսօր ի մեռելոց... ի լուսանալ կիւրակէին ըստ սրբոց աւետարանչացն հաւատոյ:
72. 180աբ Նախերգան է – Օրէնքն եւ մարգարէականքն եւ աւետարանականքն քարոզեցին... ոչ պակասութեամբ, այլ լիութեամբ, ոչ երկոյութիւն, այլ միութիւն:
73. 180բ Նախերգան Աւետարանի – Յայտնապէս վերաձայնութիւն սրբոց լուսաւոր հարց... զհնազանդութեանն զբազմահատ հասկս ցուցանել ըստ իմում կարի:
74. 180բ-1ա Նախերգան – Աստուածարեալ եւ սրբազան աստուածաբանքն... անցանել զվարագոյրն եւ ի սրբութիւն սրբութեանցն յառել:
75. 181աբ Գրիգորի Սքանչելագործի Յարութեան նախերգան – Լուսաւորեա՛, Երուսաղէ՛մ, զի հասեալ ի լոյս քո... եւ ուրախացան այսօր երկինք եւ երկիր:
76. 181բ-2բ Նախերգան Ծնընդեան – Առաջին ծնունդ Բանին Աստուծոյ... պատմէ յողդյողդ մտաց աստուածարեալ աւետարանիչն:
77. 182բ-4ա Նախերգան Ծնընդեան աւետարանացն ի Մարութայ – Որպէս յաստեղս արեգակն... եւ վերագրեաց յորդեգրութիւն Հօրն երկնաւորի:
78. 184աբ Նախերգան Ներսէսի – Բանն Աստուած ծնեալն յԱստուծոյ Հօրէն... եւ այլք փառք ի բարձունս Աստուծոյ եւ յերկիր խաղաղութիւն գոչէին:
79. 184բ-5ա Մարութայի ի մկրտութիւն Տեառն – Քանզի պարտ եւ արժան համարիմ հաստատուն հիմն դնել... որ ասէ յաւուրսն յայնոսիկ գայ Յոհաննէս:
80. 185աբ Նախերգան – Պէտք կարօտութեան է եւ կարեաց... եւ ի տենչանս բաղձանաց հայեցեալ զանկարութիւն մոռացոյց եւ սկսայց այսպէս:
81. 185բ-6ա Նախերգան է – Բնութիւն է բաղձալ բարւոյն... զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ:
82. 186աբ Եփրեմի ասացեալ Ի սուրբ տօնն ողոգոմեան. Նախերգան – Ի տօնս տօնից լի ընտրողութեամբ... որ արժանի եղաք ժամանել ի պատիւ աւուրս:
83. 186բ Նախերգան հասարակաց[Սահմանաց իմաստասիրութեան՝ Դաւիթ Անյաղթ] – Որք միանգամ իմաստութեան տենչան բանի... իմաստութեանն դադարեցուցին եւ զաշխատութիւնն հանգուցին:
84. 186բ-8ա Նախերգան է – ՅԱստուածուստ իսկութիւն է բարետրապէս զեղմանց... այսոքիկ ինձ ասացան, զի ամենայնն յաղագս մեր. եւ փրկիչն մեր Աստուած եւ Որդին Աստուծոյ:
85. 188աբ Նախերգան – Տէրն մեր եւ արարիչն ամենեցուն Յիսուս Քրիստոսյորժամ առաքէր զաշակերտսն... ի նոյն միտս յարի առաջի եդեալս ի մէնջ բան իմաստից, զոր ասէ:
86. 188բ Նախերգան – Բանին փեսայացեալ անարատ հարսին... զոր այսպիսի քաղցր եւ ախորժ վարդապետութեամբ բարբառի ասելով:
87. 188բ Նախերգան – Որպէս տունկ մի բազմոստեան... ակն ունիմք ողորմութեամբ նորա շահել ի բանիցս իւրոց:
88. 188բ Նախերգան – Սիրոյ զօրութիւն զարեգական ունի ճառագայթս... աղաչեմ զձեզ, եղբաղք, գտութեամբն Աստուծոյ:
89. 188բ-9ա Նախերգան – Բնութիւն է լուսոյ խնդալն... յասելն զիմաստութիւն խօսեմք ընդ կատարեալս:
90. 189ա Նախերգան – Ի լուսոյ կազմեալ է բնութիւն անմահիցն... որ անծառայական եւ ազատ բարբառով ասէ՝ Լո՛ւր- երկի՛նք:
91. 189ա Նախերգան – Ի ճշմարիտն Աստուած միակն բնութիւն... այգի եղեւ սիրեցելոյն:
92. 189ա Նախերգան – Ծագումն անճառելի լուսոյն եւ Բան ծոցածին... բանիւս ի փայլումն սրբահայեաց աչաց ձերոց, զբանն եդեալ առաջի, որ ասէ:
93. 189աբ Նախերգան – Ախորժ է օր եւ յետ ամպոյ... տեսանէ դողութեամբ եւ սերոբէից պաշտեցեալ. «Եւ եղեւ յամին, յորում մեռաւ Ոզիա արքայ» [Եսյի, Զ. 1]:
94. 189բ Նախերգան – Միոյն Տեառն եւ Աստուծոյ ոչ է հաւասարութիւն... եւ աւետարանութեամբ ի Հոգւոյն Սրբոյ, որպէս եւ ասէ. «Ել ի վերայ լերինդ բարձու» [Եսյի, Խ. 9]:
95. 189բ Նախերգան – Արեգակն ոչ է կարօտ գովօղի եւ քարոզի... իբր մատամբ ցուցանէ ասելով. «Երանի աղքատաց» [Մտթ. Ե. 3, Ղկ. Զ. 20]:
96. 189բ-90բ Նախերգան – Շնորհիւ խնամոցն Աստուծոյ... զառաջիկայէս բուռն հարցուք:
97. 190բ-1բ Նախերգան – Բարերար է Աստուած եւ յոյժ մարդասէր... ըստ այսմ եւ զայլ տեսեալ սրբոցն իրս:
98. 191բ-3բ Պատճառք Վարդավառին – Մեծ է պատիւ աւուրս եւ վերագոյն... փարատեսցուք յանձանց զխիղճ, զի եւ խոստացելոց բարութեանցն հասցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:
99. 193բ-4բ Քարոզ Վարդավառին նախերգաբար – Երեւի արեգակն ի ծագելն իւրում... սպիտակութիւնն անմեղութեանն եւ հոտն հոգւոյն, զոր փչեաց յառաքեալսն, ըստ այնմ՝ «Եղբօրորդին իմ կարմիր է եւ սպիտակ՝ ընտրեալ ի բիւրուց» [Երգ Ե. 10]:
100. 195ա-201ա Քարոզ Մեծի հինգշաբաթոյն, ի բանն. Զի ես ընկալայ ի Տեառնէ, զոր եւ ձեզ աւանդեցի [Ա. Կրնթ., ԺԱ. 23] – Գերագոյն շնորհաց վիճակեալն... արդ, այսոքիկ բաւականասցին մեզ ի տեսութիւն բանիս. եւ Քրիստոսի մարդասիրութիւնն փառք յաիւտեանս:
101. 201ա-17բ Տեառն Ներսեսի Կլայեցւոյ Հայոց կաթուղիկոսի արարեալ Մեկնութիւն բանիցն Դաւթի փիլիսոփայի, ի բանն որ ասէ. Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աստուած մեր, գոչ[է] մարգարէն
– 201ա-2ա [Յառաջաբան] – Սկիզբն բարեպաշտութեան Հայաստանեայց ունիմք... եւ կամ Քրիստոսի ասել՝ նմանապէս է օծելոյն Աստուծոյ:
202ա-17բ [Մեկնութիւն]. Բարձրացուցէ՛ք զՏէր Աստուած մեր, մարգարէն ձայնէ – Ասեն ոմանք, թէ եդ ի մտի չառնուլ վկայութիւն յայլոց... փրկական խաչս ըստ նմանութեան կարթի բոլորապէս կորզեալ զբնութիւնս արժանա/// (շար. չիք):
102. 227ա-38ա Ի խորհուրդ Մեծի ուրբաթունկամաւոր փրկութենագործ չարչարանաց եւ մահու Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի. ի բանն Եսայեայ, որ ասէ. Տէր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ: Տեսութիւն սուրբ հօրն եւ մեծ հռետորին Գրիգորի Սկեւռացւոյ, զոր արարեալ ի խնդրոյ բարեպաշտ իշխանին Կոստանդեայ տեառն Լամբրոնի – Աստուածային խորհրդոցն հազարապետ զարմանալին Պօղոս... փոխանորդելով կեանս ընդ ամենայն սուրբս զպատրաստեալն նոցա ի սկզբանէ աշխարհի զկեանսն ժառանգեսցէ. եւ նմա փառք յաւի[տեանս]:
103. 238ա-45ա Երանելոյն Թէոփիլոսի ասացեալ ի սոսկալի թաղում Որդւոյն Աստուծոյ, Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի Նիկոդիմոս եւ Յովսէփ եւ ի գերեզմանն Աստուածընկալ, զոր ասացեալ զկնի իւրոյ վարդապետի Յոհաննու Ոսկեբերանին – Այսօր նոր երկինք, այսօր նոր երկիր... այլ արժանաւորապէս հաղորդել եւ երկնից արքայութեանն արժանի լինել շնորհօք փրկչին մերոյ եւ Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի, որ հաճեցաւ այսօր ի գերեզման իջանել. եւ նմա ընդ Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
104. 245ա-8բ Ի բանն մարգարէին Ամբակումայ. Տէր զլուր քո լուայ եւ երկեայ [Ամբկմ. Գ. 2] – Զոր օրինակ մշակ ոք հմուտ երկրագործութեան արհեստիւն... գործքն ապա որքան զարհուրելի. եւ այսոքիկ յետոյ:
105. 248բ-51ա Ի տէր Առաքել Սիւնեաց եպիսկոպոսէ արարեալ Վասն քանանացի կնոջն – Եւ արդ, պարտ է գիտել, թէ ով հրաւիրեաց... արպէս քանանացի կինս օրինակ մեզ եւ Քրիստոսի՝ յուսոյն մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
106. 251ա-2ա Այլ ինձ քաւ լիցի պարծել, բայց միայն ի Խաչ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, զի որով ինձ աշխարհ ի խաչ ելեալ է, եւ ես աշխարհի.Գաղ., 6 [14] – Զայս գրեաց առաքեալն իբրու թէ ասէր... վասն գործեցելոց եւ զանցել արարեցելոց, բայց միշտ առնանի վատապէս:
107. 267ա-8բ /// (սկ. թերի) նորա, յոչ գոյիցս եղեալքս ամենայն Դ. հաւատք ի յարութիւն մեռելոց, երրորդ հաւատք ի հատուցումն յաւիտենական... ի կարեաց ժամու ի հաշտութիւն Աստուծոյ եւ յապրուստ մեզ ի բարկութենէն, որ գալոցն է, յորմէ զերծուսցէ զհաւատացեալս անուան իւրոյ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում վայել է փառք:
108. 268բ-71բ Նորին Վարդանայ սրբոյ վարդապետի արարեալ Մեկնութիւն ի բանն որ ասէ. Հա՛յր մեր, որ յերկինս, սուրբ եղիցի անուն քո – Յէսս եղանակաց, զոր արար Աստուած... փառաւորեա՛ յաւիտեան յիս եւ ջնջեա՛ զձեռագիր պարտուց մերոց ի Քրիստոս յահեղ հրապարակին:
109. 271բ-6ա Նորին Վարդանայ սրբոյ վարդապետի ասացեալ ի խորհուրդ, Զ. աւուր արարչութեանն – Անդրանիկ օրս միաշաբաթուս... տանջանաց նոցա պսակացն արժանաւոր եղիցին, որ բարեաց եւ փառաց զձեզ արժանի արասցէ Քրիստոս Աստուածն մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
110. 276ա-8ա Վարդան վարդապետի ասացեալ Յաղագս հոգեշահ բանից հոգւոյ եւ մարմնոյ – Աստուածութիւնն անհասանելի եւ անքննելի ուսուցեն մեզ... կոչին ընդ նոսա ի Քրիստոսէ եւ ընդ աջմէ դասին Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
111. 278ա-9ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ Յաղագս զրկանացն, որ զրկեն զորբս եւ զայրիս – Դարձեալ պատրաստք եղերուք եւ զգաստք... նոցին խոստացելոց բարեացն արժանաւորեսցէ զամենեսեան Քրիստոս Աստուածն մեր, որում փառք յաւիտեանս:
112. 279ա Նորին դարձեալ վասն ողորմութեան – Պատմեց առաջնորդ ի սուրբ հայրապետացն... եւ բարութեամբ լցցէ անձն քո ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:
113. 279ա-80ա Յաղագս բնութեանն, զոր հրամայեցեք – Արտաքին իմաստասէրքն այսպէս ասացին... այլ ինձ եւ քեզ եւ ճշմարտութեանն անբաժանելի է. եւ նմա օրհնութիւն յաւիտեանս:
114. 280ա-2ա Այլ ոճ վիճելոյ ընդ քաղկեդոնիկսն – Հարց. թէ Մարիամ զոր բնութիւն ծնաւ... որ զսուրբն հաւասար գայ եւ ի մի տէրութիւն հաւաքի, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
115. 282ա-4բ Թուղթ սրբոյ վարդապետին Վարդանայ, գրեալ առ թագաւորն Հայոց Հեթում, յորժամ եկն ի պապէն Հռոմայ ի պատճառս դաւանութեան համաձայնելոյն թուղթք, որ ունէր յինքեան հնգետասան գլուխս բանից... գրեաց սուրբ վարդապետն Վարդան վասն հնգետասան խնդրուածոցն կարճառօտիւք զայս – Սուրբ թագաւոր, զայս մարդիկ առ մեզ... թէ որպէս խոստովանին Հայք եւ այս բաւական լիցի:
116. 284բ Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ Վասն հպարտութեան եւ ոխակալութեան – Յետ այսորիկ փախերուք ի հպարտութենէ... նա հերձի եւ պատառի ընդ այն:
117. 285ա Նորին դարձեալ վասն սիրոյ ասացեալ – Յետ այսորիկ զսէրն կալարուք... եւ ի միտ առնողացն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
118. 285բ-6ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ է Վասն կախարդաց, թէ որպէս պատրեն զմարդիկք – Յետ այսորիկ փախերուք ի կախարդութենէ... անգայթագղելի մնասցուք ի վերայ հիման հաւատոյս մերոյ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
119. 286աբ Նորին Վարդան վարդապետի ասացեալ Յաղագս լեզուանութեան եւ անզգամութեան – Յետ այսորիկ սանձել կապեցէ՛ք... որ թքանէ ի խաչ կամ յեկեղեցի կամ ի քահանայ:
120. 286բ Նորին Վասն հպարտութեան – Ահա գիտակք եղերուք, որդեա՛կք իմ, որ մեծ կորուստ... եւ ընդ անասունն, յորմէ փրկեսցէ Քրիստոս զձեզ եւ զամենայն հաւատացեալս անուան իւրոյ. ամէն:
121. 286բ-7ա Նորին խրատ Վասն քահանայից եւ ժողովրդոց – Դարձեալ գիտացիք զայս, զի նոր Յուդայքն... եւ կլանէ զմեզ որպէս զԿորխ եւ զԴադան իւրովքն ամենեքումբք:
122. 287աբ Խրատ վասն եպիսկոպոսաց – Արդ, պարտ է, որ եպիսկոպոսն իւր վիճակին... եւ առաջի սրբոյն Գրիգորի մեք անպարտ եմք յարենէ նոցա. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
123. 288ա-9ա Նորին Վարդանայ վարդապետի ասացեալ Վասն յիշոցաց խրատ – Դարձեալ յայլ օրէնքս պատուիրանաց... եւ աղատիչ Սուրբ Հոգւոյն յամենայն արարածոց յերկնաւորաց եւ երկրկաւորաց այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս. ամէն:
124. 289ա-92ա Այլ խրատ վասն առաքինութեան – Աստուած բարի է եւ լոյս եւ ամենայն բարեաց պատճառ... փոխեն ի գաւառէ գաւառ, յաշխարհէ աշխարհ, Քրիստոս Աստուած տացէ զթողութիւն մեղաց իւրոց եւ ծնողացն նորա ի հանդերձեալն կեանսն. ամէն:
125. 292ա-4ա Պատմութիւն վասն անքուն որդանցն եւ խոտորութեանց նոցա եւ չարութեան, թէ ինչ է կամ ուստի իցէ ծնունդք նոցա, արարեալ նորին Վարդանայ սուրբ վարդապետի – Եւ արդ, եկայք ժողովեցարուք եւ ի միտ առէ՛ք... եւ ջնջեսցէ զձեռագիր յանձանց ձերոց եւ ննջեցելոց ձերոց. ամէն:
126. 294ա-7ա Նորին Վարդանայ պատմութիւն Վասն դժոխոց, թէ այս եւս ստոյգ է եւ չէ լոգ սպառնալիք, կարողացո՛ զմեզ ի բանս <ի բանս> քո – Եվ արդ, եկայք այսօր ամենայն դասք չարագործաց... վասն հաւատոյ ուղղութեան, գիտութեան եւ աստուածութեանն եւ սուրբ Երրորդութեանն, որում փառք... յաւիտենից. ամէն:
127. 297բ-8ա Խրատք վասն հոգեւորացն աւուր յորժամ քակի աստուածաշէն տաճարն հոգւոցն, որ մարմինն եւ բաժանի ի միմեանց – Արդ, պարտ է ամենայն մարդոյ զայս մտածել... զի մերձեալ է գալուստն Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
128. 298ա-301ա Նորին իմաստութիւն Սողոմօնի եւ շինութիւն տաճարին եւ այլ խրատ հոգեշահ բանից՝ սկսեալ յիմաստութիւն մտաց – Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Դաւիթ եւ ասէ. «Յարուցից, թագաւոր, զորդին քո զՍողովմօն, եւ յաւուրս նորա խաղաղացուցից զկեանս նորա... Աստուածային իմաստութեամբ լցեալ առակախօսն Սողոմօն ի բազում մասունս բաժանէ... ամրածածուկ աջովն իւրով պատսպարեսցէ զձեզ յամենայն փորձութենէ:
– 298ա Գրչից՝ «Ի թիւ հեղինակիս ՊԾԸ. (1409), գրեալ ի Պօնտոս: Բայց ըստ կարգի ճառիցն աստանօր եդեալ կայր զզղջումն, որոյ մակագիրն էր յանուն Վարդանայ վարդապետի, որպէս քանի մի ի հին ձեռացագիրս տեսեալ եմք, այլ աստ զկնի զղջմանն ի մակագիր սկսեալ ճառին նորին Մեսրովբայ վարդապետի յիշէ, իսկ այլ օրինակ մի ի պատմութենէն Վարդանայ վարդապետի էր եդեալ. եւ մեք զվերոյիշեալ հեղինակին հետեւելով՝ Մեսրովբայ դնեմք. այսպէս»:
129. 301ա-2բ Նորին դարձեալ վասն ողորմութեան, որ առնեն աղքատին եւ տնանկին յաղագս Աստուծոյ – Դասք առաքելոց եւ մարգարէիցն ի Հոգւոյն Սրբոյ ընկալան... առնուս զփոխարէնն աստ եւ ի հանդերձեալն, զոր խոստացաւ անսուտ բերանովն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
130. 302բ-6ա Նորին Վասն դարձեալ մահուն եւ աւուրն դատաստանին եւ հատուցման գործոց բարեաց եւ չարեաց – Եւ արդ, պարտ է յիշել զօր մահուանն... զմարմինն մեր նորոգեսցէ անարատ եւ անախտ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
131. 306աբ Պատճառք վասն այնորիկ, որ զեկեղեցին փակեն – Քանզի եւ այլ պատճառք վասն այնորիկ փակեն զդրունս եկեղեցւոյն... եւ տօնօղաց, որք ունկն դնեն սրտի մտօք եւ ի միտ պահեն:
132. 306բ-9բ Դարձեալ վասն պահոց, աղօթից եւ ճգնութեանց ի մարմին ունել – Ի հարիւր եւ ի տասնեւհինգ սաղմոսէն զարթուցանէ զմեզ... արժանաւորապէս արասցէ զմեզ զամենեսեան մարդասէրն Աստուած, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
133. 309բ-10ա Նորին դարձեալ վասն սիրոյ եւ խնամելոյ զմիմեանս ի կամս Աստուծոյ. կարողացո՛, ՏԷ՛ր, զհոգիս – Դարձեալ լուարո՛ւք զսիրոյ զօրութիւն... անկցի ի փառաց եւ ի պատւոյ, զոր յօրն յահէ եղեալ եւ լինելոց է. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:
134. 310ա-1բ Նորին դարձեալ խրատ ոգեշահ ամենայն քրիստոնէից եւ առաքինութեան վարուց, զոր պարտ է առնել – Բարերար է Աստուած եւ ամենայն բարեաց առաջնորդ... եթէ զչարն, նա հանդիպեսցի զձեզ, յորմէ Տէր Աստուած փրկեսցէ զամենեսեանսդ:
135. 311բ-20բ Մեկնութիւն ի Յոհաննէ Վասն արարչագործութեան՝ Ի սկզբանէ էր Բանն եւ Բանն էր առ Աստուած եւ Աստուած էր Բանն [Յովհ., Ա. 1] – Անեղ եւ անսկիզբն եւ ոչ եղեալ յումեքէ... խրատելով քրիստոսաւանդ սուրբ Աւետարանաւն եւ փառք, յաւիտեանս. ամէն:
136. 320բ-8ա Խրատ [առ] ուղղափառ հաւատացեալսն – Ընկա՛լ նուաստ Կիրակոս եւ Յոհաննէս վարդապետ զնամակ հրամանի... յորում աւուր պատուես՝ բարի է, միայն սիրով ի փառս Աստուծոյ լիցի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
137. 328ա-35բ Երանելոյն Աբբայ Եփրեմի ներբողեան ասացեալ Ի Ծնունդն Քրիստոսի Աստուծոյ – Սքանչելի է Ծնունդ քո, Որդի՛ Աստուծոյ, եւ դժուարին է բերանոյ իմոյ խօսել... եւ քեզ անդադար օրհնութիւն եւ Սրբոյ Հոգւոյն երկրպագութիւն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
138. 335բ-47բ Երանելոյն Յոհաննու Որոտնեցւոյն Տեսութիւն ի վերայ բանին, որ ասէ. Ծնաւ ձեզ այսօր փրկիչ, որ է օծեալ Տէր ի քաղաքի Դաւթի [Ղկ., Բ. 11] – Որ յօրինիչն էր օրինակին... ժամանեալ ձեզ ի բարւոք աւարտն եւ ի փառս հանդերձեալ կենացն:
139. 347բ-52ա Նորին Յոհանու Որոտնեցւոյ ասացեալ ի բան առաքելոյն, որ ասէ. Մարդով եղեւ մահ եւ մարդով յարութիւն մեռելոց [Ա. Կրնթ., ԺԵ. 21] – Ասէ ոմն ի սրբազանիցն դասուց, թէ անկարօտն... եւ անդ արկանէ զմեղուցեալ մարմինքն հանդերձ հոգւովն, որ եւ զմեզ փրկեսցէ ի յաւիտենից հրոյն եւ արժանիս արասցէ արքայութեան իւրում, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
140. 352ա-64բ Նորին երիցս երանեալ եւ եռամեծի, բազմերջանիկ եւ տիեզերալոյս մեծ հռետորի եւ անյաղթ փիլիսոփայի Հայոց Մեծաց Յոհաննու Որոտնեցւոյ արարեալ մեկնութիւն բանին, որ ասէ մարգարէն. Ո՞ ստեղծ առանձին զսիրտս նոցա [Սղմս. ԼԲ. 15] – Ներգործական իմն անխափան բնաւորեալ են միտք... եւ այս յաղագս հոգւոյ այսքան բաւական լիցի եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
141. 369աբ Յաղագս թուելոյ զերկնային խնդութիւնսն – Համառօտաբար թուեսցուք զերկնային խնդութիւնն... առ յերջանիկ վախճան առանց վախճանի, զոր եւ մեզ եւ ննջեցելոցն մերոց շնորհեսցէ սկիզբն եւ վախճանն ամենայնի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
142. 369բ-70բ Խրատ հոգեւոր ասացեալ վասն կրօնաւորաց – Աղաչիմ զձեզ, որդեա՛կք իմ ի Տէր... եւ ուրախութեամբ հանդիպիս Քրիստոսի, որում փառք:
143. 370բ-2ա Երանելոյն Եփրեմի Բան առ կրոնաւորսն վասն վարուց առաքինութեան եւ ահեղ դատաստանին – Սիրելի՛ք, իսկ ով ոք լացցէ... յերկնաւորաց երկրպագիս, որ է այժմու եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
144. 372ա-5բ Նորին Եփրեմի Խորին Ասորւոյ տիեզերաց վարդապետի ասացեալ Վասն անօրէն ուրացողաց եւ պիղծ յիշոցնատուացն, եւ վասն լուծանելոյ զուրբաթն եւ զչորեքշաբաթին – Ո՛վ եղբարք իմ սիրելիք եւ քրիստոսասէր ժողովուրդք, լուարո՛ւք... այլ զՔրիստոս փառաւորեսցուք այժմ եւ հանապազ, զի նմա վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:
145. 375բ-7ա Յոհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ է Մեկնութիւն վասն բանին Աստուծոյ, որ աղքատացաւ վասն մերոյ օրինակի եւ ուխտակիրեղեւ հողեղինացս – Վասն զի անհասն ի հրեշտակաց... զոր խոստացաւ անսուտ եւ ամենակալն Աստուած Յիսուս Քրիստոս մեր, որում փառք յաւիտեանս:
146. 377ա-9ա Երանելոյն Յոհաննու Մանդակունւոյ ասացեալ Վասն ընդունելի եւ անընդունելի ողորմութեան եւ պատարագաց – Բազում գաղտնաձիգ նետիւք... եւ թողութիւն մեղաց արասցէ ձեզ լսողաց եւ ընթերցողաց. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
147. 379աբ Երանելոյն Հիպողիտայ եպիսկոպոսի Վասն կատարածի աշխարհի եւ վասն Նեռինն եւ յերկրորդ գալուստն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ասացեալ բան մարգարէական – Քանզի երանելի մարգարէքն աչք մեր եղեն... եւ կործանումն եկեղեցեաց եւ ընդ ամենայն տեղի լինիցի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
1.298ա Տե՛ս 124րդ միաւորի ծանօթագրութիւնը:
2. 178ա Օրինակս ՉԿԶ.ին (1317) էր գրեալ:
3. 106ա Զանապատացեալ ոգիս ի գործոց բարեաց՝ զՅակոբ աշակերտ բանի, զոր առեալ ի բազմաբաշխ Հոգւոյն, զշնորհքն հարկելի, զջուր արբենի, որ տնկէ ի դրախտն իմանալի եւ պատուաստէ յորթն պտղալի, զոր իմ կորուսեալ գործովք աղտեղի, աղաչեմք յիշել արժանի յընթեռնլոյն ժամանակի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
301ա Եվ ննջեցելոցն մերոց մեղաց եւ յանցանացն թողութիւն եւ մեզ՝ մեղաւորացս ողորմութիւն ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, տրուպ Յովակիմ գրչիս եւ մեղսամած կրօնաւորիս:
335բ Որդի՛ անծնին, որ ծնար ի կուսէն, վասն թողութեան մեղաց մարդկան թո՛ղ եւ զյանցանս բարեխօսութեամբ մօր քո կուսի եւ սրբոյն Եփրեմի, գաղափարողի ճառիս Յովակիմ լոկ անուն սեւաւորիս, հօր իմոյ՝ տէր Յարութիւն քահանայի եւ այլ համայն ազգականացն իմոց:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
Պահպանակ Զա (ԺԹ. դ.) Երկու հարիւր դայեկանի առի զայս Ճառընտիրս, ի վայելումն մեղապարտիս. Յովհաննէս վարդապետ Գրիգորեան, ի Ռուսճուք:
1ա (ԺԹ. դ.՝ 1874 թ. յետոյ) Ն[ուաստ] Յովհաննէս ծ[այրագոյն] վարդապետ Գրիգորեան, ի Ռուսճունք, Պուլկարիայ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «3. Ճառընտիր», Պհպ. Աա՝ «484, 2715», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հմր 3 Ճառընտիր. երկծալ, գրեալ ի թղթի, շեղագիր գրչութեամբ, առ ի չգոյէ յիշատակարանի տեղն, թիւն եւ անուն գրչին անյայտ», 1ա՝ «Ճառընտիր մեծ»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա (շագանակագոյն թանաքով բոլորակ)՝ «ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԳՐ[ԻԳՈՐԵԱՆ] ԱՐԾՐՈՒՆԻ, 1867»,1ա, 70ա (կապոյտ թանաքով բոլորակ)՝ «ՅԻՍՈՒՍԻ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ ԳՐԻԳՈՐԵԱն, 1874»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. կազմաստառին սոսնձուած թերթի Բ. երեսին՝ «2 օր զայն առի», Աբ՝ «200 գայն առի», 149ա՝ «Սեւերիանոսի ի Հուրն»:
2716
|
ԶՄԻՒՌՆԻԱ |
ՌՄԾԶ. – 1807 |
ԳՐԻՉ՝ Ազարիա Տէր-Գրիգորեան: ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստեփաննոս վրդ. (արքեպս.) Տփխիսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 333 (գրչի էջակալում՝ 1-651, որ է 2ա-227ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 6ա, 327բ-33բ: ՊՐԱԿ՝ 1-28x12 (13՝ 11, 28՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ շրջան, մէջը թագապսակ «GR», աջ եւ ձախ կողմերում արմաւենու ճիւղեր կամ փայտէ ցանկապատ՝ մուտքով, որի տակ IAS, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սուրը ձեռքին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA» եւ JHONIG&ZOONEN, կամ բուսական ոճաւորմամբ պատուանդան, վերը պտուղներով ծառ, իսկ մէջը՝ 4Л, որի կողքը «VANDER LEY»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x19,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 73ա): ՏՈՂ՝ 33: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուաթուղթ, աստառը՝ կապոյտ հէնքով ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 73ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդարուն շրջանակ՝ 2ա (մէջը խորագիրը), 6բ* («Մովսէս րենախօս՝ գրիչ հոգեշարժ, / Էից սկզբանց՝ պատմիչ գերավարժ»): Ճակատազարդ՝ 3ա (մէջը՝ «Օգնեա՛ Աստուած»), 7ա, 99ա, 100ա, 177ա, 179ա, 223ա, 224ա, 271ա, 272ա: Վերջնազարդ՝ 5բ (բուսազարդերի մէջ գետնին նստած թեւատարած աղաւնի), 98բ, 134բ, 137բ, 170ա, 173ա, 178բ, 184բ, 193բ, 206բ, 223բ (գծային զարդանախշեր), 270բ (բուսական ոճաւորում՝ կենտրոնում խաչ), 327ա (բուսազարդերի մէջ հաւալուսն, 3 ձագով՝ «Հաւալուսն յարուցանէ զձագս իւր»): Զարդագիր՝ հրեշտակագիր, թռչնագիր, կենդանագիր: Գոյներ՝ կարմիր, դեղին, սեւ:
* 6բ զարդաշրջանակի մէջ թերեւս պէտք է նկարուէր Մովսէս մարգարէն, բայց շրջանակը մնացել է դատարկ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, եզրերը եւ անկիւնները մաշուած, լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած. 27րդ եւ 28րդ պրակները (թ. 312-33) հիմքից փոքր-ինչ թուլացած, թ. 3-50ի, 258-327ի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գունափոխուած, թ. 13, 333՝ լս-ներին փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 17-8ի միջեւ հիմքից անջատ վարդագոյն էջանշան-ժապաւէն, 165-6ի միջեւ՝ կանաչ, 279-80ի միջեւ՝ կապոյտ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3ա-227ա [Մեկնութիւն Հնգամատեանին]
– 2ա [Տիտղ.] Գիրք մեկնութեան հինգ գրոցն Մովսէսի, արարեալ Կուռնէլիոսի Ալափիտեայ, եւ ի լաթինականէն թարգմանեալ ի հայ բարբառ, ի ձեռն Ղուկասու վարդապետի Խարբերդացւոյ: Եւ համառօտեալ ի Պօղոս վարդապետէ Անդրեանուպօլսեցւոյ, ի միաբանութենէ սրբոյն Սաղիմայ, առ ի դիւրին մտառութիւն ընթերցողաց: Իսկ այժմ ընդօրինակեալ ի մահտեսի Ազարիայէ Տէր-Գրիգորեան, ի վայելումն տեառն Ստեփաննոս աստուածիմաստ վարդապետի Տփխիսեցւոյ: Յամի Տեառն 1807, ի փետրվարի 1, ի Զմիւռին քաղաք:
– 3ա-5բ Յառաջաբանութիւն – Մովսէս ի պատմել զօրէնսն Աստուծոյ Իսրայէլի, ազգ մեծ եւ հզօր կոչէ զնոսա... եւ նոցա զկերակուր առ նշանադրեաց եւ զմարդն ի վերայ այլոց իբր տէր կացոյց:
Ա. 7ա-98բ [Մեկնութիւն Ծննդոց] – Սկսանի օժանդակութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ, որ սկիզբն է եւ վախճան:
Ծնթ. Ծննդոց եւ յաջորդ չորս գրքերի գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից տուեալ գլխի համառօտ շարադրանքը:
ա. 7ա-33ա [Գլուխ Առաջին] – [Բան]. Ի սկզբանէ արար Աստուած [Ծնդ., Ա. 1. Մեկնութ.] Ի սկզբանէ ասելովն՝ իմանի Որդւով... գործք ձեռաց նորա պատմէ հաստատութիւն. Սաղմ. 18. 1: Վախճան վեցօրեայ արարչութեանն Աստուծոյ: Կատարեցաւ գիրքն Վեցօրէի:
բ.33ա-42ա Գլուխ Երկրորդ: Առագրումն հանգստութեան Աստուծոյ ի շաբաթոջ եւ ի շաբաթու սրբացուցումն... չորրորդ, համար 28, կացուցումն ամուսնութեան ի յԱդամ եւ յԵւայ – [Բան]. Կատարեցան երկինք եւ երկիր... [Մեկնութ.] Արդէն մինչ ի վեցերորդում աւուր... կարեր մեղանչել՝ Ներալպէս (՞), դարձեալ մոլորիլ եւ պատրիլ՝ այսպէս Սկօթոսն:
գ.42ա-9ա Գլուխ Երրորդ: Օձն փորձէ զԵւայ. նա մեղանչէ ընդ Ադամայ, ուստի 8 համարն կշտամբին յԱստուծոյ... 23 համարն՝ մերժին ի դրախտէն, եւ առաջի նորա դնի պահապան քրովբէ բոցեղէն սրով – [Բան]. Զի՞ է զի ասաց Աստուած... [Մեկնութ.] Վարքապէս Օգոստինոս ասէ... եւ ոչ այս թողանիլ կամ արգելանիլ կերպիւ իւիք կարէ:
դ.49ա-52ա Գլուխ Չորրորդ – [Բան]. Ադամ ծնաւ զԿայէն եւ այլն: [Մեկնութ.] Ադամ ոչ ծանեաւ զԵւա ի դրախտի... առ Ենովսիւ եւս կայր կռապաշտութիւն, եւ ոմանք, թէ ոչ եւ այլն:
ե.52աբ Գլուխ Հինգերորդ: Բաղհիւսի ազգաբանութիւնն Ադամայ, Սեթաւ մինչեւ առ Նոյ... եւ կայանա ազգատոհմութիւնն Քրիստոսի ի Նոյէ առ Ադամ, զորմէ Ղուկաս 3. 35 – [Բան]. Կոչեաց զանուն նորա Ադամ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հող ի հողոյ... մեռան նախ քան զջրհեղեղն, զի ոչ յիշէ Սուրբ Գիրն:
զ. 53աբ Գլուխ Վեցերորդ: Աստ աւարտի առաջին դարն աշխարհի, համար 2 – [Բան]. Տեսեալ որդւոցն Աստուծոյ... զդստերս մարդկան եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ որդւոցն Սեթայ, զի որդիք... զի հնազանդ էին Նոյի կենդանիքն, թէեւ իցեն գազանաբարոյք:
է. 53բ-5ա Գլուխ Եօթներորդ: Նոյ ընդ կենդանեացն մտանէ ի տապան. Երկրորդ, 17 համար – Ջրհեղեղն պաշարէ զերկիրն հարիւր յիսուն աւուր... երրորդ՝ հոգայր զամենայն պիտոյս, որոց էին ի տապանի:
ը. 55աբ Գլուխ Ութներորդ: Նուազի սակաւ առ սակաւ, եւ ապա եզերի ջրհեղեղն... խոստանայ այնուհետեւ ոչ լինելոյ ջրհեղեղ – [Բան]. Յիշեաց Աստուած զՆոյ: [Մեկնութ.] Աստի, ասի Աստուած, մխիթարել զՆոյ... պատարագ մատուցանէին Աստուծոյ, եթէ շինէր հնարէր:
թ. 56ա-7ա Գլուխ Իններորդ: Աստուած յայսմիկ գլխոջ մարդոյն ջրհեղեղաւ իբրեւ վերանորոգելոյ եւ վերաստեղծելոյ զառաջին բարիսն... անիծանէ զՔամ եւ օրհնէ զՍէմ եւ զՅաբէթ – [Բան]. Եւ ահ եւ երկիւղ ձեր եղիցի: [Մեկնութ.] Աստէն կերպիւ իմն իշխանութիւն տուի... 58 ամ ի կենդանութեան Նոյի ընդ նմա եկաց:
ժ. 57ա Գլուխ Տասներորդ: Թուաբանութիւն որդւոց Նոյի – Վիճակ Յաբեթայ յանկ եղեւ Եւրոպիա, Քամա՝ յԱփրիկայ, Սեմայ՝ Ասիա:
ժա. 57ա Գլուխ Մետասաներորդ – Շինումն աշտարակի եղեւ, ասի, հարիւր եօթանասուն ամի ի ջրհեղեղէն, եւ շինողաց գլուխն էր Նեմրիւթ:
ժբ.57ա-8ա Գլուխ Երկոտասաներորդ: Աբրահամ միանգամ կոչեցաւ յԱստուծոյ, մինչ էր ի քաղաքն Քաղդէացոց, որ է Ուռ... զի Տեառնէ երկիր լի իւրով, եւ այլն – [Բան]. Արարից յազգ մեծ: [Մեկնութ.] Ո՞հ թէ որքան բարեաց հանդիպի... խորհրդապէս զաւետեաց երկինն, այսինքն՝ արքայութիւնն հաւատացելոց:
ժգ.58ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Աբրահամ ի Ղովտայ զինքն բաժանէ... զոր ի 14 համար նմա Աստուած ցուցանէ եւ խոստանայ – [Բան]. Եւ էին մեղաւորք...առաջի Տեառն: [Մեկնութ.] Մեղք սոդոմացոց էին սոքա... դարձեալ երկրայինք տգէտք, խոտելիք, կոխելիք, անպիտանք եւ այլն, որպէս եղեւն իսկ:
ժդ.58բ-9բ Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Բաբիլօնացիք ի պատերազմին յաղթեն... եւ չորս թագաւորք են չորս տարերք մարմնոյ, եւ այլն – [Բան]. Աղբիւրն դատաստանի: [Մեկնութ.] Քանզի աստ դատեաց Աստուած... բարձրացուցանէր զձեռս իւր իբր թէ զԱստուած խնդրէր, եւ այլն:
ժե. 61բ-2բ Գլուխ հինգետասաներորդ: Աստուած խօսեցաւ Աբրահամու բազմացումն սերման իբրեւ աստեղս երկնից... ի Քանան ածելոց զինքենէ խոստանայ – [Բան]. Վարձ քո մեծ յոյժ: [Մեկնութ.] Աբրահամ զերկրաւորս արհամարհելով... եւ սիւնն, որ ի բանակին լուսաւորէր:
ժզ. 61բ-2բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Ագար Աբրահամու յղանայ, աստուստ հպարտանայ... որ դառնալով 15 համար, ծնանի Հագար– [Բան]. Մո՛ւտ առ աղախինն իմ: [Մեկնութ.] Նախ տե՛ս աստ զհաւատն... Յօհաննէս Մկրտիչ, Ղուկ. 1. 60, Յիսուս, Մատթոսի 1. 21:
ժէ. 62բ-3բ Գլուխ Եօթնեւտասներորդ: Աստուած դնէ դաշն ընդ Աբրահամու եւ նշան դաշին կացուցանէ զթլփատութիւնն... Աբրահամ զինքն եւ զիւրայինսն թլփատէ – [Բան]. Երեւեցաւ Տէր: [Մեկնութ.] Այսինքն, հրեշտակ փոխան Աստուծոյ... զի եւ Քրիստոս եղեւ ուրախութիւն եւ ծաղր աշխարհի:
ժը. 63բ-5ա Գլուխ Ութեւտասներորդ: Աբրահամ զերիս հրեշտակս ի հիւր եւ ի խրախճան ընկալաւ... ուստի վասն սոդոմացոց աղօթէ Աբրահամ եւ հարցանէ – [Բան]. Երեւցեաւ Տէր: [Մեկնութ.] Ի տեսակս արանց երիս... գիտէր, թէ Աստուած զարդարն ոչ կորուսանէ:
ժթ.65բ-6բ Գլուխ իննեւտասներորդ: Ղովտ ընկալաւ զհրեշտակսն ի հիւրութիւն, զորս սոդոմացիքն խնդրեն ի գարշելի պղծութիւն... իսկ դստերքն ի հօրէն յղացան եւ ծնան զՄովաբ եւ զԱմօն – [Բան]. Յերեկոյին: [Մեկնութ.] Առ նշանապէս Աբրահամու զլոյս... Յօհաննէս գլխատի ի Հերովդէ եւ այլն:
ի.66բ-7ա Գլուխ Քսաներորդ: ՅԱբրահամու ի Գերերայ յափշտակեցաւ կինն ի թագաւորէն... եւ ապա, 17 համար, Աբրահամ աղօթէ վասն նորա բժշկութեան – [Բան]. Եւ չուեաց անտի Աբրահամ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի Մամբրէէ... յիշեաց Աստուած Աբրահամ եւ էհան արձակեաց զՂովտ ի միջոյ. եւ այլն:
իա. 67ա-8ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Ծնանի Իսահակ, թփատի եւ ի յստեանց հատանի... Երրորդ, 22 համար, Աբրահամ եդ ուխտ սիրոյ ընդ Աբիմելիքայ – [Բան]. Ծաղր արար զիս ՏԷր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ խնդութիւն արար... նաեւ զջուրն կենաց զՔրիստոս եկեալ ի յաշխարհ:
իբ. 68ա-9բ Գլուխ Քսաներկուերորդ: Աբրահամ յԱստուծոյ հրամայել զենուլ զՈրդին, հնազանդեցաւ... Երրորդ, 20 համար, շարագրի ազգատոհմն Նաքովրայ եւ Հռեբեկայ, որ եղելոց էր կին Իսահակայ – [Բան]. Փորձեաց Աստուած զԱբրահամ: [Մեկնութ.] Առարկելով նմա զնիւթ... Աստուած տայ մեզ անվախճանելի կեանս յարքայութեան իւրում եւ այլն:
իգ.69բ Գլուխ Քսանեւերեքերորդ – Մեռանի Սառա, գնէ Աբրահամ զագարակ ընդ կրկին այրին Եփրոնայ... զի ուսանիցիմք, թէ մի միայն գերեզման ունիմք մեզ պիտոյ եւ զմահ մտածել եւ այլն:
իդ.69բ-71բ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Երդմնեցոյց Աբրահամ զծառայն իւր, զի Իսահակ խնդրիցէր զկին ի Խառանու... եւ զածեալն էառ Իսահակ – [Բան]. Դի՛ր զձեռն քո... [Մեկնութ.] Ըստ գրոյն ասէ, թէ այսու արարողութեամբ... որ յարատեւէ ի սէր Քրիստոսի մինչ ի վերջն, նա փրկի եւ վայելէ զՔրիստոս:
իե.71բ-3ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Աբրահամ ընկալնու զվեց զաւակս ի Քետուրայ եւ մեռանի... Չորրոդ, 29 համարն, Եսաւ վասն ոսպնաթանին վաճառէ զանդրանկութիւնն Յակոբայ – [Բան]. Եւ պակասեալ Աբրահամ մեռաւ: [Մեկնութ.] Ոչ ի հիւանդութենէ... որ սակս դուզնաքեայ հեշտութեան մատնել ջանան զհոգիս իւրեանց ի ծառայութիւն տիւաց Աստուծոյ:
իզ. 73ա-4ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Իսահակ աստ վերստին կացուցանի ժառանգ խոստմանցն հաւատոյ... եւ զայս անուն հասարակ թագաւորաց անուն էր, որպէս փարաւօն անունն յԵգիպտոս – [Բան]. Խաղայր ընդ Հռեբեկայ: [Մեկնութ.] Կարծեն թէ էր այս ամուսնութիւն... այսինքն Եսաւ եւ կին նորա, քանզի այլազգի էր:
իէ. 74ա-5բ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Յակօբ յեղբօրէ խաբէութեամբ խլեաց զօրհնութիւն հօրն, նմա սպառնայ զմահ Եսաւ... որով ասացեալ էր 25 գլուխն, 23 համարն, թէ մեծն ծառայեսցէ կրտսերոյն, որք եւ զնա ոչ ինչ մարդկային խորհուրդք կարեն խափանել – [Բան]. Վատեցան աչք նորա: [Մեկնութ.] Տե՛ս Իսահակայ երկար համբերութիւնն... դարձաւ յերկինս երկու բանակօք, մին՝ ի հրէից եւ մին՝ ի հեթանոսաց:
իը. 75բ-7ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Յակոբ փախչելով Յեսուայ, գնաց ի Միջագետս եւ ի ճանապարհի ննջելով ետես զԱստուած յեցեալ ի սանդխոջ... Յայտ է, թէ այս ամենայնքն պատահեցան յամի հասակի Յակոբայ 77, որպէս ցուցաւ 27 գլուխն սկզբան – [Բան]. Եւ եդ ընդ սնարս: [Մեկնութ.] Ուսի՛ր աստ Յակոբայ անփափկութիւնն... եւ զայս ամենայն դիւրին յարմարել շնորհաց եւ առաքինութեանց:
իթ. 77ա Գլուխ Քսանեւիններորդ: Յակոբ եկն ի Խառան՝ առ Լաբան... երրորդ, 32 համար, Լիա ծնաւ զՌուբէն, զՍիմօն, զՂեւի եւ զՅուդայ – [Բան]. Համբուրեաց: [Մեկնութ.] Այս է բարեկամութեան... երկոտասան նահապետք են օրինակ երկոտասան առաքելոց:
լ.77աբ Գլուխ երեսներորդ: Եօթն այլ զաւակք ծնանին Յակոբայ, ուստի ինքն 25 համարն խորհի զհայրենոյն... յորում զնենգաւոր աներն, համար 37, արդար նենգութեամբ կեղեւման գաւազանացն պատրէ եւ այսպէս զինքն ճոխացուցանէ – [Բան]. Եգիտ խնծոր մանրագորաց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ լոշթակ, որոյ արմատն է նման մարդոյ կերպարանաց... որով զարարմունս մեր ըստ նոցա համազոգեմք:
լա. 77բ-8ա Գլուխ երեսնեւմիերորդ: Փախչի գաղտ Յակոբ բոլոր ընտանեաւն ի Խառանու ի Քանան... եւ ապա 44 համար, ընդ Յակոբայ դաշինս կռէ ի Գաղաադ – [Բան]. Փոխեաց զվարձս իմ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ բազում անգամ խաբեաց... այսինքն՝ առ որ յուսամք վասն նորա համբերեմ:
լբ. 78աբ Գլուխ երեսներկուերորդ: Յակոբ ետես զերկու ճակատս հրեշտակաց ինքեան յԱստուծոյ... Երկրորդ, համար 24, ընդ հրեշտակին գօտեմարտելով յաղթեաց եւ կոչեցաւ զԻսրայէլ – [Բան]. Հրեշտակք Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Յակոբ ետես երկու ճակատս հրեշտակաց... եւ ոչ ուտեն քրիստոնեայք զմարմնաւոր իմացումն Սուրբ Գրոց:
լգ.78բ-9ա Գլուխ երեսներեքերորդ: Յակոբ իւրով խոնարհութեամբն եւպարգեւօք յաղթէ եւ հաշտեցուցանէ ընդ ինքեան զեղբայրն Եսաւ... եւ Աստուծոյ՝ ազատողին իւրոյ կանգնեաց զսեղան – [Բան]. Եօթնից: [Մեկնութ.] Տե՛ս թէ Յակոբ որքան խոնարհութեամբ... այսինքն՝ գնով:
լդ. 79ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Դինայ յափշտակի եւ ապականի ի Սիւքեմայ, եւ 13 համար որդիքն Յակոբայ ընդ նմա առնեն զնենգաւոր դաշն... այս է չորրորդ փորձութիւնն եւ խաչն Յակոբայ – [Բան]. Ել Դինա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ել ի զբօսանս... ոչ է պատշաճ կուսանաց ոչ ելանել ի դուրս եւ այլն:
լե. 79աբ Գլուխ Երեսնեւհինգերորդ: Յակոբ զ[ը]նտանին իւր ի կռոց մաքրէ, զսեղան Աստուծոյ շինէ... Երկրորդ, համար 24, մեռանի Իսահակ – [Բան]. Ի բաց արէ՛ք զԱստուածսդ: [Մեկնութ.] Զի Ռաքել գողացաւ զկուռս... ի ծնանիլն Քրիստոսի վերջացաւ սինակոկայն:
լզ.79բ Գլուխ Երեսնեւվեցերորդ: Առագրին յայսմիկ գրգոջ յետնորդքն, եւ 15 համար, դուքս, եւ 31 համար, թագաւորք ծնան Եսաւայ... Աստուած ի նոցունց ի տեղի եղբարց ունիլ կամեցաւ, Երկրորդ Օրինաց 25. 7 – [Բան]. Յոբաբ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Յոբ, որ է Եսաւայ թոռն... հինգ ամ, մեռաւ:
լէ.79բ-80բ Գլուխ Երեսնեւեօթներորդ: Յօվսէփ պատմէ զիւր երազն, նախանձին նմա եղբարքն եւ նմա հնարեն զմահն... եւ նոքա զնա ի յԵգիպտոս վաճառեն Պետափրեայ – [Բան]. Զպատմուճան ծաղկեայ: [Մեկնութ.] Թէպէտ եղբարքն Յօվսեփայ... երթալ գոնէ անդ տեսանիցէ զսիրելին իւր զՅօվսէփ:
լը. 80բ-1ա Գլուխ Երեսնեւութներորդ: Յուդայ ծնաւ Զէր եւ Օնան, զորս Աստուած սակս հոսման եւ յետ դարձուցման ի գործս ամուսնութեան, սպան... Թամար խաբէութեամբ Յուդայ յղացաւ եւ ծնաւ զՓարէզ եւ զԱրայ – [Բան]. Հեղոյր զսերմն յերկիր:... [Մեկնութ.] Էր Եւնան զսերմն իւրեանց... զի Զարայիւ զհեթանոսն, որ հաւատացին Քրիստոսի եւ Փարեսիւ զհարանցն իմանան:
լթ.81ա-2ա Գլուխ Երեսնեւիններորդ: Յօվսեփու ողջախոհութիւնն փորձի ի տիկնոջէ... եւ վասն այսորիկ բարուրանօք տիկնոջ ի բանտ արգելանի – [Բան]. Մեղանչիցեմ առաջի Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Ասի, թէ երեք է... եւ Քրիստոս նախանձու Հերովդիսի ածի Եգիպտոս:
խ.82ա Գլուխ Քառասներորդ: Յօվսէփ տակառապետին եւ մատակարարին զերազն եւ զմեկնութիւնն ցուցանէ դիպուածով... եւ Քրիստոս, զկնի երից աւուրց չարչարանաց եւ մահու փառաւորապէս յարեաւ:
խա. 82ա-3բ Գլուխ Քառասնեւմիերորդ: Յօվսէփ զերազն 7 կովուց եւ խալամոց փարաւօնի մեկնէ զպարարտութիւն եօթնից եւ զսովու ապառնւոյ... եւ 46 համար, իւրով նախատեսութեամբ յԵգիպտոսէ մերժէ զեօթն ամաց սովն – [Բան]. Զկնի երկուց ամաց: [Մեկնութ.] Օգոստինոս Յօվսէփ պատժեցաւ... վասն այսորիկ ասկեղէն եզան գլուխ ձուլեալ պաշտեցին զնա:
խբ.83բ-5բ Գլուխ Քառասներկուերորդ: Յօվսէփ զեղբարս իւր ի յԵգիպտոս ցորենոյ աղագաւ եկեալք, ծանեաւ... այնու պայմանաւ զի առ ինքն ածիցէին զԲենիամին – [Բան]. Գոյ վաճառ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կերակուր ցորեան... այս եղեւ ութներորդ խաղ Յակոբայ:
խգ. 85բ-6բ Գլուխ Քառասնեւերեքերորդ: Եղբարք երկրորդ ընդ Բենիամենին գնան յԵգիպտոս առ ի գնել զցորեան... համար 27, Յովսէփ քաղցրութեամբ զնոսա ընկալաւ – [Բան]. Խօսեցաւ ընդ նմա Յուդայ: [Մեկնութ.] Յուդայ էր ի մէջ եղբարց մտօք... ոչ ներէր անկարգ արբեցութեան եւ այլն:
խդ.86բ-7ա Գլուխ Քառասնեւչորսերորդ: Զսկիհն իւր գաղտաբար ի քսակոջ Բենիամենի դնիլ հրամայէ Յօվսէփ... վասն նորա Յուդայ, համար 18, զինքն ի ծառայութիւն տայ – [Բան]. Զսկիհն իմ արծաթի... [Մեկնութ.] Զայս վասն այսորիկ արար Յօվսէփ... մեռանի հայրն ի տրտմութեննէ կամ մեռեալ համարի:
խե. 87բ-8ա Գլուխ Քառասնեւհինգերորդ: Յովսէփ զինքն եղբարցն յայտնեաց եւ զնա, համար 17, ընծայիւք առ հայրն առաքեաց... նա, 26 համար, յառաւել խնդութեամբ հազիւ զինքն ընբռնեաց – [Բան]. Ես եմ Յօվսէփ:... [Մեկնութ.] Այս յանկարծական ձայնս... կամ դարձեալ ո՛չ հաւատայր, մինչեւ ետես զայլսն:
խզ.88աբ Գլուխ Քառասնեւվեցերորդ: Յակոբ բոլոր իւր տոհմիւ, որ աստ համահաշուի, գնաց յԵգիպտոս... Երկրորդ, համար 29, ի դէմ ելանէ եւ ընդունի զնա Յօվսէփ – [Բան]. Մի՛ երկնչիր իջանել... [Մեկնութ.] Կարէր Յակոբ երկնչել... եւ ուսանիցին զաւելորդապաշտութինս եգիպտացւոց:
խէ.88բ-9բ Գլուխ Քառասնեւեօթներորդ: Յօվսէփ զհայրն եւ զեղբարսն յանդիման փարաւօնի կացուցանէ... Երրորդ, համար 27, Յակոբ մեռանելով երդմնացուցանէ զՅովսէփ, զի զինքն թաղիցէ ի Քանան – [Բան]. Օրհնեաց Յակոբ զփարաւօն: [Մեկնութ.] Ողջունելով եւ զաջողին դրելով... ներքոյ կացոյց ինքեան զԲելլայ, որ երկրպագեաց Յօվսեփայ:
խը.89բ-91ա Գլուխ Քառասնեւութներորդ: Յակոբ զԵփրեմ եւ զՄանասէ ինքեան յորդիս որդեգրէ... Եւ 22 համար, որոշէ զմի մասն Յօվսէփայ – [Բան]. Եւ զօրացաւ Իսրայէլ: [Մեկնութ.] Թէ յղացեալ խնդութենէ... որք են զէնք հոգւոյ եւ այլն:
խթ.91ա-7ա Գլուխ Քառասնեւիններորդ: Յակոբ մեռանելոց կոչեաց զորդիսն, օրհնէ. եւ մարգարէանայ, թէ զինչ չար եւ բարի յետնորդացն գալոց են... Եւ Քրիստոս, Յօհաննու 14 եւ 15 – [Բան]. Ի վախճանի աւուրց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յապառնի ժամանակս... զմակագիրն եւ զգովութիւնն Յակոբայ տե՛ս Իմաստութեան 10. 10 եւ Էկլեստիկայ 44. 25:
ծ.97ա Գլուխ Յիսներրորդ: Յօվսէփ ընդ եղբարց եւ ընդ եգիպտացւոց ելաց զմեռեալ հայրն... երրորդ, համար 22, մեռանի եւ ցանկայ թաղիլ ի Քանան – [Բան]. Դիազարդաց պատել... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հրամայեաց, զի պալասանիւք... եւ այսու յոյս ետ յետնորդաց գնալոյ ի Քանան եւ այլն:
– 97բ-8բ Շար գլխոց: Եւ պատմութիւն բոլորի Ծննդոց նշմարի աստէն – Յառաջնում ամի յաշխարհի, վեցերորդում աւուր... մեռաւ յամի հասակի իւրոյ հարիւր տասն: Վերջ Գրոցն Ծննդոց:
Բ. 99ա-176բ Գիրք Ելից (=Մեկնութիւն Ելից գրոց):
–99աբ [Յառաջաբանութիւն] – Գիրք այս ի մանաւանդական առարկութենէ գործոյ, նախ ի յունաց՝ ապա ի լատինացւոց կոչեցաւ Ելից... յԵլիցն օրինակեալ է եւ բացայայտեալ:
Ծնթ. Ելից գրքի 40 գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից կայ տուեալ գլխի համառօտ շարադրանքը:
ա.100ա-1բ Սկիզբն Ելից: Նոր փարաւօն ոչ գիտելով զՅօսէփ եւ երկնչելով յեփրայեցւոց այնպէս աճեալք... բայց նոքա ոչ արարին զգործն (երրորդ, համար 22), հրամայելով զնոսա ընկղմել. Գլուխ Առաջին – [Բան]. Ըստ համօրինի տանց... [Մեկնութ.] Որդւովք եւ թոռամբ, սերնդոց իւրոց եւ կահիւք... տուն յատկացեալք բազմութեամբ զաւակաց եւ ընտանեաց եւ ընչից ամենայն:
բ. 102ա-6բ Գլուխ Երկրորդ: Մովսէս ծնանի, արտադրի եւ առնանի ի դստերէ փարաւօնի... ի նմանէ ծնաւ զԳերսամ եւ զԵղիազար – [Բան]. Եւ էր անդ ոմն յազգէն Ղեւեայ: [Մեկնութ.] Այս էր Ամրամ, որդին Կահաթու... եթէ ոչ ի հեզս եւ ի խոնարհս եւ ի համբերօղսն եւ այլն:
գ. 106բ-12ա Գլուխ Երրորդ: Մովսէս արածելով զխաշինս Յոթորայ, կոչի ի Տեառնէ... հարցանէ զանուն Աստուծոյ, որ ասաց՝ Ես եմ, որ էն – [Բան]. Արածէր զխաշինս Յոթորայ: [Մեկնութ.] Ի քառասուն ամ յորս եկաց ի Մովսէս... իբրեւ յանիրաւ ժառանգողաց ի կիր առումն մեր սեփականելի են:
դ.112ա-5բ Գլուխ Չորրորդ: Մովսէս ընկալաւ յԱստուծոյ առաքման իւրոյ զերիս նշանս, յեռակի դարձման... Ահարօն ազդմամբն Աստուծոյ ի դէմ գնայ եղբօրն Մովսէսի – [Բան]. Եթէ ոչ հաւատայցեն: [Մեկնութ.] Քանզի բազումք էին խ[ս]տապարանոցք յեբրայեցւոց... Մովսէս առնէր իւրով հրամանաւն, եւ Ահարօն՝ հրամանաւն Մօվսէսի:
ե. 116աբ Գլուխ Հինգերորդ: Մօվսէս ընդ եղբօրն առաքմամբն Աստուծոյ գնայ առաջի փարաւօնի... եւ ապա Մովսէս դիմէ առ Աստուած – [Բան]. Մտին Մովսէս եւ Ահարօն... [Մեկնութ.] Տե՛ս աստ Մովսէսի հնազանդութիւնն Աստուծոյ... այլ այսու ոճիւ զաղօթս սաստիկս առաքէ եւ այլն:
զ. 116բ-7ա Գլուխ Վեցերորդ: Աստուած քաջալերէ զՄովսէս եւ նմա յայտնէ զիւր անունն Եէհօվայ... եւ Ղեւեայ մինչեւ առ Մովսէս եւ Ահարօն – [Բան]. Անուն իմ Տէր... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ թէպէտ ես Աստուած... որ պարզապէս քարոզէ զԱստուած եւ զՔրիստոս:
է. 117ա-20բ Գլուխ Եօթներորդ: Առաքէ Տէր զՄովսէս առ փարաւօն եւ նմա տայ զնշան, զի արասցէ... աստի խստացուցանէ զինքն փարաւօն՝ չարձակել զեբրայեցիս – [Բան]. Եւ ասաց Տէր. Մովսէս: [Մեկնութ.] Պատասխանէ աստ Աստուած... յայտ է, թէ եբրայեցիքն ազատք էին ի հարուածոցս:
ը. 120բ-1բ Գլուխ Ութներորդ: Առագրի 2 հարուածն Եգիպտոսի գորտանց... որ եւ զկնի իւրաքանչիւրոցն խստացաւ փարաւօն– [Բան]. Գորտիւ: [Մեկնութ.] Արդարապէս պատիժն ջրային գորտիւ... եւ գարշին յայնց եւ ոչ գործեն իսկ եւ այլն:
թ.121բ-2ա Գլուխ Իններորդ: Առագրի հինգերորդ հարուածն՝ ժանտամահու եւ վեցերորդն՝ կեղից... փարաւօն եփրայեցւոց արձակման զյոյս տայ, բայց յետոյ ոչ թողու – [Բան]. Ձեռն Տեառն եղիցի... [Մեկնութ.] Ոչ Մովսէսիւ եւ Ահարօնիւ... որ եւս բարկանալով մեղմէ զբարկութիւնն գթութեամբ:
ժ. 122ա-3ա Գլուխ Տասներորդ: Առագրի ութերորդ հարուածն Եգիպտոսի, որ եղեւ մորեխաց... յստիպելն Մովսիսի զինքն վերստին խստացուցանէ եւ զմահ Մովսէսի սպառնայ – [Բան]. Եկեսցեն նշանքս իմ ի վերայ նոցա: [Մեկնութ.] Ոչ իբրու առնելոյ զնիւթ տանջանաց... հարուածոց անդրանկաց մեզ ելանել ստիպես եւ այլն. գլուխ 12. 31 համար:
ժա. 123աբ Գլուխ Մետասաներորդ: Նախ ասէ եւ գրէ զվերջին հարուածն Եգիպտոսի, այսինքն՝ զկոտորումն անդրանկաց... զկնի կոտորմանցն անդրանկաց եղեւ որպէս յայտ է. 12. 35, եւ յայսմիկ գլխոջ՝ 1 եւ 2 համարն – [Բան]. Եւ ասաց Տէր ցՄովսէս: [Մեկնութ.] Ասաց զայս Տէր Մովսիսի... մեծագոյն ըղձիւ ցանկայ զամենայն Քրիստոս կորոյս եւ այլն:
ժբ.123բ-30բ Գլուխ Երկոտասաներորդ: Առագրի աստ նախ արարողութիւնն զենլոյ եւ ուտելոյ զգառն զատկական... Վեցերորդ՝ ընդունակ անձանց առ ի ուտել զգառն. համար 43 – [Բան]. Եւ խօսեցաւ Տէր... [Մեկնութ.] Ի նոյն ամսում առաջնում... այսպէս ի սրբոյն Գրիգորի պետայ եւ այլք. խնդիր 50:
ժգ.131ա-4ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Հրամայէ Աստուած ինքեան մատուցանիլ անդրանիկքն մարդկանց եւ անասնոց... առագրի սիւնն հրոյ եւ ամպոյ, որ էր առաջնորդ ճանապարհին – [Բան]. Սրբեա՛ ինձ զամենայն անդրանիկ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ բաժանեա՛ ի հասարակ սովորութենէ... նովաւ ուղղեն զգնացս իւրեանց:
ժդ.134աբ Գլուխ Տասնեւչորսերորդ: Փարաւօն ընդ իւրայնոցն հետամուտ լինի եբրայեցւոցն... եգիպտացիքն ծածկին ջրով եւ ընկղմին – [Բան]. Մոլորեալ են յերկրին: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ժողովուրդն բնակեսցի անդ... աստղն մոգուց գուշակեաց զծնունդն Քրիստոսի եւ այլն:
ժե. 135ա-6ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Մովսէս եւ եբրայեցիքն երգեն զյաղթութիւնն Աստուծոյ, զնոյն առնէ Մարիամ ընդ իգաց... եղեւ վեցերորդ բնակարան յանապատին նոցա – [Բան]. Յայնժամ երգեաց Մովսէս: [Մեկնութ.] Քանզի մինչ տեսին... այլ միշտ ի վերնագոյնս նկրտի եւ այլն:
ժզ.136ա-7բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Ի պակասիլն կերակրոյն՝ սովեալ եբրայեցիքն տրտնջեցին... ետ նոցա մանանայ քառասուն ամ – [Բան]. Յանապատն ի Սին: [Մեկնութ.] Այս է ութներորդ բնակութիւն եբրայեցւոց... այսպէս չուեն արժանապէս ճաշակօղքն յերկնից արքայութիւնն եւ այլն:
ժէ. 138աբ Գլուխ Տասնեւեօթներորդ: Ի ծարաւոյ տրտնջայ ժողովուրդն, ուստի Մովսէս հրամանաւն Աստուծոյ զվէմն հարեալ ի Հռափիտիմ... կոտորեաց զնա Յեսու յաղօթելն Մովսէսի – [Բան]. Բանիւ Տեառն: [Մեկնութ.] Ոչ ձայնիւ կամ ցուցմամբ... իբր շնորհակալութիւն զԱստուծոյ եւ ի պատիւ եւ ի գովութիւն նորա:
ժը. 138բ Գլուխ Տասնեւութներորդ: Յոթոր՝ աներ Մովսէսի, զՍեփօրայ կինն ընդ որդւոց առ նա էած... եւ զդատաւորս՝ ի դատել զփոքրագոյնսն – [Բան]. Յետ թողլոյն զնա: [Մեկնութ.] Քանզի մինչ Մովսէս առաքեցաւ... հեթանոսաց իմաստագոյն ելոց էր, քան զհրէականն:
ժթ.138բ-40ա Գլուխ Տասնեւիններորդ: Եբրայեցիքն գան ի Սին, ելանէ Մովսէս ի լեառն... զեբրայեցիս իւրով երկիւղիւ եւ կրօնիւ զահի հարցէ – [Բան]. Առի զձեզ իբրեւ ի վերայ թեւոյ արծուեաց: [Մեկնութ.] Զի որպէս արծիւքն... էջ Հոգին Սուրբ հրեղէն լեզուօք սաստիկ հողմով յաւուր Պէնտէկոստէին եւ այլն:
ի. 140ա-2ա Գլուխ Քսաներորդ: Հրեշտակն ի Սինայէ բոլոր ժողովրդեանն աղաղակէ... հրամայի ի նմանէ առնել սեղան ի հողոյ կամ յանտաշ քարէ – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր: [Մեկնութ.] Մինչեւ ցարդ շփոթեալ ձայնիւ... պղծութեամբ ելանիցէին, ուրեմն ի կռապաշտութենէ զգուշացուցանէ:
իա. 142ա-4ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Մովսէս ի Սինայ յԱստուծոյ ընկալաւ զդատողական պատուիրան շուրջ զծառայիւք եւ զաղախնեօք... հետեւեալսն առնէ զարարողականսն, որզան զշինումն տապանակին եւ զայլս, որք պատկանին առ նա եւ խորանին – [Բան]. Այս իրաւուք են, զոր դիցես... [Մեկնութ.] Զդատաստանսն կոչէ զդատողական պատուիրանսն... կամ մեղապարտէ թարգմանին, զի ոչ խրատեաց զաշակերտն եւ այլն:
իբ. 144աբ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Սկսի սահմանել զդատողական օրէնն, զգողութեան, 1 համար, զպահեստէ՝ 7 համար... զտասանորդէ եւ զնախաարմտէ՝ 29 համար – [Բան]. Հինգ արջառ ընդ արջառոյն: [Մեկնութ.] Ընդէ՞ր հինգ ընդ արջառոյն... այսինքն՝ զդատաւորս եւ զմեծատունս:
իգ. 144բ-6ա Գլուխ Քսանեւերեքերորդ: Ս<ս>կսի առնել զդատողական օրէն, մանաւանդ զանձանց եւ զ[ը]նկալմանէ ընծայից... եթէ հնազանդիցին օրինաց իւրոց եւ պատուիրանաց – [Բան]. Մի՛ ողորմեսցիս տնանկին... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զդատաստանն մի՛ թիւրիցես... եւ կուռք է ախտ իւր, որոյ վասն պատժի յԱստուծոյ եւ այլն:
իդ.146ա-50բ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Մօվսէս զօրէնս Տեառն բերէ առ ժողովուրդն, զնոսա ընդունի եւ զինքն նոցա պարաւանդէ ժողովուրդն... ելանէ նա եւ մնայ ի քառասուն աւուրս – [Բան]. Եւ լցէ առ Տէր: [Մեկնութ.] Արդէն ելեալ էր Մովսէս ի Սինայ... այսինքն՝ յամենայն ազգս ի ժամանակի Աւետարանին հռչակելիք:
իե.150բ-6ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Հրամայէ Աստուած եղանիլ տապանակն եւ քաւչարանն... գրի կերպն խորանին, ընդ իւրոց անօթոց եւ իւր կահքն – [Բան]. Կապուտակ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կապուտակ այսր, որ ի հնումն... զի Քրիստոս է ամենեցունց մեզ օրինակ, եւ վարք նորին մեզ խրատ անձայն. եւ այլն:
իզ. 156ա-9ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Նախագրի շէնն խորանին, այսինքն՝ նախ չորս նորին ծածկոյթն... արդեն զշարադրութիւնն քննեսցուք եւ մեկնեսցուք – [Բան]. Արդ, զխորանն այսպէս արասցես... [Մեկնութ.] Տապանակն առ այս եղեւ... եւ կանխեաց մեզ Քրիստոս խաչիւն, եւ մուծանէ զմեզ. եւ այլն:
իէ.159ա-62ա Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Առագրի սեղանն ողջակիզաց ընդ իւրոց անոթոցն կասկարայից եւ նեցկաց... երրորդ՝ 20 համար. առագրի իւղն ճրագաց եւ վառումն նոցին – [Բան]. Արասցես եւ զսեղան յանփուտ փայտից: [Մեկնութ.] Գիտելի է, թէ կրկին էր սեղանն... եւ ճրագսն ի գիշերի վառէին եւ ի տունջեան մարէին:
իը. 162ա-8ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Առագրին հանդերձք քահանայապետին եւ, 4 համար, փոքր քահանայից, նախ զվակասն... Վեցերորդ՝ անդրավարտիկ, համար 42 – [Բան]. ԶԱհարօն զեղբայր քո: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ սրբագործեսցես զնա քահանայ... ուրեմն զգաստասցին քահանայքն ներկայիս եւ այլն:
իթ.168ա-9բ Գլուխ Քսանեւիններորդ: Հրամայէ Աստուած Մովսէսի, զի զԱհարօն եւ զորդիս նորա ձեռնադրիցէր քահանայ այսու արարողութեամբ... նախագրէ զզոհն գառին, թէ՛ յառաւօտու եւ թէ՛ յերեկոյի հանապազ սքանչելի – [Բան]. Արկցես ի գլուխ նորա: [Մեկնութ.] Այս իւղս նշանակէր օծման մեռօնի... ի հոտ անուշից է յունկն Աստուծոյ եւ այլն:
լ. 169բ-70ա Գլուխ Երեսներորդ: Առագրի սեղանն խնկոց, երկրորդ, 12 համար, հրամայի ժողովրդեան իւրաքանչիւր հատուցանել զխունկ... առագրի բաղադրութիւնն խնկոց, որ ծխելի էր ի սեղանում խնկոց – [Բան]. Արասցես սեղան խնկակալ խնկոց: [Մեկնութ.] Յայսմիկ սեղանոջ ոչ զոհք... այսպէս խունկս եւ հոտս մի՛ արասցէ ոք յայլ իրս:
լա. 170բ Գլուխ երեսնեւմիերորդ: Բեսէլիէլ, զՈւրիայն եւ զԵղիաբ առ նշանադրին յԱստուծոյ ճարտարապետք խորանին... Աստուած Մովսիսի տայ զերկուս քարեղէն տախտակս – [Բան]. Յանուանէ կոչեալ իմ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զնոսա ընտրեցի ի գործ խորանին... յորս գրեալք են պատուիրանքն Աստուծոյ, 1 Կորնթացւոց, 3, 3 եւ հետեւեալն:
լբ. 170բ-2ա Գլուխ երեսներկուերորդ: Եբրայեցիքն ի բացակայութեան Մովսիսի զորթն ոսկեղէն ձուլեցին եւ երկրպագին... կամ թո՛ղ նոցա, կամ ջնջեա՛ զիս ի գրոյն քո – [Բան]. Արի՛, արա՛ մեզ Աստուածս: [Մեկնութ.] Տե՛ս աստ զապերախտութիւնն ժողովրդեան... այս է վրեժխնդրութիւնն, զոր սպառնայ աստ ի նա անցեալ համարն:
լգ. 172ա-3ա Գլուխ երեսնեւերեքերորդ: Սպառնայ թերեւս Աստուած ժողովրդեան, նա ողբայ ապա Մովսէս աղօթելով... բայց զերեսս տեսանել ոչ կարես – [Բան]. Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յորժամ արդէն երկրորդ անգամ ել ի լեառն Սինայ Մովսէս... այս է վճիռ այլոց ամենայնից հարց, զորս յիշէ Մուլինոսն:
լդ. 173բ-5ա Գլուխ երեսնեւչորսերորդ: Մովսէս պատրաստելով զտախտակսն, դարձաւ առ լեառն... աստուստ Մովսէս զքօղէ զերեսսն եւ այսպէս խօսի ընդ ժողովրդեան – [Բան]. Առ վաղիւն: [Մեկնութ.] Մովսէս էջ ի լեռնէն... զի յայնժամ դառնայ ի հաւատն Քրիստոսի եւ այլն:
լե. 175աբ Գլուխ երեսնեւհինգերորդ: Առբերէ Մովսէս ժողովրդեան զպատուիրանսն Աստուծոյ շաբաթու... առ նշանադրին արհեստաւորք խորանին Բեսելիէլ եւ Եղիաբ – [Բան]. Շաբաթ սուրբ է: [Մեկնութ.] Ուսի՛ր աստ, թէ որքան է հոգն եւ կրօնն շաբաթու... եւ ոչ ուսուցանէին այլոց ներհակին Աստուծոյ եւ այլն:
լզ. 175բ Գլուխ երեսնեւվեցերորդ – Առաւել քան զբաւականն բերին եբրայեցիքն զնիւթ խորանին... զոր Տէր հրամայեաց ի 25 գլուխն:
լէ. 175բ Գլուխ երեսնեւեօթներորդ – Շինի տապանակն քաւիչ քրօբէն, երկրորդ սեղանն, 10 համար... համար 25 սեղանն խնկոց եւ սակս, որոյ շինի խունկ:
լը. 175բ-6ա Գլուխ երեսնեւութներորդ: Շինի սեղանն ողջակիզաց եւ, 8 համար, պղնձեղէն ծովն ի հայելեաց կանանց... եւ ապա թուին տաղանդ ոսկւոյ եւ այլ նիւթոյ՝ ի շինումն խորանին նուիրեալք եւ ծխեալք – [Բան]. Եւ հայելեաց կանանց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ շուրջանակի աւազանն... եթէ ի քակելն եւ եթէ ի կանգնեցուցանելն:
լթ.176ա Գլուխ երեսնեւիններորդ: Շինին քահանայական հանդերձքն եւ լրանայ բոլոր շէնն խորանին իւր կահիւքն եւ կարասիւքն – [Բան]. Եւ օրհնեաց զնոսա Մովսէս: [Մեկնութ.] Այսինքն, Մովսէս զորդիսն Իսրայէլի օրհնեաց... մինչ նմա հնազանդեցաւ, որպէս Սիրաք 11 գլուխ 24 եւ 38, 28 եւ այլն:
խ.176աբ Գլուխ Քառասներորդ: Մովսէս կանգնէ զխորանն եւ զնա ամենայն մասամբք եւ ամենայն անդամօք յարմարապէս տրամադրէ: Երկրորդ՝ 32 համար. ամպն փառաց Տեառն ծածկէ զխորանն եւ այնուհետեւ ի նմա բազմի – [Բան]. Կանգնեսցես զխորանն: [Մեկնութ.] Այլաբանօրէն, խորանն կառուցաւ... ընդէ՞ր սիրէք զունայնութիւն, ի բաց կալով յաւիտենականութենէն, որում արասցէ արժանի մարդասէրն Աստուած: Վախճան գրոցն Ելից:
Գ. 177ա-222բ Գիրք Ղեւտացւոց (=Մեկնութիւն Ղեւտացւոց):
– 177ա-8բ [Առաջաբանութիւն] – Ասի այս Գիրս եբրայեցւոց՝ Վայիերա, այսինքն՝ եւ կոչեաց ի սկզբանէ իւրմէ... գրեաց թէ խորհրդապէս եւ թէ գրականապէս Պետրոս Սեռռանոս կանօնիկոսն Քօմբլութէնսիոյ:
Ծնթ. Ղեւտացւոց գրքի ամէն գլխի մեկնութեան խորագրին կից կայ նոյն գլխի բովանդակութեան համառօտ շարադրանքը:
ա.179ա-80բ Սկիզբն Ղեւտացւոց: Գլուխ Առաջին: Առագրէ Աստուած Մովսիսի զարարողութիւնն եռապատիկ ողջակիզի... եւ զպատարագէ վասն մեղաց ի չորրորդ եւ ի հինգերրորդ եւ ի վեցերորդ գլուխսն – [Բան]. Խօսեա՛ց դու ընդ որդիսդ Իսրայէլի: [Մեկնութ.] Ամենից եւս ղեւտացւոց գիտելի է... այլ իբր ջախջախեալ, այսինքն՝ խոնարհաբար եւ մեղմաբար եւ այլն:
բ. 180բ-3բ Գլուխ Երկրորդ: Առագրի երկրորդ տեսակն զոհի, այսինքն՝ նուիրի... երրորդ հասկից, համար 14 – [Բան]. Անձն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մարդն, գիտելի է, թէ Սուրբ Գիրն մինչ... յայնժամ միայն ժառանգես, մինչ ոչ յումմեքէ ստիպիս եւ մղիս:
գ. 184աբ Գլուխ Երրորդ: Առագրի աստ երրորդ տեսակն զոհին, այսինքն՝ խաղաղական պատարագին... եւ ապա զամենայն ճարպ եւ զարիւն պահանջէ Աստուած – [Բան]. Զոհ փրկութեան: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ խաղաղութեան կամ հանգստութեան կամ յաջողութեան... առադրիւր նուէր կնդրկի, աղի, իւղոյ, գինւոյ եւ ալեր. եւ այս չափով իւիք:
դ.185ա-8բ Գլուխ Չորրորդ: Առագրի չորրորդ տեսակն պատարագաց, այսինքն՝ զոհն վասն մեղաց... որ է այծն կամ ոչխարն, 32 համար – [Բան]. Անձն մեղիցէ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ տգիտութեամբ իւիք կամ յակամայ... աղբիւրն արտասուաց է մկրտութիւն, որով մաքրեալ լինի յամենայն մեղաց:
ե. 188բ-9բ Գլուխ Հինգերորդ: Յայսմիկ գլխոջ եւ յսկզբան հետեւելոյն տեսակացուցանին ոմանք... ի մոլորութենէ եւ ի գիտութեննէ գործեալ – [Բան]. Եթէ մեղիցէ անձն: [Մեկնութ.] Այնու կերպիւ որովհետեւ պատահումն եւ օրէնն... եթէ տարցցի եւ ճանաչիցէ եւ թողցէ զկնի ինքեանն զողորմութիւն:
զ. 189բ-90ա Գլուխ Վեցերորդ: Առագրի պատարագն վասն մեղաց անիրաւութեան յընկերն... 25 համար, արարողութիւնն պատարագի վասն մեղաց – [Բան]. Զհինգերորդ մասն... [Մեկնութ.] Զայս հրամայի յաւելուլ մեղաւորն... այրելի էր արտաքոյ բանակին, որպէս հրամայեաց Աստուած, 4 գլուխ 12 եւ 24 համար, զոր եբրայեցւոց 13. 11:
է. 190ա-1ա Գլուխ Եօթներորդ: Առագրի օրէնն եւ արարողութիւնն զոհին վասն յանցանաց... ի խաղաղական զոհէ երբուծն եւ զերին աջոյ, եւ առ նշանադրէ զոհէ քահանային – [Բան]. Այս եւ օրէնս պատարագի... [Մեկնութ.] Ծանր է աստ դժուարութիւնն... որ կերիցէ զմիսն Աստուծոյ նուիրեալ, կորիցէ եւ պատժիցի:
ը. 191ա-2ա Գլուխ Ութներորդ: Ահարոն ձեռնադրի ի Մովսիսէ քահանայապետ, եւ որդիքն Ահարօնի՝ քահանայք... զի արարողութիւնն ձեռնադրութեան Ահարօնի եւ քահանայից, որ անդ նախագրի, աստ եղեալ եւ լրացեալ պատմի – [Բան]. Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի: [Մեկնութ.] Ճշմարտանման է, թէ այսոքիկ ամենեքեան... յորս կրթէին քահանայքն ի պաշտումն Աստուծոյ սրբապէս:
թ.192ա-3բ Գլուխ Իններորդ: Ահարօն հռչակէ զնախարմտիս, ուստի նախ, 8 համար, մատուցանէ զզուարակն վասն մեղաց իւրոց... 23 համար, օրհնէ զժողովուրդն, եւ հուր յերկնից իջանէ. եւ այլն – [Բան]. Յաւուրն եօթներորդի: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի սրբագործութենէ Ահարօնի... տեսանեցաւ պայծառ լուսով եւ պայծառ հրեշտակօք շրջապատիլ:
ժ. 194ա-6ա Գլուխ Տասներորդ: Նաթափ եւ Աբիութ օտար հրով խնկելով յԱստուծոյ՝ հրով լափեցան եւ մեռան... Երկրորդ, 12 համար, զմնացորդս զոհից հրամայեաց ուտել ի քահանայից – [Բան]. Եւ առեալ Նաթանայ եւ Աբտիու... [Մեկնութ.] Եբրայեցերէն՝ եւ առին զբուրվառ... զի ի ժամ պատարագի կամ աղօթից պարտին ստանալ պարզ միտք եւ մաքուր:
ժա. 196ա-8ա Գլուխ Մետասաներորդ: Սահմանէ Աստուած զօրէնս զսուրբ կենդանեաց... չորրորդ, 29 համար, ամենայն սողունքն պիղծք են, եւ զշօշափօղս մեռելոտւոյ, նոցա պղծեալ սահմանեաց – [Բան]. Այսոքիկ են կենդանիքն... [Մեկնութ.] Զորս ճահ է ուտել... եւ ամենայն պղծութիւն բարձաւ յերեկոյսն աշխարհի, այսինքն՝ ի վերջին հասակն աշխարհին:
ժբ. 198ա Գլուխ Երկոտասաներորդ: Նախագրի մաքրութիւնն եւ զ[ը]նծայումն առնել ի քառասուն օրէ լրացեալ ծննդեանն, եթէ արու, եւ ութսուն օր, եթէ զէգ ծնանիցի... եթէ աղքատ իցէ, մատուսցէ զերկու ձագս աղաւնեաց կամ երկուս տատրակս – [Բան]. Պիղծ լինիցի եօթն օր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յայսմիկ աւուրս ոչ մտցէ... եւ ելանեմք ի քառասուն աւուր յարութեան Տեառն:
ժգ. 198ա-9բ Գլուխ Երեքտասաներորդ. Առագրին նշանք եւ եօթն տեսակք բորոտութեան... որ զնոսա քաւեալ ի սրբազանս կացուցանէր ըստ արարողութեան, զոր Աստուած նախագրեաց ի 14 գլուխն – [Բան]. Եկեսցէ առ Ահարօն քահանայ: [Մեկնութ.] Զի քահանային է ենթադրելի... եւ մերձաւորք իմ ընդդէմ մերձաւորացն եբրայացերէն հանդէպ հարուածոց իմոց:
ժդ. 199բ-202ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Առագրի արարողութիւնն քաւութեան, որով օրինակապէս քաւելի է բորոտն... եւ զմնացեալն ի յիւղոյն հեղոյր ի վերայ ծայրի ունկան աջոյ եւ ի վերայ բթից ձեռաց եւ ոտից աջոյ, եւ ի վերայ գլխոյ քաւելոյն – [Բան]. Եւ առցեն ի սրբեցելոյն... [Մեկնութ.] Եբրայեցերէն է հօրօդ, այսինքն՝ սուրբ... եւ եթէ այնք եւս ապականին, բոլոր ժողովքն հատանելի է:
ժե.202ա-3ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Առագրի անմաքրութիւնն եւ մաքրութիւնն, նախ սերմնակաթին... չորրորդ, համար 25, տեռատեսին – [Բան]. Առն որոյ լինիցի ծորումն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մշտակայ խօթութեամբ կօնօռհէի... ունիմք զկրկին ունկս եւ զմի լեզուս, զի բազում լսիցեմք եւ զսակաւս խօսիցիմք:
ժզ. 203ա-6բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Առագրի արարողութիւնն պահելի ի տօնի քիբաւռիմ, այսինքն՝ քաւութեան արարողութիւնն... եւ այսպէս կատարէր զարարաւղութիւնն տօնի քաւութեան – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... [Մեկնութ.] Զի իսկոյն ի մահուանէ... զի մի ելցես արտաքս ի խորանէ սրբոց եւ մի՛ տրտմեսցի վասն Քրիստոս փրկիչն եւ այլն:
ժէ.207ա Գլուխ Եօթեւտասաներորդ: Հրամայէ Աստուած, զի հրէայքն ոչ դիւին, այլ ինքեան միայն զոհիցեն... Երկրորդ, 10 համար, զուտումն արեան եւ մեռելոտոյ – [Բան]. Որ սպանանիցէ առջար... [Մեկնութ.] Այս ոչ վասն հասարակաց ուտելեաց մսոց... այսինքն՝ մեղուցեալն ապաշխարութեամբ եւ զղջմամբ մաքրի եւ այլն:
ժը.207աբ Գլուխ Ութնեւտասաներորդ: Աստ գրին աստիճանք ամուսնութեան, զոր չէ օրէն ընդ արենակցաց առնել եւ արգելու զսոդոմականն եւ այլն – [Բան]. Զառականս կնոջ եղբօր քո... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զնա մի՛ գիտիցես... զի քանանացիքն էին պղծագործք եւ այլն:
ժթ.207բ-8բ Գլուխ Իննեւտասաներորդ: Սահմանի խառնապէս ոմանք բարոյական եւ արարողական պատուիրանք, մասն ինչ յառաջ ասացեալ եւ մասն ինչ՝ նոր... եւ ոչ հատանելոյ զմարմին – [Բան]. Սատակեսցին անձինք: [Մեկնութ.] Վճռովն դատաւորին, եթէ իրն յայտնիցի... զի առ այս ծնեալ եմ եւ այլն:
ի.208բ Գլուխ Քսաներորդ: Առագրին պատիժքն մահու, այսինքն՝ քարկոծումն կռապաշտից, հարցանողաց, մոգուց, անիծանողաց ի ծնօղսն... այսոքիկ են օրէնք դատողականք – [Բան]. Յեկելոցն պանդխտութեանցն: [Մեկնութ.] Որք ի հեթանոսաց եկեալ զհաւատս հրէից... զի ոչ ստասցի զաւակ յանօրէնութեան:
իա. 208բ-10ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Սահմանադրէ Աստուած, զի քահանայքն հարազատից էին ի սգալոյ եւ ի կոծելոյ... երրորդ, զի քահանայքն մի ունիցին զբիծ, այսինքն՝ զարատ մարմնոյ, համար 17 – [Բան]. Մի՛ պղծեսցին յոգիս... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զգուշասցի քահանայն... ի քրիստոնէից զմարմին Տեառն մատուցանողաց եւ ունողաց:
իբ.210ա-1բ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Առագրի, զի պիղծքն եւ այլազգիքն ի յուտելոյ զոհիցն հրաժարիցին: Երկրորդ, 18 համար, առագրին արատքն, զորս զոհքն ունիլ պարտին – [Բան]. Ասասցես ցնոսա յազգս ձեր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ պատուիրեա՛, զի այս օրէնս պահիցի... ուր ցնծացեալ ասացից, նմա յերկինս առակեցայց, զոր ի յերկրի բոլոր զօրութեամբ սիրեցի:
իգ. 211բ-7ա Գլուխ Քսան[եւ]երեքերորդ: Նախագրէ Աստուած զտօնս եբրայեցոց նախ զշաբաթն, համար 3... եօթներորդ, բերց կամ ժողովմանց համար երեսնեւվեց – [Բան]. Այնք իցեն իմ տօնք: [Մեկնութ.] Տօն, յորս յամենայն գործոց հանգստանալի է... ելին առ կանաչութիւնն յաւիտենականի հայրենւոյ եւ երկնային դրախտին:
իդ.217աբ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Նախագրի ձէթն, զի ի ճրագսն աշտանակին վառեսցի... երկրորդ, 10 համար, հայհոյիչն հրամանաւն Աստուծոյ քարկոծի – [Բան]. ճրագունս: [Մեկնութ.] Վարքապէս ճրագք են առաքեալքն... լեզու նորա յորդանց կրծեցաւ եւ այլն:
իե.217բ-22ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Առագրի եօթներորդ ամն թողութեան եւ, 8 համար, յիսուն ամն յոբելեան, յորում ամենեքեան դառնային առ իւրաքանչիւր ժառանգութիւնս իւրեանց, ծառայք հրէից ազատէին – [Բան]. Եթէ մտանիցէ՛ք յերկիրն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ իւրաքանչիւր ցեղ... զոր քեզ գնով բարեգործութեանց մթերեցեր միայն ի հայրենւոյ աքսորիս:
իզ. 222աբ Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Աստուած խոստանայ քսանեւութն օրհնութիւնս հրէից, եթէ զօրէնս նորա պահեն: Երկրորդ, համար 14, այնքան եւ զբազում անէծս սպառնայ, եթէ զնոսա ոչ պահեն – [Բան]. Զերկինս երկաթի եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զերկինս իբր երկաթ... զմոլութիւնն ոչ հատեալ եւ կարի խիստ:
իէ. 222բ Գլուխ քսանեւեօթներորդ: Աստ սահմանի օրէնն ուխտից եւ տասանորդաց – [Բան]. Ուխտեսցէ ուխտ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ ոք կամաւ զինքենէ ասիցէ... եւ կարգաւորէ ցպով եւ այլն: Վերջ գրոցն Ղեւտացւոց: Փառք Տեառն Աստուծոյ՝ ամենակալի սրբոյ Երրորդութեանն. ամէն:
Դ. 223ա-70բ Գիրք Թուոց (=Մեկնութիւն Թուոց):
– 223աբ Առաջարկութիւն – Գիրքս այս եբրայեցերէն յսկզբէ իւրոյ ասի՝ Վայիէդապպէռ, այսինքն՝ եւ խօսեցաւ. յունարէն՝ Առիթմուս... որ եղեւ յամէ ջրհեղեղին եօթն հարիւր իննսունեւութն, մինչեւ առ ամն ութն հարիւր երեսնեւեօթն:
Ծնթ. Թուոց գրքի 36 գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից կայ նոյն գլխի բովանդակութեան համառօտութիւնը:
ա. 224ա-225ա Սկիզբն Թուոց: Գլուխ Առաջին: Ուրեմն թիւն որդւոցն Իսրայէլի ի քսան ամէ ի վեր յիւրաքանչիւր ցեղ ընդհանուրքն գտանեցան 63550 – [Բան]. Առէ՛ք զհամար ամենայն ժողովրդեան: [Մեկնութ.] Գիտելի է, թէ երիցս ի յանապատին թուեցաւ ժողովուրդն... եւ վասն այսորիկ է օրինակ ընդհանրութեան, զայսմանէ զբազումս ասացից, 2 գլուխ, 2 համար, 3 խնդիր:
բ.225աբ Գլուխ երկրորդ – Տրամադրին բանակքն երկոտասան ցեղիցն Իսրայէլի, շուրջ զխորանաւն ի չորս ծագս աշխարհի... մերձ ի մուտ խորանին, այսինքն՝ յերկինս:
գ.225բ Գլուխ Երրորդ: Գրի աստ յորում զղեւտացիս ի տեղի այնքան անդրանկացն Իսրայէլի ի պաշտօն իւր Աստուած պահանջէ – [Բան]. Յամսօրէից ի վեր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի միոյ ամսոյ... որոց ի տեղի յԱստուծոյ կացուցանին ղեւտացիքն:
դ.225բ-6ա Գլուխ Չորրորդ – Թուին Ղեւտացիքն երեսներորդ ամէ 8580, որք կրեցին զանօթս տապանակին մինչ շարժեցին բանակքն... Գահաթ, Գերսամ եւ Մերարի էին որդիք Ղեւեայ:
ե.226ա Գլուխ Հինգերորդ: Հրամայէ Աստուած պղծոց մերժիլ ի բանակաց... զշնութենէ կասկածեալ, ջրովն անիծիւք փորձեն զնոսա – [Բան]. Եւ իւղ մի՛ արկցէ: [Մեկնութ.] Զի իւղն օրինակ է ողորմութեան... այսինքն՝ յղանայցէ եւ ծնցի զաւակ:
զ.226ա-7ա Գլուխ Վեցերորդ: Առագրի ուխտն սրբագործութիւնն եւ արարչութիւնն Նազօրեցւոյ... քահանայքն օրհնիցեն զժողովուրդն – [Բան]. Ուխտս ուխտեսցէ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ որք այսու ուխտիւ զինքն բաժանէ յայլոց... եւ ընդ քեզ քաղցրասցի եւ չքաւեսցէ. եւ այլն:
է.227աբ Գլուխ Եօթներորդ: Իշխանք երկոտասան ցեղից մատուցանեն տապանակին նորապէս կանգնեցելոյ զպարգեւս իւրեանց... եւ զանօթս ի պէտս տապանակին. համար 12 – [Բան]. Եւ եղեւ յաւուր յորում... [Մեկնութ.] Ոչ ինքնամբ, այլ՝ Բեսելիէլիւ... եւ թէ հետեւեալ այլոց չորից իշխանացն եղեն զոհսն:
ը. 227բ-8ա Գլուխ Ութներորդ: Առագրէ Աստուած աշտանակին եւ ճրագաց զետեղումն: Երկրորդ համար, 6: Տայ զարարողութիւնն ձեռնադրեաց Ղեւտացւոց – [Բան]. Ջուր սրբութեան: [Մեկնութ.] Որ խառնեալ է մօխրօք... պարգեւք կամ ընծայք ժողովրդեան էին իբրեւ զոհ:
թ. 228աբ Գլուխ Իններորդ: Հրամայէ Աստուած եբրայեցւոց հռչակել ի Սինայ զԶատիկն, որ կարգաւ երկրորդ... ամպն, որ էր առաջնորդ ճանապարհին եւ հանգստութեան – [Բան]. Խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի... [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է վերստին... յայսմիկ տաճարում եդեալ, այսինքն՝ յեկեղեցւոջ օգտակար եւ վայելուչ է:
ժ. 228բ-31ա Գլուխ Տասներորդ: Հրամայէ Աստուած եղանիլ երկուց փողոց, եւ նոցին կիրառումն... տապանակն կանխէ բանակէն աղաչանօք Մովսիսի – [Բան]. Արա՛ քեզ զերկու փողս... [Մեկնութ.] Զի նոքօք կոչիցես զժողովուրդն... ընդդէմ աշխարհի կառաւարչացն խաւարաց եւ ընդդէմ չարութեանց երկնայնոց. Եփեսացիս, 6, 12:
ժա. 231ա-2ա Գլուխ Մետասաներորդ: Յայսմիկ գլխոջ տրտնջայ ժողովուրդն, եթէ յաշխատանաց երեքօրեայ ճանապարհին... զոր ցանկային յԵգիպտոս դառնալ եւ ուտել զմիս եւ այլն – [Բան]. Առից ի Հոգւոյդ: [Մեկնութ.] Այն շնորհ կամ հանճար... որ է չորեքտասան բնակարան եբրայեցւոց:
ժբ.232ա-7ա Գլուխ երկոտասաներորդ: Մարիամ սակս բամբասանաց ընդ Մովսիսի բորոտութեամբ հարկանի... զկնի եօթն աւուրցն բժշկի եւ կոչի – [Բան]. Խօսեցան Մարիամ եւ Ահարօն... [Մեկնութ.] Խնդրիցես, թէ ով իցէ այս եթովպացիս... նաեւ զարմանալի մխիթարութեամբ եւ նոր օրհնութեամբն Աստուծոյ զնա ճոխացոյց:
ժգ. 237ա-9բ Գլուխ Երեքտասաներորդ: Մովսէս առաքեաց զերկոտասան լրտեսս ի Քանան... ընդունայն ընդդիմանալն Քաղեբայ – [Բան]. Եւ չուեաց ժողովուրդն ի յԱսերովդայ [Թիւք, ԺԳ. 1. Մեկնութ.] Ուր եղեւ չորեքտասաներորդ բնակարան եբրայեցւոց... եւ այսպէս յԵգիպտոս դառնալ ցանկացան:
ժդ.239բ-42ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Ի պատմութենէ լրտեսաց տրտնջան եբրայեցիքն... եբրայեցիքն ընդդէմ հրամանի Տեառն ելանելովք ի լեառն, կոտորեն ի քանանացւոց – [Բան]. Յանապատի աստ իսկ մեռանէաք: [Մեկնութ.] Ցանկան յանապատի մեռանիլ... քանզի հրամայեալ էր Տեառն, զի դառնային Կարմիր ծովուն:
ժե. 242ա-3ա Գլուխ Հնգետասաներորդ: Կացուցանի չափ իմն նուիրանաց իւրաքանչիւր զոհից... զի եբրայեցիքն կրիցեն զքղանցս, որք նոցա միշտ ուսուցանեն զօրէնս Աստուծոյ – [Բան]. Զի արասցեն իւրեանց ծոպս: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զքղանցս թելիւ կարել... օտար իրաց ցանկութեանցն սիրով եւ մեղօքն զձեզ պղծիցէք:
ժզ. 243ա-7ա Գլուխ Վեշտասաներորդ: Կորխ, Դադան, Աբիրօն եւ Գոն ապստամբին ընդդէմ Մովսիսի... եւ սաստկանալն հրոյն Ահարօն աղօթիւք իւրով արգելու – [Բան]. Ահա եւ Կորխ՝ որդին ի Սահառայ... [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է, թէ Կորխ հօրեղբօրորդի Մովսիսի... որդւոցն Կորխայ առագրեաց, որպէս յայտ է Սաղմոս 41, 43, 84, 86, 1 Մնացորդաց 26 գլուխ, 1 համար:
ժէ.247ա-9ա Գլուխ Եօթնեւտասաներորդ: Մովսէս զերկոտասան գաւազանս էառ յերկոտասան ցեղիցն Իսրայէլի... եւ հաստատի քահանայութիւնն – [Բան]. Խօսեաց առ որդիսն Իսրայէլի... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ցեղէ իւրեանց... եւ վաղ ուրեմն ի գերեզմանի թաղեցաք:
ժը.249բ-50ա Գլուխ Ութեւտասաներորդ: Ի տեղի ժառանգական վիճակի, կերակրոյ եւ թոշակի Աստուած քահանայից առնշանադրէ զզոհս... տայցեն զտասանորդս քահանայից – [Բան]. Ուխտ աղի է: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ զայսոսիկ ձեզ զձիրս եւ զպարգեւս տամ... եւ զնոսա պատուեալ, մեծարեալ եւ այլն:
ժթ.250ա-1բ Գլուխ Իննեւտասաներորդ: Գրի՝ ջուր սրսկման ի մոխրոց այրեալ կարմիր երնջոյ եւ խառնեալ – [Բան]. Այս է կրօն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ արարողութիւն կամ արարողական օրէնք... յորս էր հրեայ, զի նովաւ մաքրիցէին:
ի.251բ-5ա Գլուխ Քսաներորդ: Մեռանի Մարիամ: Երկրորդ, 3 համար, սակս ծարաւու տրտնջոյ ժողովրդեան... ի լեառն Հօռ մեռանի Ահարօն – [Բան]. Եւ եկին որդիքն Իսրայէլի... [Մեկնութ.] Այս անապատս Սին այլ է ի Սինայէ... առնելոյ զյիշատակ երեսուն աւուրս զաղաչանս եւ զողորմութիւնս:
իա. 255ա-6ա Գլուխ Քսանեւմիերորդ: Եբրայեցիքն զիջանին Արադայ արքային, երկրորդ 4 համար, տրտնջայ ժողովուրդն... եբրայեցիքն պատերազմեն զԵհոնայ եւ օկթափրաց – [Բան]. Նզովեցից զնա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Իսրայէլ ուխտեաց... եհար Սաւուղ զհազարս, եւ Դաւիթ՝ զբիւրս, որով գովէին զԴաւիթ, 18:
իբ.256աբ Գլուխ Քսանեւերկուերորդ: Բազ(=ղ)ակ կոչէ զԲաղաամ զի անիծանիցէ զեբրա[յ]եցիս... 22 համար, ի հրեշտակէն յանդիմանի – [Բան]. Ըղձութիւնք ի ձեռս նոցա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ արծաթ կամ ոսկի... ոչ արդարանան, այլ նոյն չար են եւ այլն:
իգ. 256բ-7բ Գլուխ Քսանեւերեքերորդ: Բաղաամ անիծանելոց եբրայեցիս, բաց ի մտաց օրհնեաց զնոսա... եւ զմահ խաչին յօրհնութիւն եւ ի փառս դարձոյց – [Բան]. Թերեւս յայտնեսցի ինձ Աստուած: [Մեկնութ.] Կեղծէ աստ Բաղաամ, զի կամի ըստ սովորութեանն հարցանել... եւ զքաղաքս բնակութիւնս նոցա ինքն գրաւի:
իդ. 257բ-260ա Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Բաղաամ երրորդ եւ չորրորդ անգամ օրհնեաց զԻսրայէլ... դարձեալ զԱմաղեկայ, զՆինացւոց, զթագաւորութենէ Հռօմայեցւոց եւ զկործանմանէ նոցին – [Բան]. Եւ եղեւ Հոգի Աստուծոյ ի վերայ նորա: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ոգի մարգարէութեան կամ գերբնական լոյս ներհեղեալ... բայց հետոյ ինքեանք եւս կորնչին. եւ այլն:
իե. 260ա-1ա Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Պոռնկանան եբրայեցիքն ընդ մադիանացւոց... եւ վասն այսորիկ Աստուած նմա զքահանայութիւն ի մշտնջենաւորս առնշանադրէ – [Բան]. Եւ բանակեցաւ Իսրայէլ ի Սատտիմ. [Մեկնութ.] Այս է 42 եւ վերջին բնակարան եբրայեցւոց... եւ յետնորդք նորա եղիցին քահանայ զկնի Եղիազարու քահանային:
իզ. 261ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Եբրայեցիքն մտանելոց ի սուրբ երկիրն թուին ի քսան ամաց եւ ի վեր յիւրաքանչիւր ցեղս, զի նոցա երկիրն բաժանիցի – [Բան]. Եւ որդիքն Կորխայ... [Մեկնութ.] Քանզի որդիք Կորխայ ոչ հաւանեցան... զի Աստուած պահեաց զնոսա:
իէ. 261աբ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Վասն դստերացն Սալպասդայ Աստուած տայ զօրէնս... եւ ինքեան ի դքսութեան ժողովրդեան կացուցանել զՅեսու – [Բան]. Յաւելցիս առ ժողովուրդ քո: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մեռցիս եւ գնասցես... այլ արժանաւոր, հանճարեղ եւ առաքինի եւ այլն:
իը.261բ Գլուխ Քսանեւութներորդ: Նախագրէ Աստուած զկացուցեալ զոհս ի տօնի մատուցանելի... եւ ապա մշտնջենաւոր ողջակէզն կոչի մշտակայ պատարագն գառին, եւ հանապազորդական – [Բան]. Եւ յամսամուտ մատուսջիք... [Մեկնութ.] Պատճառն է, զի Աստուծոյ... յամենայն ժամ եւ այլն:
իթ.261բ Գլուխ Քսանեւիններորդ– Հրամայէ Աստուած, զի ի տօնի փողոց մատուցանիցեն զերինջ մի, զխոյն մի... նախ գրէ զզոհս ի տօնի Տաղաւարահարաց յեօթն օր մատուցանելիք:
լ. 262ա Գլուխ Երեսուն– Սահմանէ Աստուած, զի հայրն դստեր, այրն կնոջ զի՞նչ եւ իցէ զուխտն ցրել<ել> կարիցէ... այլ պարտ է կատարել, ապա թէ ոչ մեղս ընկալնու եւ այլն:
լա. 262ա-3ա Գլուխ Երեսնեւմիերորդ: Հրամանաւն Աստուծոյ կոտորին մադիանացիքն ամենայն արուքն... Աստուծոյ ընծայիցէին այնու, զի ոչ ոք եբրայեցւոց անկաւ ի պատերազմին – [Բան]. Եւ զսպասն սրբութեան: [Մեկնութ.] Ուսցին աստ տանիլ ի պատերազմ... որպէս յայտ է առաջին գիրն մակաբայեցւոց ի պատերազմէն մակաբայեցւոց ընդդէմ պայծառ Անտիոքոսի:
լբ. 263ա Գլուխ Երեսնեւերկուերորդ– Ռուբենեանք եւ Գադեանք առատացեալք խաշամբք, խնդրեն ի վիճակ դրիլ ինքեանց զերկիրն Գաղաադ... այլ մնան աշխարհի հեշտութեան եւ այլն:
լգ. 263բ-7բ Գլուխ Երեսներեքերորդ: Համահաշուին քառասներկու բնակարանքն եբրայեցւոց յանապատին... մի՛ կամիցէին դառնալ ի խոտորնակ – [Բան]. Ի դիս արար վրէժխնդրութիւն Տէր: [Մեկնութ.] Զի ի նոյնում գիշերի... լաւապէս կաղն ընթանայ ի ճանապարհ, քան սուրհանդակն առանց ճանապարհի եւ այլն:
լդ. 267բ-8ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Առագրին սահմանք Աւետեաց երկրին, այսինքն՝ որոյ յարեւելից եզերելի է Մեռեալ ծովէն... զայս երկիրս բաժանիցեն ի վիճակ – [Բան]. Իջանիցէն սահմանք մինչեւ ցՅորդանան: [Մեկնութ.] Յորդանան էր սահման յարեւելից սրբոյ երկրին... եւ ետես զոգին իջանել ի ձեւ աղաւնոյ ի վերայ Քրիստոսի. Մատթէոս, 3:
լե.268ա-9բ Գլուխ Երեսնեւհինգերորդ: Հրամայէ Աստուած Ղեւտացւոց տրիլ 48 քաղաք առ ի բնակիլ ընդ արուաձնաց... որ պատուի էր, թէ ինչ իցէ առնելի եւ այլն – [Բան]. Որդւոցն Իսրայէլի եկին... [Մեկնութ.] Աստ եկն իմանամք զայնս... զԱստուած արհամարհելով եւ զինքե(=ն) երդուելով զտաճար անդ էր սպանանիւր. եւ այլն:
լզ.270աբ Գլուխ Երեսնեւվեցերորդ – Պատճառաւ դստերացն Սալպաադու դնի օրէնք, զի ինքեանք եւ այլք իւրաքանչիւրք մտանիցեն ի ժառանգութիւն հօր եւ ամուսնանայցեն ընդ ցեղակցաց իւրեանց... երանի թէ ինքեանց նախատեսանիցէին զերանեալ յաւիտենականութիւնն. եւ այլն:
– 270բ Վախճան Գրոցն Թուոց. Փա՜ռք եւ գոհութիւն Տեռան ամենակալի, որ է ամենից սրբոց ցանկալի, հրեշտակաց պաշտելի, եւ դիւաց առարկայ երկիւղալի:
Ե. 271ա-327ա [Մեկնութիւնքն Երկրորդ Օրինաց]
– 271աբ Յառաջաբանութիւն Երկրորդ Օրինաց եւ առարկութեան – Երկրորդ գիրքն օրինաց, այսինքն՝ Հինգ գիրքն Մօվսէսի... զկնի մարգարէութեան Բաաղամու եւ այլն ի մետասաներորդ ամսոջ քառասներորդ ամի յառաջնում աւուրն ամսոյ:
Ծնթ. Երկրորդումն Օրինաց գրքի 34 գլուխներից իւրաքանչիւրի մեկնութեան խորագրին կից կայ տուեալ գլխի բովանդակութեան համառօտ շարադրանքը:
ա. 272ա Գիրք Երկրորդ օրինաց: Գլուխ Առաջին: Յայսոսիկ երիս վերաընթեռնու եւ կրկնէ Մովսէս զճանապարհին զդիպուածսն... եւ առ պանդխտութիւնն քառասուն ամաց դատապարտեցան եւ պատժեցան – [Բան]. Յայնկոյս Յորդանանու: [Մեկնութ.] Մովսէս ոչ է ընդ Յորդանանու... շրջելով յանապատին, ցանգ ի նա մերձենան:
բ. 272աբ Գլուխ Երկրորդ: Կրկնէ զանցումն եբրայեցւոց առ սահմանօքն... եւ ապա զպատերազմ եւ զյաղթութիւնն զՍեհոնայ, 24 համար – [Բան]. Եւ կերիջիք: [Մեկնութ.] Աստուստ յայտ է, թէ եբրայեցիքն... սակս արդեանցն Իսահակայ եւ Աբրահամու հաւ պապից նոցա:
գ.272բ Գլուխ Երրորդ – Կրկնէ Մովսէս զյաղթութիւնն 0կայ եւ թէ որպէս նորին նմանապէս եւ Սեհոնայ, զսահմանն... Ապա 23 համար, աղօթէ, զի ինքեան տրիցի մտանել ի Քանան, բայց Աստուած նմա լռեաց:
դ.272բ-274բ Գլուխ Չորրորդ: Յայսմիկ գլխոջ եւ ի հետեւեալն մինչ առ 12, Մովսէս կրկնելով զտասնաբանեան եւ զոմանս օրէնս... սակս պատահական եւ յակամայ մարդասպանից – [Բան]. Մի՛ յաւելուցուք ինչ ի բանն. եւ այլն. [Մեկնութ.] Զայսմնէ հերետիկոսքն խստապէս եւ յանդգնաբար մակաբերին... Մեռեալ ծովն կամ լիճն Ասբալթիթեայ, որ է Սոդոմայ:
ե. 274բ-83ա Գլուխ Հինգերորդ: Մովսէս կրկնէ ժողովրդեանն, եւ յիշէ զտասնաբանեան... ուստի Մովսէս միայն ի լեառն ել առ Աստուած – [Բան]. Աստուած նախանձոտ: [Մեկնութ.] Աստուծոյ նախանձաւորութիւն տրի... աստուստ Սուրբ Գիրն տայ նմա զաջ եւ զահեակ:
զ.283բ-90ա Գլուխ Վեցերորդ: Մովսէս յիշէ եւ յիշատակէ զպատասխանն սիրելոյ զԱստուած ի բոլոր սրտէ... եթէ զայս առնէին երկրի պարարտութիւնն եւ զյաջողութիւնն վայելեալք լինէին – [Բան]. Սիրեսցէս զՏէր Աստուած քո... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մի է Աստուած մեր... կամ կետ յամենայն կեանս իմ, յորում զբարերարութենէ քումմէ ոչ զմայլիցիմ:
է. 290ա Գլուխ Եօթներորդ: Հրամայէ եբրայեցւոց, զի զքանանացիս եւ զկուռս նոցա ջնջեցին... զորս հալածել պարտ է յանձնէ, որոց մտանել կամին յերկինս. եւ այլն – [Բան]. Օրհնեսցէ զծնունդս... [Մեկնութ.] Աստի առ նշանադրեա՛, թէ յայտներ գոլ ամուլ... հասարակ յօրհնութենէն զրկիւր, որպէս հաւաքի Յովսեայ 9. 14, Ծննդոց 20. 18, Ղուկաս 1. 16:
ը. 290ա-2ա Գլուխ Ութներորդ: Ընթանայ Մովսէս, այսինքն՝ հետեւի յորդորել զեբրայեցիս՝ առ ի պահել զօրէնսն Աստուծոյ... լարելով նոցա զկործանումն, եթէ թողցեն զԱստուած – [Բան]. Չարչարեաց զքեզ: [Մեկնութ.] Վասն զի ի յանապատին եբրայեցիքն... եթէ ի նմանէ Աստուած զիւր կառավարութիւնն բացաքարշիցէ:
թ. 292ա Գլուխ Իններորդ – Մովսէս յիշէ եբրայեցւոց զտրտունջս եւ զմեղս... զի խոնարհեցուցանիցեն զինքեանս, եւ այնուհետեւ ի նմանէ զգուշանայցէին:
ժ. 292ա-3բ Գլուխ Տասներորդ: Տեւէ Մովսէս յիշել եբրայեցւոց զօրէնն եւ զերկիւղն Աստուծոյ... երկրորդ՝ Աստուած մեր, է Աստուած աստուծոց եւ Տէր տերանց – [Բան]. Այլ՝ երկնչիլ ի Տեառնէ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ այսքանիցս քեզ, ո՛վ Իսրայէլ... եւ հրեշտակաց ձայնիւ գովել կարող լինէի:
ժա. 293բ-4ա Գլուխ Մետասաներորդ: Տեւէ ի քարոզութեան իւրում Մովսէս՝ նախ զարհուրացուցանելով զեբրայեցիս... երրորդ ի 20 համար, յառաջացուցանելով նոցա զօրհնութիւնս եւ զանէծս – [Բան]. Ոռոգանեն ոտիւք: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ յԵգիպտոս ոչ է անձրեւ... յերկրին կենդանեաց, որ ընտրելոց խոստացեալ է յերկինս:
ժբ. 294աբ Գլուխ Երկոտասաներորդ: Մինչեւ ցաստ Մովսէս զեբրայեցիս առ 0րէնն Աստուծոյ ընդհանրապէս յորդորեաց... միայն յարենէ հրաժարիցէին – [Բան]. Ի ներքոյ վարսաւոր ծառոց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ տերեւախիտ զարդարեալ... զի մինչ Տեառն մատուցանի, սրբի:
ժգ. 294բ-5ա Գլուխ Երեքտասաներորդ: Հրամայէ Աստուած զսուտ մարգարէն եւ զբարեկամն, որ զպաշտումն օտար Աստուծոյ, սպանանել եւ քարկոծել... եւ ամենայն կահ եւ կարասի նորա ընդ քաղաքին այրիլ – [Բան]. Փորձէ զձեզ Տէր Աստուած: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ փորձիլ թոյլ տայ... ո՛վ բարձրութիւն հարստութեանցն, իմաստութեանցն եւ գիտութեանցն Աստուծոյ:
ժդ. 295ա Գլուխ Չորեքտասաներորդ: Յիշէ Մովսէս զօրէնն սուրբ եւ պիղծ կենդանեացն... հրամայեաց զերկրորդ եւ զերրորդ տրիլ, ի համար 28 – [Բան]. Մի՛ հարկանիցէ՛ք զճակատ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մի՛ սգայք... զի հոգի ննջեցելոյն վերահանգիցէ եւ ածիցի ի դրախտն:
ժե. 295ա-6բ Գլուխ Հնգետասաներորդ: Կրկնի 0րէնն եօթներորդ ամի թողութեան, զի այսինքն ի նմին՝ հրէից թողանիցին պարտքն... եթէ ոչ իցեն պակասաւորք կամ արատաւորք – [Բան]. Պարգեւելով պարգեւեսցես նմա եւն: [Մեկնութ.] Բարոյականապէս առ նշանադրեա՛... իբր կնտեալ ի բրդից ցուցանիցէ:
ժզ. 296բ Գլուխ Վեշտասաներորդ: Յիշէ զտօնն Զատկին եւ Բաղարջաց եւ, ի 10 համար, զտօնն Պենտէկոստէին... ի 18 համարն, հրամայէ յամենայն քաղաքի կացուցանել դատաւորս – [Բան]. Ամսոյն նախկնոյ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի Նիսան, այսինքն՝ ի մարտի:
ժէ.296բ-7ա Գլուխ Եօթնեւտասներորդ: Հրամայէ Աստուած սպանանիլ կռապաշտից եւ օրինական փաստն տարակուսական տանիլ առ քահանայսն... եւ ընթերցցի միշտ զգիրս Երկրորդ Օրինաց, եւ մի՛ հպարտասցի ի վերայ ժողովրդեան – [Բան]. Մի՛ յաճախիցէ իւր երիվարս եւ այլն: [Մեկնութ.] Քանզի բազմացուցանելով ելանէ ի պատերազմ... միայն յԱստուած յապաւինի, որ զնա կարէ յամենայնէ փրկել. եւ այլն:
ժը. 297ա-8ա Գլուխ Ութնեւտասաներորդ: Սահմանէ, զի քահանայքն եւ ղեւտացիքն զոչինչ բաժին ունիցին ի Քանան... երկրորդ, ի համար 10, արգելու հարցանել վհկաց եւ կախարդաց, այլ մարգարէին, որոյ ի 18 համար, հրամայէ լսել– [Բան]. Մարգարէ յեղբարց քոց... [Մեկնութ.] Իբրու կրկին է մեկնութիւնն աստ գրական... այսինքն է՝ առնել զպատուիրանս Աստուծոյ, այսինքն՝ լնուլ զկամն Հօր:
ժթ. 298ա Գլուխ Իննեւտասներորդ: Հրամայէ Մովսէս առ նշանադրիլ երեք ապաստանից ի յեցումն յակամայ մարդասպանից... զի որով ստութեամբ վկայէ, նովին չարաչար պատժի եւ տանջի. եւ այլն – [Բան]. Հարկանել զփայտ եւ այլն: [Մեկնութ.] Վարքապէս ասէ սուրբն Գրիգոր... պարտաւոր գործեալ մարդասպանութեան ոչ պարաւանդի:
ի. 298բ Գլուխ Քսաներորդ: Հրամայէ Աստուած ի պատերազմէն առաքիլ ի տուն նոր շինողքն, այգի տնկողքն, փեսայքն եւ երկչոտքն... զի մի՛ պտղաբեր ծառքն քաղաքին ի թշնամեաց հատանիցին, այլ անպտուղքն հատանիցին – [Բան]. Գնասցէ եւ դարձցի ի տուն իւր... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ նոր տուն շինողքն... զանպտուղսն կտրեա՛ եւ արա՛ պատնիշ ի պահպանութիւն. եւ այլն:
իա.298բ-300ա Գլուխ Քսանե[ւ]միերորդ: Հրամայէ Աստուած քաւիլ գաղտնի մարդասպանին զենմամբ երնջոյ եւ վկայութեամբ դատաւորին զանմեղութեան նորին... զի անիծեալ է, որ կախի ի փայտէ – [Բան]. Եւ չափեսցեն շուրջ զվիրաւորաւն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ համահաշուին, թէ որքա՞ն մղոնօք... այլ զի անէծսն մարդոյ ինքն ի յանձն էառ. եւ այլն:
իբ. 300ա-1բ Գլուխ Քսաներկուերորդ: Վերախնդրէ Մովսէս զոմանս օրէնս ողորմութեան եւս կիրառնելի ի յանասունսն... եւ զկոյսն ածել եւ միշտ պահել. եւ այլն – [Բան]. Գուցէ տեսեալ զարջառ եւ զոչխար... [Մեկնութ.] Ո՞րզան հրէայ, որ է քո ազգին... զէշն ընդ երիվարի ընկերակցեմ, այս ունձի (՞), այն աքացւոյ կարօտի:
իգ. 301բ-2ա Գլուխ Քսաներեքերորդ: Ներքինին, ամօնացին եւ մովաբացին ի յաւիտեան յեկեղեցւոյն Աստուծոյ մերժիցէին... հինգերորդ, ի 21 համար, զուխտն առանց յամեցման հրամայէ հատուցանել – [Բան]. Մի՛ մտցէ մալեալն եւ կրճատեալն... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ներքինի ի ժողովն... եւ մի՛ տեառն իւրում մատներ, զի միգուցէ բարկացեալ չարչարիցէ:
իդ. 302աբ Գլուխ Քսանեւչորսերորդ: Թուլատրի գիր ապահարզանի: Երկրորդ 16 համար, զանազան օրէնք շուրջ զգրաւօք եւ զօգնութեամբ աղքատաց սահմանեն – [Բան]. Մի՛ գրաւեսցես զվերին եւ զներքին... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ զպարտապանն քո ըմբռնիցես... այլ բարեխառն յոյս ընդ երկիւղին Աստուծոյ միասցի. եւ այլն:
իե. 302բ Գլուխ Քսանեւհինգերորդ: Նախ՝ սահմանէ Աստուած, զի դատաւորքն արդարապէս դատեսցեն... երրորդ ի համար 13, զի ունիցին զարդար կշիռ, նա եւ զանուն Ամաղեկայ ջնջեսցեն – [Բան]. Եղբայր առն իւրոյ... [Մեկնութ.] Եղբայր մեռեալ եղբօր... եւ յանուն նորա կոչեսցի քրիստոնեայ եւ այլն:
իզ. 302բ-5ա Գլուխ Քսանեւվեցերորդ: Հրամայի եբրայեցւոց զնախարմտիս պտղոց մատուցանել Աստուծոյ հրապարակական դաւանութեամբ... որ զնոսա ամենայնից ազգաց գերազանցեց ծառայել եւ հնազանդիլ – [Բան]. ԶԱսորիս եթող հայր իմ. եւ այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Յակոբ զԼաբան աներն իւր... վասն այսորիկ ես նոցա զթոշակս հատուցանեմ:
իէ. 305աբ Գլուխ Քսանեւեօթներորդ: Նախագրի արարողութիւնն օրհնութեան ի լեառն Գարիզին եւ անիծանայ գնալոյ ի լեառն Գեբաղ – [Բան]. Եւ գրեսցես եւ. այլն: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ ի վերայ քարանցն... եւ միւսն անէնծ ի դատաւորէն Քրիստոսէ Աստուծոյ եւ այլն:
իը. 305բ-6ա Գլուխ Քսանեւութներորդ: Խոստանայ Աստուած զբազում բարիս եբրայեցւոց, եթէ զիւր օրէնն պահիցեն, ապա զբազում խոստանայ, եթէ ոչ պահիցեն – [Բան]. Զանձրեւ քո փոշի: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչ չորութիւն լինի... այլ ատեցեր, վասն այնորիկ անիծեալ ես. եւ այլն:
իթ. 306ա Գլուխ Քսանեւիններորդ: Տեւէ Մովսէս զեբրայեցի ստիպել առ օրէնն Աստուծոյ, մասն ինչ բարերարութեամբ եւ խոստմամբ եւ մասն ինչ սպառնալեօք – [Բան]. Թող զայն ուխտն: [Մեկնութ.] Աստուած եդ զուխտ ի Սինա... զոր ինչ կամէր եւ ի մէնջ խնդրէր, մեզ յայտնեաց եւ այլն:
լ. 306աբ Գլուխ Երեսներրորդ: Տեւէ քարոզել Մովսէս, ուստի նախ խոստանայ նոցա զդարձումն ի գերութենէ, եթէ դառնայցեն առ օրէնն Աստուծոյ... առ այս կոչէ զերկին եւ զերկիր – [Բան]. Եթէ լուիցես ձայնի Տեառն Աստուծոյ քո: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ եթէ կամիս, զի Աստուած լուիցէ... զի ոչ երբեք եկաց. եւ այլն:
լա. 307ա Գլուխ Երեսնեւմիերորդ – Մովսէս զօրացուցանէ զժողովուրդն եւ զՅեսու, զի երթիցեն ի Քանան... հետեւեսցին Աստուծոյ հարքն բարիք եւ առաջնորդք սուրբք:
լբ. 307ա-16բ Գլուխ Երեսներկուերորդ: Այս գլուխս է չքնողական երգն Մովսէսի, արդ է մեռանելոց, զի Մովսէս ներշնչութեամբ Աստուծոյ նախատեսանելով՝ թէ եբրայեցիքն զկնի մահուան իւրոյ յԱստուծոյ հեռանալոցք էին... միայն Աստուծոյ պաշտման լինիլն ջրհեղեղին, բաժանման լեզուաց եւ երկրից ընտրութեան ժողովրդեան Իսրայէլի, բարերարութեանց նմա յԱստուծոյ յանապատին, յարութեան մեռելոց եւ այլն – [Բան]. Լուարո՛ւք երկինք... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ դուք երկին եւ երկիր... Նաբաս էր գլուխ կամ գագաթ լերին Աբարիմայ:
լգ. 316բ-24ա Գլուխ երեսներեքերորդ: Մովսէս մեռանելոց՝ օրհնեաց զԻսրայէլ եւ զիւրաքանչիւր ցեղսն եւ նոցա զապառնիսն նախագուշակեաց – [Բան]. Եւ ասէ Տէր ի Սինայէ... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ Տէր ի Սինայէ եկն առ մեզ... եւ յաղթես թշնամեաց քոց. եւ այլն:
լդ.324ա-7ա Գլուխ Երեսնեւչորսերորդ: Մովսէս, ի Նեբուոյ տեսանելով զՔանան, մեռանի, թաղի եւ կոծի: Յեսու նմա յաջորդէ, բայց ոչ ոք մարգարէ նման Մովսիսի զկնի նորա յաջորդեցաւ – [Բան]. Մինչեւ ցծովն վերջին: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ մինչեւ առ արեւմտեան ծովն... երանի որք բնակին ի տան քո, Տէ՛ր, ի լերինս յաւիտենից, յաւիտեանս յաւիտենից գովեսցեն զքեզ:
– 327ա Վախճան Մեկնութեան հինգ գրոցն Մովսեսի եւ բովանդակ մատենիս, ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, եւ ի պատիւ ամենօրհնեալ սուրբ Աստուածածնին՝ որոյ անդառնալի բարեխօսութեանն եւ մայրենի խնամակալութեան յանձնեալ եմ միշտ զանձն, ընդ որում գոհաբան կարգեալ միշտ Երրեակ անձնաւորութեան ի զօրութեան միում եւ ի կարողութեան եւ յիշխանութեան հաւասարապէս սերտելոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. 2ա Տե՛ս տիտղոսաթերթ:
2. 327ա (ստացողի) Կենդանատու ամենեցուն Յիսուս Քրիստո՛ս, եւ զիս, մաղթեմ, յարո՛ նախ ի տղմոյ մեղաց, եւ ապա՝ ի կեանսդ յաւիտենից անկշիռ ողորմութեամբդ եւ մաքուր հայցմամբ մօր քում կենաց ամենօրհնեալ սուրբ կուսին Մարիամու եւ սրբոց քոց, զիս՝ ստացօղ գրոյս զՍտեփաննոս լոկ եպիսկոպոս անարժան, որ եմ տեղապահութեանն:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ղուկաս վարդապետի Խարբ[երդցւոյ] Մեկնութիւն Հինգ Գրոց Մովսիսի Կուռնելիոսի», Պհպ. Աա՝ «521, 2716», «1807, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Պհպ. Աբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Մեկնութիւն հինգ գրոցն Մովսէսի ի Կուռնելիոսէ Ալափիտեայ եւ ի լատինականէն յեղեալ ի հայ բարբառ հայր Ղուկասու վարդապետի Խարբերդւոյ. քառածալ, մեծադիր եւ ընտիր նօտրագիր, գրեալ ի թղթի ի մահտեսի Ազարիայէ Տէր-Գրիգորեան յամի Տեառն 1807 ի Զմիւռնիայ: Չունի զյիշատակարան», «Ի վայելումն Ստեփաննոս արքեպիսկոպոսի», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Պահպանակ Աա՝ «աբգդեզէըթժիլխծկհձղճմ», 2ա «/// զօրութեամբ Նորա ընկէց ի ծով թագաւոր զամենայն յաւուրս» (եզրահատումից վնասուած), 190բ՝ «ամենայն առաքինութեամբ հասցէ գիրս ԻԲ. (22) ի Բարելի քաղաք»:
2717
(Բաղկացած է չորս տարբեր ձեռագրերից)
ԹԵՐԹ՝ 64: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթն ու կաշին մաշուած, մէջքին ցեցի անցքեր:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԿԱԶՄՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Պհպ. Աբ Այսոքիկ տետրակք ըստ յարմարութեան նիւթոցն եւ դրիցն հաւաքեալ ի թղթոցն հանգուցեալ Ղուկաս արքեպիսկոպոսի, ետու կազմել ի մի գիրք, զի մի՛ հետզհետէ կորիցէ թերթատեալ եւ արտաքոյ ցուցակին մնալով, ի 15 հոկտեմ[բեր] 1864, ի Սուրբ Էջմիածին. Վրթանէս անուամբ եւեթ վարդապետ:
ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 12 (թ. 1-12, գրչի էջակալում՝ 3-22, որ է՝ 2ա-11բ). չգրուած՝ 1բ, 5աբ: ՊՐԱԿ՝Աx12: ՆԻՒԹ՝կապոյտթուղթ, լուսագծերովեւլուսադրոշմներով՝ «KEKOCH, 1808» եւփայտէցանկապատ, ներսումտղամարդ՝զինուորականհանդերձովեւգաւազանով, եւթագակիրառիւծ՝սուրըձեռքին, դրսում՝ «MM»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,3x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (21.5x14): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 33:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդարուն շրջանակ (մէջը՝ Խորագիրը)՝ 1ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր (6ա): Գոյներ՝ կապոյտ, դեղին, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. զանազան բծեր, 1ա, 12բ՝ թանաքաբծեր, վերջից թերի. կազմութեան ժամանակ Ա. պրակահամարով առաջին թերթը դրուել է վերջում եւ թերթակալուել՝ թ. 12, թ. 7-10ի եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-11բ Գիրք Մեկնութեան Հինգ գրոցն Մովսէսի, ի Կուռնելիոսէ (=Պօղոս վրդ. Ադրեանապօլսեցի, Համառօտումն Կուռնելիոսի Մեկնութեան Հնգամատենի):
Տե՛ս ձեռ. 2716, 3ա-227ա: Յռջբ./2ա-4բ: Ա. ա/6ա-11բ (վերջը թափուած՝...Եւ մեկնեաց լոյսն ի խաւարէ... Եւ այսպէս որ ինչ առնանիւր ///): բ-ծ/չիք: Բ-Դ/չիք:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 12ա՝ «Յաբգննոյ, նանաին մարտի գն նախնար, զողորմութիւն նախ խնդրեմք նախ նախանպս Այս տետրս, որն, Մանուէլ (քառիցս), Ղուկաս (երիցս), Յովհան, Հասանին, Նաբուգոդոնոսոր, մանաւանդականութիւն... բարկարմաբար գրեմք ահա եւ խոնաւ ցանեմք վաղվաղակի, զի եթէ ոչ զգուշանայցես ի յայդպիսի անպատեհ իրողութեանց, զոր ոչ արժան համարիմք քոյդ անուն զկնի ըստ ամենայնի անպատուամբ տանջանս ունես կրել յանձն քում, ընդ միշտ խայտառակութեամբ, զայն ինչ գրութիւն մի՛ խոտան համարեցեալ իբր» (նաեւ շրջանակ եւ գծեր), 12բ՝ զանազան գծեր:
ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 29 (թ. 13-41). ՊՐԱԿ՝Բ-Դx10 (Դ 9): ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝թագապսակոճաւորզինանշան, մէջըթեքժապաւէն, ներքեւում՝ «AP»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,3x20,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (24x15.5-16): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 13ա): ՏՈՂ՝ 32:

Նմուշ 13ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. սկզբից եւ վերջից թերի, թերթերին զանազան բծեր, դեղնաւուն հետքեր, 22բ, 32ա, 35բ, 36ա, 39բ՝ թանաքաբծեր, թ. 21՝ կիսով չափ հիմքից անջատ. պրակները սխալ կարուած, կարդալ՝ թ. 32-41, 22-31, 17-21, 13-16, թ. 21ը՝ 21բա:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
13ա-41բ [Պետրոս Կ. Պօլսեցի, Լուծմունք Մեկնականք Շարական կոչեցեալ գրքոյն]
Տե՛ս ձեռ. 624, 2բ-121բ: ա/36ա-9բ (սկ. թափուած՝ /// [Բան]. Որ բարձրացոյց զանկեալ բնութիւնս... [Լուծմունք].Նախկին ծնողքն ի մէջ փառականացող դրախտին...): բ/32ա-6ա (սկ. թափուած՝ /// Մովսէսի Խորենացոյն եւ Ֆիզանդի գրգոյն, նոյն Մեծի Ներսէսի սրբոյն... Բան. Լրումն աշխարհի եւ ճառագայթ իմանալի...): գ/39բ-41բ, 22ա-29ա: դ/29ա-31բ, 17ա-8բ: ե/18բ-20ա: զ/20աբ, 21բ: է/21բա, 13աբ: ը/14ա-6ա: թ/16աբ (վերջը թափուած՝ «յաղագս անհաւատութեան Պտղոմեայ զոմանս տեղիս նսեմացուցին///»): ժ-ժը/չիք:
ՁԵՌԱԳԻՐ Գ.
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 10 (թ. 42-51). չգրուած՝ 42ա: ՊՐԱԿ՝ 1x10: ՆԻՒԹ՝թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (19.5x15): ԳԻՐ՝շղագիր (նմուշ՝ 44ա): ՏՈՂ՝ 24:

Նմուշ 44ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (43ա):
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. խոնաւութեան դեղնաւուն հետքեր, 43ա՝ թանաքաբծեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը գունափոխուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
– 43ա Շնորհատու բարեաց Էից համայնից՝ Հոգի Սուրբ Աստուած, բղխումն հայրենի, անհաս, անքննին, լե՛ր եւ ինձ՝ հիքոյս, սատար առատաբաշխ, աննուազ քով շնորհիւդ... եւ ինձ առիթ միանգամայն փրկութեան, աղաչեմ, ժտեմ:
1. 43ա-9բ [Աղերս առ սուրբ Երրորդութիւն]
ա. 43ա-5ա [Գլուխ Ա]. Առ պաշտելի ամենասուրբ Երրորդութիւն միասնական աղերսաբանութիւնք ի խորոց սրտէ – Անհետազօտելի, անզննելի, անհաս, համակ խորհրդոց նրբից... ի սրբահոյլ վերինն Սիովնի զհամագոյ, միշտ օրհնաբանեալ զամենասուրբ Երրորդութեանդ՝ զՀայր եւ զՈրդի... յաւիտենից. ամէն:
45ա Երգ մաղթանաց – Սուրբ Երրորդութի՛ւն, անմահ աղօթիւք սրբոց քոց կարդամ առ քեզ... կենդանարար Սուրբ Հոգի:
բ. 45ա-7ա Գլուխ Բ. Աղերսաբանութիւնք առ բարերար փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – Ամենակար արարօղ, ամենայնի եւ բնաւից բարեաց լրացեալ կատարելութիւն... պաշտօն ծնրամած երկրպագութեամբ ձօնեսցի յանսահման ժամանակս. ամէն:
47ա Երգ մաղթանաց – Ողորմեաց ինձ Քրիստոս... եւ լո՛ւր ինձ՝ բազմամեղիս:
գ. 47ա-8բ Գլուխ Գ. Աղերսաբանութիւնք առ նոյն բարերար փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – Եւ արդ, ստոյգ եւ անվրէպ գիտութիւն, անհաս իմաստութիւն... ի միութիւն սերտեալ սուրբ աստուածութեանդ յաւիտեանս. ամէն:
48բ Երգ մաղթանաց – Լո՛ւր, Տէ՛ր, ձայնիս ողբալւոյս... եւ լո՛ւր ինձ՝ բազմամեղիս:
դ. 48բ-9բ Գլուխ Դ. Աղերսաբանութիւնք առ նոյն բարեգործ փրկիչն Յիսուս, ի խորոց սրտէ – (այլ ձեռքով)՝ Օրհնեալ գերասքանչ մեծութիւն, գովեալ ի[ն]քնազօր կարօղութիւն... հաւատարմին քո եւ սիրելոյ՝ յոգներախտ հօրն մերոյ՝ Լուսաւորչին սրբոյ (48բ՝ բնագիրը թանաքագծերով ջնջած):
2. 50ա-1ա [Քարոզ տարեմտի] – Նորոյս Սիովնի նոր ժողովո՛ւրդ, եկա՛յք միաբան նոր զօրհնութիւնս մատուսցուք... ահա այս էր խորհուրդն, որ ի նմա:
3. 51բ Այլ տաղ Մամիկոնէից – Նոր թափանցիկ սուսեր հատու, երկբերան խայթոց մահու... թեւակոխեա՛յ օգնել մեզ քաջ զօրաւար Մամիկոնեան Գայլ Վահան:
4.ա. 49բ (Այլ ձեռքով) ա. Փառք քեզ, Տէ՛ր, փառաց թագաւոր – Քրիստոս Աստուա՛ծ, Էդ անսահմա՛ն, որ մարդացար վասն մարդկան, / Գահիս մեծի տեղոյդ իջման ընծայեցայ բնիկ միաբան: / Յոր զարգացայ, քան զիս արժան՝ ամբառնալով եօթն աստիճան / Վարդապետս անուամբ Ստեփան, որ ի բարեաց զուրկ եւ խոտան, / Ամբառնալով եօթն աստիճան, որ ի բարեաց զուրկ եւ խոտան կամ խոպան:
բ.[Աղօթք] – Արդ, ո՛վ փրկիչ, Տէր միշտ գթած... լերուք հայցեմ հոգոյս նպաստ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
42բ (49բ էջի գրիչը՝ Ստեփաննոս) Սրտից թարգման կաս ի յորգման,
Զշուղդ ծագման տո՛ւր ինձ թարգման,
Ստեփաննոսիս սոսկ անուան,
Որ ի բանից գործեմ համայն,
Սատարութեան քում գեղազան,
Շնորհաց սպասեմ առ իս զեղման,
Սրբազնասուրբ զկար մի անճառ,
Հե՛ղ յանարժանս, Տէ՛ր գերափառ,
Սեւափարատ օդոյն պայծառ,
Հանգոյն լիցի միտքս յոր ի վառ:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 42ա՝ «Մաքուր եւ սուրբ արեանց գիրքն», 42բ՝ «լեզու շաղակրատ. եթէ լաւ իցէ, արկից ի գործ ապա ոչ, ոչ ձեր, լեզու շաղակրատ եթէ լաւ իցէ արկից ի գործ ապա թէ ոչ, զաւուրս, զշուղդ: Սուրբ Երրորդութիւն, անմահ աղօթիւք սրբոց քոց կարդամ առ քեզ, լո՛ւր ձայնի իմում, սրբեա՛ զանձն իմ եւ տաճարացդ սուրբ, սուրբ Երրորդութի՛ւն, կենդանարար, սրբահոգի» (վերջին նախադասութիւնը ջնջած), 51բ «1. ծաղկօք, 2. Դու լուսենեակ: 3 Թմբուկ քնար: 4. Գոհար անկիւտ, 5. Կրթեալ եղբարց»:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ 42բ՝ տերեւ կապոյտով, թռչնագիր՝ մանուշակագոյն:
ՁԵՌԱԳԻՐ Դ.
|
ՕՐԹԱԳԻՒՂ |
ՌՅԶ. – 1857 |
ԳՐԻՉ՝ Մատթէոս արքեպս.:
ԹԵՐԹ՝ 14 (թ. 52-64). չգրուած՝ 54աբ, 62բ-4բ: ՊՐԱԿ՝ 1x14: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 25x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (21x17): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 53ա): ՏՈՂ՝ 24:

Նմուշ 53ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ-տեղ թանաքի բծեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
52ա-62ա Քննութիւն Դաշանց թղթոյն, գրեաց Մատթէոս արքեպս., նախկին պատրիարգ Կ. Պօլսոյ, Յօրթագիւղ, 1857:
– 52բ Հարցջիր դու ցհարս քո, եւ պատմեսցեն քեզ, ցծէրս, քո, եւ ասասցեն քեզ. Բ. Օրինաց, ԼԲ.:
ա. 53աբ Յառաջաբան – Արդարեւ, ով որ կուզէ ու կբաղձայ ազգային պատմութիւն մը, ստուգութիւն քննելու եւ իմանալու... յաւէտ անձնանուէր աղօթարար առ Տէր Յիսուս Քրիստոս՝ Մատթէոս արքեպս., նախկին պատրիարգ Կ. Պօլսոյ:
բ. 55ա-61բ Հաստատութիւն – Այս Դաշանց թուղթը անժխտելի երդմամբ հաստատեցին իրենց մէջ Կոստանդիանոս կայսրն Հոռոմոց եւ Տրդատ թագաւորն մեր... որոց տացէ Տէր հոգի ճշմարտութեան, ի փառս պաշտելի անուան իւրոյ:
գ. 61բ-2ա Վերջաբանութիւն – Ապա կնքենք այստեղ փոքր ի շատէ խորհրդածութիւնիս Դաշանց թղթոյն... երանի ազգի, որոյ Տէր Աստուած օգնական է նմա: Սաղմ. ԼԲ. 10:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «524, 2717», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Մեկնութիւն հինգ գրոցն Մովսիսի ի Կուռնելիոսէ, քառածալ, նօտրագիր, գրեալ ի կապոյտ թղթի, թիւն, տեղին եւ անուն գրողին անյայտ, զի է հատուած ինչ յառաջին գլխոյ մեկնութեան, հանդերձ առաջաբանութեամբն: Ունի ա. Հատուած մի շարականի լուծման՝ յանյայտ հեղինակէ, հարթ շարագրութեամբ ու նօտր գրչութեամբ, գործ հատընտիր, բայց պակաս է ընդ մեծի մասին: Բ. Բանք զղջման աղօթից, յանյայտ հեղինակէ, հատուած մի, որոյ գլխակարգութեանց սկսուածքին վերստին սրտային գոչմամբ աղաղակ աղօթից եւ թէ խօսք մաղթանաց ընդ Աստուծոյ, ի խորոց սրտէ (ի սմանէ հատուած մի կայ ի փոքրիկ քարոզգրի, որ յանուն Տիրատուր վարդապետի, ընդ համարով): Գ. Քննութիւն Դաշանց թղթոյն ի Մատթէոս արքեպիսկոպոսէ՝ նախկին պատրիարգէն Կ. Պօլսոյ, որ այժմ է կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, գրեալ ի թղթի ի թիւ փրկչ. 1857, յՕրթագիւղ Կ. Պօլսոյ», 1ա՝ «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2718
|
ԶՄԻՒՌՆԻԱ |
ՌՄԿԶ.-ՌՄԿԹ. – 1817-1820 |
ԳՐԻՉ՝ Յովհան քհնյ. Միրզայեան Վանանդեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Փիլիպպոս արքեպս. Զմիւռնոյ:
ԹԵՐԹ՝ 240+1 (կրկն.՝ թ. 90, էջակալուած՝ 1-152, որ է՝ 2ա-77բ, 1-283=92ա-233ա). չգրուած՝ 1բ, 78ա-91բ, 92բ, 233բ-240բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Թx10 (Ա 9, Ե 8, Թ 13)+Ա-ԺԵx10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «Pine, Thomas. 1812» եւ թագապսակ բոլորակ, մէջը՝ ջրի ալիքների վրայ, սայլականման անուաւոր աթոռի նստած կին՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ երեքնուկ, 91բ էջը վարդագոյն հէնքի վրայ սեւ քառակուսիներ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,8x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (22x13.7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 36-37: ԿԱԶՄ՝ մուգ եւ բաց շերտերով դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին՝ ոսկեգոյն զարդաշրջանակ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. (սկ.)՝ թուղթ լուսագծերով եւ «Pine, Thomas. 1812» լուսադրոշմով:

Նմուշ 3ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – տիտղոսաթերթի՞ համար գծուած երկգիծ ուղղանկիւն շրջանակ՝ 1ա, 92ա (մէջը՝ խորագիրը): Ճակատազարդ՝ 2ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր: 232բ, 233ա՝ գծային վերջնազարդ-զարդապատկերներ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, փոքրիկ քերծուածքներով եւ ցեցի անցքերով, լուսանցակողերին թանաքաբծեր, 122 եւ 219 թերթերի պատռուածքները նորոգուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 2ա-74բ [Պետրոս արքեպս. Աղամալեան-Բերդումեան], Մեկնութիւն Ծննդոց
1. 2ա-12բ Գլուխ Ա. – [Բան]. Ի սկզբանէ արար Աստուած... Մեկնութիւն. Ի սկզբանէ այսինքն՝ նախ եւ առաջ... զերկիրն կենդանեաց, ասէ, լցուցանել:
2. 12բ-6ա Գլուխ Բ. – [Բան]. Եւ կատարեցան երկինք եւ երկիր... [Մեկնութ.] Երկնից զարդք հրեշտակք են... անկանել երեսացն է յամօթոյն ի վայր հայել:
3. 16ա-20ա Գլուխ Գ. – [Բան]. Եւ օձն էր իմաստագոյն: [Մեկնութ.] Յայլ թարգմանութիւնս՝ խաբիս դնի... արածեա՛ զոչխարս իմ:
4. 20ա-3բ Գլուխ Դ. – [Բան]. Ստացայ մարդ Աստուծով: [Մեկնութ.] Ի թարգմանութեան արաբացւոց... իբրեւ զխարիսխ հաստատուն ունիցիմք:
5. 23բ-4ա Գլուխ Ե. – [Բան]. Այս է գիր արարածոց մարդկան: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ այս է իսկական պատմութիւն... ի ժամանակի բարկութեան եղեւ վերահաշտութիւն:
6. 24ա-6ա Գլուխ Զ. – [Բան]. Տեսեալ Որդւոցն Աստուծոյ... [Մեկնութ.] Որդւովքն Աստուծոյ իմանան սրբազան մեկնիչքն... ըստ նմանութեան մրրկի գայցէ:
7. 26աբ Գլուխ Է. – [Բան]. Ի սրբոցն եօթն... [Մեկնութ.] Որոշումն սրբոց եւ անսրբոց... ստեղծօղն զիջաւ ի բարկութենէն:
8. 26բ-8ա Գլուխ Ը. – [Բան]. Եւ յիշեաց Աստուած զՆոյ... [Մեկնութ.] Յետ հարիւր եւ յիսուն աւուր... ծնանի ապականութիւն կենաց մարդկան:
9. 28ա-30բ Գլուխ Թ. – [Բան]. Եւ օրհնեալ Տէր Աստուած զՆոյ... [Մեկնութ.] Որպէս զԱդամ ի հողոյ... այսինքն՝ ի Պաղեստին, որպէս յայտ է ի թագաւորութեանն, որ ի Կիւլիկիա:
10. 30բ-1ա Գլուխ Ժ. – [Բան]. Որդիք Յաբեթի: [Մեկնութ.] Սեմ գոլով անդրանիկ... ի լեառն Սոփերայ, որ կարծի գոլ յա (չշարունակուած):
11. 31ա-2ա Գլուխ ԺԱ. – [Բան]. Եւ էր ամենայն երկիր լեզու մի... [Մեկնութ.] Զոր օրինակ եթէ բաց ի հայոց... մերձ Եդեսիոյ, որ այժմ ասի Հառան:
12. 32ա-3ա Գլուխ ԺԲ. – [Բան]. Եւ ասէ Աստուած զԱբրահամ... [Մեկնութ.] Պատճառն, թէ վասն էր հանէ յազգէն... ոչ լինէին ձեռնամուխ:
13. 33աբ Գլուխ ԺԳ. – [Բան]. Եւ ել Աբրահամ... [Մեկնութ.] Այս անապատ է ի մէջ Եգիպտոսի... կաղնի բարձր եւ կաղնի Մամբրէի նոյն են:
14. 33բ-4բ Գլուխ ԺԴ. – [Բան]. Աստ յիշէ զպատերազմն: [Մեկնութ.] Որ եղեւ ի թագաւորութեան Ամարեաղայ... որպէս ագահք են հարստութեանց ըստ Սենեքայ:
15. 34բ-6ա Գլուխ ԺԵ. – [Բան]. Մի՛ երկնչիր Աբրամ... [Մեկնութ.] Եբրայեցոց՝ ես վահան եղէց քեզ... յարեւմուտս եղեր ի յԵգիպտոս, յարեւելս՝ յԵւփրատ:
16. 36աբ Գլուխ ԺԶ. – [Բան]. Մո՛ւտ առ աղջիկդ: [Մեկնութ]. Սառա յերից պատճառաց ստիպեցաւ... դու ես Աստուած, որ հայեցար յիս:
17. 36բ-8ա Գլուխ ԺԷ. – [Բան]. Հաճո յ լե՛ր առաջի իմ... [Մեկնութ.] Յայլ թարգմանութեան՝ շրջեայ առաջի իմո... յօրինակ սմին թլփատեալ եմուտ:
18. 38ա-9ա Գլուխ ԺԸ. – [Բան]. Եւ երեւեցաւ Աստուած... [Մեկնութ.] Մամբրէ էր անուն Փեբրոնի... եւ զայն եւս չկորոյս ընդ նոսա:
19. 39ա-41բ Գլուխ ԺԹ. – [Բան]. Եկին երկու հրեշտակք... [Մեկնութ.] Ընդ երեկս գան առ ի փորձել... պատմել զյանցանս Ղովտայ ի մոռացօնս ձգէ:
20. 41բ-2բ Գլուխ Ի. – [Բան]. Աբրահամ բնակեցաւ ընդ Գադէս... [Մեկնութ.] Սուր թարգմանի պարիսպ... այլ առ ժամանակ մի, մինչեւ զղջասցի:
21. 42բ-4ա Գլուխ ԻԱ. – [Բան]. Եւ կոչեաց զանուն նորա Իսահակ: [Մեկնութ.] Արապի, զահիքա, ծիծաղեցաւ... ուր պանդխտեցաւ Աբրահամ զաւուրս բազումս:
22. 44ա-6ա Գլուխ ԻԲ. – [Բան]. Եւ փորձեաց Աստուած զԱբրահամ: [Մեկնութ.] Երեք են փորձիչք... եթէ օտարացեալք իցեմք ի գործոց ու ի հաւատոց նորա:
23. 46աբ Գլուխ ԻԳ. – [Բան]. Մեռաւ, Սարրա... [Մեկնութ.] Իսահակ 34 ամաց էր... զոր ստացաւ Աբրահամ:
24. 46բ-8ա Գլուխ ԻԴ. – [Բան]. Դի՛ր զձեռն քո... [Մեկնութ.] Այս է ի ներքոյ ծննդականս անդամոյս... հաւատոյ մօր իւրոյ եւ մխիթարեցաւ:
25. 48ա-9ա Գլուխ ԻԵ. – [Բան]. Ի Քետուրայ ծնաւ որդիս: [Մեկնութ.] Աբրահամ գոլով ծեր, ծնանի... այսքան խոտելի գնով վաճառեալ:
26. 49ա-50ա Գլուխ ԻԶ. – [Բան]. Եւ եղեւ սով յերկրին: [Մեկնութ.] Սովն է սաստիկ պատուհաս... որոց գլխաւորքն են սուրբ աւազանն մկրտութեան եւ հաղորդութիւնն:
27. 50ա-2ա Գլուխ ԻԷ. – [Բան]. Եւ եղեւ իբրեւ ծերացաւ... [Մեկնութ.] Ի ծերս առ մարդկան ջերմութիւն նուազի... եւ մոռացուցանէ զսաստկութիւն ցաւոցն:
28. 52ա-3ա Գլուխ ԻԸ. – [Բան]. Գնաց Եսաւ առ Իսմայէլ... [Մեկնութ.] Բարւոք ասացաւ, թէ ազգն թուրքաց են խառն յԻսմայելէ... վասն որոյ Աստուած եւս ետ, զոր խոստացաւ:
29. 53աբ Գլուխ ԻԹ. – [Բան]. Ահա ջրհոր մի ի դաշտի անդ... [Մեկնութ.] Այլաբանօրէն, ջրհորս այս է սրբաշունչ... վասն որոյ ասէ. «Գոհացայց զՏեառնէ»:
30. 54աբ Գլուխ Լ. – [Բան]. Իբրեւ ետես Ռաքէլ, թէ ոչ ծնաւ: [Մեկնութ.] Ռաքէլ նախանձու քեռն ծննդկանի... զի մկրտութիւնն եւ դրոշմն տպաւորեն զկնիք:
31. 54բ-5բ Գլուխ ԼԱ. – [Բան]. Եւ հայր քո ընդհարաւ ընդ իս... [Մեկնութ.] Ի տարին երկիցս ծնանէին... Յակոբ ընդ Լաբանու ուխտ եդին:
32. 55բ-6բ Գլուխ ԼԲ. – [Բան]. Բանակ Աստուծոյ: [Մեկնութ.] Ի մեկնիչն Լաբանու՝ հրեշտակք ընդ առաջ ելին Յակոբայ... ի պատիւ Յակոբայ եւ ի յիշատակ հրաշալի մարտին:
33. 56բ-7ա Գլուխ ԼԳ. – [Բան]. Առաքել եւ զՅովսէփ: [Մեկնութ.] Զսոսա, քանզի յոյժ սիրէր... պարտին մատուցանել զնուէր, եւ շնորհակալ լինիլ զԱստուծոյ:
34. 57աբ Գլուխ ԼԴ. – [Բան]. Եւ ել Դինա: [Մեկնութ.] Եւա ելեալ ի զննին ծառոյ դրախտին... քան զհրդեհումն ցանկութեան ջանա՛ զժամանակդ հարսանեօք կապել:
35. 57բ-8բ Գլուխ ԼԵ. – [Բան]. Եւ ասէ Աստուած ցՅակոբ... [Մեկնութ.] Աստուած բնականաբար խնդրէ պաշտիլ... զի Սուրբ Հոգին ի ժողովրդեանց ժողովի, իսկ պիղծն պղծոց:
36. 58բ-9ա Գլուխ ԼԶ. – [Բան]. Եւ ծնաւ համբաւ չար զՅովսեփայ – Թէ զի՞նչ իցէ այս չար համբաւ... Եսաւ ծնաւ զՌագուէլ, սա զԱրեհ, այս զՅովբ:
37. 59ա-60բ Գլուխ ԼԷ. – [Բան]. Եւ բերէին զհամբաւ չար զՅովսեփայ: [Մեկնութ.] Թէ զի՞նչ իցէ այս չար համբաւ... եւ մեծաւ սգով ապաշաւել զամենայն աւուրս:
38. 60բ-1ա Գլուխ ԼԸ. – [Բան]. Չոգաւ Յուդա առ Իրաս ոմն ոտողոմացի... [Մեկնութ.] Իրաս՝ այսինքն արթուն... աստուստ եւ փարիսեցիք, որ է բաժանական:
39. 61ա-2բ Գլուխ ԼԹ. – [Բան]. Եւ զՅովսէփ իջուցին յԵգիպտոս. [Մեկնութ.] Յովսէփ իջանելով յԵգիպտոս... մինչեւ եբեր նմա եւ գաւազան թագաւորութեան:
40. 62բ-3բ Գլուխ Խ. – [Բան]. Եմուտ առ նոսա Յովսէփ... [Մեկնութ.] Խռովութիւն եւ ամբոխումն պատահի յերազոց... բայց ժողովուրդ իմ մոռացաւ զիս զաւուրս անթիւս:
41. 63բ-4ա Գլուխ ԽԱ. – [Բան]. Եւ եղեւ յետ երկուց ամաց... [Մեկնութ.] Այս է, մինչ եկն եհաս առ յԱստուծոյ կարգեալ... յոսկոյ գլուխ եզին ձուլեցին յանապատին պաշտել զնա:
Ծնթ. 64ա սկզբում եւ վերջում դրուած կէտագծերով առանձնացուած՝ «Ցայս վայր հասուցեալ զմեկնութիւնն իւր՝ աստուածաշնորհ, բանիբուն այրն պանծալի Պետրոս արքեպիսկոպոսն Բերթումեան լռեալ էր, այնուհետեւ չգիտեմ յինչ պատճառէ, զորոյ զթերին ի համառօտեալ մեկնութեանն Կուռնելիոսի լրացուցաք, զոր թարգմանեալ է Ղուկաս վարդապետն Խարբերդցի»:
42. 64բ-6ա Գլուխ ԽԲ. – [Բան]. Գոյ վաճառ: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ կերակուր, ցորեան կամ հաց... եւ ճշմարտիւ յետն բերել ունի զԲենիամին:
43. 66աբ Գլուխ ԽԳ. – [Բան]. Խաւսեցաւ Յուդա ընդ նմա: [Մեկնութ.] Յուդա ի մէջ եղբարցն մտօք, խոհեմութեամբ, ճոռոմաբանութեամբ եւ հեղինակութեամբ գերազանց էր... չներէր անկարգ արբեցութեան. եւ այլն:
44. 66բ-7ա Գլուխ ԽԴ. – [Բան]. Զսկիհն իմ արծաթի դիջիք յաման կրտսերոյն... [Մեկնութ.] Զայս արար Յովսէփ ի փորձել զբարս եղբարցն... հայր ի տրտմութեան կամ մեռեալ համարի:
45. 67աբ Գլուխ ԽԵ. – [Բան]. Ես եմ Յովսէփ: [Մեկնութ.] Այս ձայն շանթահար արար զեղբարսն... կամ դարձեալ ոչ հաւատայր, մինչեւ ետես զսայլսն:
46. 67բ Գլուխ ԽԶ. – [Բան]. Մի՛ երկնչիր իջանել յԵգիպտոս: [Մեկնութ.] Կարէր Յակոբ երկնչիլ ի ճանապարհէն Եգիպտոսի... եւ ուսեալ զաւելորդապաշտութիւն կրթեսցին ի մոլութիւնս նոցա:
47. 67բ-8բ Գլուխ ԽԷ. – [Բան]. Օրհնեաց Յակոբ զփարաւօն: [Մեկնութ.] Ողջունելով եւ զյաջողութիւն խնդրելով վասն փարաւօնի... Ռաքել ներքոյ կացոյց ինքեան զԲալլա, որ երկիր եպագ Յովսեփայ:
48. 68բ-9բ Գլուխ ԽԸ. – [Բան]. Եւ զօրացաւ Իսրայէլ: [Մեկնութ.] Թէ ի յղացեալ խնդութենէ գալստեան սիրելի որդւոյ... իմանան աղօթք եւ աղաչանք, որք են զէն հոգւոյ եւ այլն:
49. 69բ-73բ Գլուխ ԽԹ. – [Բան]. Ի վախճանի աւուրց: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ յապառնի ժամանակս... զմակագրութիւն եւ զգովութիւն Յակոբայ տե՛ս յԻմաստութիւն Ժ. 10 եւ յԵկլաստիկիայ ԽԴ. 25:
50. 73բ Գլուխ Ծ. – [Բան]. Դիազարդաց պատել զհայր իւր: [Մեկնութ.] Այսինքն՝ հրամայեաց պատել պալասանիւք... որով յոյս կար յետնորդաց գնալ անդրէն ի Քանան. եւ այլն:
– 73բ-4բ Շար գլխոց եւ ժամանակագրական պատմութիւն բոլոր Ծննդոցն գրոց նշմարի աստէն – Ադամ եւ Եւա ստեղծան յառաջին ամի յաշխարհի... եւ մեռաւ ի հասակի 110 ամաց:
Բ. 75ա-7բ Արձանական վարուց տեառն տեառն Փիլիպպոսի աստուածազարդ արքեպիսկոպոսի, հանեալ ի վկայականէ իւրմէ, եւ յայլ ականատես գործոց անտի իւրոց [1755-1821] – Զյիշատակ արանց բարեհամբաւից գերագով իմն հռչակել յաստուածային գրոցն հրամայեալ, առիթս խրախուսանաց տայ ամենեցուն յօժարափոյթ տենչմամբ փարիլ զնովաւ... որում հրեշտակիւ խաղաղութեան Տէր ինքն լիցի առաջնորդ՝ անվնաս հասուցանել ի Սուրբ Մայր Աթոռն. ամէն:
Գ. 92ա-233ա Գիրք Մեկնութեան գրոցն Յովբայ, Երգոց երգոյն, Յայտնութեան Յովհաննու եւ Ծննդոց, արարեալ տեառն Պետրոսի գերիմաստ արքեպիսկոպոսի Աղամալեան Նախիջեւանեցւոյ, միաբանի Սրբոյ Մայր Աթոռոյն ամենայն Հայոց կաթուղիկէ գահին Էջմիածնի, աւարտեալ յամի Տեառն 1776, ի սկզբանն յունիսի: Իսկ այժմ նորոգ ընդօրինակեալ ի նորուն իսկ ձեռագրէ՝ ի վայելս նորին իսկ բարձրագահ Աթոռոյ ծայրագոյն նուիրակի՝ երջանկազարդ տեառն տեառն Փիլիպպոսի արքեպիսկոպոսի Զմիւռնոյս մեծի, ի տէր Յովհան վարժապետ քահանայէ Միրզայեան Վանանդեցւոյ, յամի Տեառն 1817, ի նոյեմբեր Ա., ի դպրատան Զմիւռնոյ:
Տե՛ս ձեռ. 1174, 6ա-89բ:ա/93ա-6ա: բ/96ա-8բ: գ/98բ-101ա: դ/101ա-4ա: ե/104ա-7ա: զ/107ա-10ա: է/110ա-3բ: ը/113բ-5բ: թ/115բ-20ա: ժ/120ա-2բ: ժա/122բ-5բ: ժբ/125բ-8ա: ժգ/128ա-31բ: ժդ/131բ-4ա: ժե/134ա-7բ: ժզ/137բ-40ա: ժէ/140բ-2ա: ժը/142ա-4ա: ժթ/144ա-6բ: ի/146բ-9բ: իա/149բ-53ա: իբ/153ա-6ա: իգ/156ա-8ա: իդ/158ա-61ա: իե/161աբ: իզ/161բ-4ա: իէ/164ա-6ա: իը/166ա-72բ: իթ/172բ-6ա: լ/176ա-9բ: լա/179բ-86ա: լբ/186ա-8ա: լգ/188բ-92ա: լդ/192ա-6բ: լե/196բ-8բ: լզ/198բ-203բ: լէ/203բ-8բ: լը/208բ-16բ: լթ/216բ-20ա: խ/220ա-4բ: խա/224բ-30բ: խբ/230բ-32բ: [Յիշատակարան հեղինակի]/233ա:
Դ. Ներդիր
90գ (շղագիր, ԺԹ. դ., 13.7x8.5 չափսի թերթիկի վրայ) Ուրախացի՛ր, աստղ ծովային,
Եւ երկնային սուրբ եթերին,
Ուղղիչ մարդկան ճանապարհին,
Որք ի ծովու մեղաց ծփին,
Նաւահանգիստ տանես յերկին,
Ուրախ լե՛ր, Մարիամ, Մայր Աստուծոյ՝
Ամէնօրհնեալ սուրբ Կոյս, ամէներանեալ սուրբ Կոյս, երկնամբարձ սուրբ կոյս,
Եւ օգնեա՛ ինձ՝ անարժան ծառայիս քո ի յունայն կեանս իմ. այժմ եւ յապայ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
74բ Յիշատակարան. Փա՜ռք Եռանձնեայ տէրութեան եւ միոյ աստուածութեան՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ՝ անլռին գոհութեամբ եւ ծնրադրական երկրպագութեամբ, այժմ եւ միշտ եւ անսպառ յաւիտենիս, որոյ բարեխնամ մարդասիրութեամբ ի պսակ բոլորեցաւ գրութիւն Մեկնութեանցն Յովբայ եւ Ծննդոցն գրոց, զոր հատընտիր համառօտ բանիւք արարեալ է բանիբուն առն պանծալւոյ տեառն Պետրոսի աստուածաբան արքեպիսկոպոսի Բերդումեանցն Աղամալեանն Նախիջեւանեցւոյ, ի միաբանութենէ գերագահ Մայր Աթոռոյն ամենայն Հայոց Սրբոյ Էջմիածնի, ի լուսաւորութիւն մանկանց սրբոյ եկեղեցւոյ: Որոյ քաղցրութեան սիրատարփ բաղձիւ կաթոգին լեալ նորին Սրբոյ Մայր Աթոռոյն ծայրագոյն նուիրակն, բարեկարգ վերատեսուչն մեծի Զմիւռնոյս Փիլիպպոս աստուածարեալ սրբազան արքեպիսկոպոս՝ բազմախնամ ծնողն իմ ըստ հոգւոյ, ետ ինձ ընդօրինակել բնագիր ձեռագրէ հեղինակին, զոր եւ իմ հնազանդութեամբ կատարեալ, ի յանկ հասուցի յամի Տեառն 1820, ի մարտի 2, ի հայրապետութեան աստուածապատիւ տեառն տեառն Եփրեմայ սրբազնակատար կաթուղիկոսի ամենայն Հայոց, ի քաղցրախնամ տեսչութեան տէրունի վիճակիս նորին իսկ վերոյգրեալ ծնողին իմոյ հոգեւորի, եւ մատուցի նորուն սրբութեան: Վասն որոյ խնդիր է աստանօր յերախտագէտ ընթերցողացդ կամ յառ յապայս վայելողաց՝ յաստուածահաճոյ մաղթանս յիշատակել զհեղինակն մատենիս՝ զՊետրոս արքեպիսկոպոսն Բերդումեան, եւ յորոյ ի վայելս ընդօրինակեցաւ՝ զբազմապայծառ Փիլիպպոս սրբազան արքեպիսկոպոս, ընդ համօրէն կենդանեաց իւրեանց եւ ննջեցելոց՝ առ ամենայն բարութեանցն պարգեւատուն. հուսկ եւ զիմս նուաստութիւն՝ զՄիրզայեանն տէր Յովհան Վանանդեցի վարժապետ քահանայս Զմիւռնոյս՝ զմատակարարս գրչութեան, ողջ լեալ ի շնորհս Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ամէն:
Աստանօր արժան համարիմ զյիշատակաց արժանի վարուցն պատմութիւն՝ զսակաւագոյնս ի բազմաց բարեմասնութեան գործոցն նորին ինքեան հոգեւոր ծնողին իմոյ՝ տեառն տեառն Փիլիպպոսի երջանկաշուք արքեպիսկոպոսի, հաւաքեալ ի բազմակնիք վկայականէ նորին սրբութեան, կարգել աստանօր, զի հետագայիցն մնասցէ արձան յիշատակի եւ նիւթ բարեջանութեան, որպէս զի սովին եւ իմս նուաստութիւն դուզնաքեայ բանիւս պաշտօնատար գտայց սրբազան նորին հայրութեան, ըստ բազմապատիկ շնորհաց, որ առ իս:
Վասն զի պարտական է հօր՝ որդի հատուցանել զվարձ ծնողի, եւ անդրադարձ փոխարինի բազում երկանցն պատշաճի, որպէս եւ գրէ հոգեհրահանգ Որփէոսն հայոց՝ սուրբն Ներսէս Շնորհալի, ի սկզբան վիպասանութեան իւրոցն նախնեաց:
Տե՛ս տիտղ.՝ 92ա
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «525, 2718», «1820, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Մեկնութիւն Ծննդոց եւ Յովբայ, Պետրոս եպիսկոպոսի Բերդումեան 1», 2բ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Մեկնութիւն Ծննդոց եւ Յովբայ գրոցն, արարեալ Պետրոս եպիսկոպոսի Բերդումեանց Աղամալեան՝ միաբանի Սրբոյ Էջմիածնի, քառածալ, մեծադիր, գրեալ ի թղթի, ընտիր ու անսխալ նոտրգրութեամբ, Միրզայի տեառն տէր Յովհաննու քահանայի Վանանդեցւոյ, յամի Տեառն 1820, ի Զմիւռնեայ՝ ի վայելս նուիրակ Փիլիպպոս եպիսկոպոսի: Ունի ի վերջն գրոցն Ծննդոց յիշատակարան գրչին եւ արձանական պատմութեան վարուց տեառն Փիլիպպոս եպիսկոպոսի, հանեալ ի վկայարանաց իւրմէ եւ յայլ ականատես գործոց իւրոց. շարադրեալ նորին Յովհաննու եպիսկոպոսի Վանանդեցւոյ, ի 1820 ամի Տեառն»:
2719
|
|
ՌՃԼԲ. – 1683 |
ԹԵՐԹ՝ 158. չգրուած՝ 1ա-5բ, 142բ-58բ: ՊՐԱԿ՝ 1-21x8 (1՝ 5, 2, 10, 16՝ 6, 18, 21՝ 7, 20՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «RGMR», թագի մէջ կացինն ուսին արջ, թ. 142՝ անընկալելի պատկեր, մէջը նշմարելի է թագ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x18,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (25x14.5), միասիւն՝ 6ա, 8ա (26x15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 124ա): ՏՈՂ՝ 38-40: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին:

Նմուշ 124ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 8ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական (8ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր: Վիշապ՝ 6բ («Սադայէլ մեծ վիշապն է, Է. փոքր օձերն դեւքն են, ջուղ ծառեր՝ անիծեալ դստերքն» եւ այլ մակագրութիւններ: Գոյներ՝ կարմիր, սեւ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԸ. դարում. կազմի կաշին մաշուած, ցեցի անցքերով, Բ. փեղկի վերին մասը մէջքից անջատ, մէջքի ստորին եզրի կաշին թափուած, Ա. փեղկի աստառը կիսով չափ պատռուած. գրեթէ բոլոր թերթերի վերին մասը խոնաւութեան հետքերով, ստորին եզրերը սեւացած, թ. 1-4՝ ցեցի անցքերով, թ. 32, 142՝ հիմքն ու եզրերն ամրացուած, թ. 62-3՝ ստ. եզրերը դեպի վեր ծալած, թ. 82-3՝ ստ. եզրը պատռուած, 6բ, 119բ՝ թանաքաբիծ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 7ա-142ա Ժողովումն Մեկնութեան սրբոյ Աւետարանին, որ ըստ Մա[տ]թէոսի, ի բանից իմաստուն վարդապետաց եկեղեցւոյ, կարգեալ եւ յօրինեալ դիւրահաս ընթերցողաց
Տե՛ս ձեռ. 1253, 15ա-353ա: Ընծայական/8ա-10բ: ա/10բ-57բ: բ/57բ-89բ: գ/89բ-115բ: դ/115բ-42ա (շար. չիք.՝ Տեսանե՞ս զի ամենեւին եղծեալ էին, գրեսջիր եթէ զպի///):
Ունի՝
ա. 7աբ Նախադրութիւն Մա[տ]թէոսի Աւետարանին – Ա. Վասն մոգուցն... Մաթէոս, Մարկոս, Ղուկաս, Յոհանէս: Փա՜ռք սուրբ Երրորդութեան. ամէն:
–7բ գրչից՝ «Ո՛վ պատուական եղբայր, ամէն եղծեալ էր, չկարացի գրել տեղիս տեղիս, գիր մնաց, չէ կատարեալ բան, մի՛ նեղանար»:
15բ (ստ. լս.) Ո՛վ պատուական հարք եւ եղբարք, ընթերցօղք այսմ տառիս, նիստ ընդ աջմէ իմէ, թէպէտ ես՝ գրօղս, կարի ծանձաղամիտ էի, բայց /// (եզրահատումից վնասուած) |16ա| զի ահա երկէչիւ սղալեցայ ես՝ տաղտուկ տարտամիտս, մինչեւ այն տեղն. եւ թէ օրինակն բնաւին խարեալ եւ խախտած էր, եւ սորա թերին սկզբումն գիտ անձամբ /// (եզրահատումից վնասուած):
Ի լուսանցս գրչից բնագրային լրացումներ:
Բ. 6ա [Վասն անուանակոչութեանց ի Գիրս Սուրբս] – Կամիցին հաստատուն առնել /// գտանի յաղթութիւն, քանզի զմանկութեան անուն /// կուսութիւն անուանել ըստ ասելոյն յօրհնութիւնսն երիտասարդ եւ կուսանք... ես ընդ ձեզ եմ մինչեւ ի կատարած աշխարհի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
6ա Ոհ այսքան սղալեցեր,
Եւ ի շաւղէն յետս դարձիր,
Եւ լի ամօթով աստ ծրեցի,
Խրամատեալ օրինակն որոնեցի,
Եւ զիս նկուն վրիպեալ գտի,
Ենթադրեալ զերես հանուրց եդի,
Մի քամահել թէպետ ես գրեցի.
Գրեցաւ թուին ՌՃԼԲ. (1683), սեպտեմբերի ամսոյ, ԺԷ.ն (17):
6բ (նկարի տակ) Ըզմեղուցեալ անձն իմ մոլոր
Խափեաց վիշապն կամակոր,
Էարկ եւ զիս ի չար ցնոր,
Եմ ամօթով ես ի գլուխ ի խոր,
Զքեզ աղաչեմ, Տէ՛ր դատաւոր,
Յոյս յարութեանդ սիրո
Ազատեա՛ զիս այս վիշապէն, որ եմ գործեալ մասունքն բո/// (շար. չիք):
30ա Վա՜յ բծաւորիս:
35ա Գրիչս եղու՜կ-եղու՜կ:
142ա Պատուակա՛ն ընթերցողք, զի զօրինակն հնոտի էր եւ ցրցեալ, թէրի մնաց զմեկնութեան սուրբ տառիս, անշշունջ արարէ՛ք զմեզ աղաչեմ:
ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «546, 2719», «ԺԸ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 2բ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1. Մեկնութիւն սրբոյ աւետար[անի] [Մատ]թէոսի Ներսիսի Շնորհալւոյ, նոտրագիր, երկծալ, երկէջ, [ո]չ զթիւն եւ ոչ զանուն գրչին եւ ոչ յիշատակարան, վերջն թերի», 4բ՝ «Մեկնութիւն Աւետ[արանի] Մատթէոսի Ներսիսի Շնորհալւոյ (թերատ)», 142բ «Շամքրեանց»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 18բ-9ա, 50բ զանազան տառեր, 49բ՝ «ւււմիիգւեւււ եթէ զոր եեեեւ մի մի, եղբօրն այլ չարին ես՝ Թադէոս, գրեցի»:
2720
|
|
ԺԸ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 311 (էջակալուած՝ 1-611). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 5բ, 7ա, 300աբ, 309բ-11բ: ՊՐԱԿ՝ 2+Ա-ԻԶx12 (Զ 11, ԻԵ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ եռամահիկ, թագապսակ բոլորակ, մէջը՝ անուաւոր մարտակառքի վրայ զինուոր՝ մի ձեռքին նիզակ, միւսին՝ անընկալելի պատկեր, «WKing»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,8x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x13.3), երկսիւն (301ա-9ա, 23x13.3): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 43: ԿԱԶՄ՝ տպարանային դրոշմազարդ (Ա. փեղկին՝ երկրաչափական եւ բուսական շրջանակների կենտրոնում, Խաչելութիւն, Բ. փեղկին՝ նոյնպէս երկրաչափական եւ բուսական շրջանակների կենտրոնում, Մարիամ Աստուածածինը՝ մանուկ Յիսուսը գրկին, մէջքին դրոշմուած՝ «ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՅՈՎՍԷՊՈՍԻ, ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՏՈՐ») մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ բրոնզ, ճնշումով արուած զարդագոտիով:
Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Արարչագործութիւն (Ադամ եւ արարածք ի դրախտի)՝ 7բ: Ճակատազարդ՝ 8ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, ոսկի, վարդագոյն, երկնագոյն, շագանակագոյն, սպիտակ, սեւ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը գունափոխուած, 7ա էջին՝ մանրանկարի դարձերեսին, կարմիր մետաքս փակցուած, թ. 140-1ի եւ 260-1ի միջեւ հիմքից անջատ էջանիշ-ժապաւէններ (առաջինը կանաչ, երկրորդը՝ վարդագոյն):
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3ա-309ա [Յովսէփ Փլաբիոս, Հնութիւնք հրէից]
3ա [Տիտղ.] Գիրք Մատենի հնագոյն պատմութեանց, շարադրեալ եւ արարեալ ի Յովսեպոսէ Փլափիանոսէ եբրայեցւոց քահանայէ Երուսաղէմացւոյ, յամենիմաստ պատմչէ: Իսկ թարգմանութեամբ ի լոյս ածեալ յիտաղացւոց բարբառոյ ի հայ լեզու ի Կոստանդնուպօլսեցւոյ Տայի-Սիմոնեան Աթանաս վարդապետէ եւ եպիսկոպոսէ, ի փառս մեծին Աստուծոյ եւ ի պարծանս ազգի իւրոյ Արշակունւոյ: Ի խնդրոյ ազնուազարմ եւ բարեբարոյ քրիստոսասէր պարօն (տեղը բաց՝ յետագայում լրացնելու համար): Սկսեալ եղեւ թարգմանութիւն սոյն մատենիս յամի փրկչին 1760, յապրիլ ամսոյն 22, եւ աւարտեցաւ յամի փրկչին 1761, ի մայիսի 16: Ի հայրապետութեան տեառն Յակոբայ կաթողիկոսի Շամախեցւոյ: Յաւուրս պատրիարգութեան մեծի Պօլսոյ տեառն Յակոբայ աստուածաբան վարդապետի եւ արհիապատիւ եպիսկոպոսի:
– 4ա-5ա Բան առ բարեմիտ ընթերցօղսդ – Բազում են վկայք, բազում են գրիչք, բազում են, որք ապացուցաբար մեզ առաջարկեն, եւ ի գիրս իսկ իւրեանց արձանացուցանեն զհեղինակի այսմիկ մեծի գործոյս՝ զՅովսեպոսի Փլափիանոսի... եւ վայելելով ի բերկրութիւն անձին քո՝ յիշեսցես եւ զտառապեալ թարգմանս սորա զԿոստանդնուպօլսեցի զՏայի Սիմօնեան զԱթանաս վարդապետս եւ զթարմատար եպիսկոպոսս:
– 6աբ Հրահանգ իմաստասիրաց, ոտանաւորիւ ասացեալ – Սոփեստ բանից Սենեքայի, / Մատո՛ սիրով՝ զականջ սըրտի, / Լո՛ւր հանճարեղ նորին բանի, / Զի կատարեալ կեանք քո լիցի... Զի շնորհեաց զայս մեծ բարին, / Լինել ի մէջ հայոց ազգի, / Որով եւ իսկ հըրահանգի, / Եւ նմա փառս՝ վերառաքի:
ա. 8ա-21բ Պատմութիւն Յովսեպոսի Փլափիանոսի՝ առն մեծի գիտնականի եւհմտագունի Հնոյն Կտակարանաց եւ բանիբուն վիպասանի, մինչեւ ի կայսերութիւնն Ներոնի: Գիրք Առաջին, որ պարունակէ զժամանակս երեք հազար ութ հարիւր երեսուն եւ երեք ամաց: Յաղագս ստեղծման աշխարհի եւ Ադամայ եւ Եւայի եւ անհնազանդութեան նոցին, եւ յաղագս արտաքսման նոցա յադինական դրախտէն. գլուխ նախորդ – Ի սկզբանէ արար Աստուած զերկին եւ զերկիր: Սակայն երկիրն ոչ էր յայտ... եկաց զամս ՃՁԵ. (135), մեռաւ զարդարեալ ամենայն առաքինութեամբ: Վախճան առաջին գրքոյն (Ա-ԺԸ. գլուխք):
բ. 22ա-35ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի՝ առն մեծի գիտնականի եւ վիպասանի հնագունից ազգին եբրայեցւոց գիրք երկրորդ: Յաղագս բաժանման Յակոբու յԵսաւայ, եւ թէ զիա՞րդ Եսաւ ասացաւ Եդօմ, եւ յաղագս մեծութեանն Յակոբու: Գլուխ նախորդ – Եւ յետ մահուան նահապետին Իսահակայ՝ որդիք նորա բաժանեցին զբնակութիւնսն... եւ մատուցանել ի խաղաղութեան զընծայս եւ զպատարագս: Վախճան երկրորդ գրքոյն (Ա-ԺԴ. գլուխք):
Ծնթ. Միանման խորագրերը ամբողջութեամբ բերելն այսուհետեւ անիմաստ ենք համարում:
գ. 35բ-48ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք երրորդ: Թէ զիա՛րդ Մովսէս հանեալ զժողովուրդ իւր յԵգիպտոսէ՝ ածէ ի լեառն Սինայ: Գլուխ նախորդ – Հրէայքն թէպէտ ազատեցան ի ծառայութենէ անտի եգիպտացւոց... այլ խորհիցի իւրաքանչիւր ոք զայսմանէ որպէս եւ կամի: Վախճան երրորդ գրքոյն (Ա-ԺԸ. գլուխք):
դ. 48ա-61ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գլուխ (գիրք) չորրորդ: Թէ զիա՞րդ եբրայեցիք ապերջանկաբար պատերազմեցան ընդ քանանացիս. գլուխ նախորդ – Եւ եբրայեցիքն վշտացեալ էին ի դժնդակութենէ ճանապարհացն անապատի... յայնժամ զօրութիւնն օրինաց յայտնի լինէր: Բաւականասցի ցուցանելս այսու կերպիւ զվախճանն Մովսիսի: Վախճան չորրորդ գրքոյն (Ա-Զ. գլուխք):
ե. 61բ-76ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք հինգերորդ: Թէ զիա՞րդ Յեսու կործանէ զԵրիքով եւ պահէ միայն զՌախաբ, սպանանէ զԱքար, եւ թէ զիա՛րդ կախէ զփայտէ զԳայեայ թագաւորն: Գլուխ նախորդ (Ա-ԺԶ գլուխք) – Եւ յետ մահուանն Մովսիսի՝ Յեսու կատարեալ զամենայն ինչ ըստ օրինաց... բայց յայնժամ դարձաւ քահանայութիւնն վերստին առ որդիսն Եղիազարու: Վախճան հինգերորդ գրքոյն:
զ. 76բ-94ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք վեցերորդ. Թէ զիա՛րդ պատուհասակուծք եղեն փղշտացիքն, զի առին զտապանակն Տեառն: Գլուխ նախորդ – Եւ առեալ փղշտացւոց զտապանակն ի թշնամեաց (որպէս ասեմս), տարան զնա ի քաղաքն Ազովտոս... եւ յետ մահուան նորա զայլ երկուս, եւ կացեալ այսպէս՝ մեռաւ: Վախճան վեցերորդ գրքոյն (Ա-ԺԴ. գլուխք):
է. 94բ-112բ Յովսեփոոսի Փլափիանոսի... Գիրք եօթներրորդ: Թէ զիա՞րդ Դաւիթ օծաւ թագաւոր՝ նախ ի վերայ միոյ ցեղի, թողեալ զայլ իշխանութիւնսն որդոցն Սաւուղայ: Եւ յաղագս Յովաբայ պատերազմին, որ ընդ Աբեններայ եւ Յեբուսթէի: Եւ թէ զիա՞րդ Յովաբ սպան զԱբեննէր կեղծաւորութեամբ: Գլուխ նախորդ – Եւ ի դադարիլ պատերազմի եւ յաղթեալ Դաւիթ Ամաղեկացւոյ՝ դարձաւ եւ եկն ի Սիկելակ... ոչ ումէք յայտնի լինիլ կարէին, բայց բաւականապէս խօսեցաք զայսմանէ: Վախճան եօթներորդ գրքոյն (Ա-ԺԶ. գլուխք):
ը. 113ա-131բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք ութներորդ: Թէ զիա՞րդ Սողոմոն պատժէ զհակառակսն. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԵ) – ԶԴաւթի արքային զքաջութիւնն եւ զմեծամեծ արգասաւոր բարեաց զհեղինակութիւնն... եւ թագաւորեաց Ոքոզիա որդի նորա փոխանակ նորա: Վախճան ութներորդ գրքոյն:
թ. 132ա-43ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք իններորդ: Յաղագս աստուածպաշտութեանն Յովսափատայ, եւ յաղագս յաղթութեանն, որ ընդ Մովաբացւոց. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԵ.) – Եւ դարձաւ Յովսափատ արքայն Երուսաղէմի ի պատերազմէ անտի... այլ յայնժամ կոչին անդրափոխեալք եւ օտարականք: Զայսմանէ յայլուր խօսեսցուք առաւել պատշաճաբար:
ժ. 143բ-54բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք տասներորդ: Յաղագս պատերազմի Սենեքերիմայ ընդ Երուսաղէմի: Եւ յաղագս հայհոյութեանն Ռափսակայ. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԴ.) – Յամին չորեքտասաներրորդի արքայութեանն Եզեկիայ ի վերայ երկուց ազգացն... բայց եթէ ոք կամիցի հետեւիլ այլոց կարծեաց, այնպիսին դատապարտեսցի: Վախճան տասներորդ գրքոյն:
– 154բ [Ցանկ ԺԱ.-Ի. գլխոցն] Յովսեպոսի Փլափիանոսի... – Յաղագս դարձմանն հրէից ի յԵրուսաղէմ... Յաղագս տարաձայնութեանն ի մէջ հրէից եւ Փղատելփայ եւ յաղագս քահանայական պատմուճանին:
ժա. 155ա-67բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք մետասաներորդ: Յաղագս դառնալոյն հրէից յԵրուսաղէմ, հրամանաւն արքային Կիւրոսի, եւ յաղագս շինման տաճարին. Գլուխ նախորդ – Յամսն յառաջինս թագաւորութեանն Կիւրոսի՝ արքային Պարսից... նստաւ յաթոռ քահանայապետութեանն, եւ այնպիսաբար կային յԵրուսաղէմ: Վախճան մետասաներորդ գրքոյն (Ա-Գ., Ե-Ը. գլուխք):
ժբ. 167բ-82բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք երկոտասաներորդ: Պատմութիւնն այսմիկ երկոտասաներորդ գրքոյն մինչեւ ի վեցերորդ գլուխն ոչ է յԱստուածաշնչէն: Յաղագս որպիսութեանն հրէից՝ յետ մահուանն Աղէքսանդրի արքային. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԸ. գլուխք) – Աղէքսանդր Մակեդոնացին յետ ընկճելոյն զՊարսից թագաւորութիւնն... եւ կացեալ զամս երիս քահանայապետ, մեռաւ այնպիսաբար՝ որպէս եւ ցուցաք: Վախճան երկոտասաներորդ գրքոյն:
ժգ. 183ա-99ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք երեքտասաներորդ: Յաղագս պատերազմացն Յօնաթանու ընդ Բագիդայ, յետ մահուանն Յուդայի. գլուխ նախորդ (Ա-ԻԲ. գլուխք) – Ի վեր անդր ասացաք, թէ զիա՛րդ ազգն Հրէից, որ գրաւեալ էր ի ծառայութիւն Մակեդոնացւոց... եւ յանդորութեան պահեաց զհրէայսն: Այսպիսի եղեւ վախճանն թագուհոյն Աղէքսանդրուհւոյ: Վախճան երեքտասաներորդ գրքոյն:
ժդ. 199ա-217ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք չորեքտասաներորդ: Յաղագս թագաւորութեանն Երիստաբուղոսի, եւ թէ զիա՞րդ Հիւրկանոս զըրկեցաւ: Գլուխ նախորդ – Զմահուանէ թագուհւոյն Աղէքսանդրիայ խօսեցաք ի վեր անդր... եւ մեք գտաք զայս գոլ վախճան ազգին ասամոնեցոց: Վախճան չորեքտասաներորդ գրքոյն (Ա-ԺԸ., Ի-ԻԶ. գլուխք):
ժե. 217ա-31բ Յովսեպոսի Փլապիանոսի... Գիրք հնգետասաներորդ: Յաղագս ագահութեանն Հերովդէի եւ յաղագս մահուանն Անտիգոնոսի գլուխ նախորդ (Ա-ԺԴ.) – Ի վեր անդր ասացաք, թէ զիա՞րդ Սոսիոս եւ Հերովդէս առին զԵրուսաղէմ... արդ, այսպիսի շինուածով կատարեցաւ տաճարն: Վերջ հնգետասաներորդ գրքոյն:
ժզ. 231բ-43բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք վեշտասաներորդ: Թէ զորպիսի՛ օրէնս եցոյց Հերովդէս վասն աւազակաց, եւ թէ զիա՛րդ դարձան որդիք նորա. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԳ. գլուխք) – Եւ արքայն Հերովդէս բառնալ կամէր ի քաղաքացն... յորում էր հայրն մօր նոցա եւ այլ ազգականք նոցա եւ հաւ պապքն նոցա: Վախճան վեշտասաներորդ գրքոյն:
ժէ. 244ա-60ա Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք եօթնեւտասներորդ: Թէ զիա՞րդ չարապէս վարեցաւ Անտիպատրոս ընդ հօրն իւրում, եւ ընդ այլս. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԹ.) – Անտիպատրոս ոչ արար բարի, քանզի զչարիս յօդեաց վասն եղբարց... եւ առ ի տալ զստացուածս եւ զինչս Արքեղայոսի: Վախճան եօթնեւտասաներորդ գրքոյն:
ժը. 260բ-76բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք ութեւտասներորդ: Յաղագս աշխարհագրութեանն ասորւոց, արարեալ ի Կիւրինոսէ, ի ժամանակս ծննդեանն Յիսուսի Քրիստոսի. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԶ. գլուխք) – Սիւրինոս այր անուանի եւ համբաւաւոր, դատաստանին վճռոց հմուտ... եւ այսոքիկ եղեն եւ պատահեցան հրէիցն ի Բաբիլոն: Վախճան ութեւտասաներորդ գրքոյն:
ժթ. 276բ-89բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... գիրք իննեւտասներորդ: Յաղագս անողորմութեան եւ չարութեան Գայոսի կայսեր, եւ վասն ուխտի եղելոյ ի սպանանել զնա. գլուխ նախորդ (Ա-Թ. գլուխք) – Զկնճիռն անօրէնութեան մաղձին՝ դառնութեան, զգործն ապիրատութեան... որ յաղթեաց նոցա, չուեցին նոքա անտի, որպէս ի ստորեւ ցուցցուք: Վախճան իննեւտասներորդ գրքոյն:
ի. 290ա-99բ Յովսեպոսի Փլափիանոսի... Գիրք քսաներորդ: Յաղագս տարաձայնութեանն հրէից եւ Փիլատէլփի, եւ յաղագս քահանայապետական պատմուճանին. գլուխ նախորդ (Ա-ԺԸ.) – Եւ յետ մահուանն Ագրիպպայ, որպէս ի նախ[ը]նթաց մատենիս մերում ճառեցաք... առաջադրեցի նա եւ գրել առ ձեզ զմերոյս, այսինքն՝ զաղանդոցս հրէիցս ի չորս մատեանս, եւ եւս զԱստուծոյ, եւ զէութենէ նորին եւ զօրինաց, յորոց է մեզ ինչ շնորհեալ առնել եւ ինչ արգելեալ: Վերջ քսաներորդ գրքոյն:
– 301ա-6ա Ցանկ բոլոր գործոց Յովսեպոսի Փլափիանոսի – Գիրք առաջին. Յաղագս ստեղծման աշխարհի... Ցանկ անուանց ամենայն քահանայապետիցն Հրէաստանի... Վերջ ցանկի քսան մատենից Յովսեպոսի Եբրայեցւոյն:
– 306ա-9ա Այբուբենական ցանկ երեւելի անուանց բոլոր գործոց Յովսեպոսի Եբրայեցւոյն – Աբեններ դաւաճանաբար մեռանի... Քուսի լրտես Դաւթի: Վերջ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԵԱՆ
Տե՛ս տիտղ.՝ 3ա:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պատմութիւն Յով[սե]փոսի Եբրայեց[ւոյ] 1», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Համար 1. Պատմութիւն Յովսէփոսի Փլափիանոսի Եբրաեցւոյ քահանայի, բովանդակեալ ի քսան դպրութիւն, թարգմանեալ ի Տայի Սիմէօնեան Աթանաս վարդապետէ յիտալականէ ի հայ, ի թուին փրկչական 1760, գրեալ ի թղթի, ծաղկազարդ եւ ոսկեզօծ գլխատառիւք, քառակազմ, քառածալ եւ թերեւս գրչութեամբ աշխատասէր թարգմանչին, ընտիր նօտրգրութեամբ աւարտեալ: Ունի ի սկիզբն բան առ ընթերցողս ի թարգմանչէն եւ ոտանաւոր մի վասն հրահանգաց իմաստասիրաց ասացեալ, անյիշատակարն», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «610, 2720»:
2721
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ (ՍԱՄԱԹԻԱ) |
ՌՄՀԸ. – 1829 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Պօլսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 99 (գրչի էջակալում՝ 1-198, որ է՝ 1ա-99բ). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 6աբ, 96բ-9բ: ՊՐԱԿ՝ 10x10 (7՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «LT», 3 գլխարկ, զարդագծեր: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5x20,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 43ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին 2ական ոսկեգոյն զարդաշրջանակ, որոնց անկիւններում բուսական զարդեր, Ա. փեղկի կենտրոնում փոքրիկ ձուաձեւ բոլորակի մէջ խաչելութեան պատկեր, Բ. փեղկի նոյնպիսի բոլորակի մէջ՝ Մարիամ Աստուածածին, մանուկ Յիսուսը գրկին. միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ սեւ թանաքով ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, մասն կազմաստառի, Աա եւ Բբ՝ ծաղկաթուղթ, Աբ եւ Բա՝ սպիտակ, չգրուած:

Նմուշ 43ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, քերծուած. ունի հիմքից անջատուած կապոյտ էջանիշ ժապաւէն, լուսանցակողերը սեւացած. Պհպ. Ա. եւ Բ.՝ դեղնաւուն հետքերով, թ. 2՝ մատնահետքերով:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Յովհաննու Դրասխանակերտցւոյ Պատմութիւն Հայոց.
Տե՛ս ձեռ. 1893, 2ա-127բ:1/չիք: 2/3ա: 3/4ա-5բ, 7ա-96ա:
Ծնթ. Հմմտ. Գ. Տէր-Վարդանեան, Յովհաննէս Դրասխանակերտցու Հայոց պատմութիւնը.- Մատենագիրք Հայոց, ԺԱ. հատոր, Ժ. դար. Պատմագրութիւն, Անթիլիաս-Լիբանան, 2010, էջ 338, Հմր 47:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
3ա Ընդօրինակեալ վերստին ի Գրիգորէ Պօլսեցւոյ եւ ապա բաղդատեալ ընդ ընտիր գաղափարս, յամի 1829, օգոստոս 25, ի Սամաթիա:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին սոսնձած թերթիկին՝ «Հմր 2, Պատմութիւն Յովհաննէս կաթողիկոսի, երկծալ, նոտրգիր, գրեալ ի թղթի, ընդօրինակող սորա մահտեսի Գրիգոր Պօլսեցի յամի 1829, օգոստոս 25, ի Սամաթիա: Ի ձեռագրաց տեառն Գէորգայ Դ.-ի՝ հանեալ ի գզրոցէն Ծաղկած այվանի», 1ա՝ «623, 2721», 3ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպոս]»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 3ա սեւ թանաքով բոլորակ՝ «Գրիգոր, 1827»:
2722
|
ԱԿՆ՞ |
ՌՄԽԶ. – 1797 |
ՍՏԱՑՈՂ՝ Պետրոս Կամրկապցի:
ԹԵՐԹ՝ 56. չգրուած՝ 1բ-3բ, 53աբ, 6ա: ՊՐԱԿ՝ 1-3. խառն (Ա 35, Բ 12, Գ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ ոճաւոր թագապսակ բոլորակ, մէջը մարդադէմ կիսալուսին կամ թագով պսակուած «GAF», կամ եռամահիկ, կամ ձուածիրի մէջ «Л, С», կամ թագպսակ ոճաւոր երկրաչափական պատկեր, որի մէջ քառաթեւ երեք աստղ՝ մէկը միւսներից մեծ, կամ ոճաւոր V: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31x21.5-22: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26-7x14-5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 42-50: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն դրոշմաազարդ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղնաւուն:

Նմուշ 5ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, քերծուած, Բ. փեղկի վերին եւ ստորին եզրերի կաշին թափուած, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, 18ա եւ 23բ, 28բ, 49ա՝ թանաքաբծեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 4ա-35բ Աբրահամայ Կրետացւոյ Պատմութիւն անցից իւրոց եւ Նատր Շահին Պարսից.
Տե՛ս ձեռ. 1674, 6ա-63բ: ա/4ա: բ/4աբ: գ/4բ-5ա: դ/5ա: ե/5բ: զ/5բ-6բ: է/6բ-7ա: ը/7ա: թ/7բ: ժ/7բ: ժա/7բ-8բ: ժբ/8բ-9ա: ժգ/9աբ: ժդ/9բ-10ա: ժե/10աբ: ժզ/10բ-1ա: ժէ/11ա-2ա: ժը/12աբ: ժթ/12բ: ի/13ա: իա/13բ: իբ/13բ-4ա: իգ/14ա-5ա: իդ/15աբ: իե/15բ-6բ: իզ/16բ-7բ: իէ/17բ-8ա: իը/18ա-9ա: իթ/19աբ: լ/19բ-20բ: լա/20բ-1ա: լբ/21աբ: լգ/21բ-3ա: լդ/23աբ: լե/23բ-4ա: լզ/24աբ: լէ/24բ-5ա: լը/25աբ: լթ/26աբ: խ/26բ-7ա: խա/27աբ: խբ/27բ-8բ: խգ/28բ-9ա: խդ/29աբ: խե/29բ: խզ/29բ-30բ: խէ/30բ-1ա: խը/31ա-2ա: խթ/32աբ: ծ/32բ-3բ: ծա/33բ-4բ: ծբ/34բ-5ա: ծգ/35աբ:
Տե՛ս Աբրահամ Կրետացի, Պատմութիւն, Երեւան, 1973, ձեռ. b:
Բ. 36ա-52բ [Թամբուրչի Քիւչուկ Արութին, Պատմութիւն Թահմազ Ղուլիի] (հայատառ թուրքերէն):
ա. 36աբ Պերինճի պաշ. թէվայրիխի Թահմազ գուլու – Պին եիւզ գըրք սէքիս թարիգտէ (թարիքինտէ)... եշթէ գում տերեասը իչին պու գատարճա վե ֆ(ք)այեթ օլայ:
բ. 36բ-7ա Եքինճի պաշ. պէյան օլունուր – Սողրա գիրմանտան գալգտըք... մուսուգուէտվարըն իչինտէ զիքր եթմիշէզ պոյլէճէ մալումունուզ օլայ:
գ. 37ա-8բ Ուչունճու պաշ. պէյայն օլունուր – Պուրաճըքտա իփտիտա սիզէ Թահմազ... պու քալէի կիրէմեմ տէյի հապէր եօլլարը եչէրիկէ Թահմազ գուլ Հուսէին խանայ:
դ. 38բ-9ա Տորրտունճէ պաշ. պէյան օլունուր – Յօնարտա հէփ պիր երէ... օնտան սողրա կէնտի ազգէրինի կեքդի հինտէ սօղրու եիւզ թութու:
ե. 39ա-41բ Օճի պաշ. պէյայն օլունուր. ԹահմազԳուլունուն հինտէ վարմասը նաքլ օլունուր – Եշտէ նիճէ քի թարիփ... հեչ պիրինին պուռնու գանամատը էօյլէ սէլամէթ պուլտու շէհեր կինէ իանլըշընը կէնտիսինէ վերտի:
զ. 41բ-3ա Ալդընճի պաշ. պէյան օլունրուր – Պատէ հու օնտան սողրա... Մէհէմմէտ շահը ալդաթտը կէօյիւնիւ եթտի կէթերթտի:
է. 43ա-4բ Ետինճի պաշ. պէյան օլունուր – Թահմազ գուլուտա օթաք գուռտուրտու... մէհէմմէտ շահ ճեհանապաթա (=ճեհանալարա) կիթտի:
ը. 45աբ Մէքեզինճե պաշ. պէյն օլուրուն – Թահմազ Գուլու տաս սինտէ... թութտու իրանա կելմէք, իտի մուրատը Թահմազ Գուլ ունուն:
թ. 46ա-7ա Տօքուզունճի պաշ. պէյան օլուր – Պուրաճըքտա Թահմազ Գուլունուն... պէն կեթտիմ իսէ տէօրթ տիվարընը կեօրտիւմ, վէ իւսթիւ աչըք:
ժ. 47ա-8բ Օնունճու պաշ. պէյան օլուլուր – Թահմազ գուլունուն շահ օլմասը... պեր էվլատընը պուլտուլար Թահմազ ալտը որալըքտա ուք մեշիտի շահզատէի:
ժա. 48բ-9ա Օն պիրինճի պաշ. պէյան օլունուր – Վէ՞ հէփիսի զիաթ եթտիլէր... պօզկունտա քի պիզէ թարիփ եթտիլէր:
ժբ. 49բ-50բ Օն եքենճի պաշ. պէյան օլուրուր – Պու արալըքտա Թահմազ Գուլու... կէնտիլէրինէ շահ եթտիլէր Թահմազ Գուլու, իստէյ մէյիզ տէյէնի գըլըճուն կէչիրտի:
ժգ. 50բ-1բ Օն իւչիւնճիւ պաշ. պէյան օլուր – Պիր սիքքէ քազտըրտը կէնտինէ... շահ օլմասը էչեն պու քարար քէ պիզէպօյլէ նաքլեթտի, քէ ղիլտէ եազտըք:
ժդ. 51բ-2բ Օն տորթունճիւ պաշ. պէյան օլուր – Կէլէլիմ կէնէ սիզէ Թահմազ գուլու... սաֆրան հանը տէմ (դէամ) էտէն մաքսաթ շու:
Տե՛ս Քիւչուք Արութին, Պատմութիւն Թահմազ Ղուլու.- [Մատենադարանի] Գիտական նիւթերի ժողովածու, Հմր 1, Երեւան, 1941, էջ 100-28: Հեղինակի եւ իր գործերի մասին մանրամասներ տե՛ս Тамбурист Арутин, Рукаводство по восточной музыке, Перевод с турецкого,предисловие и комментарии Н. К. Тагмизяна, Ереван, 1968, էջ 9. Հմմտ. Ստեփանեան Յ., Ցուցակ հայերէն ձեռագրերի հայատառ թուր-քերէն նիւթերի եւ հայատառ թուրքերէն ձեռագրերի, Երեւան, 2008, էջ 54:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1ա Պատմութունըս զայս զօր տէսանի, / նախնեաց մերոց աւանդ պահի, / Ակնայ գուղէն Կամրկապցի, / հայոց ազգէն պէտ պանծալի, / մահտեսի Պետրոս իշխանի, / որդոյ մահտեսի Ակոբի, / աշխատութեամբ ի լուս ածի, / ընդէրցողաց հայր մեր խընդրի, / թվին հայոց Ռ. Բ. հարիւր ԽԶ.ին (1797). եւ ի ամսեն ապրլելեն կարարցա:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1. Պատմութիւն (ինքնաձեռագի՞ր, ջնջած) Աբրահամ կաթողիկոսի, երկծալ, նօտրագիր, գրեալ ի թուին հայոց ՌՄԽԶ. (1797)», Ա. կազմաստառին՝ «2722», 1ա՝ «636, 2722», «ՌՄԽԵ. 1796, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 53ա՝ «99-50», 56բ՝ «սարմ, տբ, ստ, Գէորգ»:
2723
|
ՄԻՋԱԳԻՒՂ |
ՌՄՀ. –1821 |
ԳՐԻՉ՝ Սերովբէ Պետրոսեան Ակնեցի:
ԹԵՐԹ՝ 79 (գրչի էջակալում՝ 2-138, որ է՝ 6բ-74բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 4բ, 5բ, 75ա-9բ: ՊՐԱԿ՝ 5+Ա-Էx12+4+5+Ա-Էx10+4: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ ոճաւոր զինանշան, մէջը՝ բերդի վրայ թեւատարած թագակիր արծիւ, ներքեւում՝ «NIGOLO POLLERI», «ALMASSO», նաեւ՝ թեւատարած արծիւ, տակը՝ «CFA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,8x21 29x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (20.5x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 6ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի (Ա. եւ Բ. փեղկերին բրոնզէ բուսական զարդաշրջանակներ), միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ կապոյտ հէնքի վրայ դեղին նախշերով ծաղկաթուղթ, կապոյտ էջանիշ ժապաւէնով. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ կանաչ թուղթ, լուսագծերով:

Նմուշ 6ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, թ. 75-9ի, Պհպ. Բ-ի եւ Բ. փեղկի ստորին մասը խոնաւութեան հետքերով, 33ա՝ թանաքաբծերով:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
5ա-74բ Գիրք վեցօրէից՝ Մատթէոսի Հայոց վարդապետի հաւաքեցեալ եւ շարադրեցեալ ի բանից սրբոց հարանց, առ դրան սուրբ առաքելոյն Ստաթէի, յամի կենարարին մերոյ 1375 եւ հայոց ՊՀԲ. (1423): Վերստին օրինակեցաւ հաւատարիմ գրչաւ ի հին գաղափարէ՝ օրինակելոյ ի թուին մեր ՌՃԿԹ. (1720), ի նուսատ Սերովբէ նօտարէ Պետրոսեան Ակնեցւոյ. 1821, ՌՄՀ. (1821), ի մարտի 15, ի Միջագիւղ:
Տե՛ս ձեռ. 774, 282ա-377բ: Ցանկ/չիք: Նխ./6ա-7ա: ա/7ա-23բ: բ/24ա-9բ: գ/29բ-43ա: դ/43ա-54բ: ե/54բ-60բ: զ/60բ-3բ: է/63բ-74բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղ.՝ 5ա
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 4ա (1869 թ., նոտրգիր) Ի մատենից Սարգիս Աղապապօվ Վարդապետեանցի,1869 ամի փրկչական, յԱղէքսանդրապօլ:
2. 5ա (1885 թ., շղագիր) Հմր 12. Նուէր Սուրբ Էջմիածնայ Մատենադարանին: Բժիշկ ԳաբրիէլՅոհաննիսեան, 1885 թ. 12 մայիսի, Ալէքսանդրապօլ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «676, Գիրք վեցօրէից», Պհպ. Աա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1 Վեցօրէից գիրք, քառածալ, շաղագիր օրինակ, գրեալ ի թղթի ի Սերովբէ նօտարէ Պետրոսեան Ակնեցւոյ, յամի 1821 ի Միջագիւղ», 1821, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Պհպ. Աա-ին՝ «676, 2723»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա սեւ թանաքով ոճաւոր քառակուսի՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ՊՕՂՈՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ / ՌՄՀ. (1821)»:
2724
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ՌՄՀԳ. – 1824 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մեսրոպ արքեպիս. Ադրիանապոլսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 44-1 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 3բ-4ա, 5բ-6ա, 7բ-8բ, 24բ-7ա, 28բ-44բ: ՊՐԱԿ՝ 1-3x2+1-4, խառն (Ա 6, Բ 10, Գ 7, Դ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ թագապսակ ոճաւոր զինանշան, ցածում՝ GM», «ALMASSO», ոճաւոր զինանշան՝ մէջն աշտարակի վրայ թեւատարած թագապսակ արծիւ, ցածում՝ «GIOR MAGNANI», «AFG» առիւծ, «NR», շրջան, մէջը թագի վրայ թեւատարած թագակիր արծիւ, ներքում դափնու կամ արմաւենու 2 ճիւղ, նաեւ՝ 3 բարձրադիր գլխարկ, այլ թուղթ (թ. 2-7)՝ լուսադրոշմով՝ «ВР» [1]//1: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 25,5x17,5 (թ. 2-3), 25,8x19,4 (թ. 4-5), 25x20,5 (թ. 6-7), 33,5x20,5 (թ. 8-44): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (թ. 2՝ 23x17, թ, 3՝ 19x16, թ. 4՝ 24x17, թ. 5՝ 25x18, թ. 6՝ 17.5x20, թ. 7՝ 18x20.5, 10ա-2ա՝ 25.5x17.5, թ. 13-24՝ 24x14.6): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 13ա): ՏՈՂ՝ 32-39: ԿԱԶՄ՝ կարմիր-կապոյտ-գորշ ծաղկաթուղթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղնաւուն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թ. 1 (սկ.)՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «NR»:

Նմուշ 13ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, 23ա՝ թանաքաբիծ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 9ա-24ա Տախտակ արեգական, հաշուեալ ի վերայ միջօրէին Կոստանդինուպօլսոյ, ըստ ընթացից հնոյ տօմարին հռոմայեցւոց: Ի հայրապետութեան տեառն տեառն Եփրեմի սրբազնասուրբ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց: Յամի Տեառն 1824, օգոստոսի 1, ի Կոստանդինուպօլիս
– 9բ [Ոտանաւոր] – Ծանի՛ր եւ զայս, ո՛վ իմաստուն եւ խոհական... թէ զարարիչն արարածովք մարդիկք ծանեան: Յիսուս Որդի:
1. 10ա-12ա [Աղիւսակք]
ա. 10ա Աղիւսակ Ա. – Ամք յուլեան նախ քան զՔրիստոս: Միջին երկայնութիւն*:
* Որպէս սկզբնատող բերել ենք աղիւսակի սիւնեակների մակագրութիւնները, այս եւ յաջորդ աղիւսակները լրացուած են համապատասխան թուային արժէքներով:
բ. 10ա Աղիւսակ Բ. – Ամք Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի: Միջին երկայնութիւն:
գ. 3. 10ա Աղիւսակ Գ. – Պարզ ամք: Միջին երկայնութիւն:
դ. 4. 10ա Աղիւսակ Դ. – Ամիսք հռոմայեցւոց: Միջին երկայնութիւն:
ե. 5. 10ա Աղիւսակ Ե. – Նահանջ օր, հասարակ օր: Միջին երկայնութիւն:
զ. 6.Աղիւսակ Զ. Աղիւսակ ընթացից արեգական միջին երկայնութեան իւրաքանչիւր ժամուց եւ րոպէից եւ մանրամասնոյն որք զկնի, բայց հակ գումարմամբ:
է. 7. 10բ-11ա Աղիւսակ Է. Աղիւսակ հաւասարութեան պարունակի արեգական, որ ի գործ դնի միջին երկայնութեամբ + կամ – ըստ նշանացն: Մնացորդ Աղիւսակ հաւասարութեան պարունակի արեգական, որ ի գործ ածի որպէս զնախ[ը]նթացն – Աստիճան, 0. խոյն, 1. Ցուլ, 2. Երկաւոր, 3. Խցգետին, 4. Առիւծ, 5. Կոյս, Աստիճան, Աստիճան, 6. Կշիռ, 7. Կարիճ, 8. Աղեղնաւոր, 9. Այծեղջիւր, 10. Ջրհոս, 11. Ձուկն, Աստիճան:
ը. 8. 11բ Ը. Աղիւսակ միջորէական, հաշուեալ ի վերայ 41O լայնութեան Կոստանդնուպօլսոյ, ըստ 23O,28՛ բոլոր հակման արեգական:
թ. 9. 12ա Աղիւսակ Թ. Աշխարհագրական երկայնութեանց եւ լայնութեանց ոմանց երեւելի քաղաքաց, ըստ արդի հեղինակաց:
– 12բ-3բ Առ բարեմիտ ընթերցօղս – Արդարեւ, ի վաղուց ժամանակաց ի սիրտս մեր անկեալ կայր ձեռն արկանել ի սոյն գործ... եւ մեք ի խնամս ձեր ապաստանեալ՝ խոնարհ ծառայ ձեր իբր բժիշկ Յակովբ Թովմայեան Կոստանդինուպօլսեցւոյ:
2. 14ա-24ա Յաղագս բացատրութեան եւ գործածութեան աղիւսակացս – Հանդիսացաք աստանօր ի բացատրութիւն... որպէս ունիս տեսանել ահաւասիկ յառաջիկայդ:
ա. 14աբ Յօդուած Ա. Յաղագս զինչութեան եւ բացատրութեան աղիւսակաց – Նախ իմա՛, զի յառաջնումն երեսի անդ... հուսկ ապա ութներորդ աղիւսակն է միջօրէական ժամուն Կոստանդինուպօլսոյս:
բ. 14բ-8ա Յօդուած Բ. Յաղագս հարկաւոր գիտելեաց – Աստէն ունիմք զհարկաւոր գիտելիս... խնդրել զհաւասարութիւն համեմատական ի միջօրէական ժամու յաղիւսակէ եւ յայլմէ:
գ. 18ա-21բ Յօդուած Գ. Յաղագս գործածութեան աղիւսակաց – Գործածութիւն աղիւսակաց ոչ այլ ինչ է... զայս եւս իմա՛, թէ՛ բարձրութիւնն եւ թէ՛ ցածութիւնն մի աստիճան տեւէ եւ ո՛չ աւելի, իբր 24:
դ. 22ա-4ա Յօդուած Դ. Յաղագս գտանելոյ զտեղի արեգական, յայլ եւ այլ գաւառի կամ քաղաքի – Գիտելի է աստանօր, զի յորում քաղաքի... յորս գրեալ եմք յաղիւսեկիս որպէս ուսար: Այսքան առ այս շատ համարեալ, բաւեսցի:
Բ.1. 27բ Աղիւսակ գտանելոյ զմիջին ժամանակ ծննդեան եւ լրման լուսնի ի միջօրէի Կոստանդնուպօլսոյս – [սիւնակք] Բաղադրեալ ամք: Շրջան լուսնի: Պարզ ամք: Շրջան լուսնի: Թիւք թաւալմանց: Միջին թաւալումն: Ամիսք: Շրջան լուսնի:
2. 28ա Համառօտ խրատ գործածութեան աղիւսակիս – Գումարեա՛ զշրջանս տարւոյն եւ ամսոյն... այսպէս արասցես եւ զայլսն:
Գ.1. 2ա, 3ա Աղիւսակ ամսամտից: Խրատ գործածութեան աղիսակիս – Թէպէտ բազումք ի հեղինակաց աւանդեալ են կանոնս... պարտիս ի գործ դնել զբնական թիւս եւ ո՛չ զգրաշարս, որպէս ունիս տեսանել ի խրատիս:
2.ա. 5ա, 4բ [Խրատ գործածութեան աղիւսակի] – Աստուածապատիւ Հօրդ իմոյ, աստուածաշօշափ օծեալ սուրբ աջոյ համբոյր: Շնորհագիր մատանցդ գրութիւն, որ ի 3 նոյ. 1824... որ ի դեկ. 1824:
բ. 6բ-7ա Աստիճան (= Աղիւսակ աստիճանաց հայերէն գրոց):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս բովանդակութիւն՝ 5ա, 4բ:
Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 9ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
9բ (1872 թ., շղագիր) Ի գրոց հոգեւոր ծնողին իմոյ հանգուցեալ Սարգիս պատրիարքի Կ. ՊօլսոյԱնդրիանապօլսեցւոյ, գոլով սոյն իսկական ձեռագիր հեղինակութիւն Յակօբ բժշկի Թովմայեան, որ ընծայեալ էր երբեմն առ Մեսրոպ արքեպիսկոպոսն Անդրիանուպօլսոյ՝ հոգեւոր պապուն իմոյ, նուիրեցի ի յիշատակ հոգւոց նոցին մատենադարանի ՍրբոյԷջմիածնի՝ ի գնալն իմ յառաջնորդութիւն հայոցն Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի, հրամանաւ Տ. Տ. Գէորգայ Դ. կաթողիկոսի ամենայն Հայոց: Խնդրեմ յիշել զմեզ յաղօթս ձեր՝ որք հանդիպիք: Գրիգորիս եպս. Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի, 1 ապրիլ, 1872, ի Սուրբ Էջմիածին:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1. Տախտակ արեգական», կազմի Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Զիճ Յակոբայ Թովմայեան, 87», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին «Հմր 116, 1. Տախտակ արեգական, հաշուեալ ի վերայ միջօրէի Կ. Պօլսոյ, ըստ ընթացից նոր տումարին Հռոմայեցւոց, կիսածալ, շաղագիր, գրեալ ի թղթի, յանյայտ գրչէ, ի Կ. Պօլիս, ի հայրապետութեան Տեառն Տեառն Եփրեմ կաթուղիկոսի: Ի սկիզբն ունի Խրատ վասն գործադրութեան աղիւսակի ամսումտից: Չունի զյիշատակարան», 1ա՝ «685, 2724», «1824, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2725
|
ԷՋՄԻԱԾԻՆ |
ՌՄՀԳ. – 1824 |
ԳՐԻՉ, ՍՏԱՑՈՂ՝ Դիոնէսիոս Երեւանցի:
ԹԵՐԹ՝ 200 (գրչի էջակալում՝ 1-392, որր է՝ 3ա-198ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 199ա-200ա: ՊՐԱԿ՝ 1-20x10 (ԺԳ, ԺԴ 8, Ի 11, Դ, ԺԹ 12): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով. «GJF, LONDON», «GMI», 3 բարձրադիր գլխորկ լուսադրոշմներով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30.5x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (26x16-7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ սեւ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա՝ թուղթ. լուսադրոշմով՝ «GJF, LONDON», սկզբից:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Կամարի ներքոյ Էջմիածնի տաճար, կամարի աջ եւ ձախ կողմերում 1ական հրեշտակ՝ 178բ: Խորան՝ 2ա: Կիսախորան՝ 3ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն, կանաչ, դեղին, նարնջի, կապոյտ, շագանակագոյն, մոխրագոյն, ոսկի, բրոնզ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, վրան՝ մոմի հետքեր, աստառը՝ պոկուած, լուսանցակողերը սեւացած. գրեթէ բոլոր թեթերին խոնաւութեան հետքեր, թանաքի թթուայնութեան հետեւանով թ. 18-198-ի գրադաշտը գունափոխուած, զանազան բծեր, թ. 188՝ հիմքին մօտ ընդերկայնակի գրեթէ 21 սմ պատռուած, թերթ՝ 199՝ վերին աջ եզրը պոկուած, թ. 199, 200, Պհպ. Ա.՝ ծալուածքի հետքերով:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 2ա-178ա Քարոզ տարեկան
2ա Քարոզ տարեկան: Օգնեա՛ Հոգիդ Սուրբ Աստուած: Արարեալ Պետրոսի վարդապետի Նախիջեւանցւոյ Աղամալեան՝ ի փառս եւ ի պատիւ տնօրէնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ի յօգուտ մանկանց եկեղեցւոյ: Ի հայրապետութեան Տեառն Սիմէօնի սրբազան կաթուղիկոսին, ի թուին հայոց ՌՄԻ., յամի Տեառն 1771ին: Եւ այժմ աշխատասիրեալ՝ մեծաւ զգուշութեամբ գաղափարեցաւ ի ձեռնասուն աշակերտէ Եփրեմ արքեպիսկոպոսի՝ ի Դիոնէսիոս նուաստ վարդապետէս Երեւանցւոյ, ի վայելս իմ եւ ի յիշատակ բանասիրաց առ յապայն: Ի հայրապետութեան Տեառն Եփրեմայ սրբազնագոյն կաթողիկոսի ամենայն Հայոց, յամի Տեառն 1824, ի մայրագահն Սուրբ Էջմիածին:
Տե՛ս ձեռ. 174, 38ա-195ա: ա/3ա-5բ: բ/11ա-2ա: գ/12ա-4բ: դ/15աբ: ե/15բ-25ա: զ/25բ-33բ: է/33բ-45ա: ը/45ա-7բ: թ/47բ-50բ: ժ/50բ-6ա: ժա/56ա-64բ: ժբ/65ա-9բ: ժգ/69բ-70բ: ժդ/70բ-2ա: ժե/72ա-8ա: ժզ/78ա-90բ: ժէ/90բ-102բ: ժը/103ա-4ա: ժթ/104ա-14ա: ի/114ա-7բ: իա/117բ-26ա: իբ/126ա-8ա: իգ/128ա-32ա: իդ/132ա-4ա: իե/134ա-6ա: իզ/136ա-8ա: իէ/138ա-42ա: իը/142ա-51բ: իթ/151բ-3ա: լ/153ա-8ա: լա/158ա-9բ: լբ/160ա-1բ: լգ/161բ-2բ: լդ/162բ-3բ: լե/163բ-5բ: լզ/165բ-8ա: լէ/168ա-70բ: լը/170բ-6ա: լթ/176բ-8ա:
Ունի նաեւ՝
ա. 5բ-8բ Յաղագս քրիստոնէական հաւատոյ – Կենդանութեան աղբիւրն Յիսուս վճռէ խաւսելով առ Հայր... զյառնելն ի կեանս եւ ի դժոխս:
բ. 8բ-11ա Յաղագս յուսոյ եւ հարկաւորութեան նորին – (Նխ.) Յուսացաք յանուն քո... Յոյսն բաժանի ի բնական եւ ի գերբնական... անհուն ողորմութեամբն Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
Բ. 178ա-95բ Հատոր երկրորդ [Քարոզք Պետրոսի վարդապետի Աղամալեան]
Տե՛ս ձեռ. 174, 198ա-218բ:ա/179աբ: բ/179բ-81ա: գ/181ա-3ա: դ/183ա-4ա: ե/184բ-5բ: զ/185բ-7ա: է/187ա-9բ: ը/189բ-91ա: թ/191ա-2բ: ժ/193ա-4ա: ժա/194ա-5բ:
– 196ա-8ա Ցանկ Քարոզգրքոյս – Ա. Քարոզ: Յաղագս խոնարհութեան... ԽԹ. քարոզ:Ի վերայ Խաչվերացին... Կատարեցաւ առաջին եւ երկրորդ հատոր գործոյս ի փառս Հոգւոյն Սրբոյ, ի խնդրոյ Սրբոյ Աթոռոյս նորընծայից ոմանց բանասիրաց (հմմտ. ձեռ. 174, 195բ-7բ):
Ծնթ. ԽԱ. քարոզին յաջորդող քարոզը թիւրիմացաբար համարկալուած Ծ.:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս Տիտղ.՝ 2ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 178բ (1857 թ., բոլորգիր) Է: Ես՝ դպիր Յակոբս, յետին բանասէր եւ կրտսեր վարժապետաց Արցախեցի, ընթերցի զԳիրքս Քարոզութեան միանգամ աւարտելով եւ սեռն սիրով եւ մաքուր մաղթանօք խնդրեցի ի ճշմարիտ քարոզչէն Յիսուսէ տալ արքայութիւն եւ պսակ փառաց իմ բարեպաշտօն եւ աստուածասէր իշխանին՝ աղայ մահտեսի Թաթէոսի եւ իւր կողակցեացն եւ իւր մատաղերամ նորաբողբոջ որդւոցն եւ համայն ընտանեացն, եւ աղերսեմ՝, ո՛ հոգեսէր հանդիպօղք, յիշել զսոսա ի բարի աղօթս ձեր միով Հայր մերիւ: Յամի Տեառն 1857, ապրիլ 8, ի գիւղն Աշտարակ, որք հռչակեալ կոչին Շահազիզեանց:
2. 200բ (1879 թ., շղագիր մատիտով) Մկրտիչ շալաիչս հազար ութ հաուրեթանասունին ամի փետէրվար երեք փեսակվեցի, նոյն թվի յուլիսի իննի երէխեն չայավ (այսպէս):
3. 198բ (1887 թ., շղագիր) Յիշեցէ՛ք ընթերցո՛ղք, զՄեսրովբ եպիսկոպոս Սմբատեանց նախիջեւանցի, միաբան Սրբոյ Էջմիածնի՝ զժողովողս ազգային հնութեանց եւ յիշատակարանաց, եւս եւ բանահիւսագրութեանց Արարատեան նահանգի, որ հրամանաւ եւ տնօրէնութեամբ Տ. Մակար վեհափառ կաթողիկոսի ամենայն Հայոց պաշտաւնական գործով պատահելով յԱշտարակ գիւղ Արագածոտն գաւառի, ի տան արժանապատիւ Սարգիս աւագ քահանայի Բջնունւոյ, տեսի եւ ընթերցայ զպատուական Քարոզգիրքս Նախիջեւանցի Աղամալեան մեծանուն Պետրոս վարդապետի, ի 15 յունիսի 1887 ամի, յԱշտարակ:
4. 198բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Յիշեալ լիջիր նզովիւք, ո՛վ մուկ զազիր, զգեցեալ հանդերձ եպիսկոպոսի, ապականիչ ձեռագրաց:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «700», «2», Աա՝ «700, 2725», 1ա՝ «Հմր 2», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Կազմի Բ. փեղկի աստառին «Պարչչ քան Կարապետ չամ»:
2726
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ՌՄՁԳ. – 1834 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր սրկ. Դնդանճեան
ԹԵՐԹ՝ 212. չգրուած՝ 1աբ, 2բ-3ա, 4աբ, 166ա-7բ, 209բ, 212աբ: ՊՐԱԿ՝ 4+1-21x10 (21՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,6x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23.5x15.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ մուգ եւ բաց շագանակագոյն շերտերով, ոսկեգոյն զարդագօտիով կաշի, փեղկերին՝ ոսկեգոյն զարդաշրջանակներ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ ոսկեգոյն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «NR» եւ առիւծ. մասն կազմաստառի:

Նմուշ 5ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ բուսական (3բ): Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, Ա. փեղկի ստորին, Բ. փեղկի վերին մասերը մէջքից անջատ, թ. 142-3, 171-3՝ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, թ. 102ա, 184ա, 199ա՝ թանաքի հետքեր, թ. 194-212՝ լայնքի գրեթէ կէսից ընդլայնակի պատռուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա, 2ա-211բ Քարոզգիրք, հաւաքեալ աստի եւ անտի, աշխատասիրութեամբ Գէորգ եպիսկոպոսի Զմիւռնացւոյ՝ դիտին Եւդոկիոյ, ի դիւրութիւն նորակիրթ քարոզչացն ուխտին Սրբոյն Աննայի: Ի հայրապետութեան տէր Եփրեմի սրբազան կաթուղիկոսի ամենայն Հայոց. յԵւդոկիա, 1826: Իսկ այժմ ընդօրինակեալ ի նոյն իսկ բնագրէ ի մահտեսի Գրիգորէ Դնդանճեան Պօլսեցւոյ՝ սարկաւագէ տեառն Ստեփաննոսի առաքելաշնորհ արհեպիսկոպոսի եւ հրեշտակակրօն պատրիարգի մեծի մայրաքաղաքիս: Ի պատրիարգութեան նորին, յամի Տեառն 1834, եւ ի սեպտեմբեր 28, ի Կոստանդնուպօլիս:
Տե՛ս ձեռ. 5316, 5ա-154բ, 169ա-71բ: Յառաջաբանութիւն/3բ: ա/175բ-6բ: բ/177աբ: գ/180ա-1ա: դ/183բ-5ա: ե/185ա-6բ: զ/190ա-1բ: է/174բ-5բ: ը/168ա-9բ: թ/83բ-5բ: ժ/178բ-80ա: ժա/77ա-8ա: ժբ/չիք: ժգ/5ա-8ա: ժդ/85բ-7բ: ժե/141բ-3բ: ժզ/81բ-3բ: ժէ/125բ-7ա: ժը/115բ-8բ: ժթ/155բ-8ա: ի/59բ-61բ: իա/137ա-9ա: իբ/25ա-8ա: իգ/8ա-11բ: իդ/11բ-4ա: իե/14ա-7ա: իզ/17ա-20ա: իէ/23ա-5ա: իը/73բ-4բ: իթ/95բ-7ա: լ/61բ-3ա: լա/163բ-5բ: լբ/118բ-21բ: լգ/149բ-50բ: լդ/35բ-7ա: լե/69բ-71ա: լզ/37ա-9բ: լէ/31բ-5ա: լը/28բ-31բ: լթ/55ա-6բ: խ/49բ-51բ: խա/78բ-80բ: խբ/39բ-42ա: խգ/53ա-5ա: խդ/177բ-8բ: խե/206ա-7ա: խզ/51բ-3ա: խէ/158ա-60ա: խը/80բ-1բ: խթ/127ա-8ա: ծ/150բ-2ա: ծա/132բ-3բ: ծբ/139բ-41բ: ծգ/147ա-9բ: ծդ/58ա-9բ: ծե/128ա-30բ: ծզ/195ա-7ա: ծէ/122ա-5բ: ծը/169բ-71ա: ծթ/99ա-101բ: կ/101բ-5ա: կա/56բ-8ա: կա1/113ա-5բ: կբ/109ա-13ա: կգ/75բ-7ա: կդ/68ա-9բ: կե/20ա-3ա: կզ/44ա-7բ: կէ/47բ-9բ: կը/74բ-5բ: կթ/152բ-3բ: հ/90բ-2բ: հա/71ա-3բ: հբ/172բ-4ա: հգ/197ա-8բ: հդ/192աբ: հե/193ա-5: հզ/92բ-5բ: հէ/181բ-3բ: հը/199ա-200բ: հթ/200բ-3ա: ձ/42ա-4ա: ձա/207բ-9ա: ձբ/204ա-5բ: ձգ/189ա-90ա: ձդ/171ա-2բ: ձե/187ա-9ա: ձզ/203ա-4ա: ձէ/66ա-8ա: ձը/97ա-9ա: ձթ/63ա-5բ: ղ/չիք: ղա/153բ-5բ: ղբ/162ա-3բ: ղգ/143բ-5ա: ղդ/145բ-6բ: ղե/88ա-90բ: ղզ/133բ-5բ: ղէ/135բ-7ա: ղը/105ա-9ա: ղթ/160բ-1բ: ճ/130բ-2բ: Ցանկ/210ա-1բ:
Ներդիրներ (Բ. պահպանակի եւ Բ. կազմաստառի միջեւ)՝
1. թուղթ (26x20.5), նամակ, հայատառ թուրքերէն (հայերէնը՝ միայն սկսուածքի առաջին բառերը): ԺԹ. դ. 2 թերթ. չգրուած՝ Աբ-Բբ: Կապոյտ. թուղթ, ճնշադրոշմով՝ «PARIS» գրութեամբ, միասիւն, շղագիր: «Ղազարոս մայիսի քօնթրաթօ օլտուրքի: Տէրվիշ օղլու հաճը Յօհաննէս... Կենսատու փրկի՛չ մեր Յիսուս Քրիստոս, անզեղջ... քրիստոնեայ սեմայի փրկիչ Յիսուս Քրիստոս»:
2. Գրութիւն կիսով հայերէն, կիսով հայատառ թուրքերէն, ԺԹ. դ.: Ստացուած 1 թերթի ընդլայնակի երկտակումով, գրուած 1 երեսը: Սպիտակ թուղթ, 21.5x13.5, ճնշադրոշմով՝ «BATD» գրութեամբ, միասիւն (18x13), շղագիր, Երջանիկ առաքեալն Պօղոս պուկիւն սուրբ Գէորգ... եւ նա ցուցցէ ձեզ վերնատուն մի մեծ զարդարեալ», բուն շարադրանքի վրայ երկայնակի 4 տող՝ «Գերապատիւ ազգասէր երեսփոխանաց ընդհանուր ժողովոյ օրհնեալ ազգիս՝ ողջոյն եւ օրհնութիւն քրիստոսական: Որ ըստ անհրաժարելի օրինաց ճշմարիտն ազգասիրութեան սիրեն զհամազգայինս իւրեանց, զվիշտ նոցա ի ցաւ իւր»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս Տիտղ.՝ 2ա:
ՆՇՈՒՄ՝ Աա՝ «701, 2726», 2ա՝ «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», մէջքին ամրացուած թերթիկին՝ «Գիրք Գէորգ եպիսկոպոսի Զմիւռնացոյ», «701», «Քարոզգիրք»:
2727
|
|
ԺԸ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 339-3 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում 1-618, որ է՝ 4ա-312բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 313ա-39բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԸx12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ D&CBLAUW, ցանկապատ՝ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ թագակիր առիւծ՝ սուրը թաթին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA», իսկ մուտքի տակ՝ «B»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24x13.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 8ա): ՏՈՂ՝ 45: ԿԱԶՄ՝ տպարանային դրոշմազարդ (Ա. փեղկի կենտրոնում խաչելութիւն, Բ. փեղկի կենտրոնում՝ Աստուածածինը՝ մանուկ Յիսուսը գրկին) մուգ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ ոսկեզօծ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, թ. 1-3+ԲԳ, թուղթ, չգրուած, լուսագծերով ու լուսադրոշմով՝ ձեռագրի բուն թղթի հետ նոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը՝ մաշուած. հիմքից անջատէջանիշ ժապաւէններ՝ թ. 135-6ի միջեւ դեղին, թ. 196-7ի միջեւ՝ վարդագոյն, թ. 253-4ի միջեւ՝ կապոյտ. գրեթէ բոլոր թերթերի գրադաշտը թանաքի թթուայնութեան հետեւանով գունափոխուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր:

Նմուշ 8ա
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
4ա-312բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրակէից]
Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ 4ա: ա/4ա-9բ: բ/9բ-12ա: գ/12ա-5ա: դ/15ա-16ա: ե/16ա-9բ: զ/19բ-24ա: է/29բ-32ա:ը/24ա-7բ: թ/27բ-9բ: ժ/32ա-4բ: ժա/34բ-9բ: ժբ/39բ-42բ: ժգ/42բ-5բ: ժդ/45բ-7բ: ժե/48ա-50բ: ժզ/51ա-2ա: ժէ/52ա-6ա: ժը/56ա-9բ: ժթ/59բ-60բ: ի/60բ-3բ: իա/63բ-6ա: իբ/66ա-9բ: իգ/69բ-71ա: իդ/71բ-5ա: իե/75ա-7բ: իզ/77բ-80ա: իէ/80ա-1բ: իը/81բ-4ա: իթ/84ա-6ա: լ/86ա-9ա: լա/89ա-91բ: լբ/91բ-4ա: լգ/94ա-5բ: լդ/95բ-6բ: լե/96բ-8բ: լզ/98բ-100բ: լէ/100բ-3ա: լը/103ա-6ա: լթ/106ա-8բ: խ/108բ-11ա: խա/111ա-2բ: խբ/112բ-4բ: խգ/114բ-6բ: խդ/116բ-21բ: խե/121բ-4ա: խզ/124ա-7ա: խէ/127ա-9ա: խը/129ա-33ա: խթ/133ա-5բ: ծ/135բ-7բ: ծա/137բ-40բ: ծբ/140բ-2բ: ծգ/142բ-6ա: ծդ/146ա-150բ:ծե/150բ-3բ: ծզ/153բ-7ա: ծէ/157ա-8բ: ծը/158բ-62ա: ծթ/162ա-3բ: կ/163բ-6ա: կա/166ա-8բ: կբ/168բ-70ա: կգ/170ա-1բ: կդ/171բ-3ա: կե/173ա-4բ: կզ/175ա-6բ: կէ/176բ-9ա: կը/179ա-80բ: կթ/180բ-3ա: հ/183ա-4բ: հա/185ա-7ա: հբ/187ա-8ա: հգ/188բ-9բ: հդ/189բ-90բ: հե/190բ-3ա: հզ/193ա-5բ: հէ/195բ-8ա: հը/198ա-201ա: հթ/201ա-6ա: ձ/206բ-7բ: ձա/207բ-10ա: ձբ/210բ-4բ: ձգ/214բ-5բ: ձդ/215բ-7ա: ձե/217ա-8ա: ձզ/218ա-9ա: ձէ/219ա-22բ: ձը/222բ-5ա: ձթ/225ա-7բ: ղ/227բ-32ա: ղա/232ա-7ա: ղբ/237ա-40ա: ղգ/240ա-3ա: ղդ/243ա-4ա: ղե/244ա-7ա: ղզ/247ա-50բ: ղէ/250բ-3բ: ղը/253բ-6ա: ղթ/256ա-8ա: ճ/258ա-64ա: ճա/264ա-7բ: ճբ/267բ-9բ: ճգ/269բ-71բ: ճդ/271բ-4բ: ճե/274բ-7բ: ճզ/277բ-85ա: ճէ/285ա-7ա: ճը/287ա-8ա: ճթ/288ա-91բ: ճժ/291բ-5ա: ճժա/295ա-8բ: ճժբ/298բ-300բ: ճժգ/300բ-3ա: ճժդ/303ա-5բ: ճժե/305բ-8բ: ճժզ/308բ-10ա: ճժէ/310ա-2բ: Յիշ./312բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
312բ (1872 թ. շղագիր) Սոյն այս Քարոզգիրք Յակոբ պատրիարքի Կ. Պոլսոյ գոլով ի գրոց հոգեւոր ծնողին իմոյ՝ Սարգիս պատրիարքի Կ. Պօլսոյ, որ հանգեաւ ի Տէր ի նոյն մայրաքաղաքի յամին 1865 եւ ի 28 յուլիսի եւ թաղեցաւ ի գերեզմանատունն Իւսկիւտարու, նուիրեցի ի յիշատակ հոգւոյ նորին՝ մատենադարանի Սրբոյ Էջմիածնի, ի գնալն իմ յառաջնորդութիւն Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի՝ հրամանաւ Տ. Տ. Գէորգայ Դ. կաթողիկոսի ամենայն Հայոց: Խնդրեմ յիշել զմեզ յարժանաւոր աղօթս ձեր: Գրիգորիս եպս. Պարս[կաստանի] եւ Հնդկաստանի: 1 ապրիլ, 1872, ի Սուրբ Էջմիածին:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «705, 2727», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»,թ. 48-49ի միջեւ7.2x3.1 չափսի թղթիկ, լուսագծերով, 2 տող, նոտրգիր. «20ինճի սրան բարձրագոյն է, քան աշխարհս 90ինճի թղթահամարն» արտագրուած է 90րդ էջի (48բ) 20րդ տողից. կազմի մէջքի պիտակին՝ «705», «Կ[իրակէից] քարոզ գ/// [պա]տարագին///», «1. Քարո[զ] Յակո[բ]ի պատր[իարգ] Նալեան»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4ա՝ բոլորակ, անընթեռնելի:
2728
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ԺԸ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Անանուն (5ա-393բ), Մանուկ դպիր (394ա-438բ):
ԹԵՐԹ՝ 440 (գրչի էջակալում՝ 21-824. որ է՝ 11ա-438բ). չգրուած՝ 1ա-3բ, 4բ, 439ա-40բ: ՊՐԱԿ՝ 3+Ա-ԼԳx12 (Ա 7, Ե 11)+4x12(4՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ երկրաչափական պատկերի մէջ շուն եւ AP՝ վերեւում բուսական զարդանախշ, թ. 439՝ թագապսակ բուսական շրջանակ, մէջը՝ «GFA», վերեւում թեւատարած թագակիր թռչուն: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,6x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24-26.5x15.7): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 11ա, 395ա): ՏՈՂ՝ 40-46: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ եւ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ-Ե, թուղթ (Աա, Եբ՝ ծաղկաթուղթ, մասն կազմաստառի):

Նմուշ 11ա

Նմուշ 395ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ճակատազարդ (գծանկար)՝ 5ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր (գծանկար):
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ձեռագրից անջատ, կաշին մաշուած, քերծուած, տեղ-տեղ սեւացած, Ա. փեղկի եւ մասամբ մէջքի կաշին 12-13 սմ տրամագծով շրջանաձեւ թափուած. գրեթէ բոլոր թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ, վերին հատուածում խոնաւութեան հետքեր, թ. 5ի ստորին ծայրը պատռուած եւ յետագայի թղթով լրացուած, Պհպ. Դ.՝ գրեթէ կէսից ընդլայնակի 9 սմ-ով պատռուած. լուսանցակողերը՝ գունաթափ եւ սեւացած, խորագրերի կարմիրը հադիպակաց էջերին դրոշմուած, գրեթէ բոլոր սկզբնատողերի առաջին գլխատառերն ուրուագծային:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
[Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրակէից]
Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ չիք: ա/5ա-13բ: բ/13բ-6բ: գ/16բ-21ա: դ/21ա-3ա: ե/23ա-7բ: զ/28ա-35ա: է/43ա-7ա: ը/35ա-40ա: թ/40բ-3ա: ժ/47ա-51ա: ժա/51ա-8բ: ժբ/58բ-63ա: ժգ/63ա-7բ: ժդ/67բ-70բ: ժե/71ա-5բ: ժզ/75բ-7բ: ժէ/77բ-84ա: ժը/84ա-9ա: ժթ/89ա-91ա: ի/91ա-5ա: իա/95ա-9ա: իբ/99ա-104բ: իգ/104բ-7ա: իդ/107ա-12: իե/112բ-6բ: իզ/116բ-20բ: իէ/120բ-3ա: իը/123ա-6բ: իթ/126բ-9բ: լ/129բ-4բ: լա/134բ-8ա: լբ/138ա-41բ: լգ/141բ-4ա: լդ/144ա-5բ: լե/145բ-9ա: լզ/149ա-52ա: լէ/152ա-6ա: լը/156ա-60բ: լթ/160բ-4բ: խ/164բ-8բ: խա/168բ-71ա: խբ/171ա-4ա: խգ/174ա-7ա: խդ/177ա-85ա: խե/185ա-9ա: խզ/189ա-94ա: խէ/194ա-7ա: խը/197ա-203բ: խթ/204ա-7բ: ծ/207բ-11ա: ծա/211ա-5ա: ծբ/215ա-9ա: ծգ/219ա-24բ: ծդ/224բ-31ա: ծե/231ա-5բ: ծզ/235բ-41ա: ծէ/241ա-3բ: ծը/243բ-9ա: ծթ/249ա-52ա: կ/252ա-6ա: կա/256ա-9բ: կբ/259բ-62ա: կգ/262ա-4ա: կդ/264ա-6բ: կե/266բ-9բ: կզ/269բ-72ա: կէ/272ա-5բ: կը/275բ-8ա: կթ/278ա-82ա: հ/282ա-4բ: հա/284բ-8ա: հբ/288ա-90ա: հգ/290ա-2ա: հդ/292ա-4ա: հե/294ա-7ա: հզ/297ա-301ա: հէ/301ա-5ա: հը/305ա-10ա: հթ/310ա-8բ: ձ/318բ-20ա: ձա/320ա-4ա: ձբ/324ա-30բ: ձգ/330բ-2բ: ձդ/332բ-4բ: ձե/334բ-6բ: ձզ/336բ-8ա: ձէ/338ա-43ա: ձը/343ա-7ա: ձթ/347ա-51ա: ղ/351ա-8ա: ղա/358ա-66բ: ղբ/366բ-70բ: ղգ/370բ-5բ: ղդ/375բ-7ա: ղե/377ա-81բ: ղզ/381բ-7բ: ղէ/387բ-92բ: ղը/392բ-6ա: ղթ/չիք: ճ/396ա-403բ: ճա/403բ-8ա: ճբ-ճը/չիք: ճթ/408ա-12ա: ճժ/412բ-7ա: ճժա/417ա-21բ: ճժբ/421բ-4ա: ճժգ/424ա-7բ: ճժդ/427բ-31ա: ճժե/431բ-5ա: ճժզ/չիք: ճժէ/435ա-8բ: Յիշ./438բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
438բ Իսկ այժմ վերստին գաղափարեցաւ ի բուն օրինակէ հեղինակիս ձեռամբ մեղսաներկ՝ Պատրիարգարանի բազմաշխատ գրագիր Մանուկ դպրի, ի Կոստանդնուպոլիս, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածին եկղեցւոյ, ի թաղն Նշանճի, ի համալսարանի մերում: Արդ, ի ընթեռնուլն եւ ի յօրինակելն զսրբագրութիւնսն, հայեսջիք, որ ինչ ի սպրդմանէ գրչի է, ներեցէ՛ք եւ յիշեցէ՛ք ի բարին, զի եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Աստուծոյ. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. Պհպ. Եա (ԺԹ. դ., շղագիր,) Սոյն գիրս Քարոզագիրք ով որ կարդայ, մեղք չի համարէ. եւ Աստուծոյմէ խնդրէ իմ մեղացս թողութիւն, եւ ծախեցի աժան գնով, որ իմ մեղքիս կէսն ալ նա քաշէ, այսինքն՝ Մկրտիչ վարդապետն Յովակիմեան յԱստրախանցի:
2. Պհպ. Եա (1852 թ., շղագիր) Սոյն Կիրակիի Քարոզագիրքս վսեմափայլ Գրիգոր վարդապետ Յոբեանց, որ եմ բնիկ Աստրախանցի եւ անապակատենչ եւ անխոնջ աշխատաւոր Մկրտիչ վարդապետ Յովակիմեան, 1852, ի սեպ[տեմբեր], միաբան Սրբոյ տաճարի Էջմիածնայ, որ է ի Վաղարշապատ:
4ա (1853 թ., շղագիր) Հազար ութն հարիւր յիսուներեք ամի գնեալ ի Սուրբ Էջմիածին, ի Գրիգոր վարդապետ Յօբենց անունով, հալալ արդեամբ, որ եմ ԱստրախանցիՄկրտիչ վարդապետ Յովակիմեան, վերակացու լճակի եւ տնտես զշտեմարանարետ Աթոռոյս:
3. 6ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Վարդան, որ է Սրապեան:
ՆՇՈՒՄ՝ 1՝ «706, 2728», «1758, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Պհպ. Աա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «3 Քարոզգիրք կիրակէից», կազմի մէջքի պիտակին՝ «Քարոզգիրք կիւրակէից», «2», «100/001»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6ա՝ բոլորակ, սեւով՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ՎԱՐԴԱՆ / 1225 (1776)» թուերն արաբական գծագրութեամբ:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 19ա՝ «Գրիգոր»:
2729
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ՌՃԽԷ.– 1798 |
ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա վրդ. Օշականցի:
ԹԵՐԹ՝ 269-3 (տե՛ս Պահպանակ, գրչի էջակալում՝ 1-531, որ է՝ 4ա-269ա). չգրուած՝ 1ա-3բ, 267բ, 269բ: ՊՐԱԿ՝ 1-22x12 (2, 21՝ 10, 8, 9, 12՝ 14): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագ, տակը՝ CS, ներքեւում՝ C: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29x19: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 32: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին բուսական զարդաշրջանակներ, որոնց անկիւններում եւս ներսից բուսական զարդեր, Ա. փեղկի կենտրոնում՝ փոքրիկ ձուածիրի մէջ, խաչելութեան պատկեր, Բ. փեղկին՝ Մարիամ Աստուածածինը՝ մանուկ Յիսուսը գրկին, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, թ. 1-3+Բ,Գ, թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ բուսական շրջանակ, մէջը մարդադէմ մահիկ, թագանշան, «VG»:
Նմուշ 5ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ քերծուած, եզրերը մաշուած, թ. 27բ-8ա՝ ստ. լս-ում թանաքի հետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 4ա-255բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրակէից]
Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ չիք: ա/4ա-14բ: բ-ե/չիք: զ/15ա-24բ: է-ը/չիք: թ/24բ-8բ: ժ/28բ-34ա: ժա/34ա-45ա: ժբ-ժգ/չիք: ժդ/45ա-50ա: ժե/50ա-6բ: ժզ-ժէ/չիք: ժը/57ա-64բ: ժթ-ի/չիք: իա/64բ-70ա: իբ/չիք: իգ/234ա-7բ: իդ/70ա-8ա: իե-իզ/չիք: իէ/78ա-81բ: իը/չիք: իթ/81բ-6ա: լ-լա/չիք: լբ/86ա-91ա: լգ/չիք: լդ/91ա-3ա: լե/93ա-7բ: լզ/չիք: լէ/98ա-103ա: լը-խ/չիք: խա/246ա-9բ: խբ/249բ-53բ: խգ/237բ-41բ: խդ-խզ/չիք: խէ/241բ-5բ: խը/103ա-12բ: խթ-ծէ/չիք: ծը/112բ-20ա: ծթ-կա/չիք: կբ/120ա-3բ: կգ-կդ/չիք: կե/123բ-8ա: կզ/չիք: կէ/128ա-33ա: կը-կթ/չիք: հ/133բ-7ա: հբ-հդ/չիք: հե/137բ-42ա: հզ-ձբ/չիք: ձգ/142ա-4բ: ձզ/253բ-5բ: ձե-ձը/չիք: ձթ/144բ-50բ: ղ/150բ-61ա: ղա/161ա-173ա: ղբ/173բ-80ա: ղգ-ղդ/չիք: ղե/180ա-6բ: ղզ/չիք: ղէ/186բ-93բ: ղը/194ա-200ա: ղթ/չիք: ճ/200ա-13բ: ճա-ճե/չիք: ճզ/213բ-26բ: ճէ-ճը/չիք: ճթ/226բ-34ա: ճժ-ճժէ/չիք:
Ծնթ. Քարոզները ընտրաբար են, ուստի եւ նրանց կարգը եւ համարակալումը խախտուած են:
Բ. 256ա-67ա [Քարոզք, բանք զանազանք].
1. 256ա-61բ Քարոզ Տրիտուր (=Տիրատուր) վարդապետի ի բանն Յօբայ. Մահ մարդոյ հանգիստ է (Գ. 22-3) – Աստուածային անմահ գանձուցն հազարապետն եւ մեծ խոստովանողն Քրիստոսի՝ Պաւղոս ասէ յաղագս Աստուծոյ... եւ այնպէս յամենայն ժամ ընդ Տեառն լինիցիմք:
2. 261բ-3ա Քարոզ ողջունի, ի բանն, որ ասէ. Յոր տուն մտանիցէ՛ք, ասասջիք՝ Ողջո՛յն տանս այսմիկ, եթէ իցէ տունն այն արժանի ողջունի. եւայլն [Ղկս. Ժ. 5] – Վարդապետք ասեն, թէ ողջոյնս, զոր տամք, ոչ է անզաւր... արժանի արասցէ զամենայն հաւատացեալս... նմա փառք ընդ Հաւր իւրում եւ ամենասուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
3. 263ա-4բ Պատասխանի մեծ իմաստասիրին Սեկունդոսի, զոր հարցեալ տիեզերակալ կայսրն Անդրիանոս – Զի՞նչ է աշխարհ, պատասխանի արա՛ ինձ... ետ հրաման դնել զայն ի յարկեղս գրոց. վերջ:
4. 265ա-7ա Համառօտ վերլուծութիւն Պորփիւրի դժուարալուծացն, ի յերկասիրութենէ մեծ հռետորի Յովհաննու Որոտնեցւոյ – Զի՞նչ է սահման ընդհանրին: Պատասխանի. Ընդհանուր է մի թուով... որ ո՛չ ունի սեռն զբաղկացականն եւ ո՛չ տեսակն զբաժանականն:
– 268ա-9ա Ցանկ քարոզիցս՝ աստէն եղելոց – Քարոզ ի վերայ Սրբոյ Հոգւոյն... Համառաւտ վերլուծութիւն Պորփիւրի՝ ի Յոհաննու Որոտնեցւոյ: Վերջ Գրուածոցն:
ԷՋԱՆՇԱՆ-ՆԵՐԴԻՐ. ԺԹ. դար
Թ. 269գդ (նոտրգիր, 11.7x9.8 չափսի դեղին թուղթ: [Մասն ճառի] 269գ՝ 17 տող «Չարն բարւոյն ներհակ է, բայց գտանի եւ չարն՝ չարին ներհակ... Բ. ծայրքն ներհակ են միմեանց»: 269դ՝ 8 տող. «Մի՛ խնդրէր լինիլ դատաւոր[Սիրաք Է. 6]... գտցէ զկեանս եւ զողորմութիւն եւ զփառս: Առակ [ԻԱ. 21]»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
269ա Փա՜ռք հաստչին համայնից՝ Միոյ տէրութեանն ամենակալի՝ սրբոյ Երրորդութեանն միասնականի՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան: Որ ետ կարողութիւն տկար հոգւոյս եւ զօրացոյց ի գրուածս յայս հոգեօգուտ, որ ահա աւարտեալ ըստ ըղձի իմոյ զքանի քարոզս կիւրակէից տեառն Յակոբայ սրբազան վարդապետի ես՝ Զաքարիա ապարդիւն վարդապետս յՕշականցի: Արդ, ի յընթեռնուլն ձեր զայս, մինչ վայելչանայ ձեզ յար, յիշեսջիք ի բարեխոհ միտս ձեր զգծօղ հոգեշահ տառիցս այսոցիկ՝ զվերոյիշեալ անիմաստ աբեղայս, հանդերձ ծնողօք իմովք: Եւ որք յիշէքդ, յիշեալ լիջիք մեօք ի միւսանգամ գալստեանն Աստուծոյ. ամէն: Եւ աւարտումն սորին եղեւ ի 1247 (1798) եւ ի յօգոստոս 15, ի յարքայապերճ մայրաքաղաքս Կոստանդնուպօլիս, ի յաւագ եկեղեցին:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
Պհպ. Աա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի վայելումն Ղուկասու վարդապետի Մաստարացւոյ:
ՆՇՈՒՄ՝Պհպ. Աա՝ «707, 2729», «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 1ա՝ «Հմր 3», կազմի մէջքի պիտակին՝ «3, 707, 2729»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 268բ ութանկիւն, սեւով՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՐԴԱՊԵՏ /1240 (1791)»:
2730
|
ԿՈՍՏԱՆԴՆՈՒՊՈԼԻՍ |
ՌՄԻԷ. – 1778 |
ԳՐԻՉ՝ Թադդէոս վրդ.:
ԹԵՐԹ՝ 155. չգրուած՝ 1բ, 143բ: ՊՐԱԿ՝ 1-13x12(13՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. թ. 1-84՝ սպիտակ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ ACC, թ. 85-155՝ կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ ցանկապատ մուտքով, ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, նաեւ՝ առիւծ, սուրը ձեռքին, նրա գլխավերեւը՝ «PRO PATRIA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,2x20: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (22.5x15): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 35, 40: ԿԱԶՄ՝ մագաղաթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ դեղին ծաղկաթուղթ, վարդագոյն գործուածք-ժապաւէն էջանիշով. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ թուղթ. մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը՝ մաշուած, Ա. փեղկը ստ. մասը մէջքից անջատ, Պհպ.-ների, թ. 1-39ի, 144-55՝ ստ. մասերին եւ լուսանցակողերին խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր, թ. 150-3ի ներքին լուսանցագծով ստորին մասից 6,5-10 սմ չափով պատռուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա Քարոզգիրք բոլոր տարեկանի կիւրակէից եւ գլխաւոր տաւնից աստուածահրաշ սրբոց եւ Աղուհացից սրբոյ քառասնորդական պահուց:
Շարադրեալ ի Պաւղոս դասասաց դպրէ Տիւրիկեցւոյ ազգասէր պատրիարգի դպրատան, ի խնդրոյ հարազատ ըստ հոգւոյ որդւոյ նորին Թադդէոս բանասէր եւ շնորհապերճ վարդապետի, յորմէ եւ սրբագրութեամբ շղայեալ, որ է եւ ձեռնասուն աշակերտ Տեառն Զաքարիա ազգասէր պատրիարգի:
Ի հայրապետութեան տեառն Սիմէոնի սրբազնակատար կաթուղիկոսի հանուրց Հայոց: Ի պատրիարգութեան սրբոյն Սաղիմայ տեառն Յովակիմայ գերերջանիկ րաբունւոյ: Եւ ի պատրիարգութեան մեծի մայրաքաղաքիս Կոստանդնուպաւլսոյ տեառն Զաքարիա արհիեպիսկոպոսի եւ ազգասէր կարդացեալ աստուածաբան վարդապետի:
Յամի Տեառն 1778 եւ ի թուին հայոց ՌՄԻԷ. (1778), յունվարի տասնեւչորս՝ յաւուր հրաշալի ծննդեան սրբոյն Յոհաննու Կարապետի: Ի դպրատան ազգիս հայոց, որ ի Կոստանդնուպոլիս:
Ա. 2ա-143ա [Քարոզգիրք]
1. 2ա-3բ Գլուխ Ա. Ի յաւուր հրաշունակ ծննդեան Կարապետին Յոհաննու – Անսկզբնաբար բղխումն ի Հաւրէ՝ Հոգին ճշմարիտ... որ յաջողեալ է ի մեզ, նմա փառք յեկեղեցւոջ եւ ի Քրիստոս Յիսուս յամենայն ազգս յաւիտենից յաւիտեանս. ամէն:
2. 4ա-5ա Յարութեան կիւրակէից, որ ի մէջ Ծննդեան եւ մեծ Բարեկենդանին. Գլուխ Բ. – Աւուրս հրաշալի եւ փառաւոր Յարութեան... այս նոր ուխտ է իմոյ արեան, փոխան հնոյ ուխտին արեանց:
3. 5ա-6ա Դարձեալ Յարութեան Կիւրակէից, որ ի մէջ Ծննդեան եւ մեծ Բարեկենդանին. Գլուխ Գ. – Զի մայրս մեր սուրբ եկեղեցի զանչափ մարդասիրութիւն... լիցուք իբրեւ զարմաւենիս պտղալիցս՝ տընկեալք ի տան Տեառն:
4. 6ա-8ա Մեծի Պահոց առաջին երկուշաբաթին. Գլուխ Դ. – Զի մայրս մեր սուրբ եկեղեցի ի յաւուրս սկզբան... զի քաղցր է Տէր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
5. 8ա-9բ Առաջին երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ե. – Զի ստեղծիչ եւ խնամիչ Հաւրն մերոյ... պաշտպանեսցեն զմեզ ի խաղաղութեան սուրբ եկեղեցւոյ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
6. 9բ-11ա Առաջին չորեքշաբթին Մեծի Պահոց. Գլուխ Զ. – Զի այն, որ հայի քաղցրութեամբ յարարածս իւր... կենդանի պահեսցէ ի սրտի ձերում, որով լիցի եւ անունն իւր սուրբ ի վերայ ձեր. ամէն:
7. 11ա-2բ Առաջին հինգշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Է. – Զի Հայրն գթութեանց եւ Աստուածն ամենայն մխիթարութեանց... որով եւ անուն էակցին իւրոյ Հաւր սուրբ լիցի ի վերայ մեր ամենեցուն. ամէն:
8. 13ա-4բ Առաջին ուրբաթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ը. – Նախախնամիչ Հայրն մեր երկնաւոր... սպասեալ ակն ունիմք. ամէն:
9. 14բ-6բ Երկրորդ երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Թ. – Զի ըստ որում երկնաւոր Հայրն մեր քաղցրահայեաց... ի յաւուր յիշատակի փառաւոր յարութեան նորին. ամէն:
10. 16բ-8ա Երկրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ Ժ. – Լուացելոցդ խաւստովանութեամբ եւ մաքրեցելոցդ զղջմամբ... կենդանացուսցէ զյոյսն մեր յայն օր. ամէն:
11. 18ա-9բ Երկրորդ հինգշաբթի մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԱ. – Ամրացեալ պարսպարելոցդ ի դղեկի արքայութեան... եկեսցէ արքայութիւն քո ի վերայ մեր՝ վասն խնամելոյ զմեզ. ամէն:
12. 19բ-21ա Երկրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԲ. – Յուսով մեծաւ ժողովելոցդ վասն պաշտպանելոյ... ցաւղեսցէ զարքայութեանն իւր զաւրութիւն առ ի ողջացուցանել. ամէն:
13. 21ա-2բ Երրորդ երեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԳ. – Ծանաւթ եւ ընտել ոչխարացդ բանական... սոյնպիսի հարց ընկալցի յարքայութեան իւրում. ամէն:
14. 22բ-4ա Երրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԴ. – Լուսով հաւատոյ ճառագայթելոցդ... կրթեսցէ զանձն իշխանական կամքն մեր ի շնորհս իւր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
15. 24ա-5բ Երրորդ հինգշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԵ. – Քաջալերիլ հրաւիրօղն զերկրորդ բանեղէն... կամքն բժշկին տիեզերաց բժշկեսցէ զկամացն մեր զհիւանդութիւնս. ամէն:
16. 25բ-6բ Երրորդ ուրբաթ Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԶ. – Զի այն, որ յորմէ ամենայն եւ մեք, ի նա, որով ամենայն եւ մեք... զխաղաղութիւն արարէ՛ք, եւ Աստուած խաղաղութեան եղիցի ընդ ձեզ:
17. 26բ-9բ ԻԽորհուրդ անառակին եւ տնտեսին. Գլուխ ԺԷ. – Զի այն Տէրն՝ արարիչն եւ Հայրն ամենակալ, որ հայելով քաղցրութեամբ... որ ետ զմարմին եւ զարիւնն իւր մեզ, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Սրբոյ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
18. 29բ-31ա ՉորրորդՉորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԸ. – Զի այն, որ արդար է յամենայն ճանապարհս իւր եւ սուրբ է յամենայն գործս իւր... գիտասջիք, զի վաստակքն ձեր ոչ են ընդունայն առաջի Տեառն:
19. 31ա-2ա Չորրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԺԹ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի բերանով կայծնամաքուր մարգարէին Եսայեայ... եւ ի քո բարեգործութեանդ չի պարծել, այլ ըստ Դաւթի ասել. «Որ պարծին, ի Տէր պարծեսցի» [Կորնթ., Ժ. 17]:
20. 32բ-3բ Մեծի պահոց հինգերրորդ չորեքշաբթի. Գլուխ Ի. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած վասն մխիթարութեան եւ արիութեան ձեզ... պարկեշտութեան եւ ըստ կարգի համարեալ լիցի առաջի Աստուծոյ:
21. 33բ-5ա Դարձեալ հինգերրորդ չորեքշաբթի Մեծի Պահոց. Գլուխ ԻԱ. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած վասն մխիթարութեան եւ արիութեան ձեզ... ցուցանէ զարմատոյն մեղաց ի խոր տնկելն եւ զյանդիմանութիւն առաջնոյն, ոչ սրբեցելոցն:
22. 35աբ Մեծի Պահոց հինգերրորդ ուրբաթի. Գլուխ ԻԲ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի ի սոյն երեկոյիս... միայն թէ քննեցէ՛ք եւ կշռեցէ՛ք զանձինս ձեր եւ կեցջիք:
23. 35բ-7բ Մեծի Պահոց վեցերրորդ չորեքշաբթի. Գլուխ ԻԳ. – Զի աղբերն շնորհաց բղխելոյն ի Հաւրէ Հոգւոյն Սրբոյ... լիցուք սիրեցեալք ի Հաւրէն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ յէակցէ նորին՝ Սրբոյ Հոգւոյն, անզրաւ յաւիտենիւ:
24. 37բ-8ա Վեցերրորդ ուրբաթու Մեծի Պահոց. Գլուխ ԻԴ. – Զի մայրն մեր սուրբ եկեղեցի այսաւր յուսադրէ, քաջալերէ եւ արիացուցանէ... եւ զխորհուրդս ի քեզ ժողովեա՛ յաղաւթելս:
25. 38բ-40ա Ծաղկազարդի կիւրակէին. Գլուխ ԻԵ. – Հրաշատեսն ի մարգարէս եւ սքանչելապատումն ի տեսանաւղս՝ մարգարէն Զաքարիաս... Որովհետեւ սակաւուդ հաւատարիմ ես, ի վերայ բազմաց կացուցից զքեզ:
26. 40ա-1բ Մեծի աւագ հինգշաբաթի աւուրն. Գլուխ ԻԶ. – Ի վերայ աւուրս փրկագործ խորհրդոյ... այլեւ դնելովն մեր զանձինս մեր ի վերայ բարեկամաց մերոց:
27. 41բ-3բ Նոր կիւրակէի աւուրն եւ աւետման սուրբ Աստուածածնայ. Գլուխ ԻԷ. – Զի ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած ի վերայ փրկական խորհրդոյ... փոխանակ ձկան զճնշումն մարմնոյ մերոյ խորովիցեմք ի սէր աստուածային հրոյ կայծականց:
28. 43բ-5ա Աշխարհամատրան կիւրակէի. Գլուխ ԻԸ. – Զի երանելի առաքեալն Պետրոս զարթուցանէ զմիտս մեր... եւ իւր մայրական գթութեան նպաստութեամբն լիցուք փրկեցեալ մաքրեալք եւ արդարացեալք:
29. 45ա-7ա Չորրորդ կիւրակէի Յարութեան. Գլուխ ԻԹ. – Զի յաւուրս հրաշալի սրբոյ Յարութեան բժիշկն ի յաւետարանիչս՝ երջանիկն Ղուկաս... եւ նմա հետեւիլ պատուիրեցին, ի հետոցն Քրիստոսի ոչ բաժանիցիմք:
30. 47ա-9ա Հինգերրորդ կիւրակէ երեւման Սրբոյ Խաչին. Գլուխ Լ. – Ի զգուշութիւն եւ ի խրատ մեզ որդիացելոցս... որոյ շնորհն Սրբոյ Խաչի եղիցի ձեզ եւ մեզ պաշար անմահ կենդանութեան:
31. 49ա-50բ Վեցերրորդ կիւրակէի Յարութեան. Գլուխ ԼԱ. – Զի ի խորհուրդ հրաշալի աւուրս սրբոյ Յարութեան... ուր լիցուք փառաբանիչք ամենասուրբ Երրորդութեան անզրաւ յաւիտենիւ:
32. 50բ-2ա Կրկին նոյնոյ աւուրն. Գլուխ ԼԲ. – Աստուածաբանն ի յաւետարանիչս Յօհաննէս գրէ... պարտ է սրբոց սուրբ բնակարան եւ մաքրելոց մաքուր կայան:
33. 52ա-3բ Մեծի աւուր շնորհաձիր Համբարձման. Գլուխ ԼԳ. – Զի ի վերայ սքանչելի խորհրդեան հրաշալի աւուրս... զուարճացուսցէ զամենայն հաւատացեալս իւր անզրաւ յաւիտենիւ:
34. 54ա-5բ Մեծահրաշի կիւրակէի աւուրն. Գլուխ ԼԴ. – Զի Սուրբ Հոգին Աստուած տայ այսօր խօսիլ զմեծահրաշ կարողութեան... եւ հաստատեաց զխաղաղութիւն, որ է աւրհնեալ ընդ Հաւր եւ ամենազաւր Սուրբ Հոգւոյն խաղաղութիւնն Յիսուս Քրիստոս. ամէն:
35. 55բ-7ա Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան Մեծի աւուրն Պէնտէկոստէի. Գլուխ ԼԵ. – Զի ի վերայ աշխարհածաւալ շնորհաբաշխութեան հրաշալի աւուրս սրբոյ Պէնտէկոստէի... որում լիցուք ընդ արժանոյն փառաբանիչք ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ ընդ Որդւոյն յաւիտենակցին անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
36. 57բ-9ա Առաջին կիւրակէի Յարութեան զկնի Պէնտէկոստէին. Գլուխ ԼԶ. – Զի ի փառաւոր եւ պայծառ աւուրս Յարութեան անպարագիր տանուտէրն երկնի եւ երկրի... ուր լիցուք փառաբանիչք յամենայն ազգաց եւ լեզուաց բարեբանեալ երկրպագելի սրբոյ Երրորդութեանն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
37. 59ա-60բ Սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի ելմանն ի Վիրապէն եւ Սրբոյ Էջմիածնի տօնախմբութեան աւուրն. Գլուխ ԼԷ. – Պարգեւաձիր աւուրս սքանչ խորհրդեան ըռեսիմն (այսպէս) եւ զձեւն պատկերացուցանէր ամենակալ Սուրբ Հոգին... փառաբանութիւնս վերառաքեսցուք սրբոյ Երրորդութեանն եւ միասնական տէրութեանն անզրաւ յաւիտենիւ:
38. 60բ-2ա Սրբոյն Լուսաւորչի ելման ի վիրապէն եւ ի վերայ Թադդէոսի եւ Բարթուղիմէոսի. Գլուխ ԼԸ. – Ի վերայ այնր բանի կայծնամաքուր մարգարէին Եսայեայ... պահեսցէ երեքանձնեայ աստուածութիւնն, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն յերկնաւորացն եւ յերկրաւորացս:
39. 62ա-3բ Յարութեան երրորդ կիւրակէի զկնի Պէնտէկոստէին. Գլուխ ԼԹ. – Ճարտարատէրն ամենիմաստից եւ հնարագիտութեանց ստեղծաւղ Հայրն երկնաւորաց եւ երկրաւորացս... որոյ անբաւ բարերարութեանն, անճառ սիրոյն եւ անհամեմատ պարգեւացն պաշտաւն եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:
40. 63բ-5բ Դարձեալ նոյն աւուր կիւրակէի. Գլուխ Խ. – Ի վերայ այնր բանի, որ ասէ հոգեբուղխ քերթողահայրն մեր սուրբն Մովսէս Խորենացի... ոչ ծառայիցես արդարութեան, ըստ ասիցն Պօղոսի, թէ՝ ազատեալք ի մեղաց, ծառայեցէ՛ք արդարութեամբ (Հռոմ., Զ. 18):
41. 65բ-7ա Գիւտի նշխարաց սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին. Գլուխ ԽԱ. – Արքունին ի մարգարէս Դաւիթ զմեծամեծ պարգեւսն Աստուծոյ բարերարին... մինչ եմք ի մարմնի, որում պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:
42. 67ա-8բ Հինգերրորդ կիւրակէի զկնի Պէնտէկոստէին՝ Գիւտ տփոյ ՍուրբԱստուածածնին. Գլուխ ԻԲ. – Լոյսն իմանալի, բղխեալն ի Հօրէն լուսոյ, Սուրբ Հոգին Աստուած հրաւիրէ զմեզ այսօր... ի լոյս Տեառն, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ:
43. 68բ-70բ Վեցերրորդ կիւրակէի զկնի Պէնտէկոստէին.Գլուխ ԽԳ. – Գառն անմեղ եւ սպանդն արդարութեան Հօտատէրն հօտից բանականաց... եւ մեզ՝ փառաբանչաց ամենասուրբ Երրորդութեան, որմէ աւրհնեալ յաւիտեանս:
44. 70բ-2ա Դարձեալ նոյնոյ աւուր. Գլուխ ԽԴ. – Մայրս մեր սուրբ Եկեղեցի խրախոյս բարձեալ ի ձեռս հոգեվարժ վարդապետին մերոյ Մովսէսի Խորենացւոյ... բարձրասցուք զփառաւորեալն յամենայն ազգաց եւ ազանց, անսպառ յաւիտենիւ ընդ Հաւր եւ Սուրբ Հոգւոյն:
45. 72ա-4ա Այլակերպութեան աւուրն Տեառն մերոյ. Գլուխ ԽԵ. – Արծիւն ի յաւետարանիչս եւ աստուածաբանն ի յառաքեալս երանելին Յոհաննէս... բարեխաւսութեամբ երանելի առաքելոց եւ երջանկ մարգարէից եւ նախահարց սրբոց անսպառ յաւիտենիւ:
46. 74ա-7բ Ի վերայ Այլակերպութեան աւուրն Տեառն մերոյ. յայլմէ քարոզ. Գլուխ ԽԶ. – Որպէս զերեւելի արարածս՝ երեւելի արեգակն... մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
47. 77բ-80բ Կրկին ի վերայ Պայծառակերպութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Գլուխ ԽԷ. – Արծիւն ի յաւետարանիչս եւ աստուածաբանն ի յառաքեալս, կուսանն Յոհաննէս... վասն զմեզ արդարացուցանելոյ, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ ընդ Հոգւոյն ճշմարտի յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
48. 80բ-3ա Յաւուր տաւնախմբութեան սրբազան առաքելոյն Թադդէոսի եւ Սանդխտոյ կուսին. Գլուխ ԽԸ. – Այն, որ արդար է յամենայն ճանապարհս իւր եւ սուրբ է յամենայն գործս իւր... Հոգի Տեառն ելից զտիեզերս, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
49. 83բ-5բ Երրորդ կիւրակէ զկնի Այլակերպութեանն. Գլուխ ԽԹ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած ծանուցանէ այսօր մեզ փրկելոցս... պարարտացեալ բազմազան պտղովք առաքինութեան ի յանկեան տիգահերձ կողին իւրոյ. ամէն:
50. 86ա-8ա Զկնի Այլակերպութեանն չորրորդ Կիւրակէի. Գլուխ Ծ. – Հազարապտն աստուածային խորհրդեան եւ անպարտելի ախոյեանն... արժանասցուք առնելոյ զյաղթանակն երջանկութեան ի Հաւրէ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում մատուսցուք փառք, պատիւ եւ երկրպագութիւն ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
51. 88ա-90բ Հինգերորդ կիւրակէի զկնի Պայծառակերպութեանն Քրիստոսի. Գլուխ ԾԱ. – Կրթէ եւ վարժէ զմեզ այսօր մայրս մեր սուրբ եկեղեցի... բարձր արարէ՛ք զհոգին ճշմարտութեան, որոյ պաշտաւն եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ էակցին իւրոյ Բանին Աստուծոյ անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
52. 90բ-2բ Յաւուր վերափոխման ամենաւրհնեալ կուսին Աստուածածնայ. Գլուխ ԾԲ. – Մայրս մեր սուրբ եկեղեցի մեծաւ շնորհակալութեամբ հանդիսացուցանէ այսաւր... աղաչեա՛ վասն մեր՝ մեղաւորացս, առաջի ամենասուրբ Երրորդութեանն, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
53. 92բ-4բ Սուրբ Աստուածածնայ վերափոխման երկրորդ կիւրակէին. Գլուխ ԾԳ. – Իմաստնացեալն յԱստուծոյ՝ արքայածինն Սողոմոն յարուցեալ զարթուցանէ... վայելմանն քո եւ զմեզ՝ զծառայքս, Քրիստո՛ս, առնիցես փառակից, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
54. 95ա-6բ Զկնի Սուրբ Աստուածածնայ վերափոխմանն երրորդ կիւրակէ. Գլուխ ԾԴ. – Կայծնամաքուրն ի մարգարէս Եսայի զանհամեմատ... անսասանելի պահեսցէ. եւ շնորհ ամենասուրբ Երրորդութեանն եղիցի ընդ ձեզ ընդ ամենեսեանսդ, որում միաբանական հոգւով մատուսցուք պաշտաւն, փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
55. 97ա-9ա Դարձեալ ի նոյն երրորդ կիւրակէի, ի խորհուրդ գիւտի գօտւոյն սուրբ Աստուածածնայ, նոյնպէս եւ տփոյն. Գլուխ ԾԵ. – Զանյիշաչարութիւն եւ զերջանկութիւն հեշտութեամբ միջնորդին... խոնարհ դստերն՝ հեզաբարոյին Դաւթի, յորմէ մարմնացելոյ Բանին ընդ Հաւր... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
56. 99ա-100բ Յետ վերափոխման Սուրբ Աստուածածնին չորրորդ կիւրակէի. Գլուխ ԾԶ. – Զարմանալին Պաւղոս՝ հրաշալին ի յառաքեալս, հարկեցեալ լինելով... ի սեղան էակցին իւրոյ Հաւր եւ իւր եւ զմեզ բազմեցուսցէ, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
57. 100բ-2բ Յետ վերափոխման Սուրբ Աստուածածնին հինգերորդ կիւրակէ. Գլուխ ԾԷ. – Զքաջ սպառազէնսն զինուորեալ եկեղեցւոյ... կաթամբ ուղղափառ վարդապետութեան ձերոյ սնուսցէ, ընդ որոյ Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
58. 102բ-4ա Ի տաւնի սուրբ Աստուածածնայ ծննդեանն ի Յովակիմայ եւ յԱննայէ, սեպտեմբեր 8. Գլուխ ԾԸ. – Արքունին ի մարգարէս Դաւիթ տեսեալ հոգւոյ աչաւք... վճիտ յամպ աւրինակեալ ի Մարիամայ դստերն Դաւթի... որում ընդ Հաւր եւ ընդ Սրբոյ Հոգւոյն մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն, անզրաւ յաւիտենից. ամէն:
59. 104ա-6ա Սրբոյ մեծի Խաչի վերացման աւուրն. Գլուխ ԾԹ. – Զզօրութիւն սքանչելահրաշ Խաչին Քրիստոսի... արժանասցուք տեսանել հրեշտակն փառաւք՝ զխաչեալն ի վերայ նորա, որում մատուցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ ընդ իշխանակից Սուրբ Հոգւոյն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
60. 106ա-8ա Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ՝ վերացման Սրբոյ Խաչին. Գլուխ Կ. – Ամենասուրբ Հոգին Աստուած ի ձեռս կայծնամաքուր մարգարէին Եսայեայ... լսելոյ արժանի արասցէ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
61. 108ա-10ա Յետ Սրբոյ վերացման Խաչի՝ երկրորդ կիւրակէի. Գլուխ ԿԱ. – Զաստուածային անհուն գթութիւնսն, որ առնելոյ էր առ ազգս մարդկան... ակնկալութեան արդարոց այս ձայն կենարարին, թէ՝ Որք ի բանտին էք, ելէ՛ք, եւ որք ի խաւարին էք, յայտնեցարուք [Սիրաք, ԽԹ. 9], որոյ երանաւէտ ձայնին եւ զմեզ արժանի արասցէ... մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
62. 110ա-2ա Յաւուր տօնի սրբոյն Գէորգայ քաջամարտիկ զօրավարին. Գլուխ ԿԲ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած թէ որո՞վ եղանակաւ եւ ի՞նչ կերպիւ... զոր անարատ պահողին եւ զօրացուցանողին ի մարտ պատերազմի. ամենակալ Հաւրն ընդ էակից Որդւոյն... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
63. 112ա-4ա Յաւուր տօնի Վարագայ սրբոյ խաչին. Գլուխ ԿԳ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած հայրական գթով խրատէ... յելանելն քո ի կնքեալ գերեզմանէ, ո՛վ փառաւորեալդ խաչիւ եւ պայծառացեալդ յարութեամբ, որում ընդ Հաւր եւ ընդ էակցին... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
64. 114ա-5բ Դարձեալ ի նոյն Վարագայ Սրբոյ խաչի կիւրակէին. Գլուխ ԿԴ. – Զհայրախնամ գթութիւն Արարչին արարածոց... պարգեւն եւ մարդասիրութիւնն բնակեսցի ի սիրտս, ի հոգիս եւ խորհուրդս մեր. ամէն:
65. 115բ-7բ Յետ Խաչվերացի չորրորդ կիւրակէին. Գլուխ ԿԵ. – Մայրս մեր սուրբ Եկեղեցի, որպէս թէ ի քնոյ զբաղանաց անցաւորիս... պաշտել զհոգէպարգեւ սուրբ հաւատն մեր, որով ընդ Հաւր էակցին իւրոյ եւ իշխանակից Սուրբ Հոգոյն մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
66. 117բ-20ա Յետ Խաչվերացի հինգերորդ կիւրակէ. Գլուխ ԿԶ. – Զանարգամեծար զբարսն Քրիստոսի եւ զաղքատասէր ունակութիւնն... ողորմութեան փեսային իւրոյ Քրիստոսի, որոյ մարդասիրութեանն փառք եւ երկրպագութիւն ընդ Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ ամենայն յաւիտենիւ. ամէն:
67. 120ա-2բ Յետ Խաչվերացին վեցերորդ կիւրակէի. Գլուխ ԿԷ. – Զգանձն անծախ, զմարգարիտն անգին եւ զգոհարն պատուական... զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց, որ եւ զմեզ զամենեսեան արասցէ արժան... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
68. 122բ-5ա Յետ Խաչվերացին եօթներորդ կիւրակէի: Խաչգիւտ. Գլուխ ԿԸ. – Յամենայնի կարօղ լինելն ամենակալին Հօր... հրաւիրողն զմեզ թէ՝ Ա՛ռ զխաչ քո եւ ե՛կ զկնի իմ [Մրկս, Ժ. 21], որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
69. 125ա-7ա Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ Գիւտ Խաչի կիւրակէին. Գլուխ ԿԹ. – Ի մխիթարութիւն եւ յըսփոփութիւն պաշարելոցս խաւարօք... լուսով երկրպագելի խաչին իւրոյ, որում ընդ Հաւր... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
70. 127ա-9բ Յետ Խաչվերացին ութերորդ կիւրակէի. Գլուխ Հ. – Զանճառ մարդասիրութիւն եւ զանհուն խնամարկութիւն Քրիստոսի... յարուցից զնա յաւուրն ետնում, որ եւ ըստ կամաց Հաւր... երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
71. 129բ-31բ Յաւուր տօնի սրբոց հրեշտակապետացն Գաբրիէլի եւ Միքայէլի եւ ամենայն երկնային զօրացն. Գլուխ ՀԱ. – Զանթարգմանելի զմարդասիրութիւնն Աստուծոյ, որ առ ազգս մարդկան... հրեշտակսն փառաւորեալք ի Հաւրէ ամենակալէ, որում մատուսցուք պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
72. 132ա-4ա Յետ Խաչվերացի իններորդ կիւրակէի. Գլուխ ՀԲ. – Վարժեալն ի յերկնային դպրատան՝ հրաշալին Պօղոս... գնալով զկնի բռնութեամբ բուռն ածողաց ի նա, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
73. 134ա-6ա Յետ Խաչվերացին տասներորդ Կիւրակէի. Գլուխ ՀԳ. – Վասն աճման սիրոյն մերոյ՝ զաղօթս առնուլն իւր ծանուցանէ... խոնարհութեամբ արժանաւորք եղիցուք, որում մատուսցուք պաշտաւն, փառք եւ երկրպագութիւն անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
74. 136բ-8բ Յաւուր երից ամաց ընծայեցման Աստուածածին կուսին ի տաճարն. Գլուխ ՀԴ. – Զփափաքելն արփիազգեստ հարսին Հաւրն երկնաւորի... ի գնալն Աստուածածին կուսին առ միածինն իւր, որում պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
75. 138բ-40բ Յաւուր տօնի սրբազանից առաքելոցն եւ նախկին լուսաւորչացն մերոց՝ Թադդէոսի եւ Բարթուղիմէոսի. Գլուխ ՀԵ. – Ի վերայ աւուրս սքանչելի խորհրդեան ի բերանոյ նախակոչ արքային մերոյ... արեամբն Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որում մատուսցուք պաշտաւն... անզրաւ յաւիտենիւ. ամէն:
76. 141ա-3ա Յաւուր տաւնի սրբոյն Ստեփաննոսի Նախավկային եւ սրբոցն Դաւթի, Յակոբայ, Պետրոսի եւ Պաւղոսի եւ Յոհաննու աւետարանչին. Գլուխ ՀԶ. – Ամենակալ Սուրբ Հոգին Աստուած յատկացուցեալ ծանուցանէ մեզ... օրհնեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին ճշմարիտ, անկէտ ժամանակաւ եւ անսպառ յաւիտենիւ. ամէն: Վերջ բոլորի քարոզիցս:
Բ. 144ա-50բ Պարզաբանութիւն առաջին եւ երկրորդ գլխոյ սքանչելի բանիցն երանելոյն Յոբայ արդարոյ, արարեալ ի Պաւղոս դասասաց վարժապետէ՝ տեառն Զաքարիայ ազգասէր պատրիարգի դպրատան, որ ի Կոստանդինուպոլիս. Գլուխ ՀԷ. – Բան. Այր ոմն էր յՕստէր աշխարհի, որում անունն էր Յօբ... Մեկ. Յաղթող ի պատերազմի եւ տեւող ի տանջանս... Բանն զայն մարմինն էառ, որ ի սկզբանէ լնանեցեալ եղեւ յԱդամ, յորում ոչ գոյր բնաւին աղտ ապականութեան: Այսքան առ այս. վերջ:
– 151ա-5բ Ցանկ մատենիս բոլոր քարոզիցն – Քարոզ ի վերայ հրաշալի ծննդեան սրբոյն Յօհաննու Կարապետի... Պարզաբանութիւն առաջին եւ երկրորդ գլխոցն սքանչելի բանից երանելոյն Յօբայ արդարոյ, ՀԷ., 296:
Ծնթ. Գլխահամարները եւ Ցանկը գրուած են այլ ձեռքով՝ ԺԹ. դ. շղագրով:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Հմր 1», «709, 2730», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջքի պիտակին՝ «709», «Քարոզագիր Պաւղոս դասասաց դպրի»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 150բ՝ «Բնութիւնն Արարին, Արարին»:
2731
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 260 (գրչի էջակալում 1-620, որ է՝ 1ա-260բ): ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԶx10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ ոճաւորուած զինանշան, մէջը թեւատարած թագակիր արծիւ, տակը՝ «NICOLO POLLERI E FIGLJ», որից աջ «AL MASSO». բոլորակ, մէջը՝ խարիսխ, որից աջ՝ «AL MASSO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,2x20,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (21-3x14.5-16.3): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 25-28: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ վարդագոյն թուղթ, մէջքը՝ ոսկեդրոշմ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ դեղին թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ SV BC, եւ 3 բարձրադիր գլխարկ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ դեղին թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի փեղկերի մոմլաթը եւ մէջքի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, քերծուած. թ. 85-6, 95-6՝ հիմքից առանձնացած, թ. 1-11, 74, 87, 260՝ եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 100-4, 213, 221-3, 227-31, 244, 254, 257-60՝ զանազան դեղին բծեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
ա. 1ա-11ա Քարոզ Ա. [Բնաբան]. Հայր քո եւ ես տառապէաք... (Ղուկ. Բ. [47]): Ի վերայ մեծագոյն ցաւոց ամենասուրբ կուսին – Թուի, թէ ոչ ոք կարասցէ մտածել... եթէ ոչ, ակն ունիցիք լալոյ ի մահուան անօգուտ եւ անմխիթար:
բ. 11ա-9բ Քարոզ Բ. [Բնաբան] Ոչ ամենայն, որ ասիցէ ցիս. Տէ՛ր Տէ՛ր, մտցէ յարքայութիւնն երկնից... (Մտթ. Է. 21): Յաղագս սակաւ համարման բարի գործոց եղելոց ի մեղս – Երկիւղն երկուց մեծամեծ չարեաց... մարթ է լինիլ հրահանգ բազում ունկնդրացդ եւ երանի թէ օգուտ լինելով ձեզ (Ստեբան Բեբէ, Ի պատմութիւն կուսին Օդդինկայի ի Պավարիա):
գ. 20ա-9ա Քարոզ Գ. [Բնաբան] Ո՞յր է պատկերս այս կամ գիր. ասեն ցնա՝ Կայսեր... (Մտթ. ԻԲ. [20-1]): Պարտ է զգուշանալ ի մեղաց վասն ոչ կորուսանելոյ զպատկերն Աստուծոյ, զոր ունիմք ի հոգւոջ – Ունիմք ի սերկեան աւետարանին զմեծ... զի այսպէս յորդորէ զձեզ առաքեալն. «Զգեցարո՛ւք զՅիսուս Քրիստոս եւ մարմնոյ խնամ մի՛ տանիք ի ցանկութիւնս» (Հռվմ., ԺԳ. 14):
դ. 29ա-42ա Քարոզ Դ. [Բնաբան]. Տո՛ւր զհամար տնտեսութեան քոյ... (Ղուկ. 26. [2]): Յաղագս անձկութեանց մեղաւորին ի ժամու մահուան – Մեծ ամփոխումն եղեւ ամբոխումն այն...զի մի՛ճաշակեսցուքզայսպիսի երկիւղալի անձկութիւնս ի ժամու մահուան:
ե. 42բ-55բ Քարոզ Ե. [Բնաբան]. Եւ եղեւ իբրեւ գնացին սրբեցան... (Ղուկ. ԺԷ. [14]): Յաղագս զղջման – Յայսմ հրաշալի բժշկութեան տասն բորոտաց... յասելն ի սոսին եւ յայլ դիպուածս կրել ինչ-ինչ. «Բարկութեան Տեառն համբերից, զի մեղայ նմա» [Միք., Է. 9]:
զ. 55բ-71ա Քարոզ Զ. [Բնաբան]. Ե՛րթ, եղիցի քեզ որպէս եւ հաւատացերդ (Մտթ. Ը. [13]): Յաղագս զարմանալի գործոց, զորս ծնանի աստուածային խորհուրդն ի նմա, որ ընդունի զնա բարի տրամադրութեամբ – Այնքանհաճոյ եղեւ երկնաւոր փրկչին... եւ չէ զարմանք, թէ ամենեքին լինէին սուրբք:
է. 71ա-87ա [Քարոզ]. Մահն ըստ ինքեան չէ մարթ լինել երկնչելի, այլ բաղձալի: [Բնաբան]. «Արդ, արձակեա՛ զծառայս քոյ, Տէ՛ր» (Ղուկ. Բ.[29])– Ահաւասիկ այր՝ պատուելին Սիմէոն... զի շատ են զարթուցանելոյ ի ձեզ զբաղձանս, որ առ մահ, եթէ ի գործ դնիցին:
ը. 87բ-99բ [Քարոզ. Բնաբան].Եկն Յիսուս եւ եկաց ի միջի նոցա եւ ասէ ցնոսա. «Ողջոյն ընդ ձեզ...» (Յոհ. Ի. 19, 20, 21): Որպէս պարտ է տալ զողջոյն թշնամեաց – Երանելի առաքեալք ժողովեալ կային դրաւքն փակելովք... լերո՛ւք որդիք դիւին. ընտրեցէ՛ք, զորն եւ կամիք:
թ. 99բ-115ա [Քարոզ. Բնաբան]. Նման է արքայութիւնն երկնից հատոյ մանանխոյ... (Ղուկ. ԺԳ. 19, 20 [=31-3]): Յաղագս անհամեստ խօսից – Զերկուս առակս ունիմք ի սմին առաւօտեան Աւետարանիս... թէ չար լեզուն է կործանումն հոգւոյն:
ժ. 115ա-29բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ահաւասիկ ելանեմք յԵրուսաղէմ, եւ կատարեսցին ամենայն գրեալքն... (Ղուկ. ԺԸ. 31-2): Յաղագս թէ քանի օգուտ իցէ յիշատակութիւնն չարչարանաց Քրիստոսի – Յայնքան զուարճութեան աւուր ընդէ՞ր արդեօք տայ... գտանելով ի նոսին զբոյն խաղաղութեան եւ զաներկեւան նաւահանգիստ. «Յամենայն ընդդիմութիւնս ոչ գտի այնպէս ազդու... հանգչիմ աներկիւղ» (ի գլ. ԻԵ. եւ ԻԲ.)*
Ծնթ. Հայերէն Աստուածաշնչում այս քաղուածքը չգտանք:
ժա. 129բ-145բ [Քարոզ. Բնաբան].Նա եկեալ յանդիմանեսցէ զաշխարհ վասն մեղաց (Յոհ. ԺԸ.=ԺԶ. 8): Յաղագս մահացու մեղաց – Առ ի ծանուցանել, թէ որքան մեծ չար իցէ մեղքն... թէ միմիայն չարն, յորմէ պարտ է երկնչիլ, է մեղքն:
ժբ. 145բ-168ա [Քարոզ. Բնաբան]. Խնդրեցէ՛ք եւ առնուցուք (Յոհ. ԺԶ. 24): Յաղագս աղաւթից – Խնդրեցէ՛ք, միտ դի՛ք, զի ոչ խօսի սնապարծ... պիտոյ է միաբանել զաղաւթս ընդ գործոց: Որ ունիցի ականջս լսելոյ, լուիցէ [Մտթ., ԺԱ. 15]:
ժգ. 168բ-184բ Քարոզ ԻԷ. Ի վեցերրորդ կիւրակէի զկնի Զատկին: [Բնաբան]. Առաքեցից ձեզ զՀոգին ճշմարտութեան, որ ի Հաւրէ ելանէ... (Յոհ. ԺԵ. 27 [26, ԺԶ. 1]): Ի գայթակղութեան – Ապաքէն՝ այնքան փոյթ է երկնաւոր վարդապետին... ոչ այնքան տանջողական եղիցին ի գեհենի տանջանքն ձեր:
ժդ. 184բ-194ա [Քարոզ. Բնաբան].Տուաւ ինձ ամենայն իշխանութիւն յերկինս եւ յերկրի. գնացէ՛ք այսուհետեւ աշակերտեցէ՛ք... (Մտթ. 28 18-20): Պարտ է սիրել, հնազանդիլ եւ երկնչիլ յԱստուծոյ, զի է ամենակարող, զի պատուիրէ մեզ, զի յամենայնի եւ ընդ ամենայն տեղիս ներկայ է մեզ, եւ տեսանէ զմեզ – Յետ իրազեկ առնելոյ Որդին Աստուծոյ զաշակերտս իւր... այլ ասցէ յանձին իւրում ի գրգռել ի սրտի զսուրբ երկիւղ. «Զի՞ զուր հպարտանաս յուսով քոյով սնոտեաւ, սակայն չես ապրելոց յամենագէտ յամենակալ դատաս[տա]նացն Աստուծոյ» [Մկբ. 2, Է. 35-6]:
ժե. 194բ-207բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ոչ կարէք Աստուծոյ ծառայել, եւ մանոնայի (Մտթ. Զ. 24): Յաղագս վերջին վախճանի մարդոյն – Որ միանգամ կամիցի նաւարկել ի լայնածաւալ ովկիանոսի... պարապեն յայն գործ, յոր Աստուած կոչեաց զնոսա. «Գործեցէ՛ք զգործս ձեր նախ քան զժամանակն, եւ տացէ ձեզ զվարձս ի ժամանակի իւրում» (Էկլստ. ԾԱ. 38)*:
* Ծնթ. Հայերէն Աստուածաշնչում այս քաղուածքը չգտանք:
ժզ. 207բ-22բ [Քարոզ. Բնաբան]. Անդ էր եւ մայրն Յիսուսի եւ այլն (Յոհ. գլ. Բ. 1): Յաղագս պաշտպանութեան ամենասուրբ կուսին – Գրէ սուրբն Յոհաննէս ի յաւետարանագրին ի սմին... ընդունի իբրեւ զորդիս զայնոսիկ, որք այսօրինակ կարդան առ նա:
ժէ. 223ա-34բ [Քարոզ. Բնաբան]. Ես եմ հովիւն քաջ (Յոհ. Ժ. 11): Յաղագս՝ թէ պահպանութիւնն աստուածային պատուիրանաց հաստատէ եւ յառաջ վարէ զժամանակաւոր բարեբախտութիւնս եւ մարդկային քաղաքականութիւնն ընկճէ զայն եւ կործանէ – Զի՞նչ իմացուցանէ արդեօք այն բան... հեռի լինելոց են թշուառութիւնքն ի պահպանողացն աստուածային պատուիրանաց. «Որ պահէ զպատուիրանս, չար առ նա ոչ մերձեսջի» (Էկլես. Ը. 5):
ժը. 234բ-248բ [Քարոզ. Բնաբան]. Առաքեաց զծառայ իւր ի ժամու ընթրեաց կոչել զհրաւիրեալսն... (Ղուկ. ԺԴ. [17-24]): Պիտոյ է հնազանդի[ութիւ]ն աստուածային ներշնչմանց – Զերիս դժուարագոյն մասունս մտածութեան... եւ զկնի մահուան արտաքսեալ մնայ յերկնային յարքայութեանն:
ժթ. 248բ-60բ [Քարոզ]: Բնաբան. Յիսուս իբրեւ գիտաց, եթէ գալոց են յափշտակել զնա... (Յոհ. Զ. 15): Ի վերայ ունայնութեան բարեաց այսր աշխարհի – Թէ որչափ համարումն պարտ իցէ... Դիւրաւ լքանի ամենայն, եթէ մտածեսցի, թէ արագ հանդերձեալ է մեռանիլ». վերջ:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «Հմր 2», «722, 2731», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», կազմի մէջքի պիտակին՝ «2. Քարոզգիրք Մասիլիոնի»:
2732
|
|
ԺԷ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Աստուածատուր երէց:
ԹԵՐԹ՝ 562. չգրուած՝ 1բ-2ա, 101ա, 114ա, 207աբ, 254բ, 273բ-5բ, 278աբ, 429բ-35բ, 562աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԷx12 (Բ 10, ԺԹ, ԻԵ 11, Ժ, ԻԱ 13, ԺԷ 21, ԼԶ 8, ԽԷ 7): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27,5x20,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (13.5-14x18.5-19): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 49-50: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի. միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ եւ կարմիր ցայտէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ՝ չգրուած սպիտակ թուղթ:
Նմուշ 5ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Վեցօրեայ արարչագործութիւն՝ 2բ-3բ (անաւարտ՝ 2բ Աստուծոյ եւ հրեշտակների պատկերները ուրուագծային, 3բ՝ միայն ուրուագծեր եւ երկինքը պատկերող հատուածները ոսկեպատ), Աստուած չորեքկերպեան աթոռին, Ադամ եւ Եւայ ի դրախտի, Մեղսագործութիւն, Վտարումն՝ 3բ. Ի բնագրի – Յակոբ եւ որդիք իւր՝ 26բ, Խորան վկայութեան, տակը Մովսէս եւ քահանայապետ՝ բուրվառը ձեռքին՝ 46ա, Աստուած զպատուիրանս տայ Մովսիսի՝ 59բ, Մովսէս ժողովրդեան ուսուցանէ զօրէնս՝ 77ա, Յեսու՝ 91ա, Յուդա՝ 101բ, Տեղափոխի տապանակ Ուխտի եւ զետեղի ի տաճարի (Հեղի քահանայապետ, Ուխտի տապանակ, Աննա եւ Սամուէլ մարգարէ)՝ 114բ: Թ. 4-12ի գրադաշտի 2 սիւներից իւրաքանչիւրը շրջանակուած բազմագոյն (կարմիր, կապոյտ, ոսկի) գծային շրջանակով, թ. 5-6ի սիւների վերին եւ ստորին մասերը կամարազարդ: Կիսախորան՝ 4ա (վերը՝ կենտրոնում, սուրբ Երրորդութիւն, որի կողքերին 12 առաքեալները, անկիւններում՝ Մարիամ եւ Յովսէփ՞)՝ 115ա: Կիսախորան-ճակատազարդ՝ 26բ, 46ա, 77ա, 91ա, 101բ: Ճակատազարդ՝ 24բ, 44ա, 58բ, 60ա, 76ա, 90բ, 111ա, 113ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ կենդանագիր, թռչնագիր, հրեշտակ (58բ): Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, ոսկի, սեւ, շագանակագոյն, մանուշակագոյն, վարդագոյն:
Ծնթ. Մանրանկարչության մի մասն ուրուագծային է, մեծ մասի համար տեղերը բաց եւ չլրացուած: 127բ էջից սկսած՝ սկզբնատողերի առաջին տառը կամ բառը չգրած, տեղը բաց՝ յետագայում զարդագրելու համար:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը յետագայի՝ ԺԸ. դարի Բ. կէսի, կաշին քերծուած, Ա. փեղկի ստորին աջ եզրին ցեցի անցքեր. թ. 254-5ի, 303-4ի միջեւ չգրուած 1ական թերթ կտրած-հանած. թ. 16-46, 35-45ի, 168-88ի եզրերը խոնաւութեան հետեւանքով փտած-թափուած եւ բորբոսի հետքերով, թ. 16-46ի գրադաշտը մասամբ վնասուած, թանաքը տեղ-տեղ լուծուած. թ. 514՝ մոմի հետք, Պհպ. Բ.ի ստորին եզրը պոկուած, Բ. կազմաստառի փակցուած կողմի գրերը արտացոլուած հակառակ երեսին:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1. Ծնունդք – Գիրք 4ա-24ա:
2.Ելք – Նխ. 24աբ: Գլ. 24բ-6բ: Գիրք 26բ-44ա:
3.Ղեւտական – Նխ. 44ա: Գլ. 44ա-5բ: Գիրք 46ա-58ա:
4.Թիւք – Նխ. 58ա (վերջը թերի, տեղը բաց, չգրուած՝ «ապա առին զերկիրն Սեհոնի եւ զԲասան եւ հասեալ առ Մովաբաւ ///»): Գլ. 58բ-9բ: Գիրք 60ա-75բ:
5.Բ. Օրէնք – Գլ. 76ա-7ա: Գիրք 77ա-90ա:
6.Յեսու – Նխ. 90բ: Գլ. 90բ-1ա: Գիրք 91ա-100բ:
7.Դատաւորք – Նխ. 100բ: Գիրք 101բ-110բ (նաեւ 100բ «Եւ այս են դատաւորք, որք կացին յԻսրայէղ. Ա. [Յ]եսու՝ որդի Նաւեայ ամս ԻԵ. (25)... Ամբսովն՝ որդի Մանուէի, ամս Ի. (20)»):
8.Հռութ – Նխ. 111ա: Գիրք 111ա-2բ:
9.Թագ. Ա. – Նխ. («Վասն») 112բ-3ա: Գլ. 113աբ: Գիրք 115ա-28ա:
10.Թագ. Բ. – Գլ. 128բ-9ա: Գիրք 129բ-40բ:
11. Թագ. Գ. – Գլ. 141աբ: Գիրք 142ա-54բ:
12.Թագ. Դ. – Գլ. 154բ-5ա: Գիրք 155բ-66ա:
13.Մնաց. Ա. – Յռջբ. (Ա. եւ Բ. Մնաց.) 166ա: Գլ. 166աբ: Գիրք 166բ-76բ:
14. Մնաց. Բ. – Գլ. 176բ-7ա: Գիրք 177ա-88բ (յաւելեալ ունի՝ 188բ-9ա «Եւ էին բանքն Յովսիայ եւ յոյս նորա գրեալ յօրէնսն Տեառն... որոք ի ձէնջ յամենայն ժողովրդենէ նորա իցէ Տէր Աստուած իւր եղիցի ընդ նմա եւ ելցէ»):
15. Եզր Ա. – Նխ. 189ա: Գլ. 189աբ: Գիրք 189բ-95բ:
16. Եզր Բ. – Հանգամանք 195բ: Գիրք 195բ-99ա:
17. Եզր Գ. – Գիրք 199ա-203բ: Աղաւթք մարգարէին Եզրայ 203բ-6բ:
18.Նեեմի – Նխ. 206բ, 208ա: Գլ. 208ա: Գիրք 208բ-13բ:
19. Եսթեր – Նխ. 213բ: Գիրք 214ա-8ա:
20. Յուդիթ – Նխ. 218ա: Գիրք 218բ-24բ:
21.Տովբիթ – Նխ. 224բ: Գիրք 225ա-8բ:
22. Մակաբ. Ա. – Նխ. 228բ: Գիրք 229ա-42բ (229ա՝բաց թողած «Գլուխք»ը գրելու համար):
23.Մակաբ. Բ. – Նխ. 242բ-3ա: Գլ. 243աբ: Գիրք 243բ-54ա:
24. Մակաբ. Գ. – Նխ. 254ա: Գլ. 254ա: Գիրք 255ա-60ա:
25.[Կտակք ԺԲ. նահապետաց] – 260բ-73ա (տե՛ս ձեռ. 351, 266ա-79ա:ա/260բ-1բ: բ/261բ-2բ: գ/262բ-4բ: դ/264բ-6բ: ե/266բ: զ/266բ-7բ: է/267բ-8ա: ը/268ա-9ա: թ/269ա-70ա: ժ/270աբ: ժա/270բ-2ա: ժբ/272ա-3ա:
26.Սաղմոսք – Նխ. (Եպիփան «Զամենայն») 276ա-7ա: Գիրք 279ա-307ա (ունի «Փոքր էի ես»): Ունի նաեւ՝
ա. 285ա Նախամարգարէն Մովսէս ամբաստան լինի զԻսրայէլէ, զերկիրն եւ զերկիր (այսպէս) ի վկայութիւն կոչէ, ասելով զբանս զայս. Նայեցարուք-ին խորագիրն է եղբայրք: Մաղթանք – Տո՛ւք փառս Աստուծոյ... Քարոզ եւ աղաւթք երկինք պատմեն-ին եւ Տէր ապաւէն-ին – Վասն ի գիշերի եւ ի տուընջեան... Ի գիշերի եւ ի տըւընջեան եւ ամենայն ժամու:
բ. 289ա Զի հուր բորբոքեցաւ-ին խորագիրն է, ո՛վ ընթերցողք: Նախամարգարէն Մովսէս յիշեցուցանէ Իսրայէղի զահաւոր գալստենեն Տեառն եւ ասէ. Մաղթանք – Դու ես Տէր մեր, դու ես Քրիստոս փրկիչ մեր: Քարոզ եւ աղաւթք Մի՛ նախանձիր-ին եւ Խոստովան-ին –Վասն ուղելոյ գնացս... գիշերի եւ ի տու[ընջեան], [Տէր] երկնի եւ երկրի:
գ. 292ա Հաստատեցաւ-ին խորագիրն է. Աղաւթք Աննայի՝ մաւրն Սամուէլի... Մաղթանք – Բարձրացաւ եղջիւր իմ, Աստուա՛ծ, փրկի՛չ իմ... Քարոզ եւ աղօթքս Ողորմեայ-ին եւ ի Նեղո՛՛ – Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն: Գոհանամք զքէն, Տէ՛ր Աստուած մեր, որ զարթուցեր զմեզ ի:
դ. 296ա Մաղթանք – Խաղաղութեանց տուաւղ Քրիստոս... Քարոզ եւ աղաւթս Իբրեւ-ին եւ Երանեալ-ին – Վասն ի վերուստ խաղաղութեան... Տէր տուընջեան եւ գոյացուցիչ գիշերոյ...
ե. 299բ Ես ասացի-ին խորագիրն է... Մաղթանք– Յոյս կենդանութեան յոյս եւ ապաւէն... Քարոզ եւ աղաւթք Տէր ապաւէն-ին եւ Երկինք պատմեն-ին – Վասն ի գիշերի եւ ի տուընջեան... Ի գիշերի եւ ի տուընջեան...
զ. 303ա [Մաղթանք] – Եկեսցեն աղօթք մեր ի տաճար սուրբ քո... Քարոզս եւ աղաւթս Խոստովան-ի եւ Մի՛ նախանձիր-ի – Վասն ուղղելոյ զգնացս... Տէր երկնի եւ երկրի...
է. 306ա Մաղթանք – Լո՛ւր մեզ, Տէ՛ր, լո՛ւր մեզ ողորմութեամբ... Քարոզս եւ աղօթս Ի նեղութեան-ին եւ Ողորմեա-ին – Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն... Գոհանամք զքէն Տէր Աստուած...
ը. 306բ-7ա Երգ Մարիամու Աստուածածնի – Մեծացուսցէ անձն իմ զՏէր եւ ցնծասցէ... խօսեցաւ հարս մեր ընդ Աբրահամու եւ զաւակի նորա յաւիտեան:
թ. 307ա Աւրհնութիւն Զաքարիայի՝ հօրն Յովհաննու Մկրտչին – Աւրհնեալ Տէ՛ր Աստուած Իսրայէղի, որ այցել եւ արար փրկութիւն... լուսաւոր առնել զխաւարս մեր: Տունք Ժ.:
ժ. 307ա Աղօթք եւ աւրհնութիւն Սիմէոնի ծերունոյ – Յորժամ եկն Տէրն քառասնօրեա ի տաճարն... փառք ժողովրդեան քում Իսրայէղի:
27. Սիրաք – Գիրք 308բ-15բ:
28.Առակք – Յռջբ. 322աբ: Գլ. 322բ-3ա: Գիրք 323ա-32ա:
29. Ժողովող – Յռջբ.332ա: Գլ. 332ա-3ա: Գիրք 333ա-5բ:
30. Երգ երգոց – Յռջբ. 335բ: Գիրք 335բ-7ա:
31.Իմաստութիւն – Յռջբ. 337աբ: Գլ. 337բ: Գիրք 338ա-43ա:
32.Եսայի – Յռջբ. ԲԺ.ան մարգարէիցն 343ա: Յռջբ. 343աբ: Գլ. 343բ-4ա: Մրգ. 344ա-61ա: Մահ՝ 361ա:
33.Ովսէ – Նխ. 361աբ: Գլ. 361բ: Մրգ. 362ա-4ա:
34. Ամովս – Գլ. 364ա: Մրգ. 364բ-6ա:
35. Միքիէ – Գլ. 366ա: Մրգ. 366ա-7ա:
36. Յովէլ – Գլ. 367բ: Մրգ. 367բ-8բ:
37. Աբդիու – Գլ. 368բ: Մրգ. 368բ-9ա:
38.Յովնան – Գլ. 369ա: Մրգ. 369աբ:
39.Նաւում – Գլ. 369բ: Մրգ. 370աբ:
40.Ամբակում – Գլ. 370բ: Մրգ. 370բ-1ա:
41. Սոփոնիա – Գլ. 371ա: Մրգ. 371բ-2ա:
42.Անգէոս – Գլ. 372ա: Մրգ. 372աբ:
43.Զաքարիա – Գլ. 372բ: Մրգ. 373ա-5բ:
44.Մաղաքիա – Գլ. 375բ: Մրգ. 375բ-6բ:
45. Երեմիա – Նխ. 377բ: Գլ. 377բ-8բ: Գիրք 378բ-97բ:
46. Բարուք – Թղթ. 397բ-9ա:
47. Ողբք Երեմիայ – 399ա-401ա: Մահ՝ 401ա:
48. Դանիէլ – Նխ. 401աբ: Գլ. 401բ: Գիրք 402ա-9ա:
49. Եզեկիէլ – Նխ. 409աբ: Գլ. 409բ-10ա: Մրգ. 410բ-29ա: Մահ 429ա:
50. Մատթէոս – Աւ. 436ա-49ա:
51. Մարկոս – Գլ. 449բ: Նխ. 449բ: Աւ. 450ա-8բ:
52.Ղուկաս – Գլ. 458բ-9ա: Նխ. 459ա: Աւ. 459բ-73ա:
53. Յովհաննէս – Գլ. 473բ: Նխ. 473բ: Աւ. 474ա-84ա: 477բ (477բ-8ա Իրք կնոջն շնացելոյ, Է. 35-6 չիք):
54. Գործք Առաքելոց – Ցանկ 484բ: Յռջբ («Որք») 484բ-5բ: Գիր 485բ: Գլ. 485բ-6բ: Ընթրց. 486բ: Գիրք 487ա-99բ:
55.Թղթ. Յակովբայ – Յռջբ. 499բ-500ա: Նխ. 500ա: Գիր 500ա (միայն խորագիրը, տեղը՝ բաց): Գլ. 500աբ: Թղթ. 500բ-2ա:
56.Թղթ. Պետրոսի Ա. – Նխ. 502ա: Գլ. 502ա: Ընթր. 502ա: Թղթ. 502բ-4ա:
57.Թղթ. Պետրոսի Բ. – Նխ. 504ա: Գլ. 504ա: Ընթր. 504ա: Թղթ. 504բ-5ա:
58.Թղթ. Յովհաննու Ա. – Նխ. 505բ: Գլ. 505բ: Ընթր. 505բ: Թղթ. 506ա-7բ:
59. Թղթ. Յովհաննու Բ. – Նխ. 507բ: Գլ. 507բ: Ընթր. 507բ: Թղթ. 507բ:
60.Թղթ. Յովհաննու Գ. – Նխ. 508ա: Գլ. 508ա: Ընթր. 508ա: Թղթ. 508ա:
61.Թղթ. Յուդայի – Նխ. 508բ: Գլ. 508բ: Թղթ. 508բ-9ա:
62. Աղերս Եւթաղի – 509ա:
– 509բ-15բ տե՛ս յօդ. 77
– ԺԴ. Թղթք. Պօղոսի – Յռջբ. 516ա-8ա: Վկ. 518ա: Բովանդ. ընթերց. եւ վկթնց – 518ա-21ա: Ց. 521աբ:
63. Առ Հռովմայեցիս – Նխ. 521բ: Գլ. 521բ-2ա: Թղթ. 522բ-7բ:
64.Առ Կորնթացիս Ա. – Նխ. 527բ-8ա: Գլ. 528ա: Թղթ. 528ա-33ա:
65. Առ Կորնթացիս Բ. – Նխ. 533ա: Գլ. 533աբ: Թղթ. 533բ-7ա:
66. Առ Գաղատացիս – Նխ. 537ա: Գլ. 537ա: Թղթ. 537բ-9ա:
67. Առ Եփեսացիս – Նխ. 539ա: Գլ. 539բ: Թղթ. 539բ-41ա:
68. Առ Փիլիպեցիս – Նխ. 541աբ: Գլ. 541բ: Թղթ. 541բ-2բ:
69. Առ Կողոսացիս – Նխ. 542բ-3ա: Գլ. 543ա: Թղթ. 543բ-4բ:
70. Առ Թեսաղոնիկեցիս Ա. – Նխ. 544բ: Գլ. 545ա: Թղթ. 545ա-6ա:
71. Առ Թեսաղոնիկեցիս Բ. – Նխ. 546ա: Գլ. 546բ: Թղթ. 546բ-7ա:
72. Առ Եբրայեցիս – Նխ. 547աբ: Գլ. 547բ-8ա: Թղթ. 548ա-52ա:
73. Առ. Տիմոթէոս Ա. – Նխ. 552ա: Գլ. 552բ: Թղթ. 552բ-4ա:
74. Առ Տիմոթէոս Բ. – Նխ. 554ա: Գլ. 554բ: Թղթ. 554բ-5բ:
75.Առ Տիտոս – Նխ. 555բ-6ա: Գլ. 556ա: Թղթ. 556աբ:
76. Առ Փիլիմոն – Նխ. 556բ-7ա: Գլ. 557ա: Թղթ. 557աբ:
– Վերադիր, Թելադրութ, Նաւարկութ. – 557բ (տե՛ս ձեռ. 187, 444բ):
77. Առ Կորնթացիս Գ. – Կորնթացւոց՝ 557բ-8ա: Պօղոսի՝ 558աբ:
78. Յայտնութիւն Յովհաննու – Գիրք 509բ-15բ: Յռջբ. 559բ: Գլ. 559բ-60ա: Ունի՝
– 515բ [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Յիշատակարան թարգմանութեան Յայտնութեանն Յովհաննու. ձեռ. 146, 224բ-5բ – Ա]յս Յայտնութիւն աստուածաբան աւետարանչին Յովհաննու, սրբոց հարցն մերոց վարդապետութեամբ պատուեալ ի պէտս վկայութեանց... խորանակից ի լուսեղէն յարկսն. եւ նմա փառք յաւիտանս. ամէն:
79. Հանգիստ Յովհաննու – 558բ-9բ:
Բ. 1. ա. 277աբ Գովասանութիւն Սաղմոսացս Դաւթի, ասացեալ յԱռաքել վարդապետէ, ի խնդրոյ Գէորգ քահանայի. խաւսք պիտանի («Ի ՎԱՐԴԱՊԵՏԷՆ ԱՌԱՔԵԼԷ ՎԱՍՆ ԳԷՈՐԳ ՔԱՀԱՆԱՅ») – Իմանալի այս բուրաստան, / երգս ի հոգւոյն աստուածական... եւ ոչ ասեն, այլ մրափին, / փակեն ըզդուռն առագաստին:
բ. 277բ Դարձեալ այլ խրատք Սաղմոս ասողաց – Բանք սաղմոսին է պատուական, լըցեալ Հոգւովն աստուածական... նա վերանայ յերկինս հոգւով եւ միանայ ընդ սիրով:
գ. 277բ Վասն Սաղմոսի – Տաճար տեսա մին լի լուսով... ըզնա ըմպէ ոսկի թասով:
դ. 307աբ Խոստովանութիւն Մանասէի թագաւորին՝ սա սղոցեաց զԵսայի մարգարէն որպէս զփայտ դալար ի մամուլս հիւսեանց, յետոյ զղջացաւ եւ ասաց զբանս այս – [Տէ՛ր] ամենակալ, Աստուա՛ծ Աբրահամու, Սահակայ, Յակոբայ... եւ քո են փառք յաւիտեաս. ամէն:
ե. 307բ [Աղօթք] – Աղաչեմ եւ խնդրեմ ի քէն, թո՛ղ ինձ, Տէ՛ր... յորժամ գաս արքայութեամբ քո եւ ողորմեա՛ մեզ:
զ. 307բ-8ա Ներբողեան Սաղմոսարանիս – Աստուածային այս բուրաստան, սաղարթազարդ սաղմոսարան... սովաւ յուղարկին հաւատացեալ ննջեցեալքն ի Քրիստոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
է. 308աբ Նախադրութիւնք խրատականք. Յաղագս աղօթիցն, զոր արարեալ է տեառն Ներսեսի, եղբայր Գրիգորիսի հայոց վերագիտողի – Աղաւթք հասարակաց քրիստոնէից, մեծամեծաց եւ փոքունց, արանց եւ կանանց... ի գիրս ուղիղ գիտողացն տացեն գրել զսա: Եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
2. 315բ-7ա [Խրատք]
ա. 315բ-6ա Խրատք արտաքին իմաստասիրաց – [Ճ]անապարհորդք ի տունս եւ ի հայրենիս իւրեանց փութան... իսկ անխրատքն յիրաւի իւրեանց մոլորին հանապազ:
բ. 316ա Պղատոնի ասացեալ է – [Յ]ամենայն մակացութիւն որոշեալ յարդարութիւն է... ընդ իշխանութեամբ կնոջ գրաւիլ թշնամանս մեծ է:
գ. 316ա-7ա Դիմոսթենէս հոգի քաղաքաց ասէ. Զաւրէնս գնել – [Զ]աւրէնս գնել եւ որպէս մարմին զրկել ի հոգոյ, մեռեալ է... կամ զբանս օգտակարս, որք լռեն ոչ երբեք ողջասցին, իսկ որ խօսին, բազում անգամ:
դ. 317ա Զելեւկոս ասէ – [Յ]որմէ պատուիրեցաւ եւ ամենայն այսպիսի քաղաքաց եւ քաղաքուհեաց... եւ լաւագոյն գտաք զմտաց ուսուցիչսն, քան զմարմնոյ ծնողն:
ե. 3. 317ա-22ա [Խրատք Խիկարայ]
1ա. 317աբ Խրատք պիտանի եւ օգտակար Խիկարա իմաստասիրի ասացեալ [յ]ամի Սենիքարիմ Ասորեստանեաց թագաւորի Նինուէի (=Նախուտան) – Ես՝ Խիկար, դպիր եւ իմաստուն արքայի... զի ամք կենաց քոց բազմասցին եւ փառօք եւ մեծութեամբ հասցես ի ծերութիւն:
2. բ. 317բ-20ա Խրատ Խիկարայ իմաստասիրի, զոր ետ [Նա]դանայ՝ քւերորդոյն. եւ այս է խրատն, զոր ասէ – Որդեա՛կ, եթէ լսես բանի դրան արքունի... եւ որ կատարէ զխրատս զայս, նա յիմաստուն եղիցի եւ փառաւորի ի մէջ մարդկան:
3. գ. 320ա-1բ Կատարեցաւ բանք խրատի եւ առակի, զոր ասաց Խիկար Նադանա՝ քուերորդւոյ իւրոյ (=Վերջաբան) – Յայս ամենայն ուսուցի Նադանա՝ քուերորդւոյ իմոյ... յելանելն եւ ի մտանելն իմ, զոր ինչ ասեմ ցՆադան, գրեա՛ ի մատենի քում:
4. դ. 322ա Այլ խրատ Խիկարայ, զոր ասաց քըւերորդոյ իւրոյ Նադանայ, այս է – Որդի՛ Նադան, որ ընդ ականջսն ոչ լսէ... զայս ասաց եւ վճարեաց:
3. 560ա-1բ [Վանական վարդապետի Համեմատութիւն Հին եւ Նոր կտակարանցն. ձեռ. 177, 1դ-2բ] – Երկինք՝ եկեղեցի... եւթանասուն եւ երկու թարգմանքն՝ աստուածաբան վարդապետք:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
509ա Զմեղաւոր հողս՝ զԱստուածատուր երեցս յիշեցէ՛ք ի մեղաց թողութիւն, եւ Աստուած զձերն թողցէ. նմա փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. Ա. փեղկ (1866 թ., շղագիր) Պատկանի Աստուածաշունչն ի վանս Սրբոյն Կարապետին, 1866 ամի:
2. 1ա (1891 թ., շղագիր) Յովհաննէս Լորիս Սիւնեաց, թ. Հ. ՌՅԽ. (1891):
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկ՝ «բարեծնունդ», «Սուրբ մատեան այս է Աստուածաշունչ», 1ա՝ «784, 2732», «ԺԷ. Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Աբ՝ «4բ», 101բ՝ «ննաբգ»:
2733
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 102+1 (կրկն.՝ թ. 90. գրչի էջակալում 1-197, որ է՝ 3ա-99ա). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ: ՊՐԱԿ՝ 2+10x10 (9՝ 11, 10՝ 8)+2: ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «1811», «OIMM», եւ փայտէ ցանկապատ՝ մուտքով, որի ներսում տղամարդ՝ զինուորական հանդերձով եւ գաւազանով, եւ առիւծ՝ սուրը ձեռքին, առիւծի գլխավերեւում՝ «PRO PATRIA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30.2x19,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 28-31: ԿԱԶՄ՝ սեւ բծերով մուգ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ կապտաւուն թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, կապտաւուն թուղթ, մասն կազմաստառի:
Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, փեղկերիվերինեզրերումեւմէջքիստորինմասումպատռուած, ցեցիանցքերով, աստառը, Պհպ.-ները, թ. 1-3, 84-100՝ցեցիանցքերով, թ. 28ա, 84բ՝թանաքիբծերով, թ. 5 եւ 6՝եզրերինփոքրիկպատռուածքներ, թ. 18՝ստ. եզրըպատռուած, թ. 60՝վերինլս-ումանցք, գրադաշտըթանաքիթթուայնութեանհետեւանքովթեթեւակիգունափոխուած, լուսանցակողերըեւգրեթէբոլորթերթերիստորինանկիւններըսեւացած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3ա Գիրք որ կոչի ճակատամարտութեան կամ ընտրողութեան, այն որ ունի ըստ հրէից ազգին, վասն օրինաց նոցին եւ ծիսից, վկայութեամբ Սուրբ Գրոց Հին եւ Նոր կտակարանաց: Արարեալ ոմն Նէոփիտոս յունաց յաբեղայ, որ լեալ է երբեմն րապունի ազգին հրէից: Եւ թարգմանեցեալ եղեւ մօլտովանու լեզուէ ի հայ բարբառ՝ աշխատութեամբ տէր Ներսեսի: 1808, մայիս ամսոյ 30, ի քաղաքն Եաշ:
3ա-100ա [Նէոփիտոսի աբեղայի Գիրք ճակատամարտութեան]
Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-79բ. Խրգր./3ա: Յռջբն./4ա-6ա: ա/6բ-26ա: բ/26բ-39բ: գ/40ա-55բ*: դ/55բ-98բ:
– 99ա-100ա Յայտարարութիւն ինչ վասն գրքոյս – Բանք սրբազան աստուածաբանիցն ոչ են ի զուր, այլ ամենայն ինչ ուղիղ է սրբոց, քանզի ի բազում տեղիս կան գրեալք վասն պէս-պէս անօրէնութեանց ազգին հրէից, որ եւ վասն այնց ամենից վարդապետք եկեղեցւոյ միշտ հայրական գթով խրատեն եւ ուսուցանեն զհաւատացեալսն Քրիստոսի՝ զգոյշ լինիլ ի նոցին չար աղանդիցն, որք թշնամիք մեր են եւ հակառակ քրիստոնէութեանս, եւ ընդ չար բարուց նոցին միշտ հետեւին մեզ քրիստոնէիցս չար առնել, եւ մեք միամտօրէն վարիմք ընդ նոսա իբրեւ զբարեկամս եւ ոչ զգամք ամենեւին: Եւ որովհետեւ մինչեւ ցայժմ անգիտելի էր մեզ զգաղտնի եւ զթագուն չար արարմունսն նոցին, այլ այժմ թէ կամիցիս գիտել եւ իմանալ զայն ամենայն, ո՛վ եղբայր, ա՛ռ եւ ընթերցի՛ր զգիրքս զայս, եւ ընդարձակապէս տեղեկասցիս եւ իմասցիս եւ զարմանայցես ընդ այն ամենայն անօրէնութեանց նոցին եւ գիտասցես, թէ որքան ջանս ունին եւ փութան ի պատրել եւ խաբել զազգս քրիստոնէից, եւ ապա ծանիցէս զմիջոցն մերն եւ նոցայն:
Եւ զգիրքս զայս արարեալ է ոմն աբեղայ Նէոփիտոս անուն, որ երբեմն լեալ է |99բ| րապունիմեծ եւ ուսուցիչ ազգին հրէից, եւ ի խնամոցն Աստուծոյ յարեալ ազգն յունաց, ի մերս ժամանակի եւ եղեալ է քրիստոնեայ՝ ի վանք մի կրօնաւորաց ազգին յունաց ի Մօլտավիայ երկիրս այս, եւ մնացեալ ի նոյն վանքն, յետ քանի մի ամաց եղեալ է յաբեղայ եւ ընտիր կրօնաւոր, եւ գիտելով րաբունիս այս զամենայն զգաղտնի եւ զծածուկ չար արարմունսն ազգին հրէից, որ վասն ի վերայ մեզ քրիստոնէիցս: Վասն որոյ ի գութ շարժեալ, զմեծ բարերարութիւնս կամելով ազգին քրիստոնէից, արարեալ է զգիրքս զայս՝ յայտնելով ի մէնջ սորին զամենայն չարութիւ[ն]սն ազգին հրէից՝ որպէս ի յառաջբանութեան իւրում եւ այլ տեղիսն ասէ եւ Գրոց Սրբոց վկայութեամբն հաստատէ, եւ տպեալ ի լոյս ընծայեցաւ ազգին յունաց 1803ին:
Իսկ մեր տեսանելով զայս պիտոյանալի գիրքս, ցանկացաք թէ եւ ի մերս լեզու գտանիցի. զի ամենայն ոք որ ազգէ մերմէ՝ յընթեռնուլն զգուշասցին եւ նոքա ի չար արարմանցն նոցին եւ ծանիցեն զնոսա գոլ թշնամիք մեր:
Վասն որոյ հանդիպելով աստ Եաշ քաղաքս Փոթիշանցի Խեւուլեանց աղաչայ Յարութիւնն յամին 1807, ի դեկտեմբեր, եւ գտանելով առ նա զայս գիրք մօլտովանի լեզուաւն, եւ տէր Մարկոս՝հայրն մեր,յարեալ ի նա եւ առեալ ի ձեռանէն, |100ա| ստիպմամբ ետ ինձ ի թարգմանել: Եւ իմ յանձին կալեալ, ըստ կարի իմում թարգմանեցի, որ թէպէտ ոչ էր իմ գործ՝ գոլով իմ անկիրթ մտօք եւ խակ գիտութեամբ, այլ որպէս եւ իցէ, թէեւ անյարմար շարադրութեամբ, ծրարեցի եւ եդի ի յայտ:
Ամենախոնարհ ծառայ՝ տէր Ներսէս Յարութիւնով: 1808, մայիսի 30,ի քաղաքն Եաշ:
Հմմտ. ձեռ. 935, 79աբ:
*Ծնթ. թ. 50-51ի (էջ 96-7) միջեւ էջանշան, ձեռագրի թղթից, 10.5x4.5 չափսի, 4 տող՝ «Նշան գրելոյ զսոյն գրքոյ յայնմ բան է, որ ասէ. «Աստ յայտ առնէ. 96»:
ՆԵՐԴԻՐ
1. Թ. 101՝ ԺԹ. դ., շղագիր, 16x6.8 չափսի թերթիկ:
[Գրիգոր Նարեկացի, Մատեան ողբերգութեան] 101ա՝ «Քանզի վասն քո գիտես թողուլ զմեղս եւ ջնջել... ջնջել անօրէնութիւնս (Միքիայ 7. 18: Նարեկ ԽԹ., 154)», 101բ՝ «Գլ. ԻԸ. Նարեկ, 81: Առէ՛ք ընդ ձեզ բանս... եւ ո՞վ է, որ ոչ հաւատասցէ»:
2. Թ. 102՝ ԺԹ. դ., շղագիր, 13.3x10.5 չափսի թերթիկ:
102ա 6 տող՝ «Чрезъ Кринички въ Старо Крымъ Его Высокопреподобию Настоятелю СтароКрымскаго Армянскаго Монастыря Архимандриту Егише Аматуни», 102բ 4 տող՝ «Այսպիսի հասցէիւ անշուշտ կհասնի իմ ձեռքը, ահա զետեղելով նամակի մէջ, ուղակում եմ Ձեզ. Ե. վ. Ա.»:
Ծնթ. Լուս-ներում ունի սուրբգրային ընթերցումների համարներ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ԱՒՐԻՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 3ա, 99ա-100ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
100բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Մեծապէս շնորհակալութիւն կումատուցանէմ պատուելութեանդ, ուստա՛ Պօղօս, որ զայս կարդալով՝ ծանեա՛ ի մեջի գրեալն զամենայն մի ըստ միոջէ:
Մնամ միշտ խոնարհութեամբ կեալ, Բարսեղ Առաքելով:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «828, 2732», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 4ա՝ «Հմր 6»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 4ա՝ սեւ թանաքով բոլորակ. «Տէր Յոհանէս, 1794»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. փեղկի աստառ՝ «Լո՛ւր եւ իմ պատաասխանոյն, ով Խախամ, բարի է, զոր հարցանեսդ: Ա՛ռ գերա, Ա՛ռ գերայ, Ա՛ռ գերապատիւ», 8ա՝ «Կարապետ»:
2734
|
ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ |
ՌՅԲ. – 1853 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 32 (էջակալուած՝ 1-24, որ է՝ 1-12). չգրուած՝ 14բ, 22աբ, 32բ: ՊՐԱԿ՝ 1-6, խառն. 1՝ 2, 2՝ 6, 3՝ 4, 4՝ 8, 5՝ 2, 6՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,5x20 (թ. 1, 2), 29.8x20 (թ. 3-32): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (28-9x18.5-19): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 1ա): ՏՈՂ՝ 26-39: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ շագանակագոյն կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ չգրուած թուղթ:
Նմուշ 1ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը եւ մէջքի կտաւը տեղ-տեղ մաշուած, Պհպ. Ա., թ. 1, 2ի եզրերը նորոգած-ամրացրած, թ. 13-9՝ եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 6՝ փոքրիկ անցք, 3ա, 5ա՝ թանաքաբծեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1ա-14ա Պատմութիւն գաւառին Արցախու, գրեալ ի Յակոբ սարկաւագէ Պօղոսեան Զաքարեանց Շուշեցւոյ, միաբան սուրբ Երուսաղէմի:
1. 1ա-2բ Յամի Տեառն 1780ին ընտրեցաւ ի շահէն Պարսից գաւառապետ Արցախու որ եւ Ղարապաղու... ի ցեղէն մեծ իշխանապետին Աղուանից Հասան Ջալալեանց:
2. 2բ-14ա Պատերազմ շահին ընդ խանին Ղարաբաղու– Եւ յորժամ յօրինեցաւ բերդաքաղաքն Շուշի... ի կողմանս Երասխ գետոյ:
Բ. 15ա-21բ [Յաղագս վիպասանութեան]
1. 15աբ Յաղագս վիպասանութեան. յայտարարութիւն գործեալ իրաց Հայկազ Մատաթեան Յօհաննէս սպասալարի Ռուսաց – Եւ ետ ոչ սակաւ ստութեամբ... ի հանդիպել իրերաց քաջութեամբ:
2. 15բ-6ա Յաղագս բացայա[յ]տութեան վիպասանութեան. յօդուած Ա. – Այլ մեք թողեալ աստ առ սակաւ մի... ծծէր յանհիմն բանից շողոմարար դենպետին:
3. 16ա-7ա Յաղագս հաւանական վիպասանութեան. յօդուած Բ. – Քանզի ի ժամուն ի նմին... եւ անդ ի պատրաստութիւն հսկել հրամայէր:
4. 17ա-20ա Յաղագս համառօտութեան վիպասանութեան. յօդուած Գ. – Իսկ շահն ընդ լուսանալ աւուրն երրորդի... ճեղքեալ եւ լի ածուխով եւ է մինչեւ ցայսօր:
5. 20բ Յաղագս պէս-պէս վիպասանութեանց (այլ պատմութիւն, պատմական վիպասանութիւն) – Ի կողմանս Ալանաց, ի լեռնադաշտակ վայրի միոջ... մշտնջենական հասս յարքունուստ նմա սահմանէին վասն քաջասիրտ արութեանն:
6. 20բ-1ա Դատաստանական վիպասանութիւն – Երկուք ոմանք քաղաքակիցք... քո չէր ի նմանէ ի ներքոյ նորա զդրամն ստացեալ:
7. 21աբ Կեղծալ կամ բանաստեղծական – Փայտահարի ունել ասեն կատու մի ընդելական... զերծանէր յառիւծու անտի փախստեամբ:
Գ. 23ա-32ա Պատմութիւն Արցախու, որ է Ղարապաղու – Այս կարեւոր գործ հարց... միւսն՝ զհօրէ կամ զեղբօրէ, եւն...
Ծնթ. Գ. միաւորն Ա. հատուածի անաւարտ մնացած մաքրագրութիւնն է. 32ա՝ գրչից. «Տե՛ս երես 10 (այսինքն՝ 5բ), շարունակութիւն կրկին նախագիծ օրինակս գործոյս, այս նշանս եւ լից զպակասութիւն պատմութեանս, որ անդ կայ»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1ա Տե՛ս խորագիրը:
14ա Գրեալ այս Յակոբ սարկաւագի Պաւղոսեան Զաքարեանց Շուշեցւոյ, յամին 1853, ի Սուրբ Երուսաղէմ:
23աՄաքուր կրկին օրինակեցի նոյն Յակոբ սարկաւագէ Շուշեցւոյ գրեալ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 14ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ծանօթ. Եվ այս սարկաւագը 1862 ամին վարդապետ ձեռնադրեցաւ եւ անունը Ղեւոնդ դրուեցաւ Սսեցի Մեսրովպ եպիսկոպոսի ձեռամբ, որ 2 տարիի չափ հիւր գնացած էր Սուրբ Յակոբայ վանքը՝ տեղւոյն պատրիարգը եւ եպիսկոպոսները վախճանած ըլլալուն պատճառաւը, եւ ինքը՝ Մեսրովպ եպիսկոպոսը 1863 մարտ ամսոյ մէջ Մեծի պահոց հինգերորդ շաբաթուն վախճանեցաւ: Եվ զկնի Զատկին միաբաններէն երեք եպիսկոպոսացու անձինք ընտրուելով, Սուրբ Էջմիածին երթալով՝ կարգ առին եւ 1863 յուլիսի 20ին վերադարձան ի Կ. Պոլիս, որոնք էին Իսահակ վարդապետ (որ փոխանորդ էր Երուսաղեմայ ի Պոլիս) եւ միայն այս եկաւ Պոլիս՝ իր պաշտօնը վարելու համար, եւ բացակայութիւնը Սիմէոն վարդապետն էր եւ միւս նորաձեռնադրեալքն՝ Յակոբոս վարդապետ Տիգրանակերտցի եւ Կարապետ վարդապետ Մարաշցի: Եվ այս վերջինը 1862 թուոյն Զէյթունի պատերազմին ժամանակը Մարաշու առաջնորդ էր, եւ անիրաւութեան դէմ բողոքեց ու ստորագրութիւն ալ չի դրաւ զէյթինցւոց իրաւանց դէմ, որն որ տաճկաց քննիչ ժողովը կուզէր զզէյթինցիս ապօրինապէս յանցանաց տէր դատել: Եւ յետոյ Երուսաղէմ երթալով՝ աւագ լուսարարապէտ կացուցցին զնոյն Կարապետ վարդապետն, եւ ապա՝ եպիսկոպոս:
2. 14ա (ԺԹ. դ., շղագիր, մատիտով) Այս անձը ազնիւ եւ միանգամայն իբր հրեշտակ է. եւ վարժապետ կացուցուած է պատրիարգէն քաղաքի հայ ժողովրդոց դպրատան, որ քառասնի չափ աշակերտք կան հասարակ կարոդացողք եւ տասնիւ չափ օրիօրդք, որոց ձեռքը համանգամայն գիրք չկայ, եւ վարժապետք ամսական համարեայ թէ չունին, եւ տղոց ծնողքը խեղճ ու վրանին գլուխնին չկայ, բաց ի գրեանց, մինչեւ անգամ հարկաւորը դուռ չունին եւն, եւն: Ահա այս է կառավարութիւնն Յօհաննէս պատրիարգի:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «54», «849, 2734», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», Ա. փեղկի կենտրոնում փակցուած թերթիկին՝ «Պատմութիւն գաւառին Արցախու 2. Հմր 2734»:
2735
|
|
ԺԴ. դար |
ԳՐԻՉ՝Մարտիրոս:
ԹԵՐԹ՝ 329+3 (թ. 1՝ չորիցս). չգրուած՝ 1ա-դ, 1զ, 1է, 2բ, 3ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԹx12 (Ը, Ժ, ԺԴ, ԺԷ 10, Թ 7, ԺԱ, ԺԸ 13, ԻԲ 11, ԻԹ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x22,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24x14): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 95ա): ՏՈՂ՝ 18-19: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ շագանակագոյն կաշի (հնի ընկած մէջքի եւ եզրերի փոխարէն Ի. դ. դրուած նոր կաշի), միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտաւ (Ա. փեղկ), դեղնաւուն թուղթ (Ի. դ., Բ. փեղկ). լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, դեղնաւուն թուղթ, մասն Բ. փեղկի կազմաստառի:

Նմուշ 95ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԶ. դ. եւ Ի. դ. (կազմը, աստառները, թերթերի լուսանցներն ու եզրերը). թ. 98-9ի, 244-5ի միջեւ ընկած 1ական, թ. 150-1ի միջեւ 2, թ. 329ից յետոյ՝ 4 թերթ (1ը բնագրի, միւս 3ը՝ թերեւս բնագրի. գրեթէ բոլոր թերթերի թափուած եզրերը եւ լուսանցները լրացուած կամ ամրացուած, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան, թանաքի (թ. 4, 65, 99, 100, 126-8, 142, 152, 225), սեւ սնկի հիւանդութեան (թ. 65-70, 238-50) հետքեր. խոնաւութիւնից գրադաշտը վնասուած, տեղ-տեղ թափուած եւ դժուարընթեռնելի (թ. 3-14, 16-7, 226-7, 291-329), բնագրի վնասուած որոշ հատուածներ ԺԶ. դ. նորոգութեան ընթացքում կարկատուած-լրացուած՝ 176ա՝ Ղուկ. Է. 30, 179աբ՝ Ղուկ. Ը. 14-36, 191աբ՝ Ղուկ. ԺԱ, 13-24 (հատուածաբար). թ. 179ա՝ յետագայի հանգուցագիր, թ. 245բ՝ յետագայի թռչնագիր, լուսանցակողերը գունաթափ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1ե, 1ը-2ա Գլուխք: 2ա [Նախադրութիւն]: 4ա-98ա Աւետարան Մատթէոսի:
2. 98բ Գլուխք (Ա-ԺԸ /// թափուած, 1 թերթ ընկած): 99ա-150ա Աւետարան Մարկոսի (150աբ Յարուցեալ Յիսուս):
3. 151ա Նախադրութիւն (սկ. թափուած՝ /// յաւուր երրորդի եւ յետ այսորիկ...): 151ա-244ա Աւետարան Ղուկասու:
4. 245ա Նախադրութիւն: 245բ-329բ Աւետարան Յովհաննու (վերջը թափուած՝...ձեռս ի վեր կալցես եւ այլք [ած]ցեն /// (ԻԱ. 18), ԻԱ. 18-25՝ չիք):
Ունիստ. լս. Համաբարբառ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ
98ա ԶՄարտիրոս բանի սպա[սա]ւոր աղաչեմ յիշել ի Տէր:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 3բ (ԺԴ. դ., երկաթագիր կարմրով [Ով ընթերցո]ղ սուրբ [Աւ]ետարանիս, Յովաննէս քահանայ յիշեսջիք ի Քրիստոս, ո՜վ դասք սրբազանից:
3բ (ԺԴ. դ., Բոլորգիր) Փա՜ռք անեղի, անս[կզբն]ականի, անպ[արա]ռելի, անմա[հ], [ան]հասանելի, ///նելի, անպարա[գրելի], անբովանդակելի յերկնաւորացն բանակաց եւ ի տարրելոցս հողոց եւ հողեղինացս, ա[յ]ժմ, եւ միշտ, եւ յաւի[տեանս]:
Արդ, աղաչեմ զամենիսեան՝ որք հանդիպիք այսմ աստուածայ տառիս, յիշեսջիք ի Քրիստոս զվերջին ստացողս՝ զԹումայ քահանայ, եւ զծնողսն մեր, ընդ նմին եւ զկենակիցն իմ, զզաւակսն իմ՝ զՍտեփան, եւ զՅովաննէս, եւ զԱմիր-Սարգիս. եւ յիշողքդ յիշեալ լիջիք ի Քրիստոս. ամէն:
2. 244ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր, նորոգողի) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զհոգէրի եւ սրբասէր Թուխծամն եւ կողակիցն իւր՝ Յատիբէկն, որ բազում ամաց էին հրաժարեալ մէկ զմէկէ եւ սպասաւորէին եկեղեցոյ եւ ամենայն սրբոյ, ետոյն նորոգել զսուրբ յԱւետարանս՝ յիշատակ իւրեանց եւ վայելումն որդոյ իւրոյ՝ Յոհանէս քահանային, եւ կենակ[ց]ին՝ Մարգարտին, եւ եղբաւրն՝ Ջիկարին, եւ կողակցին՝ Գաւզալին, եւ հաւրեղբաւրն՝ Ճանիբէկին, եւ կողակցին՝ Մարիանին, եւ որդոյն՝ Թամուրին, եւ Նազարին, եւ ամենայն մերձաւորացն: Եւ անարժան կազմողս՝ Վարդան սարկաւագս, յիշեցէ՛ք եւ լի սրտիւ Աստուած ողորմի շնորհեցէ՛ք սոցա. եւ Քրիստոս ձեզ ողորմի իւր գալըստ[ե]անն. ամէն:
3. 99ա (1645 թ., բոլորգիր) Թվին ՌՂԴ. (1645). Ես՝ Խանբաբս, հալալ ընչիւք եւ վաստակօք իմով գնեցի զսուրբ ծերացեալ Աւետարանս ի գեղջէն ՑեցկցիՍաթիլմշէն, երկիրն Եղեգայձորն, ի գօղն Խրատեղ: Ես՝ Աստուածապովս վկայ, Ծատուրս վկայ:
4. 99ա (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Ես՝ Արազ Խաթունս, Աւետարանս իմ էր, տվի Ովհանէս էրէց՝ յիշատակ ինձ: Ով որ կարդայ, Աստուած ողորմի ասի:
5. 99ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ով որ այլ անի տաք փոխի գիրի Աստուած փակաց կլիլի, Աստուած վկայ:
6. 99ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ծ. (50) թանկայ ել տուին աղքատ Աւետարանիս ծածկուց. Աստուած զիւրեանց հոգիք լուսով պայծառ պահէ. ամէն:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 3բ՝ «աբ» 97բ՝ «ըթժիելէթե», 244բ՝ նկարափորրձ-վանդակներ, որոնց մէջ առանձին անկապակից տառեր եւ բառեր՝ «Քրիստոս Աստուծոյ, սուրբ»:
2736
|
ԿԱՖԱ |
ՌՀ. – 1621 |
ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա Ճանդէմիր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Տէր Մինաս:
ԹԵՐԹ՝ 482 (յետագայ էջակալում՝ 1-955, որ է՝ 1բ-482ա). չգրուած՝ 1ա: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-Խx12 (ԺԳ, Լ 10, ԺԸ 11, Խ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ շրջանակ, վերեւը երեքնուկ, ներսում՝ խարիսխ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (22.5x13.5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (գանձերը), նոտրգիր (տաղերը, յորդորակներն ու փոխերը. նմուշ՝ 25ա, 26ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կապոյտ կտաւ (Ա), շագանակագոյն կաշի (Բ. գուցէ եղել է այս նոյն ձեռագրի դռնակը եւ նրա հիմքը). լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Նմուշ 25ա

Նմուշ 26ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 11ա: Ճակատազարդ՝ 165ա, 331բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, խաչ, տաճար, թռչուն (481ա): Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, կենդանագիր (198ա), մարդադէմ: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Մարկոսի Ա. 31-Բ. 3, Բ. 17-Գ. 18, Դ. 1-17: Աւետարան Մատթէոսի ԻԵ. 6-ԻԶ. 26: ԺԱ. դ.: Ա-Դ+Ե-Ը՝ ստացուած ամբողջական թերթերից: Մագաղաթ (28.5x19.5), երկսիւն (23x14.5), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Գա), տող՝ 23: Կարդալ՝ Բաբ՝ «[պաշ]տէր զնոսա... առ նա անդամա[լոյծ]» (Մարկ. Ա. 31-Բ. 3), Աաբ, Դաբ՝ «այլ զմեղաւորս: Եւ եին աշակերտք Յովաննու... եւ զԹադեոս եւ զՍիմովն» (Մարկ. Բ. 17-Գ. 18), Գաբ՝ «Դարձեալ սկսաւ... ի հասանել նե[ղութեան]» (Մարկ. Դ. 1-17), Եա-Ըբ՝ «Եւ ի մէջ գիշերի... հաց աւրհնեաց եւ եբեկ» (Մատթ. ԻԵ. 6-ԻԶ. 26): Ունի ստ. լս. համաբարբառ՝ ցրուացանկ:
Նմուշ Գա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, քերծուած, ցեցի անցքերով, եզրերը պատառոտուած, Բ. փեղկի վերին մասը կարկատուած այլ կաշուով, 3ական գամերն ու կապիչներն ընկած. նորոգուած ԺԹ. եւ Ի. դդ.-ում, անջատուած թերթերն ամրացուած տպագիր թղթիկներով կամ կիսաթափանցիկ թղթով, թափուած հատուածները լրացուած դեղնաւուն թղթով (թ. 190, 223). թ. 212-3ի միջեւ 1 թերթ ընկած, թ. 177, 191՝ հիմքից անջատ, թ. 1՝ ամբողջովին, թ. 2-21ի՝ եզրերը խոնաւութեան հետքերով, մգացած, գրեթէ բոլոր թերթերի ստ. լս-ում կամ հիմքի մօտ ցեցի փոքրիկ անցքեր, լուսանցակողերը տեղ-տեղ կեղտոտուած-սեւացած, Պատառիկ-պահպանակներին խոնաւութեան հետքեր, Աա՝ գունափոխուած-սեւացած, Ե-Ը.՝ վերին եզրերին բորբոսի հետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. [Գանձարան]
– 1բ-2բ Տաղ եւ գովասանութիւն սրբոյն Սարգսի զաւր[ավարի] – Երջանիկ մեծ զաւրական եւ Քրիստոսի յաղթող վկայ...
– 3ա-6ա Ցանկ է Գանձտետրիս, որ զխնդրեալ բանդ դիւրեաւ եւ հեշտութեամբ գտանես – Ա. Նախ եւ առաջին՝ Աւետեաց Աստուածածնին, առաւաւտին... ՃԾԸ. Եւ այլ տաղեր կարգաւ ի վերա... զորն որ կամիս, զայն ասա՛:
1. 7ա-8ա Քարոզ Ջրաւրհնէից, ասացեալ ի Յովհաննէս վարդապետէ («ՅՈՀԱՆՆԻՍԻ ԵՐԳ») – Յամենայն ժամ աւրհնեմք... ա. 8ա Տաղ մկրտութեանն Քրիստոսի. ի վերայ ջրին ասա՛ – Ո՜վ զարմանալի խորհուրդս այս մեծ յայտնեալ... բ. 8աբ Այլ տաղ մկրտութեանն Քրիստոսի – Աւետիս մեծ խորհրդոյ... գ. 8բ-9բ Տաղ Ծնընդեան առաջի աւուրն. ի հետ գանձին ասա՛, ի Կոստանդին կաթողիկոսէ ասացեալ – Հըրճուիմք այսաւր մեք հոգեպէս... դ. 9բ-10ա Մեղեդի Աւետեաց Աստուածածնին երեկոյին գանձին ասա՛ – Աւր է աւետեաց ուրախութեան հընչումն... ե. 10ա Տաղ Հոգոյ գալստեան. առաջի աւուր գանձին հետ ասա՛ – Հոգիդ Սուրբ Աստուած, որ շըրջէիր ի ջուրն... (10ա «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):
– 10բ Խրատք գանձ ասողաց – Թէ ձայն ունիս քաղցր ու բարակ...
– 10բ Գովասանութիւն գանձից եւ տաղից սորին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ԵՐԳՍ ԲԱՆԻ») – Գովեմ ըզքեզ, ով Գանձարան...
2. 11ա-3ա Ա.Գանձ Աւետեաց Աստուածածնին առաւօտին. աւգնեա՛ Հոգի Սուրբ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդութեան ձայն, բարբառ աւետեաց... ա. 11ա [Կաֆա]* – Գանձ աւետեաց Աստուածածնին, ի տիրամայր սրբոյ կուսին... բ. 13աբ Տաղ Աւետեաց Աստուածածնին («Ա-Ք») – Ամսեանըն վեցերորդի Կարապետին... (13ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ»)*:
*Այսեւյաջորդգրեթէբոլորկաֆաները, ինչպէսնաեւփակագծերումգրուածձայնայինբոլորցուցումներըգրուածենստ. լս-ներում:
3. 13բ-6ա Բ.Գանձ Աւետեաց սուրբ Աստուածածնին երեկոյին («ԱՒԵՏԵԱՑ Յ») – Այսաւր իջեալ պետըն վերնական... ա. 13բ [Կաֆա] – Գանձ աւետեաց Աստուածածնին – Ասա՛ ըզսա յերեկոյին, / Երգեաց ըզսա քաջ րաբունին, / Տէր Առաքել Բաղիշեցին... բ. 16ա Մեղեդի Աւետեաց Աստուածածնին («Ա-Գ, Ժ-Ղ») – Այսաւր երեւի անտեսն ի բարձանց... (16ա «Ի յելս արեւու արեւ») գ. 16աբ Անմահից արքայն եւ սրովբէիցըն տէրն... (16ա «Ո՜վ զարմանալի խոր[հուրդ]»): դ. 16բ-7ա Այլ մեղեդի եւ տաղ Աւետեաց Աստուածածնին («ԲԱՆ ՆԵՐՍԻՍԻ Ե») – Բարբառ աւետեաց ձայնիւ... (16բ-7ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ»):
4. 17ա-8բ Գ. Գանձ Ծընընդեանըն ճրագալուցին («ՏԷՐ ՄԽԻ») – Տարփումն ըղձական, տոչոր անձկական... ա. 18բ-9ա Մեղեդի եւ տաղ ճրագալուցին Ծննդեանն Քրիստոսի («Ա-Լ») – Անմահից արքայն եւ սրովբէից անտեսն... (18բ «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակա[պետն], կամ Ո՜վ զարմանալի խոր[ուրդ]»):
5. 19ա-20բ Դ. Գանձ Ծնընդեան առաջի աւուրն, որ է Ջուրաւրհ[նէին] – Մաքուր եւ անբիծ սուրբ Աստուծածին... ա. 19ա [Կաֆա] – Գանձ ծընընդեան ջըրաւրհնէին, / Երգ Մըկըրտիչ վարդապետին... բ. 20բ-1ա Տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԻՍԻ Է ԱՅՍ ԵՐԳ») – Նոր ծաղիկ բըղխէ այսաւր յարմատոյն յՅեսսեայ... (20բ «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 21ա Այլ տաղ Ծննդեան – Այսաւր ի սուրբ ի յայրին... (21ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):
6. 21ա-2բ Ե.Գանձ Ծնընդեան երկրորդ աւուրն («ԹԱՐԱ») – Թագըդ պարծանաց, թագաւոր զաւրաց... ա. 22բ-3ա Տաղ եւ երգ ի Ներսիսէ («ԵՐԳ ՆԵՐՍԻՍԻ ԱՅՍ Է») – Երգ նոր աւետեաց բարբառ այսաւր մեզ հընչեաց... (22բ «Յարեւագալին գոյնն»):
7. 23ա-4ա Զ. Գանձ երրորդ աւուր Ծննդեանն Քրիստոսի («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յ[ա]նեղական լուսոյն խոնարհեալ... (23ա ստ. լս. գրչից՝ «Թէ չես արբեր դու անյարմար, խըմեր ագահ եւ վայրապար, / նա դու ասա՛ զգանձերս ի շար...») ա. 24աբ Տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԷՍԻ Է») – Նորահրաշ ծնընդեան քո, Տէր... (24ա «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 24բ Այլ տաղ Ծննդեանն Քրիստոսի («ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ») – Կոյսն ի յայրն ի Բեթղահէմ մանուկ ծընանէր... (24բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
8. 25ա-6ա Է. Գանձ չորրորդ աւուր Ծննդեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր ծընեալն Որդին հայրական... (25ա ստ. լուսանցս – Ով քաջ ուսած սիրուն եղբայր,/ Զընկերտ աղէկ տե՛ս ’ւ ի հետ տար...). ա. 26ա Մեղեդի Ծննդեանն Քրիստոսի («ՆԵՐՍԻՍԻ ԵՐԳ») – Նոր թագաւորին անժամանակ Հաւր միածնին... (26ա «Այսաւր նորահրաշ տօնիւս»): բ. 26աբ Այլ տաղ Ծննդեանն – Աւրհնեալ ես, սուրբ Աստուածածին, դուստըր լուսոյ... (26ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ»):
9. 26բ-8ա Ը. Գանձ հիգերրորդ աւուր Ծննդեան Քրիստոսի («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խընդայ, խորան Աստուծոյ Բանին... ա. 28աբ Տաղ Ծննդեան, Առաքելէ – Աւրհնեալ շըրթամբք համբուրեցեր զաստուածորդին... (28ա «Աստուած անեղ, անպարագիծ եւ») բ. 28բ Այլ տաղ Առաքել վարդապետէ – Աստուածածին, բարեաց պատճառ... (28բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
10. 29ա-30բԹ. Գանձ ութաւրեայ թլփատութեանն Քրիստոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոչումն ըղձագին, գովեստ քաղցրագին... գանձիս երգաւղին / եւ աշխատաւղին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 29ա [Կաֆա] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գանձըս գրեցաւ թըլփատութեան, / Րամեալ բանին տնօրէնութեան... բ. 30բ Տաղ Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԵՍԻ Ե ԱՅՍ ԲԱՆ») – Նոյն ինքն անդրանիկըն Հաւր յառաջ քան զարեւ...(30բ «Յարեւելից յարեւմուտս ման[կունք]») գ. 30բ-1ա Տաղ Թլփատութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ – Ստեղծաւղ մանկանց մանուկ ցուցաւ...(30բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») դ. 31ա Այլ տաղ Ծննդեան – Յայնժամ գա ի Յորդանան... (31ա «Յիսուս Որդու գոյնըն փոխէ»):
11. 31ա-4ա Ժ. Գանձ ծնընդեանն Յովաննու Կարապետին («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե»)– Գերագոյն բարի, Փըրկիչ աշխարհի... /Երգոյս երգաւղին/ Եւ սըրբագրաւղին՝/ Ծերենց Գրիգորին... ա. 31բ [Կաֆա] «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի / Րոտ պատմութեամբ ի շար տողի... բ. 34ա Տաղ Ներսէս կաթողիկոսէ («Ա-Ղ») – Անմարմնոցըն հրեղինաց... (34ա «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛») գ. 34բ-5ա(«Ճ-Ք») – Ճրագ աւրինացըն Մովսէսի... (34բ «Գոյնն փոխէ. Այսօր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
12. 35ա-6ա ԺԱ. Գանձ Պետրոսի հայրապետին եւ Աբիսողոմայ սարկաւագին («ՊԵՏԻ») – Պետրոս պանծալի, Պետրոս բաղձալի... ա. 36բ-7ա Տաղ Պետրոսի հայրապետին – Ի հանդէս տօնի քո րախացեալ ցընծամք... (36բ «Ով զարմանալի խորհուրդ»):
13. 37ա-40ա ԺԲ. Գանձ Անտոնի անապատականի («ԲԱՅԻՒ ԵՐԳԵԼ») – Բարձրեալ ահաւոր, Բան Հօր դիմաւոր...(37ա ստ. լս. գրչից «Ով սիրելի քաջ կարդացած, / Ասա ըզգանձս ճգնաւորաց,/ Տէր Մըխիթարն Այրիվանաց...») ա. 40աբ Տաղ Անտոնի ճգնաւորին եւ այլ միանձանցն – Անձամբ խոնարհիմք ի ճըգնութիւնըս քո... (40ա «Ով զարմանալի խորհուրդ»):
14. 40բ-3բ ԺԳ.Գանձ համաւրէն թագաւորաց («ՀԻՆԳՈՏԱՍԱՆ»)– Համագոյական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 43բ Տաղ Տրդատ թագաւորին («ՆԵՐՍԵՍԻ Է») – Նորահրաշ տեսիլ եւ գերագոյն քան ըզբնութիւն... բ. 43բ-4ա Այլ տաղ Տրդատայ – Եւ Տըրդատ գոռոզ արքայն եւ ամբարտաւանն...(43բ «Յարեւելից յարեւմուտս մանկ[ունք]») գ. 44աբ Տաղ Կոստանդիանոսի, Թէոդոսի եւ Աբգարու – Թագաւորին երկնաւորի... (44ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսա[ղէմ]») դ. 44բ-5ա Այսաւր տաւնէ եկեղեցի...
15. 45ա Կաֆայ Կիրակոսի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձըս գրեցայ Կիրակոսի եւ Յուղիտայ...45ա-6բ ԺԴ. Գանձ Կիրակոսի եւ Յուղիտայի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերապայծառ արփիդ երկնային... ա. 46բ-7ա Տաղ Կիրակոսի եւ Յուղիտայ – Սուրբ Յուղիտայ, դուստըր մեծաց...(46բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») բ. 47աբ [Յորդորակ] – Տեսեալ ծնաւղին զաղէտս իրացն...(47ա «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ»):
16. 47բ Կաֆայ սուրբ Վահանայ Գողթ[նացոյն] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ ինչ ասեմ ես քեզ կաֆայ...47բ-9բ ԺԵ. Գանձ Վահանայ Գողթնացոյն («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գըթացեալ քոյին, արքայդ երկնային... ա. 49բ Տաղ Վահանայ Գողթնացոյն՝ Յովանիսէ («ՅՈՎԱՆԷՍԻ») – Յաղթող զաւրութեամբ վերնականաւ լըցեալ...(49բ «Ով զարմանալի խորհ[ուրդ]») բ. 49բ-50ա Այլ տաղ սրբոյն Վահանայ – Շնորհաց Հոգոյն ընդունարան... (49բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):
17. 50ա-1բԺԶ. Գանձս Տեառնընդառաջին ասա՛ («ՄԿՐՏԻՉ») – Միասնական սուրբ Երրորդութիւն...(50ա ստ. լս. գրչից «Ո՛վ իմ եղբայր եւ սիրելի, / Յորժամ երթաս ի յատենի/ զընկերտ աղէկ տար հետ քեզի...») ա. 51բ-2ա Տաղ Քառասնաւրեայ գալստեանն Քրիստոսի – Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ...
18. 52բ-3բ ԺԷ. Գանձ Քառասնաւրեայ գալստեան («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեալ եւ աւրհնեալ, Աստուածըդ բարձրեալ... ա. 53բ-4բ Տաղ Քառասնաւրեայ գալստեանն – Քրիստոս, փառաց թագաւորն...
19. 54բ [Կաֆայ] – Գանձ եմ աղվոր, թէ ձայն ունիս...54բ-7ա ԺԸ. Գանձ Առաջաւորաց ուրբաթին ասա՛ եւ զիս յիշ[եա՛] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոյիդ կատարեալ, գերալըրացեալ... ա. 57ա Մեղեդի Յունան մարգարէին – Պատճառ պարծանաց մարգարէից գընդին...(57ա «Թէ խազով չես գիտեր, նա Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛») բ. 57աբ Այլ ողբ եւ տաղ Նինւէացոցն – Յունան, քարոզըն Նինւէի... (57ա «Յիսուս Որդու ձայներուն») գ. 57բ-8ա Ով որ սըրտով բոլորովին... (57բ «Գոյնն փոխէ») դ. 58ա-9ա Լուան զբարբառ մարգարէին... (58ա «Գոյնն այլ վի փոխէ, ողորմ ասա՛»):
20. 59ա-61ա ԺԹ. Գանձ սրբոյն Սարգսի Զաւրավարին եւ Մարտիրոս («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ...(60ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Գանձս ասացեալ տէր Մըկըրտչին, / Որդոյ Խաչիկ վարդապետին,/ Ի մէծ տօնի սուրբ Սարգըսին, / Որդւոյ նորա Մարտիրոսին...) ա. 61ա Տաղ եւ մեղեդի սրբոյն Սարգսի զաւրավարին («ՅԱԿՈԲԱՅ Է ԵՐԳՍ») – Յառաջ տեսողէն, անմահ ի Բանէն ընտրեալ, սուրբ Սարգիս... (61ա «Ի յելս արեւու արեւ») բ. 61աբ Այլ տաղ սրբոյն Սարգսի – Վըկայից հանդիսից հրաշալի... (61ա «Սուրբ Ոսկի քահանայդ նազելի») գ. 61բ-2ա Այլ տաղ սուրբ Սարգսի («Զայս երգս») – Զաւրական զաւրեղ փառաւք եւ սքանչելագործ... (61բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
21. 62ա [Կաֆայ] «ԳՐԻԳՈՐ» – Գըթութեամբն աստուածային... Ի Գրիգորէ անվարժ յանձին, / Գանձըս գրեցայ սուրբ Ատոմին...62ա-3բ Ի. Գանձ սրբոց Ատոմեանցն («ԳՐԻԳՈՐԻ») – Գերապանծ լուսով, գերասքանչ գունով... ա. 63բ-4ա Տաղ սուրբ Ատոմեանցն – Սուրբ նահատակ, Ատոմ գովեալ... (63բ «Յիսուս Որդու») բ. 64աբ Ապա եւ զաւրք բոլոր գնդին... (64ա «Գոյնն փոխէ. Այսօր ցնծա»):
22. 64բ-6բ ԻԱ. Գանձ սրբոց Սուքիասանցն («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ՍԱ») – Գանձ սիրոյ քոյին, գանձեալ ի յոգին... ա. 66բ Մեղեդի Սուքիասանց – Երջանիկ հոգիահրաշ երանելին սուրբ Սուքիաս... (66բ «Սուրբ Յուղիտին ձայնն է») բ. 66բ-7ա ԶՈսկեանքն անդէն նահատակեալ... (66բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ») գ. 67աբ Յայնժամ եղեւ գալ Բառլահա... (67ա «Այսաւր ցընծայ յԵրուսաղէմ»):
23. 67բ-70ա ԻԲ. Գանձ սրբոց Ոսկեանց քահանայիցնէ ասացեալ («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի Բանըդ հայրական... (67բ ստ. լս. կաֆա՝ Գանձ սուրբ Ոսկեանց ճըգնաւորաց, / Երգեա՛ ըզսա փառաւորած...) ա. 70ա-1ա Մեղեդի Ոսկեանցն – Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի... (70ա «Վըկայից հանդիսից»):
24. 71ա-5բ ԻԳ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրովպայ («ԲԱՆ ՔԱՐՈԶԻՑ») – Բարձրեալ անքըննին, բնաւից լըրութիւն... (71աստ. լս. կաֆա՝ Գանձս պատուական է քան զոսկի...): ա. 75բ Մեղեդի Թարքմանչացն – Սուրբ վարդապետըն մեր ընտրեալ... (75բ «Սուրբ Յուղիտին ձայնն») բ. 75բ-6ա Այսըմ շնորհիւ սորա տըւեալ... (75բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ»):
25. 76ա-8աԻԴ. Գանձ սրբոց Ղեւոնդեանց քահանայից («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խըրամատեալ կանոն աւրինի... ա. 76ա [Կաֆա] – Գանձ գեղեցիկ եմ ի կարգի... բ. 78աբ Տաղ Ղեւոնդեանց քահանայից եւ Վարդանանց զաւրականացն – Ի հանդէս տաւնի ձեր րախացեալ ցընծամք... (78ա ստ. լս. կաֆա՝«Այս գանձս տաղերովն Ղեւոնդեանց քահանայիցն տաւնես, նա ասա՛ եւ Վարդանանց զաւրականացն այլ տօնես, նա զայս ասա՛», 78բ «Անմահից արքայն եւ սրով[բէից]») բ. 79ա [Փոխ] –(«Ի ՅԱԿՈԲԵ») – Ի հանդիսաւոր տաւնի սըրբոց վըկայիցս... (79ա «Յարեւելից յարեւմուտս») գ. 79աբ Աստուածային հոգով լըցեալ... (79աբ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):
26. 79բ-83ա ԻԵ. Գանձ երեքժողով հայրապետաց («ԱՅՐԻՎԱՆԵՑԻ»)– Աստուած կենդանի, անիմանալի... (79բստ. լս. կաֆա՝«Հայրապետաց գանձս է եղբա՛յր, եղանակեա՛ զբաներս ի շար...») ա. 83աբ Տաղեր հայրապետացն, ի Ներսէս կաթուղիկոսէ – Խոստովանիմ աստուած ըզՀայր... բ. 83բ-4ա Նոյն բանն, որ էր ծընունդ նա Հօր... (83բ «Խաղաղարար մեծ թագաւոր») գ. 84ա[Տաղ Հայրապետաց ի Ներսէսի (= Նիկիայ), ձեռ. 2027, 186ա-7ա] – Ի Նիկիայ ժողով դարձեալ...(84ա «Վերինն Հըրճւիմք այսաւր») դ. 84ա Այլ մեք ի Հայր հաւատացեալ... (84ա «Այս տունըս փոխէ. Այսօր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
27. 84բ-8ա ԻԶ. Գանձ բուն Բարեկենդանին, Մխիթար վարդապետէ («ԵՐԵՒՒԱՆԵՑԻՆ») – Երգս յաւէժական երգեմք բանական... (84բստ. լս. կաֆա՝ «Բուն Բարեկենդանի կիրակէին երգեա՛ ըզբանս ի յատենին...»): ա. 88ա [Տաղ. ձեռ. 425, 163աբ]– Ճրագ ճըշմարիտ եւ երկնային... բ. 88աբ Պատւիրեցեր չհոգալ զվաղիւն... (88ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
28. 88բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձ գեղեցիկ քան ըզոսկի... 88բ-90բ ԻԷ. Գանձ սրբոյն Թէոդորոսի զինա[ւորին] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոհաբանեալ Աստուած Սուրբ Հոգի... ա. 90բ-1ա Տաղ Թէոդորոսի զինաւոր[ի] («ՍՏԵՓԱՆՈՍԵ») – Սիրով վառեցար ի սէր անմահ արքային... (90ա «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 91աբ Այլ տաղ Թէոդորոսի – Խաղաղարար նոր թագաւոր... (91ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
29. 91բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանձըս գրեցայ ես պիտանի, րամեալ բանիւ ուրախալի...91բ-3բ ԻԸ. Գանձ Աղուհացից երկրորդ կիրակէին («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գըթութեամբ իջեր, Տէ՛ր... ա. 93բ-4ա [Տաղ ի Գրիգոր վարդապետէ. ձեռ. 428, 131բ-2բ](«ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոյիդ անեղ, անըսկըզբան...(93բ «Այսաւր ցընծա՛, յԵրուսաղէ՛մ»):
30. 94ա-6ա ԻԹ. Գանձ երկրորդ կիրակէի երեկոյին («ԱՂՑԻՑ Է») – Անճառելի լոյսըն հայրական... (94ա ստ. լս. գրչից «Թէ գանձ գիտես մօտ եկ յառաջ...») ա. 96ա [Յորդորակ] («ԲԱՆՍ Ա») – Բանիւ ասաց առ Պետրոսին...(96ա «Յիսուս Որդու գոյնն է») բ. 96աբ [Փոխ] («ՅՍ ՍԻՏՆ») – Յայնժամ առեալ զգործին ձգէին...(96ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
31. 96բ-8ա Լ. Գանձ Կիւրղի հայրապետին եւ մօրն նորա Աննայի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթացեալ քոյին, Աստուածդ անքըննին... (96բ ստ. լս. գրչից «Ըզգանձս ասա՛ մըտաւք ճարտար, / քաղցր եւ անոյշ շընչով յերկար...») ա. 98աբ Տաղ սրբոյն Կիւրղի եւ Ան[նայի] – Յիսուս փառաց Հաւր միածին... (75բ «Յիսուս Որդու գուներուն») բ. 98բ-9ա[Տաղ Կիւրղի Երուսաղեմայ հայրապետին, ձեռ. 2672, 103բ-4ա]– Հայրապետաց դասուց վեհին... (98բ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ», «Ով եղբայր, պատուելի այս յետի տունն տաղին օրինակն Բ. ծանկն չկար, մեղապարտ գրիչս քովես Բ. վանկ գրեցիտունն կաղ չի գայտէի, եթէ կամիս, հետն ասա՛, եւ թէ ոչ, նա դու գիտես, չասես թէ մոռացեր է ու յետոյ գրեր է»):
32. 99ա-100ա ԼԱ. Գանձ երրորդ կիրակէի առաւօտին («ՄԿՐՏԻՉ»)– Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրական... (99ա ստ. լս. գրչից՝ «Ի ժամտունն կանուխ գընա...»)ա. 100աբ [Տաղ] («ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Առ Հայրդ աղաղակեմ... (100ա «Գանկատ ունիմ ասել») բ. 100բ-1ա[Յորդորակ, ձեռ. 428, 136բ-7ա]– Հետեւեցայ անառակին... (100բ «Յիսուս Որդու ձայնէն ասա՛»):
33. 101ա-3աԼԲ. Գանձ երեկոյին եւ պաշտման պահոց զայս ասա՛ («ՄԵՐ ԶԱՆ») – Մեղայ, Տէր, մեղայ...(101ա ստ. լս. կաֆա՝ «Գանձս ասացեալ Մըխիթարի,/ Այրիվանից առաջնորդի...») ա. 103ա-4ա Մեղեդի խիստ ազնիւ – Մեղայ քեզ, Քրիստոս Աստուած... բ. 104աբ [Այլ տաղ ասա՛] – Քանքարթագոյց եմ անարժան... (104ա «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):
34. 104բ-6ա ԼԳ. Գանձ Յոհաննու յԵրուսաղէմայ արծաթասէր հայրապետին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ քոյին, Որդիտ միածին... (104բստ. լս. կաֆա՝(«ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – «Գանձըս գրեցայ ի քարտիսի... Ի Գրիգորէ յոյժ եղկելի, / Գըրեալ եղէ ըստ պատշաճի...») ա. 106ա [Տաղ սուրբ հայրապետին Նիկաւլայոսի] – Հանդէս գումարեալ եկեղեցւոյ ժողովք...(106ա «Ով զարմանալի խորհուրդ») բ. 82աբ [Այլ տաղ հայրապետաց. ձեռ. 2672, 87բ] – Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (106ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
35. 106բ-8ա ԼԴ. Գանձ չորրորդ կիրակէին Մեծատանն եւ Ղազարին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրականն, / Որ նորոգեաց... (106բ ստ. լս. գրչից «Եթէ ունիս գանձ գովելի, / Ժողովքըս խիստ ուրախալի...») ա. 108ա[Տաղ տնտեսի կիրակին. ձեռ. 2672, 411աբ]– Տընտես էի հաւատարիմ... (108ա «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 108աբ Ով որ աստէնս կենա յորդոր... (108ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ») գ. 108բ-9ա Որ կարաւտէր կաթիլ մի ջրին... (108բ «Յիսուս Որդիի գուներուն ասա՛»):
36. 109ա-10բ ԼԵ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց աւրերու ալ գանձ կամենաս ասելու, զայս ասա՛ («ՊՆԱՄԳԻ»)– Պահքն առաջին է սուրբ պատվիրան... (109ա ստ. լուսանցս գրչից՝ «Թէ գոյն գիտես, / Ըզգանձս ասա՛...») ա. 110բ-1ա Տաղ եւ գովասանք աղաւթից եւ ողորմութեան – Վըկայքն ամենեքեան ի յատեան կացին... (110բ «Յովասափին գոյնն է») բ. 111բ-2ա [Վասն ողորմութեան, ձեռ. 1661, 67բ-9ա] –(«Ի ՅՎԱՍԱՓԵ ԲԱՆՍ») – Ի սկըզբանէ Քրիստոս Աւետարանին... («Յովասափու գոյնն է»):
37. 112ա-3բԼԶ. Գանձ սրբոց Քառասնիցն ասա՛, ո՛վ եղ[բայր] («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... ա. 113բ[Տաղ քառասուն մանկանցն. ձեռ. 2672, 411բ-2ա]–Աղաչանաւք սըրբոց մանկանցն... (113բ «Գետ հոսեալ աստուածային») բ. 114ա[Յորդորակ. ձեռ. 427, 138բ] – Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... գ. 114ա [Փոխ] («ՔԱՌԱՍՈՒՆՍՆ») – Քրիստոս, փառաց թագաւոր... (114ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):
38. 114բ-5բ ԼԷ. Գանձ հինգերորդ կիւրակէ առաւօտին («ՄԿՐՏԻՉ»)– Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անքընին... ա. 115բ-6ա [Տաղ] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գանգատ ունիմ ասել քեզ...(115բ «Առ Հայրդ աղաղակեմ») բ. 116աբ [Տաղ] – Քանքարթագոյց եմ ’ւ անարժան... (116ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
39. 116բ-8ա ԼԸ. Գանձ երեկոյին եւ այլ պահոց օրերուն («ՊԱՀՈՑ Է») – Պայծառ պատվիրան, պայման տիրական... ա. 118աբ Գովասանք աղաւթից, Առաքել վարդապետէ («ԱՅՍ ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ անուն անմահ սուրբ թագաւորին... (118ա «Յովասափու գոյնն») բ. 118բ-9բ Տաղ աղօթից եւ ողորմութեան Առաքել վարդապետէ – Քան զամենայն գործըս բարեաց... Ես, Առաքել, զձեզ աղաչեմ... (119ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
40. 119բ-21բ ԼԹ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին մուտն ի վիրապ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահից արքայ... (119բ ստ. լուսանցս կաֆայ – Ըզգանձըս ասա՛ մըտաւք սըրտի...») ա. 121բ-2ա Տաղերս ի Գրիգորիս կաթողիկոսէ, տեառն Ներսէսի եղբաւրէ – Ի յելս արեւու արեւ... (121բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 122աբ [Փոխ] – Բարձրացի՛ր, դըշխոյ, փառաւք յաւրս յիշատակի... (122ա «Յարեւելից յարեւմուտս»):
41. 122բ-4բ Խ. Գանձ վեցերորդ կիրակէին խիստ ազնիւ («ԳՐԻԳՈՐ-ՐԻԳՈՐ») – Գոյից կատարեալ, Աստուծոյդ բարձրեալ... այլեւ երգողի / գանձիս ասողի՝ / անմիտ Գրիգորի... ա. 122բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ հոգելի ես հանճարով... Ի Գրիգորէ նըւաստ հոգով...») բ. 124բ-5ա Տաղ վեցերորդ կիրակ[էի] – Յայնժամ թագաւորն ահեղ մեծ փառաւք յերկիր խոնարհի... (124բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») գ. 125աբ Այլ տաղ նոյն աւուրն – Վա՜յ իմ մեղուցեալ անձինս... (125ա «Ձայն, որ զաշխարհս արար»):
42. 125բ-7ա ԽԱ. Գանձ վեցերորդ կիրակէի երեկոյին ասա՛ («ԱՂՑԻՑ Է») – Անտանելի Հաւր անեղ Որդին... ա. 127աբ Մեղեդի խիստ ազ[նիւ] – Քեզ, ո՜վ տէր Յիսուս, ձայնեմ... (127ա «Ի խաչին տընկեալ որթոյն») բ. 127բ-8ա [Տաղ վեցերորդ կիրակէին, ձեռ. 2672, 123աբ] («ՅԱԿՈԲ ՄԵՂԱՒՈՐՆ ԱՍՑԵԼ Է») – Յաւուր յարութեան, յորժամ որոտան... (127բ «Դասքըն հրէական: Աչք իմ ծովացեալ: Լըցան բանքն այսաւր»):
43. 128ա-30բ ԽԲ. Գանձ յարութեանն Ղազարու («ԳՐԻ[ԳՈՐԻ] Է ՍԱ») – Գոչումն ըղձական, գովասանական... ա. 128ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե»)– Գանձ եմ ախորժ եւ պատուական, րամեալ բանիւ անսխալական... բ. 130բ [Փոխ] – Ձայն, որ զաշխարհս արար... (130բ «Ի Խաչին տընկեալ որթոյն») գ. 130բ-1ա Դարձեալ նորոգեմ ըզքեզ... (130բ «Վայ իմ մեղուցեալ անձինս») դ. 131աբ[Տաղ Ղազարու յարութեան, ձեռ. 893, 154աբ]– Ընդ Ղազարու բարեկամին... (131ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») ե. 131բ Առաքել վարդապետէ («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ») – Աստուածն ամենի, լոյսն անճառելի... (131բ «Դասքըն հրէական»):
44. 131բ-3բ ԽԳ. Գանձս Ծաղկազարդին ասա՛, ո՛վ սիրելի, առաւօտեան ժամին («ՀԱՅՑԷՍ») – Համագոյական, Հաւր սահման եւ բան...(132ա ստ. լս. գրչից՝ «Ո՛վ տէր վարպետ յառաջ գընա, / Եւ զձայնդ արա՛ քան զչաղանայ...») ա. 133բ-4ա Տաղերս ի Ներսէս կաթուղիկոսէ ասացեալ – Աւրհնեալ, որ եկիր եւ գաս... (133բ «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 134ա [Փոխ] («ՏՐ ՆԵՐՍԵՍԻ Ե») – Տիրական տաւնիւս այսաւր եկայք ցընծասցուք... (134ա «Յարեւելից յարեւմուտս»):
45. 134ա-5բ ԽԴ. Գանձ Ծաղկազարդին երեկոյին դըռնաբացին ասա՛, ո՛վ եղբայր («ԻՐՆՈՎ») – Ի տաւնըս տաւնից... (134ա ստ. լս. «Այս գանձս ու առաջինն երկուքն մի գանձ է, թէ կամիս հիտրաց ասա՛ եւ թէ ոչ, նա դու երիկունն ասա՛») ա. 135բ [Տաղ Ծաղկազարդի կիրակէի ասացեալ, ձեռ. 893, 155բ] – Յիսուս Որդին, Տէրըն փառաց... (135բ «Յիսուս Որդու գոյնն ասա՛») բ. 136ա [Յորդորակ տաղ] – Ոստս ի ծառոց բերեալ ծերոց...
46. 136ա-9ա ԽԵ. Գանձ Մեծի երկուշաբաթի («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ ԲԱՆ») – Գերագոյն Էից, գերահրաշ գոյից... (136ա ստ. լուսանցս. «Դու ծառայեայ միոյն եւ ծառայեսցեն քեզ բազումք, ով սիրելի եղբայր») ա. 139աբ Տաղ Յովհաննէս Պըլուզ վարդապետի ասացեալ – Անդ ի մէջ դրախտին երեք անձինք կային... (139ա «Պատճառ պարծանացին գոյնն ասա՛, թէ գիտես, եւ թէ չես գիտեր, Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛») բ. 139բ-40ա [Յորդորակ] – Ադամայ ստեղծաւղն եկեալ յիւր պատկերն ի տես...
47. 140ա-2ա ԽԶ. Գանձ Մեծի երեքշաբաթին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գործ արարչական, գերահրաշական... ա. 142աբ Տաղ ի մեծի Գ.շի աւուրն – Որք ընկալայք ի գործ զքանքարն տէրունական... բ. 142բ-3ա Այլ տաղ ի նոյն աւուրն («ԱՊԵՏԻՆ Է ՈՂԲՍ») – Ամենայն ծածուկ գործոց անդ հրապարակին... (142բ «Յարեւելից յարեւմուտս»):
48. 143ա-5ա ԽԷ. Գանձ Մեծի չորեքշաբաթին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ անեղին... ա. 145ա Ի մեծի աւուր չորեքշաբաթի – Տէր մեր Յիսուս, որդին Դաւթի... (145ա «Յիսուս Որդի Հաւր միածին») բ. 145աբ Ի նմին աւուր – Յիսուս փըրկիչ կենարար... (145ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր») գ. 145բ-6ա Ի նմին աւուր Դ.շի («ՄԵԾԻ ՉՈՐԵՔՇԱԲԱԹԻ»)– Մեծ խորհուրդ յերկրի այսաւր յայտնեցաւ... (145բ «Դասքըն հրէական»):
49. 146ա-7բ ԽԸ. Գանձ Մեծի հինգշաբթի առաւօտին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ խորհուրդն ահագին... (146ա ստ. լս. գրչից՝ «Գանձս ըսկըսիր անոյշ ձայնով, / Գ. հոգով եւ կամ չորսով...») ա. 147բ-8ա Ի մեծի հինգշաբաթի աւուրն – Որ վասն մեր յերկնից յերկիր խոնարհեցար... բ. 148աբ Ի նմին աւուր հինգշաբաթին – Սէրըն կատարիչ հինն աւրինաց ուխտի... (148ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ»):
50. 148բ-50ա ԽԹ. Գանձ ի նմին աւուրն ցերեկին («Զպակասս») – Զահեղ զանքըննին, խորհուրդըս խորին... ա. 150աբ Ի նմին աւուր ցերեկին – Յերեկոյի հինգշաբաթին... (150ա «Հրճւիմք այսաւր մեք») բ. 150բ [Յորդորա՞կ] – Պետրոս լըւեալ եւ զարհուրէր... (150բ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):
51. 150բ-2ա Ծ. Գանձ Ոտնալուային («ՈՐԴՍ»)– Որք որ փափագին ուտել զայն մարմին... ա. 152աբ Ասացեալ տեառն Ներսէսի – Յերեկոյի հինգշաբաթի... (152ա «Յիսուս Որդի է»):
52. 152բ-4բ ԾԱ. Գանձ Աւագ շաբաթուն, ի Մեծի ուրբաթին առաւ[օտին] («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ սոսկալի, անիմանալի... ա. 154բ-5ա Ողբ խաչելութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Լըցան բանքն այսաւր սուրբ մարգարէին...
53. 155ա-6բԾԲ. Գանձ աւագ ուրբաթին ցերեկին («ԶՏՒՐ») – Զանեղական ամենիցն Աստուած... ա. 156բ-7ա Ողբ Աստուածածնին – Աստուածածին սըրբուհին, ամենաւրհնեալ տիրուհին... (156բ «Քրիստոս, փառաց թագաւոր») բ. 157աբ[Փոխէ՛ ձայն, ձեռ. 423, 156աբ] – Ո՜վ Սիմէոն ծերունի...
54. 157բ-60աԾԳ. Գանձ մեծի ուրբաթի յերեկոյին («Ի ՄԱԹԷՈՍԷ, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՍ»)– Ի յանմարմնական, յանձանց բանական... ա. 160ա-2ա Ողբ Աստուածածնին ի դէմ խաչին Քրիստոսի ասացեալ – Աստուածածին կոյսըն Մարիամ...
55. 162ա-4ա ԾԴ. Գանձ Մեծի շաբաթի Թաղմանն Տեառն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հանգըստեան ի յեւթներորդին... ա. 164ա Ասացեալ վասն Թաղմանն Քրիստոսի – Որ եղելոցըս շնորհ բաշխէ... (164ա «Սուրբ Յուղիտայ դուստըր») բ. 164աբ Խունկ եւ զըմուռ նըշան թաղման... (164ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
56. 165ա-6ա ԾԵ. Գանձ Յարութեան Սըրբոյ Զատկին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մարդասիրութեամբ Որդիդ Միածին... ա. 166աբ Տաղ Յարութեան, տեառն Ներսէսի ասացեալ – Ոչ արգելեաց վէմն երկրաւոր... (166ա «Հրճուիմք այսաւր մեք հոգ[եպէս]») բ. 166բ-7ա Այլ տաղ Յարութեան – Այլոցն երթեալ վաղվաղակի... (166բ «Այսաւր ցընծայ եկեղեցի»):
57. 167ա-70բ ԾԶ. Գանձ Զատկին երկուշաբաթին, մեռելոցին («ՏԷՐՈՒՆԱԿԱՆ») – Տէր տէրունական, տւաւղ տիրական... (169ա ստ. լուսանցս. «Թէ կամիս զայս՝ արդ լուսաւորեա, տունս մնացած յետին տներովն, ու մէկ տաղն այլ ի հետ՝ օրմզ ասա՛») ա. 170բ Մեղեդի Գրիգորի Նարեկացո – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... (170բ «Ի յորովայնէ ընտրեալ») բ. 170բ-1բ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Յորժամ Ադամ մեղաւք մեռաւ... (171ա «Այսաւր ցընծա յԷրուսաղէմ»):
58. 171բ-3ա ԾԷ. Գանձ երրորդ աւուր Յարութեանն Քրիստոսի («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ աւետեաց ձայն ուրախալի... ա. 173աբ Տաղ Յարութեան – Ի սմին աւուր այլում դիմաց... (173ա «Մայր հաւատոյ սուրբ հարսնարան») բ. 173բ Այլ տաղ Յարութեան – Ի սմին աւուր կիրակէին... (173բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
59. 173բ-5բ ԾԸ. Գանձ չորրորդ աւուր Յարութեանն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհուրդ հրաւիրման կամաց Արարչի... ա. 175բ-6ա Տաղ Յարութեան – Յայնժամ սիրով տիրական... (175բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 176ա Այլ տաղ Յարութեան – Որ յարութեան երեկոյին... (176ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ»):
60. 176ա-7բ ԾԹ. Գանձ հինգերորդ աւուր Յարութեանն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ սոսկալի... ա. 177բ-8ա Տաղ Յարութեան Տեառն – Ելեալ ի լեառն դէմ տաճարի... (177բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ զ՛՛») բ. 178ա Այլ տաղ [Յարութեան] – Դարձեալ յայտնի այլանըման... (178ա «Յիսուս Որդուն գոյնն փոխէ») գ. 178աբ Այլ տաղ Յարութեան – Յարեաւ յաւուր երրորդին... (178ա «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):
61. 178բ-80ա Կ. Գանձ գլխատմանն Յովաննու Կարապետ[ին] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյակն էական, Հաւր սահման եւ Բան... ա. 178բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե ԲԱՆ») – Գանձըս գրեցայ ես պիտանի... ա. 180աբ Տաղ Յովաննու – Դու, սուրբ Յովաննէս, երկըրպագօղ փըրկչին...(180ա «Ո՜վ զարմանալի խորհուրդ այս») բ. 180բ Տաղ Յովաննու Մկրտչի – Զճրագ աւրինացըն Յովաննէս... (180բ «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ եւ զո՛ւ»):
62. 180բ-3ա ԿԱ. Գանձ Նոր գոյից կիրակէին («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գաղտնի խորհըրդին, գուշակեալ ի հին... ա. 181ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գըթութեամբ Աստուածորդոյն, րամից ստեղծօղ... ա. 183ա Մեղեդի նոր կիրակոյն – Այսաւր նոր արեւ հարեալ ի նորահրաշ արեգակնէն... (183ա «Ընտրեալըդ յԱստուծոյ ով ///») բ. 183աբ Այլ տաղ Նոր կիրա[կէի] – Յետ ութ աւուր դարձեալ գոլով... (183ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
63. 183բ-5բ ԿԲ. Գանձ Աշխարհամատրանին կիւրակէին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մաքրափայլ սուրբ տաճար տիրական... ա. 185բ-6ա Տաղ Աշխարհամատրան – Ուրա՛խ լեր, հարսն ի յերկրէ... (185բ «Քրիստոս, փառաց թագաւոր»):
64. 186ա-8ա ԿԳ. Գանձ երեւման Սուրբ Խաչին, ի Մաթէոս վարդապետէ («Ի ՄԱԹԵՈՍԵ, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Իսկակից Որդի, Հաւր քո հըզաւրի... (186ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Ըզգանձս ասա՛ Սըրբոյ Խաչին, / Եւ երեւման Սուրբ Նըշանին...) ա. 188աբ Գովասանութիւն Խաչին Քրիստոսի – Խաչն ի նախնումն երեւեցաւ... բ. 188բ-9բ Այլ գովասանք Խաչի – Աւրհնեալ ես, փայտ քրիստոսական... (188բ «Այսօր եկեղեցի ցընծա»):
65. 189բ-91ա ԿԴ. Գանձ Համբարձման Ե.շին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին... (189բ ստ. լս. գրչից՝ «Զհամբարձման գանձս ասա՛ սիրով, / Քաղցր ձայնիւ փափագելով...») ա. 191աբ Ասացեալ վասն Համբարձմանն – Տէր մեր, Որդին Մարիամուն... (191ա «Յիսուս Որդու ձայնէն»):
66. 191բ-2բ ԿԵ. Գանձ Համբարձման երկրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ») – Այսաւր անճառ Բանն ի սկըզբանէ... ա. 192բ-3ա Մեղեդի Համբարձմանն («ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ Է») – Սոսկալի ահիւ պակեան... (192բ «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 193ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Որ ի լըրման քառասնեկին... (193ա «Յիսուս Որդուն գուներուն»):
67. 193ա-5ա ԿԶ. Գանձ Մեծահրաշին կիրակէին («ՄԱԹՏՈՍԻ Է, ԽՆԴՐԵԱՑ ԳՐԻԳՈՐՆ») – Միակդ ահաւոր, Տէր եւ զաւրաւոր... ա. 195ա Տաղ Անդրէաս վարդապետէ («ԱՆԴՐԻԱՍ») – Այսաւր անդրանիկ Հաւր միածին Որդին... (195ա «Այսաւր Գաբրիէլ հրեշ[տակապետն] կամ Ո՜վ զարմանալոյն») բ. 195աբ[Փոխ] («ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Վեհից թագաւորն այսաւր առ Հայր մըտնէր... (195ա «Յարեւելից յարեւմուտս») գ. 195բ-6ա Առաքել վարդապետի ասացեալ – Յորժամ ըզԳըրիգոր Խոր Վիրապն արկին... (195բ «Յովասափին գոյնն»):
68. 196ա-7բ ԿԷ. Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան առաջի աւուրն («ՀՈԳՈՅՆ»)– Հոգի Աստուած, բղխումն անքնին... (196ա ստ. լուսանցս կաֆայ – Գանձ եմ Հոգոյն Սուրբ գալըստեան, / Երգեա ձայնիւ զիս ի յատեան...) ա. 197բ-8ա Մեղեդի Սուրբ Հոգոյն իջման – Գոհութիւն Հոգւոյն Սըրբոյ... (197բ «Ի խաչին տընկեալ»):
69. 198ա-9բ ԿԸ. Գանձ Հոգւոյն Սրբոյ երկրորդ աւուրն խիստ ազնիւ («ՍՐԲՈՅ») – Սըրբոյ Հոգոյն ծագմանն ի Հաւրէ... (198ա ստ. լս. գրչից՝ «Փըչմամբ հողմաշարժ եկեալ, / Բնակելով ի սիրտ մաքրական...») ա. 199բ-200ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Որ յիսներեակըն յոբելին... (199բ «Յիսուս Որդի Հաւր միածին»):
70. 200ա-1բ ԿԹ. Գանձ Սրբոյ Հոգւոյն երրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յաւէտ իսկապէս, ընդ Հօր միապէս... ա. 201բ-2ա Տաղ Սրբոյ Հոգոյն – Աստանաւր ծագեաց լոյս աւետեաց կենաց... (201բ «Ո՜վ զարմանալի խորհ[ուրդ]»):
71. 202ա-3ա Հ. Գանձ Հոգոյ գալստեան չորրորդ(«ՎԱԱՍԵ») – Վերաւրհնեալ, գովեալ եւ փառաւորեալ... ա. 203աբ[Փոխ] («ՆՎԱԳԵ ՀՈԳՒՈՅՆ ՏԸՎՈՂԻՆ ԻՄԱՍՏ ԲԱՆԻ ԸՆԴ ԱՅՆՁԻ») – Ներհիւսեսցուք քաղցր եղանակ... (203ա «Թէ կամիս՝ Այսօր ցընծա Երուսաղէմին գոյնն ասա՛»):
72. 203բ-5բ ՀԱ. Գանձ հինգերորդ աւուրն («ՄԿՐՐՏԻԻՉ»)– Մեծ եւ հըզաւր Հոգի Աստուծոյ... ա. 205բ-6ա[Այլ տաղ Սուրբ Հոգւոյն Տեառն Ներսիսի երգ եկեղեցւոյ մանկանց՝ համագոյ Սուրբ Երրորդութեանն եւ միաստուածութեանն, համաձայնելով երկնաւորացն դասուց](«ՆԵՐՍԵՍ») – Ներպարունակեալ իննեակ դասուց կայք... բ. 206ա («ՆՎԱԳ ՀՈԳՈՅՆ ՍՐԲՈՅ») – Նըւագեմք Հոգոյն նվագըս վայելուչս... (206ա «Թէ կամիս, Ո՜վ զարմանալոյն գո՛յնն ասա՛»):
73. 206ա-7բ ՀԲ. Գանձ համաւրէն հասարակ կիրակմտից («ԳՐԻԳՈՐ») – Գերամբարձ Աստուած, գովեալդ ի զաւրաց... ա. 207բ-8ա[Տաղ կիրակմտին՝ տեառն Ներսեսի ասացեալ, ձեռ. 2672, 165բ-6ա]– Որ ի դասուց հոգեղինաց... (207բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 208աբ [Այլ տաղ Յարութեան, ձեռ. 428, 8ա] – Միաշաբաթ աւր հանգըստեան... (208ա «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):
74. 208բ-10ա ՀԳ. Գանձ համաւրէն հասարակ կիրակմտից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառելի լոյսըդ հայրական, Հաւր փառակից եւ համանըման... ա. 210ա Ի նոր եւ կոյս գերեզմանէն... բ. 210աբ [Այլ տաղ Յարութեան, ձեռ. 424, 132աբ] – Որ յարութեան երեկոյին... (210ա «Յիսուս Որդու գուներուն ասա՛»):
75. 210բ-1բ ՀԴ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիւրակէից, կարգաւ («ՅԱՐՆՍ») – Յերկնից խոնարհեալ, Բանդ յերկիր իջեալ... ա. 211բ-2ա[Յորդորակ, ձեռ. 425, 225բ](«ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ»)– Հաւր կամաւ իջեալ, Որդին մարմին զգեցեալ...(211բ «Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 212աբ Ցընծան այսաւր երկինք... (212ա «Միաշաբաթ աւր հանգըստեան»):
76. 212բ-3բ ՀԵ. Գանձ Յարութեան կիւրակէից («ԳՐ») – Գերակայ գոյին, գոյից համայնին... զոր չկացեալ յուխտին /// (1 թերթ թափուած) յաւուրս կիրակի միաշաբաթի... ա. 213ա[Փոխ] («ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ»)– Նըստեալ կանայքն ողբային... (213ա «Քրիստոս, փառաց թագաւորն») բ. 213աբ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ»)– Կանայքն արտասուաւք լային զբարձօղն արտասուաց... (213ա գրւած է՝ «Միաշաբաթ աւր», ապա ջնջած եւ փոխարէնը՝ «Յարեւագալին գունն ասա՛»):
77. 213բ-5բ ՀԶ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից եւ թէ Յինանցն կամ յայլ կիրակէիցն գիշերապաշտաւն լինի, նա դու զայս գանձս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերանճառ արփի, գոլ պատճառ Էի... ա. 213բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձըս գրեցայ խորհըրդական... ա. 215բ («ՄԿՐՏԻՉԵ»)– Մեծ հառաչանաւք եկին յայն առաւօտին... (215բ«Յարեւելից յարեւմուտս») բ. 215բ-6ա Իւղաբերքն եկին, խունկս անոյշս բերին... (215բ «Դասքըն հրէական»):
78. 216ա-7բ ՀԷ. Գանձ Յարութեան հասարակաց կիրակէից («ՅԱՐՈՒ»)– Յարեաւ Աստըւած, / Մարգարէն գոչեաց... (216ա ստ. լս. գրչից՝ «Զգանձս որ ասես ի կիրակի՝ ի Յարութեանըն Քրիստոսի, մըտիկ արա՛ սիրով սըրտի եւ գըծողիս տո՛ւր ողորմի») ա. 217բ Տաղ Յարութեան («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կեանքըդ Հաւր անմահ մարմնով... (217բ «Ես ձայն զառիւծոյն ա[սեմ]») բ. 217բ-8ա[Տաղ ի տէր Ներսիսէ. ձեռ. 425, 225ա] («ՆԵՐՍԷՍԻ Է»)– Նոր իմն աւետեաց բարբառ նորազուարճ ձայնիւ...
79. 218ա-9ա ՀԸ. Գանձ Յարութեան հասարակ կիրակէից («ԹԵԱՆ») – Թագաւոր անմահ, / Նըստեալդ իսկ ի գահ... ա. 219աբ Տաղ Յարութեան – Դասքըն հրէական... (219ա «Անճառ միածին, Հաւրն») բ. 219բ-20ա Ով պարտիզապան, ասա՛... (219բ «Աչք իմ ծովացեալ, գե[տք]»):
80. 220ա-1բ ՀԹ. Գանձ Յարութեան հասարակ կիրակէից («ԱՌԱՔԵԼ») – Անժամանակ լոյսն արփիական... ա. 221բ-2ա Տաղ վասն Յարութեան («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Այսաւր յարեաւ ի մեռելոց Աստուածորդին... (221բ «Սուրբն Յուղիտայ դուս[տր]») բ. 222ա Տասըն վըկայք այսօր յայտնեաց... (222ա «Յիսուս Որդու գոյնն») գ. 222աբ Նախ իւղաբերքն ըզնա տեսին...
81. 222ա-3բ Ձ. Տաղ Առաքել վարդապետէ, գանձի տեղ ասա՛, զի խորհրդաւոր է («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒՆԵԱՑ») – Տէր մեր փառաւք այսօր յարեաւ.. (222բ «Հըրճւիմք այսաւր մե[ք]») ա. 223բ-4ա [Նոր]ին Առ[աքել վարդապետէ] («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ ՍԻՒՆԵԱՑ») – /// (3 տող թափուած) հառաչմամբ գոչէր յոյժգին...
82. 224ա-6ա ՁԱ. Գանձ սուրբ կուսանացն Հռիփսիմե[անց] («ՎԿԱՅԱ») – Վայելչականաց, վայելման փառաց... ա. 226ա Մեղեդի Հռիփսիմեանց («ԱՌ ՀՌԻՓՍԻՄԵ»)– Առաւօտ լուսոյ յարեւելեան ազանց... (226ա «Թէ կամիս, Ով զարմանալոյն գոյնն ասա՛յ») բ. 226աբ[Տաղ անուշ.ձեռ. 2649, 306բ] – Երջանիկն ի յարգանդէ... (226ա «Այսաւր ցընծայ Երուսաղէմ»):
83. 226բ-8ա ՁԲ. Գանձ սրբոց Գայիանեանցն («ԿԱՆԱՑ»)– Կայ խորհուրդ խորին, կազմեալ ի սըմին... ա. 228աբ Ծովային շուշան ծաղիկ... (228ա «Այսաւր ցընծա[յ] եկեղեցի»): բ. 228բ-9ա Յայնժամ սըրբոցըն Հռիփսիմեանց... (228բ «Յիսուս Որդու գոյնն փոխէ»):
84. 229ա-30բ ՁԳ. Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Աթանագինեայ հայրապետին եւ Անտոնի եւ Կրաւնիդեայ եւ Է. խոտարճարակացն, որ յԻննական վանս («ԳՐԻԳՈՐ»)– Գըթութեամբ քոյին, Որդիդ միածին... ա. 230բ-1ա[Այլ տաղ Յովաննու Կարապետին. ձեռ. 2672, 44աբ] – Յովաննէս, մեծ մարգարէ...(230բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
85. 231ա-3բ ՁԴ. Գանձ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին ելն ի վիրապէն եւ գիւտ նշխարացն ալ զայս գանձս ասա՛ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է ԱՅՍ, ԽՆԴՐԵԱԼ Է ՅՈՎԱՆԷՍ Ո ԾԱՂԿԱՒՂՆ») – Այսաւր ծագեաց լոյսն արփիական... ա. 233բ-4ա(«ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ») – ՅԱռաքելէ մըտաւք տըխմար... (233բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 234աբ Տաղ Գիւտ նշխարաց սուրբ Գրիգորի Լուսաւորչին – Լուսաւորիչն յորժամ ի լեառըն գընաց... (234ա «Յովասափու ձայնէն») գ. 234բ-5ա Ի լեառըն Սեպուհոյ Գրիգոր աղաւթէր... (234բ «Յովասափու է գոյնն, ո՛վ եղբայր պատւելի») դ. 235ա Զենոն կայսրըն խընդիր նմա ելանէր... (235ա «Ֆարմանի Ասմանին գոյնն»):
86. 235ա-6ա ՁԵ. Յայս կիրակիս եկեղեցոյ տաւն է, զի Լուսաւորիչն ելեալ ի վիրապէն շինեաց զԷջմիածինն եւ զդիրս Հռիփսիմեանցն: Գանձ զԱստուածածնին նաւակատեացն գիտ՝ «Տաճարդ երկնայինն» եւ տաղ զայս ասա՛ – Սուրբ է տաճար տէրունական... ա. 235բ [Փոխէ զձայնն, ձեռ. 423, 198բ] – Նախ միածին Աստուածըն Բան... (235բ «Յիսուս Որդու ձայներուն ասա՛, Զայս Գ. /// փոխէ»):
87. 236ա-7բ ՁԶ. Գանձ սրբոց մանկանցն Բեթղէհեմի կոտորելոցն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խանդաղակաթ սըրտիւ տենչալի... ա. 237բ Տաղ մանկանցն Բեթղէհէմի («Ա-Ք»)– Արթունք զըւարթունք... բ. 238ա[Մեղեդի] –Սարսեալ Հերովդէս դողայր ընդ լուր արքային...
88. 238ա-40բ ՁԷ. Գանձ Կոստանդիանոսի թագաւորին եւ մօրն նորա Հեղինէ[ին] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերարփիդ վերին, լոյսըդ լուսածին... ա. 240բ Մեղեդի եւ տաղ Կոստանդիանոսի թագաւորին – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս... բ. 240բ-1ա[Տաղ, ձեռ. 2665, 267ա]– Թագաւորդ աստուածարեալ... (240բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):
89. 241ա-2բ ՁԸ. Գանձ Ներսէսի հայրապետին եւ Խադայ եպիսկոպոսին («ԳՐԻԳՈՐ») – Գոյ մեզ ցընծալի...գանձիս ասողին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 242բ Տաղ Ներսէսի հայրապետին («ՆԸՎԱԳ»)– Նոր մեծահանդէս տաւնիս սուրբ հայրապետին... (242բ «Վերինն՝ Յարեւագալի գոյն, վարինն՝ Քրիստոս փառաց թագաւոր»): բ. 242բ-3ա Հընչմամբ ձայնիւ բերկրանաց... 90. 243ա-6աՁԹ. Գանձ սրբոց թարքմանչացն Սահակայ եւ Մեսրաւվբայ («ԱՌԱՔԵԼԻ Է, ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑՆ ԱՍԱՑԵԱԼ») – Աւրհնեալ ես, սուրբ Հայր անքըննական...(246ա «Գանձիս տաղն Սահակայ Պարթեւին գանձին յետեւն գիտ ի ԻԳ. (23) համարն եւ ասա՛ «Սուրբ վարդապետըն մեր ընտրեալ, Մեսրաւպ»):
91. 246ա-8ա Ղ. Գանձ Տապանակին Աստուծոյ, որ ի Կայիաթարիմ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն բարի, Աստուածդ ամենի... երգոյս երգողին / Եւ աշխատողին՝ / Ծերենց Գրիգորին... ա. 246ա [Կաֆա] «Գրիգորին» – Գանձ գեղեցիկ եւ պիտանի, րամեալ բաիւ ուրախալի... ա. 248ա Մեղեդի սուրբ Տապանակին – Այսաւր զտապանակ ուխտին...(248ա «Ի խաչին տընկեալ») բ. 248աբ [Յորդորակ ազնիւ] – Մայր հաւատոյ սուրբ հարսնարան... (248ա «Հըրճւիմք այսաւր») գ. 248բ-9ա[Տաղ եւ մեղեդի եկեղեցոյ եւ տաճարի եւ մատրանի. ձեռ. 2672, 172աբ] («ՍԻՄԷՈՆՆ»)– Սուրբ ես, տաճար երկնանըման... (248բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
92. 249ա-50ա ՂԱ. Գանձ Վարդավառին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեզ յայտնեալ... ա. 250ա Մեղեդի Վարդավառին – Գոհար վարդըն վառ առեալ... բ. 250բ-1ա Այլ տաղ եւ մեղեդի Վարդ[ավառին] – Այսաւր ցընծայ լեառըն Թաբաւր... գ. 251աբ [Այլ տաղ Վարդավառին] – Նոր իմն ահաւոր խորհուրդ, նորեն աւետիք լերանցդ... (251ա «Յարեւագալին»):
93. 251բ-3ա ՂԲ. Գանձ Վարդավառին երկրորդ աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Այսաւր անճառ լոյսն արփիական... ա. 253աբ Տաղ Առաքել վարդապետէ ասաց[եալ] («ԱՅՍ ՅԱՌԱՔԵԼԷ Ե») – Անճառ Բանըն հայրական... (253ա «Տապանակ կազմեալ անփո[ւտ]») բ. 253բ-4ա Տեառն Ներսէսի է ասացեալ – Ի յայս խորհուրդ զերիս միայն... (253բ-4ա «Յիսուս Որդի է»):
94. 254ա-6ա ՂԳ. Գանձ Վարդավառին երրորդ աւուրն («ՆԵՐՍԷՍ») – Ներգործական Աստուած բարերար... ա. 256աբ Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Խաւսէր բանիւ նա հարցական... (256ա «Յիսուս Որդու ձայներուն»):
95. 256բ-7ա ՂԴ. Շաբաթ աւրն Թադէոսի առաքելոյն եւ Սանտխտոյ կուսին է, դու զգանձն զառաքելոց կարգէն ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ – Վարդ վայելուչք, խուռներամք... (257ա «Հըրճուիմք այսաւր») ա. [Փոխ] 257ա Մեզ բարեխաւս անդ լերո՛ւք... (257ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
96. 257բ-9ա ՂԵ. Գանձ նախահարցն Ադամայ, Աբելի, Սեթայ, Ենովք[այ] – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի, Հայր համայնից, Աստուած կենդանի... (7րդ տնից յետոյ (258բ) «այս յետի Բ. տունն առաջի Գ. տունովն երկոտասան մարգարէիցն ասա՛ եւ յետի «Թագ անթառամ» տունն երկուքին ալ ասա՛»)* ա. 259ա-60ա Տաղ սրբոց նախահարցն Ադամայ – Որպէս Ադամն այն առաջին... (259ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա») բ. 260աբ Տաղ երկոտասան մարգարէիցն – Հայց[մամբ] մաքուր յորովայնից...
* «ՅետիԲ. տունն» ասելով՝նկատիունի «Վասընսոցինյիշելյապագայ...» եւ «ՍոփոնիայյազգէնՇմաւոնայ...» սկսուածքովտները, որոնցյաջորդումէ «Թագանթառամպսականվախճան...» սկսուածքովտունը:
97. 260բ-1բ ՂԶ. Եփեսոսի սուրբ ժողովոյն գանձն գի՛տ ի կարգն բուն Բարեկենդանին քով եւ ասա՛: Գանձ Շողկաթին տեսլեան Էջմիածնա («ՏԱԱԱՒԵՑ») – Տաճարդ երկնային, տուն քրիստոսային... ա. 262ա-4ա Տաղ եւ գովասանք սուրբ տաճարին Էջմիածնայ, յԱռաքել վարդապետէ – Ահա ասեմ բան գովեստի... (262ա «Յիսուս Որդու ձայներուն»):
98. 264ա-6ա ՂԷ. Գանձ Վերափոխման ամէնաւրհնեալ սրբուհւոյ Աստուածածնին, ի Մկրտիչ վարդապետէ ասացեալ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ հրակերպ վեհագին... ա. 266աբ Մեղեդի ծննդեան եւ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին – Գոհար վարդն ինքնագոյն, սիրամարգ ոսկեգոյն... բ. 266բ-7բ Յորդորակն է («Ա-Ք») – Արեւ լուսատու, տաճար Աստուծոյ Մարիամ... (266բ «Աստուած քարոզեաց եւ խըրատ ե[տուր]») գ. 267բ Տաղ Առաքել վարդապետէ («ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱ») – Տունկ անմահութեան բողբոջեցար, սո՛ւրբ Կոյս...
99. 267բ-9բ ՂԸ. Գանձ Վերափոխման Աստուածածնին երկրորդ աւուրն («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գոհաբանեալ սուրբ Աստուածածին, մայր անարատ Աստուծոյ Բանին... (267բ ստ. լս. կաֆայ՝ «ԳՐԻԳՈՐԻ Է» – Գանձ եմ ախորժ եւ գովելի...) ա. 269բ-70ա Մեղեդի սուրբ Աստուածածնին – Մեծացի՛ր այսօր, սուրբ Աստուածածին... (269բ «Այսաւր երեւի անտեսն ի բարձ[անց]») բ. 270ա-1ա Յորդորակ սուրբ Աստուածածնին («Ա-Ք») – Աւետիս քեզ, Մարիամ... գ. 271աբ Տաղ տեառն Ներսիսէ – Անարատ տաճար եւ առագաստ լուսոյ... (271ա «Ո՜վ զարմանալի խորհու[րդ]»):
100. 272ա-4ա ՂԹ. Գանձ Վերափոխման սուրբ Աստուածածնին, երրորդ աւուրն («ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ») – Սուրբ մայրըդ լուսոյ, բնակարան Որդոյ... ա. 274աբ Խընկի ծառի նըման ես... (274ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր») բ. 274բ-5ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ – Այսաւր Գաբրիէլ հրեշտակապետն եկեալ... (274բ «Թէ զիւր գոյնն չես գիտեր, նաՈվ զարմանալոյն գոյնն ասա՛»):
101. 275ա-7ա Ճ. Գանձ Յովակիմայ եւ Աննայի՝ ծնողաց սուրբ Աստուածածնին: Եւ թէ ծննդեան սուրբ Աստուածածնին տաւնես, նա զայս գանձս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գոյին անեղի, գոյին անմահի... (275ա ստ. լուսանցս կաֆայ «Գրիգորի է» – Գանձ եմ համով եւ գովելի, րամեալ բանիւ ախորժելի...) ա. 277ա-8ա Տաղ եւ ոտանաւոր ասացեալ Առաքել վարդապետի՝ վասն Ծննդեան եւ մարմնանալոյն Քրիստոսի – Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր, ծընաւղ միածնին... (277ա «Յովասափին գոյնն ասա՛») բ. 278բ-9բ Վասն Յովակիմայ եւ Աննայի աւետեացն – Եղեւ այր մի արդար որդւոցըն Յուդայ... (278բ «Յովասափին գոյնն»):
102. 279բ-81ա ՃԱ. Գանձ Յովաննու Կարապետին եւ Յոբայ արդարոյն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք պանծալի... ա. 281աբ Տաղ տեառն Ներսիսէ – ԶՅոբ յիշեսցուք զերանելին... (281ա «Յիսուս Որդու ձայնէն») բ. 281բ Բարեկամացն, որ մերձ եկին, բանիւ զզուէր զերանելին... (281բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
281բ-2ա Գրչից. «Նիիկիայի սուրբ ժողովոյն գանձն գի՛տ ի Բուն բարեկենդանին քով եւ ասա՛ եւ զմեղապարտ գծողս յիշեա՛ ի Տէր Յիսուս»:
Գանձեր կարգաւ Համաւրէն մարգարէիցն եւ առաքելոցն եւ հայրապետացն եւ մարտիրոսացն եւ ճգնաւորացն եւ կուսանացն՝ կարգաւ մի ըստ միոջէ գրեր եմ, մինչեւ ի նաւակատեաց Խաչին շաբաթի աւրն. որն որ իւրենն զատ գանձ ունի՝ գի՛տ եւ ասա՛, եւ որն որ չունի՝ այս կարգս գի՛տ եւ ասա՛ զիւր տաղովն, զորն որ կամիս»:
103. 282ա-3ա ՃԲ. Գանձ համաւրէն հաւասար մարգարէիցն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ անուն հրաշալի... ա. 283աբ Տաղ համաւրէն մարգարէիցն՝ ի Ներսիսէ («Ա-Ղ») – Աստուածային խորոցն անճառ... (283ա «Յիսուս Որդու գուներուն») բ. 283բ-4ա («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտն ի յարգանդէ... (283բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
104. 284ա-7բ ՃԳ. Գանձ համաւրէն մարգարէիցն. զոր մարգարէ որ տօնես, զնորա տաղն գրած է, կարգաւ գի՛տ եւ ասա՛, զի խորհրդաւոր է («ԽՈՐՀՀԸՐԴՈՑՆ») – Խորհուրդ անքըննին, խորք որ չերեւին... ա. 287բ-8ա Յորժամ Դանիէլի եւ երից մանկանցն որ տաւնես, նա զգանձն կարգէն ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ – Պաղատանօք մարգարէին... (287բ «Յիսուս Որդու ձայներուն») բ. 288աբ Յորժամ Զաքարիայ մարգարէին եւ Ոնոփրիոսի սուրբ հաւրն տաւնես, նա զայս ասա՛ – Զաքարիայ մարգարէին ըզեաւթնալոյս աշտանակին... (288ա «Երջանիկ մեծ զաւրական») գ. 288բ-9ա Յորժամ Եղիայի եւ Եղիսէի տաւնես, զայս ասա՛ – Յաղերս բանի քեզ ընդ բազմին... (288բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա») դ. 289աբ Յորժամ Եսայեայ կայծակնամաքուրին տաւնես, զայս ասա՛ – Ըզմարգարէքն յիշեմք ի յայսմ ի կարգին... (289ա «Յովասափու գոյնն») ե. 289բ-9ա Ձայնիւ գոչեմ Մանասէին... (289բ «Որ Յարութեան երեկոյին») զ. 290աբ Յորժամ Եզեկիէլի, Եզրի եւ Զաքարիայի՝ հաւրն Յովաննու եւ Ամբակումայ որ տաւնես, զայս ասա՛ – Եզեկիէլ ետես ըզՏէրն երկնային... (290ա «Յովասափի ձայնէն») է. 290բ-2ա Յորժամ Երեմիայ մարգարէին եւ աշակերտացն՝ Բարուքայ եւ Աբիմելեքեայ տաւնես, նա զայս ասա՛ – Ըզկոյսն Երեմիայ յիշեմ յիւր տաւնին... (290բ «Յովասափին գոյնն»):
105. 292ա-4ա ՃԴ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն, կարգաւ ասա՛ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորհըրդազգած քո մարդեղութեանդ... ա. 294աբ [Տաղ սուրբ առաքելոցն Քրիստոսի իւթանասնիցն, ի Ներսիսէ կաթուղիկոսէ] («Ա-Ղ») – Առաքեալք Աստուածորդոյն... (294ա «Յիսուս Որդու ձայներուն») բ. 294բ-5ա [Փոխ] – («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ որթոյն ստեղունք... (294բ «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
106. 295ա-6բ ՃԵ. Գանձ համաւրէն առաքելոցն («ՍԱՐԳ») – Սուրբ Երրորդութիւն, ստեղծօղ զաւրութիւն... ա. 296բ Աղաչանաւք մաքուր դասին... որք զհոսանս Հոգւոյն արբին եւ ընդհանուր մեզ արբուցին... (296բ «Յիսուս Որդու ձայներուն»):
107. 297ա-8բ ՃԶ. Գանձ համօրէն առաքելոցն («ՎԱՐԴՅ») – Վերերգեմք հնչմամբ, վերնական տարփմամբ... ա. 298բ-9բ Տաղ Առաքել վարդապետէ («Ա-Ղ») – Այգի տընկեալ էք վայելուչ... (298բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա») բ. 299բ-300բ [Փոխ] – («Ճ-Ք») – Ճառագայթիք ճաճանչանման... (299բ «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
108. 300բ-3բ ՃԷ. Գանձ համաւրէն հաւասար հայրապետացն («ՎԷՇՏԱԱՍԱՆՔ Է») – Վայել է քոյին, վայելչականին... ա. 303բ Մեղեդի հայրապետաց («Ա-Թ») – Այսաւր մայր Սիոն ցընծայ տօնելով... (303բ «Յիսուս Որդու ձայնէն») բ. 303բ-4ա [Փոխ](«ՆԵՐՍԵՍԻ ԵՐԳ») – Նոր գինոյն իմաստութեան...
109. 304ա-7ա ՃԸ. Գանձ համօրէն սրբոց հայրապետաց եւ վարդապետաց («ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑ») – Վարդապետաց քանոն եւ սահման... (304ա ստ. լս. գրչից՝ «Զգանձս ըսկըսի՛ր անոյշ ձայնով, երեք հոգով եւ կամ չորսով...») ա. 307աբ Տաղ հայրապետաց եւ վարդապետաց – Հանդէս գումարեալ եկեղեցոյ ժողովք... (307ա «Ով զարմանալոյն գոյնն») բ. 307բ [Տաղ վարդապետաց, ձեռ. 2709, 221բ-2ա] –Այսաւր դըշխոյ պանծալի... (307բ «Քրիստոս, փառաց թագաւորն»):
110. 307բ-8ա ՃԹ. Որդոց եւ թոռանցն որ տաւնես, զգանձն հայրապետաց ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գովեստ քեզ, բարեաց պատճառ, Քրիստոս կենդանի... (307բ «Յարեւագալին գոյնն») ա. 308ա – Գրիգոր, պըսակն ազգի մարդկան... (308ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
109. 308աբ ՃԺ. Գրիգորի Աստուածաբանին եւ Գրիգորի Սքանչելագործին թէ տօնես, զգանձն հայրապետաց ասա՛, եւ տաղն զայս ասա՛ («ԳՐԻԳՈՐ») – Գետ հոսեալ աստուածային... ա. 308բ [Տաղ սրբոց հայրապետաց՝ տեառն Ներսէս կաթողիկոսէ, ձեռ. 2672, 89ա] – Հայրապետաց հանուրց ազգին... (308բ «Յիսուս Որդի»):
110. 308բ-9բ ՃԺԱ. Մարութայի հայրապետին որ տօնես, նա զգանձն հայրապետացն ասա՛, եւ տաղն զայս ասա՛ – Ի քսանումէկ աւուր հայոց Մարերի... (308բ «Յովասափու»):
111. 309բ-11բ ՃԺԲ. Գանձ համաւրէն հաւասար ճըգնաւորացն ասա՛, ո՛վ եղբայր («ՃԳՆԱՒՈՐՔ») – Ճըգնաւորք ընտրեալ... ա. 311բ-2ա Տաղ ճըգնաւորաց – Աստուած բարձրեալ, Տէրդ երկնային... (311բ «Յիսուս Որդու ձայնէն»):
112. 312ա-3բ ՃԺԳ. Գանձ համօրէն կուսանացն («Ի ՓԱՌՍ») – Ի սկըզբան Էիդ... ա. 313բ Տաղ սրբոց կուսանաց – Ի կենարար փայտէն ծաղկեալ... (313բ «Խաղաղարար») բ. 313բ-4ա [Տաղ հաւասար կուսանաց, ձեռ. 2709, 225բ] – Լապտերք կուսից պայծառ վառին... (313բ «Յիսուս Որդի») գ. 314ա Այլ տաղ կուսանաց («Կ-Յ») – Կոյսք իմաստութեամբ զլապտերս հոգոց վառեալք... (314ա «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):
113. 314ա-5բ ՃԺԴ. Գանձ համաւրէն հաւասար մարտիրոսացն է («ՏԵԱՌՆ») – Տինայ առելեալ, տարմըք բարձրացեալ... ա. 315բ-6ա Տաղ մարտիրոսաց՝ Տեառն Ներսէսի ասացեալ («Ա-Ծ») – Արեգակն արդար ըզհուր սիրոյ ծագեալ... (315բ «Ո՜վ զարմանալի»):
114. 316ա-7բ ՃԺԵ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսաց եւ նահատակաց («ՅՈՎԱՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն զարդարեալ... ա. 317բ-8ա Տաղ մարտիրոսաց՝ ի Ներսիսէ («Ճ-Ք») – Ճըշմարիտ վըկայք Աստուածորդոյն եղէք... (317բ «Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն»):
115. 318ա-9բ ՃԺԶ. Գանձ համաւրէն մարտիրոսացն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 319բ Տաղ մարտիրոսաց՝ ի Ներսիսէ – Տէ՛ր բարերար, Հաւր միածի՛ն... (319բ «Յիսուս Որդու գուներուն ասա՛») բ. 319բ-20ա Հատեալ լեզուաւք սըրբաբանիցն...գ. 320աբ [Յորդորակ, ձեռ. 427, 138բ] – Ընդ բազմահնար տանջման նոցին... (320ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
116. 320բ-2ա ՃԺԷ. Գանձ համօրէն մարտիրոսաց եւ նահատակաց («ԱՌԱՔԵԼ») – Աստուածազարդ գունդն երանական... ա. 322ա-3ա Տաղ մարտիրոսաց – Անդ մարտիրոսքըն պըսակին... (322ա «Յիսուս Որդու գոյնն»):
117. 323ա-5ա ՃԺԸ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ՍԶԻԶՄՈ») – Սուրբըդ սըրբոց, Աստուած էական... (323ա ստ. լուսանցս կաֆայ «Սիմէոնն ե աս» – Սիրով հոգոյն գանձս գրեցաւ...) ա. 325ա Տաղ մարտիրոսաց, ի Ներսիսէ – Բայց դուք, որդի՛ք իմ սիրելիք... (325ա «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 325աբ Յորժամ կենաց ցաւղոյն արբջիք... (325ա «Յիսուս Որդու գոյնն»):
118. 325բ-7ա ՃԺԹ. Այլ գանձ մարտիրոսաց («ԷՆՈԶՆԶ») – Երեւեցար Աստուած յայտնապէս... ա. 327աբ Տաղ մարտիրոսաց է ասաց[եալ] – Որ չարչարեացն ըզձեզ, լացցէ... (327ա «Յիսուս Որդիի ձայնէն») բ. 327բ-8ա Զայս նեղութիւնս անդ ոչ յիշէք... (327բ «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
119. 328ա-9բ ՃԻ. Գանձ համօրէն մարտիրոսացն եւ այլ ամենայն սրբոց՝ հնոց եւ նորոց, յայտից եւ անյայտից («ԴԱՒԻԹԷ») – Դաւանեցէ՛ք, որդիք աւրինաց... ա. 329բ Տաղ մարտիրոսաց – Պաղատանօք Աստուածածնին... (329բ «Հըրճուիմք այսօր») բ. 329բ-30ա Հայրապետաց հանուրց ազգին... (329բ «Յիսուս Որդի Հօր միա[ծին]»):
120. 330աբ ՃԻԱ. Յորժամ Գուրիասանց որ տաւնես, զգանձն մարտիրոսաց ասա՛ եւ տաղն զայս ասա՛, զի խորհրդաւոր է – Սուրբ Գուրիաս, վըկայդ արի... (330ա «Երջանիկ մեծ զաւր[ական]») դ. 330բ-1բ Ի սոյն քաղաքն Եդեսիի... (330բ «Խաղաղարար»):
121. 331բ-2բ ՃԻԲ. Գանձ նաւակատեաց Խաչին, շաբաթի աւուրն («ԱՌԱՔԵԼ») – Անմահ արքային, անճառ անհասին... ա. 332բ-3ա Տաղ եկեղեցոյ, Առաքել վարդապետէ («ՏԵՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Տաճար լուսոյ, տուն արքային... (332բ «Հըրճուիմք այս[աւր]») բ. 333աբ («ՍԻՒՆԵԱՑ») – Սիւն հաւատոյ, սեղան փըրկչին... (333ա «Այսաւր եկեղեցի ցընծա»):
122. 333բ-5ա ՃԻԳ. Գանձ Սըրբոյ Խաչին առաջի աւուրն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ ակն պատուական... ա. 335ա Տաղ Խաչվերացին, ի Ներսէս Լամբրաւնացոյ – Բարձրացուցէ՛ք ըզՏէր Աստուած մեր միաբան... (335ա «Ինձ ումէտ կայր եւ կու[ման]») բ. 335ա-6ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀԱՅՈՑ») – Կենաց փայտ տնկեալ... (335ա «Յարեւագալին»):
123. 336ա-7բ ՃԻԴ. Գանձ Խաչվերացին երկրորդ աւուրն («ՅՈՎԱՆՆԵՍ») – Յայն եդեմական, դրախտին փափկութեան... ա. 337բ Մեղեդի Նարեկացոյն – Ես ձայն զառիւծոյն ասեմ... (337բ «Ի յելս արեւու արեւ») բ. 337բ-8ա [Փոխ] – Սեպհական սիւն պատուական... (337բ «Յիսուս Որդու ձայնէն») գ. 338ա Խաչըն սեղան է պատուական... (338ա «Երջանիկ մեծ զ[աւրական]»):
124. 338ա-9բ ՃԻԵ. Գանձ Խաչվերացին երրորդ աւու[րն] («ԱՌԱՔԵԼԻ») – Աւրհնեալ ես փայտ, կանգնեալ ի յերկրի... ա. 339բ-40ա Տաղ Առաքել վարդապետէ – Չորեքկերպեան թեւք սուրբ խաչին... (339բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 340ա Այլ եւ չորս ազգ էր փայտ խաչին... (340ա Յիսուս Որդու ձայնէն»):
125. 340ա-3բ ՃԻԶ. Գանձ Խաչվերացին չորրորդ աւուրն, Ապարանից Սուրբ Նըշանին, ի Քերովբենց Յովհաննիսէ ասացեալ («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լուսոյն խոնարհեալ... ա. 343բ-4բ Տաղ սրբոյ Խաչին («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յանեղական լոյսն ի Հաւրէ մեզ յայտնեցաւ... (343բ «Աստուած անեղ, անպար[ագրելի]») բ. 344բ-5ա Կազմեն տապան անփուտ փայտեաց... (244բ Յիսուս Որդու ձայներուն»):
126. 345ա-6բ ՃԻԷ. Գանձ Խաչվերացին հինգերորդ աւուրն, ասացեալ Յակոբ եպիսկոպոսէ Նետրարենց, վասն սքանչելագործ սուրբ Նշանին՝ Արծկոյ քաղաքէ («ՅԱԿՈԲ») – Յիսուս Քրիստոս, արքայդ համայնից... ա. 346բ-7ա Տաղ ի նոյն Յակոբ եպիսկոպոսէ – Սքանչելի սուրբ նըշանըդ պատուեալ... (346բ «Վըկայից հանդիսից հրաշ[ալի]») բ. 347աբ Խաչն եղիցի մեզ պահապան... (347ա «Այսաւր ցընծա եկեղեցի»):
127. 347բ-9ա ՃԻԸ. Գանձ Գէորգեայ բազմաչարչար զինաւորին («ԱՌԱՔԵԼ») – Աւրհնեալ է Հայր, ծընաւղ միածնին... ա. 349ա-50ա [Տաղ ի Նետրարենց Յակոբ եպիսկոպոսէ. ձեռ. 2649, 382բ-3բ](«ՅԱԿՈԲ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ») – ՅԱստուծոյ ընտրեցար դու բարի... (349ա «Սուրբ Ոսկի, քահանայդ նազելի») բ. 350աբ Նախ զսուրբ Գէորգ քերումն ածեն կախաղանին... (350ա «Ի մեղական գոլ եւ բն[ութիւն]»):
128. 350բ-2բ ՃԻԹ. Գանձ Վարագայ Սուրբ Խաչին («ԳՐԻԳՈՐԻԵԱ») – Գլուխն եկեղեցւոյ, վէմըն հաւատոյ... ա. 350բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձըս գրեցայ ւ ըստուգեցայ... Ի Գրիգորէ առն անիմայ, Գրեալ Խաչին սուրբ Վարագայ բ. 352բ Մեղեդի Վարագայ Սուրբ Խաչ[ին] – Այսաւր մեծ զարմանք հրաշից... (352բ «Ի Խաչին տընկեալ») գ. 352բ [Յորդորակ] – Ամփոփեալ զնըշան խաչին... (352բ «Վա՜յ իմ մեղուց[եալ]») դ. 352բ-3ա Այլ տաղ Խաչ[ին] – ԶՎարագ ասեմ ըզբաղձալին... (352բ «Յիսուս Որդու ձայնէն») ե. 353աբ Քարինք տեղոյս են պատուական... (353ա «Երջանիկ մեծ զաւրական»):
129. 353բ-5ա ՃԼ. Ողբ իշխանացն Հայոց՝ Սահակայ եւ Համազաս[պայ] – Յայս ահագին աւուրս, որ հասաք... ա. 355աբ Տաղ իշխանաց – Սուտ եւ անցաւոր աշխարհ... (355ա «Երազ է ու սուտ, եղբայր»):
130. 355բ-7բ ՃԼԱ. Գանձ եւթանասուն եւ երկու առաքե[լոց] («ԳՐԻԳՈՐԻ Է») – Գերագոյն գոյէ, գերիմաստ վեհէ... ա. 355բ [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձըս գրեցայ առաքելոց... Ի Գրիգորէ յետնեալ սըրբոց... ա. 357բ Տաղ եւթանասնիցն – Եւ քում ընտրեալ եւթանասնին... (357բ «Հըրճւիմք այսաւր») բ. 357բ Որ նախ բորոտ եւ սըրբեցար*... (357բ «Երջանիկ մեծ զաւ[րական]»):
* Ծնթ. «Իգիշերիորնախեկեալ...» սկսուածքովյորդորակիհատուածէ, որոշփոփոխութիւններով:
131. 357բ-9ա ՃԼԲ. Գանձ սրբոց կուսանացն Թեկղի եւ Վառվառեա («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Անախտ, անբիծ փեսայն երկնաւոր... ա. 359աբ Տաղ Թեկղի եւ Վառվառե[ա] – Աւրհնեալ անճառ Հայրըն գըթած... (359ա «Միաշաբաթ աւր հա[նգստեան]») բ. 359բ-60ա [Յորդորակ է] – Արդ, պաղատիմք առ քեզ յուսով... (359բ «Այսաւր եկեղեցի ցըն[ծայ]»):
132. 360ա-2բ ՃԼԳ. Գանձ սուրբ աւետարանչացն Քրիստոսի («ՄՏԻՐՈՍ») – Մեծասքանչ անուն, Սուրբ Երրորդութիւն... ա. 362բ Մեղեդի աւետարանչացն – Մաթէոս մարդ անուանեցաւ... (362բ «Վերինն՝ Միաշաբաթ աւր») բ. 362բ-3ա [Յորդորակ է. ձեռ. 2672, 297բ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գովեստ արժան փառաց քոյին... (362բ «Երջանիկ մեծ [զաւրական]»):
133. 363ա-4բ ՃԼԴ. Գիւտ խաչին գանձ («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչի քո, Քրիստո՛ս, երկիր պագանեմք... ա. 364բ-5ա Մեղեդի Գիւտ խաչին – Այսաւր զխաչափայտն սուրբ... (364բ «Ի խաչին տընկեալ») բ. 365ա Այսաւր եղեւ գալ դըշխոյին... (365ա «Այսաւր եկեղեցի ցըն[ծայ]») գ. 365աբ Ի գըտանել կենաց փայտին... (365ա «Միաշաբաթ աւր հա[նգստեան]») դ. 365բ Յայնժամ մեռեալ մի տանէին... (365բ «Երջանիկ մեծ զաւր[ական]»):
134. 366ա-7բ ՃԼԵ. Գանձ հրեշտակապետացն առաւաւտուն («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ հրաշական... ա. 367բ-9ա Բանք մաղթանաց, Առաքել վարդապետէ ասացեալ առ երկնային զաւրսն («Ա-Ք») – Անեղ, անմահ թագաւորին սուրբ զինաւորք... (367բ «Իմ եղական: Արարիչ Տէր»):
135. 369ա-71ա ՃԼԶ. Գանձ հրեշտակացն, երեկոյին («ՅՈՎԱՆՆԷՍ») – Յոյժ փառատրելի, յօէտ գովելի... ա. 371ա-2ա Տեառն Ներսէսի ասացեալ («ՆԵՐՍԷՍԻ Է ԱՅՍ ԲԱՆՍ») – Նոր տաւնիս զուարթնոց հրեշտակական դասուց... (371ա «Ո՜վ զարմանալի խորհ[ուրդ]») բ. 372ա Ձեզ ձայնակից զըւարթունք... (372ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
136. 372ա-5ա ՃԼԷ. Գանձ Յոհան Ոսկիբե[րանին] («ԱՅՍ ՅՈՀԱՆՈՒ, ՈՍԷԲԵՐԱՆԻՆ») – Աւրհնեմք զքեզ, Տէրդ ամենայնի... ա. 375աբ Մեղեդի եւ տաղ Ոսկիբե[րանին] – Ի յորովայնէ ընտրեալ... (375ա «Ի յելս արեւու արեւ») բ. 375բ-6ա Տաղ Յոհաննու Ոսկիբերանին, ի Ատոմ երիցւէ ասացեալ («Ի ԱՏՈՄ ԻՐԻՑՈՒՆ Է») – Ի հանդէս քո մեծ տաւնի... (375բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր») գ. 376ա-7ա Առաքել վարդապետէ («ՎԱՐԴԱՊԵՏԻՆ ՅՈՀԱՆ») – Վարդապետաց թագ եւ պարծան... (376բ «Այսաւր ցընծա Երուսաղէմ»):
137. 377ա [Կաֆայ] («ԳՐԻԳՈՐ») – Գանձ եմ համեղ եւ գովելի, րամեալ բանիւ յոյժ ըղձալի... 377ա-9ա ՃԼԸ. Գանձ Նիկողայոսի հայրապետի («ԳՐԻԳՈՐ») – Գաւազան ծաղկեալ, գեղուղղէշ փայլեալ... ա. 379ա Տաղ Նիկողայոս հայրապետի – Աստուած անմահ, սուրբ թագաւոր... (379ա «Ի յելս յարեւու արեւ») բ. 379աբ Երեւմամբ սուրբ հրեշտակաց... (379ա «Այսաւր ցընծա յԵրուսաղէմ»):
138. 379բ-81բ ՃԼԹ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, առաւաւտին («Ի ԲԱՂԻՇԵՑՈՅ») – Ի յերկնային լուսոյն հայրական... ա. 381բ-2ա Տաղ սրբոյն Մինասա առաւօտին – Տէր բարերար Հօր միածին... բ. 382բ Երմոգինեայ եւ Գրաբոսին... (382ա «Միաշաբաթ երեկոյին»):
139. 382ա-5բ ՃԽ. Գանձ սրբոյն Մինասայ, երեկոյին ասա՛յ, ո՛վ եղբայր («ԱՆԴՐԵԱԱՍՆ ԽՆԴՐԵՑ») – Անպարագիր Բանըն հայրական... ա. 385բ-6ա Տաղ սըրբոյն Մինասայ – Այսաւր նորահրաշ տաւնիւս ցընծամք...
140. 386ա-7բ ՃԽԱ. Գանձ սրբոց Եւստռատիոսեանց, խիստ ազնիւ («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ... ա. 387բ-8ա Մեղեդի Եւստրատիոս[ի] – Առ քեզ պաղատիմք մաղթողական ձայնիւ... (387բ «Թէ խազով չես գիտեր, նա Ո՜վ զարմանալոյն գոյնն ասա՛»):
141. 388ա-90ա ՃԽԲ. Գանձ սրբոց առաքելոցն Թադէոսի եւ Բարդողիմէոսի, Յուդայի եւ Շմաւ[ոնի] (Գրիգորի է») – Գերարփի պայծառ, գոյիցըս պատճառ... ա. 388ա [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԻ Ե») – Գանձես ասեմ ընդ ասողին, / Րամից մանկանց առագաստին...) բ. 390ա Մեղեդի եւ տաղ առաքելոցն («ԻՄԷՈՍ») – Ի լըծակցութիւն գործոյ... (390ա «Ի խաչին տընկեալ») գ. 390աբ («ԱՌԱՔԵԼՈՅՆ ԵՐԳՍ») – Արեգակն արդար, որ ի Հաւրէ ծագեալ... (390ա «Ո՜վ զարմանալի»):
142. 390բ-2ա ՃԽԳ. Գանձ Յակոբայ Մըծբընայ հայրապետին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծահամբաւ անուն գովելի... ա. 392աբ Տաղ սրբոյն Յակոբայ («ՎԱՐԴԱՊԵՏ») – Վարժիչ հանուրց եկեղեցեայց... (392ա «Յիսուս Որդու ձայն՛ն ասա՛») բ. 392բ-3ա Այլ տաղ սրբոյն Յակոբայ («ԱՌԱՔԵԼ») – Անճառ միածին Հօրն երկնաւորին... (392բ «Դասքըն հրէական») գ. 393ա («ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Վէմն անխախտելի յալեաց աշխարհի...
143. 393ա-5ա ՃԽԴ. Գանձ Իգնատիոսի հայրապետին եւ Պաւղիկարպոսի («ԳՐԻ Ո Է Ա») – Գոհաբանական, գովասանական, գովեստ պերճական... (393ա ստ. լս.՝ Կաֆա. «Գրիգորե» – Գանձըս գրեցայ ես ի կարգի, / Րամեալ բանիւ յայս նամակի, / Իգնատիոս հայրապետի...) ա. 394բ Տաղ Իգնատիոսի հայրապետի – Ի սուրբ սերմանց առաքելոց... (394բ «Թէ խազով չես գիտեր, Յիսուս Որդու ասա՛ գոյնն ասա՛յ») բ. 395ա Իգնատիոս, մանուկ բարի... (395ա «Խաղաղարար»):
144. 395ա-6բ ՃԽԵ. Գանձ Ադդէի հայրապետին եւ Աբգարու թագաւորին («ՆԵՏԻ ԱՍ») – Նոյն քեզ վայել է... ա. 396բ Տաղ Աբգարու – Տէր բարերար Հօր միածին... (396բ «Հըրճուիմք այսաւր») բ. 396բ-7ա Այլ տաղ – Տէրն ընկալաւ սիրով զնոսին... (396բ «Այսօր ցընծա Երուսաղէմ»):
145. 397ա-9ա ՃԽԶ. Գանձ Դաւթի մարգարէին եւ Յակոբայ՝ եղբաւր Տեառն («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խորք անքըննին, անճառ անհասին... ա. 399ա-400ա Տաղ Դաւթայ մարգարէին եւ Յակոբայ առաքելոյն – Յիսուս Քրիստոս Հաւր միածին... բ. 400ա Որ ըզԴաւիթ Յեսայածին...
146. 400ա-2ա ՃԽԷ. Գանձ սրբոյն Ստեփանոսի, առաջին մարտիրոսին («ՄԿՐՏԻՉ») – Մեծ եւ հըզաւր անմահ թագաւոր... ա. 402ա Մեղեդի սուրբ Ստեփանոսի («Ի Ս») – Ի խաչին տընկեալ որթոյն... (402ա «Վերի մեղեդին ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 402աբ Տաղ սրբոյն Ստեփանոսի – Ամենեքեան ի մի բերան... (402ա «Վարինն՝ Յիսուս Որդու գոյնն ասա՛») գ. 402բ-3ա Տաղ սուրբ Ստեփանոսի («Ի ՆԵՐՍԻՍԷ») – Ի գաւազանէն Յեսսեա ստեղնեալ Ստեփանոս... (402բ «Յարեւելից յարեւմուտս») դ. 403աբ («ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԷ») – Կենդանի վըկայ մահուամբ կենդանոյն...
147. 403բ-5ա ՃԽԸ. Գանձ սուրբ առաքելոցն Պետրոսի եւ Պաւղոսի («ԻՍ ԳՐԻՉ») – Ի սպարապետին, ի սեռս երեսին... ա. 405աբ Մեղեդի Պետրոսի եւ Պաւղոսի («ՊԵՏՐՈՍԻ») – Պաղատիմք առ ձեզ, ընտրեալք... (405ա «Ձայն, որ զաշխարհս արար») բ. 405բ-6ա Տաղ առաքելոց – Պետրոս եւ Պաւղոս, քրիստոնէից պարծանք... (405բ «Ո՜վ զարմանալի խոր[հուրդ]»):
148. 406ա-8բ ՃԽԹ. Գանձ որդոցն Որոտմանց՝ Յովհաննու եւ Յակոբայ («ԳՐԻԳԳՈՐԻ Է ՍԱ») – Գեղապանծ լուսով, գեղասքանչ գունով... ա. 408բ-9բ Տաղ Որդոցն Որոտմանց – Այն, որ եկեալ տենչմամբ սըրտին... (408բ «Որ ի դասուց երկնաւ[որաց]») բ. 409բ-10ա Ապա գնացեալ Յոհաննիսին... (409բ «Այսօր ցընծայ յԵրուսաղէմ») գ. 410աբ Ասացեալ ի Ներսիսէ («ՆԵՐՍԷՍԻ ԵՐԳ») – Նոր լոյս արփենոյն վառեալ որդիքն Որոտման... (410ա «Յարեւագալին գոյնն»):
149. 410բ-2ա ՃԾ. Գանձ Բարսեղի Կեսարու հայրապետին («ԽԱՉԱՏՈՒՐ») – Խաչաբարձ սուրբ արհի պանծալի... ա. 412բ-3ա Տաղ Բասիլիոսի – Այր մի ընտիր եւ անուանի... (412բ «Յիսուս Որդու գոյնն») բ. 413աբ Ի Նիկիայ մեծ քաղաքին... (413ա «Որ ի դասուց երկնաւ[որաց]») գ. 413բ Բասիլիոս, դու ես տեղի... (413բ «Այսօր ցընծայ յԵրուսաղէմ»):
150. 413բ-4բ ՃԾԱ. Գանձ Թաբօրի եւ անդաստանի («ԳԱՆՁ ԹԱԲԱՒՐԻ») – Գանձըդ կենաց, Որդիդ միածին... ա. 414բ-5բ Աւրհնութիւն հասարակաց – Աւրհնեցէ՛ք զՀայրն Աստուած դուք ի սկըզբանէ... (414բ «Անձն իմ արի աղաւթէ»):
151. 415բ-7ա ՃԾԲ. Գանձ ձեռնադրութեան քահանայից («ԳՐԻԳՈՐՐԻ Է») – Գըթայ ի մեզ, Տէ՛ր ամենակալ... ա. 415բ ստ. լս. [Կաֆա] («ԳՐԻԳՈՐԵ») – Գանձս գրեցաւ ձեռնադրութեան, / Րամեալ բանիւ խորհըրդական, / Ի Գրիգորէ յոյժ անպիտան... բ. 417աբ Տաղ ձեռնադրութեան («Ի ՏԷՐ ԱՌԱՔԵ») – Ի մեծի հրաշափառ հանդիսի... (417ա «Վըկայից հանդիսից») գ. 417բ-8ա Ո՜վ անմահ հաց կենաց, մեզ տըւար, տէր Յիսուս...
152. 418ա-20ա ՃԾԳ. Գանձ քահանայաթաղի («ԱՌԱՔԵԼ, ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԵՐԳՍ ԱՄԵ») – Այսաւր եհաս ինձ աւր վախճանի... ա. 420աբ Ողբ քահանայաթաղի – Որդիք լուսոյ Հաւրն մեծի... (420ա «Միաշաբաթ աւր հա[րութեան]»):
153. 420բ-4ա ՃԾԴ. Գանձ քահանայաթաղի («ՄԱՆՎԻԼԻ Ե») – Մեծ եւ հըզաւր անուն հրաշալի... ա. 424ա Տաղ քահանայաթաղի – Բայց ես հոգով գոլ բացակայ... (424ա «Միաշաբաթ երե[կոյի]») բ. 424աբ Քանզի ճրագի նըմանեցայ... (424ա «Այսաւր ցընծայ յԵրուսաղէմ»):
154. 424բ-6ա ՃԾԵ. Գանձ պաշտաման եւ հսկման («ԱՌԱՔԵԼ») – Անտանելիդ երկնի եւ երկրի... ա. 426ա-7ա Ողբ վասն մեռելի – Լըւարուք ըզբարբառ բերանոյս... (426ա «Վըկայից հանդիսից»):
155. 427ա-9ա ՃԾԶ. Գանձ աշխարհաթաղի («ՄԱՆՎԵԼՍ») – Մինդ ի յԷէն, Բանդ ի սկըզբանէ... ա. 429ա-30ա Ողբ մեռելթաղի – Ո՜վ քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբան... (429ա «Ղարիպին կեանքն է լալի»):
156. 430ա-1ա ՃԾԷ. Գանձ աշխարհաթաղի եւ հանգստեան («ԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ») – Այսաւր եհաս հրաման Արարչէն... ա. 431ա-2բ Ողբ մեռելթաղի – Ես գիտէի զաշխարհ, թ[է] ինձ մուլք էր տըւած...
Ծնթ. 432ա «Դեռեմհասերիմհաւրըսեսգաւազան...» սկսուածքովմասիցառաջ՝ «Թէմանուկլինիվախճանեալն, նամինչիյայստեղսասա՛, եւթէերիտասարդ՝նազայսալասա՛»:
157. 432բ-3բ ՃԾԸ. ա. Ողբ ի բերանոյ մեռելոց ասացեալ է – Յերէկ հողվերաւք անցի... բ. 433բ-4ա Ողբ աւտար երկիր մեռածի – Ինձ ումէտ կայր եւ կուման վանց քո գալուտ... գ. 434ա5բ Ողբ վասն մեռելի ասացեալ («ԳԷՈՐԳ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ԲԱՆՆ Ի ԲԵՐԱՆՈ ՄԵՌԵԼՈՑ») – Գոչեմ առ ձեզ ողբերգական... դ. 435բ-7ա Ողբս աղիողորմ եւ ողբալի եւ կըսկծալի, ասացեալ ի Նախաշ եպիսկոպոսի, Վասն նորահաս մանկանց մեռելոյ – Արարիչն արարածոց մեզ բարկացաւ...
Բ. [Տաղք]
– 437աբ Ցանկն է ապաշխարութեան տաղերուս, որ զխնդրեալ տաղդ դիւրեաւ գտանես. եւ զմեղ[աւոր] գրիչ[ս] յիշ[ես] (437ա «Ո՜վ եղբայր պատուելի, յորժամ Աղուհացից պահքն հասանիս, նա զայս տաղերս կարգաւ յամէն աւր զմէկն ասա՛ ի լուր ժողովրդեանն, մինչեւ ի Ծաղկազարդ, եւ այլ միջի կիւրակէիցն եւ շաբաթի աւուրցն զիւր գանձն գիտ ի կարգն եւ ասա՛, եւ այլ մընացած աւրերուն աւրն զմէկն ասա՛ կարգաւ, որ վըճարի: Եւ զմեղապարտ եւ անարժան գծողս յիշեա՛») – Ա. Նախ եւ առաջին՝ Յորժամ գըրեալքըն կատա[րին]... Լ. Յիշէ ըզբան Աւետար[ա]նին իմաստուն:
1. 438ա-41ա Ա. Տեառն Ներսէսի Կլայեցոյ ասացեալ Յաղագս կատարածի աշխարհիս եւ յաւուր դատաստանի եւ հատուցումն գործոց – Յորժամ գըրեալքըն կատարին...
2. 441ա-2բ Բ. Վասն անկելոյն Ադամայ ի դրախտէն եւ սգալոյն եւ արտասուելոյն. եւ վասն հոգեվարին եւ ճանապարհի հոգւոցն, եւ պատերազմի դիւացն եւ կայանի հոգոցն, Առաքել վարդապետէ ասացեալ – Վա՜յ այն աւուրն, որ ես ստեղծայ...
3. 442բ-4բ Գ. Վասն ահեղ դատաստանի քննութեանցն եւ յարութեան մեռելոցն, Առաքել վարդապետէ աս[ացեալ] – Յորժամ դրունք երկնից բացուին...
4. 444ա-5բ Դ. Վասն բաժանման արդարոցն ի մեղաւորացն եւ տանջանաց դըժոխոցն, Առաքել վարդապետէ աս[ացեալ] – Յետ քըննութեանց դատաստանին...
5. 445բ-7ա Ե. Ողբ եւ կշտամբանք անձին, Առաքել վարդապետէ ասաց[եալ] («Ա-Ք») – Անթիւ չարեաւք յանցեայ ես...
6. 447ա-8բ Զ. Ողբ եւ խրատ ամենեցուն, Առաքել վարդապետէ («Ի ՅԱՌԱՔԵԼԷ ԽՆԴՐԵԱՑ ՍՏԵՓԱՆՈՍՆ Ո Յ») – Ի միտ առէ՛ք զողբըս բանիս...
7. 448բ-9ա Է. Ոտանաւոր եւ ողբ, Առաքել վարդապետէ («ՅԱՌԱՔԵԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏԷ ԱՅՍ») – Յիշելով զօր մահուն, սիրտ իմ սասանի... ա. 449աբ [Ողբ դատաստանին եւ դըժոխոցն, Առաքել վարդապետէ ասացեալ. ձեռ. 2709, 370բ-5ա]– Յորժամ Գաբրիէլ գոչէ եւ յառնեն մեռեալքն ի հողոյն...
8. 449բ-51ա Ը. Ոտանաւոր Առաքել վարդապետէ ասացեալ՝ Վասն հոգէվարի եւ յերկնային ճանապարհին եւ յօդային դիւացն հանդիպմանցն եւ հոգոց կայանին, եւ յաւուր դատաստանին եւ դժոխոց տանջանացն («Ա-Ք, ՏԷՐ ԱՌԱՔԵԱԼ») – Աչք իմ ծովացեալ, գետք յինէն հոսեալ... Թիւ հայոց մեծի ութ հարիւր տարի / Եւ յիսուն ՚ւ երեք (1404) էր մըտեալ, որ զբանս ասացի:
9. 451ա-2բ Թ. Գովասանութիւն եւ խրատ խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան, Առաքել վարդապետէ – Եղբա՛յր, ինձ միտ դի՛ր եւ լըսէ՛...
10. 452բ-4բ Ժ. Խրատական բաներս լաւ եւ ընտիր, ի Գրիգոր վարդապետէ («Ա-Ք») – Աւրհնեալ է Հայրըն լուսոյ... (452բ «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
11. 454բ-5բ ԺԱ. Բանք վասն ահագին եւ սոսկալի գալստեանն Քրիստոսի, եւ դատաստանի աւուրն, եւ յանդիմանութիւն անձին եղկելոյս Վարդանայ – Յորժամ յիշեմ զաւրն ահագին...
12. 455բ-6բ ԺԲ. Խոստովանութիւն գաղտնեաց եւ խայտառակութիւն անձին – Մեղա, Տէ՛ր, ինձ ողորմեա՛, Տէ՛ր... (455բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս»):
13. 456բ-7բ ԺԳ. Խրատ խռով չի կենալու եւ ոխ ոչ պահելոյ, Նախաշ վարդապետի ասացեալ – Անձն իմ, վա՜յ քեզ հազար բերան...
14. 457բ-9բ ԺԴ. Խրատական բաներս ագահութեան եւ անընչութեան, Նախաշ վարդապետէ – Սողոմոն, մայրն իմաստութեան...
15. 459բ-60ա ԺԵ. Խրատ հպարտ եւ ամբարտաւան մարդոց – Քան զամենայն գործըս չարի... Ո՜վ յԱռաքել անմիտ ՚ւ յիմար...
16. 460ա-1բ ԺԶ. Խրատ եւ կշտամբանք անձին, Նախաշ վարդապետի ասացեալ («Ա-Ք») – Անձն իմ, արի աղաւթէ դէմ արարաւղին...
17. 461բ-2բ ԺԷ. Ողբ ի վերայ մեղաց եւ նախատինք անձին եւ պաղատանք առ Աստուած («Ա-Ն») – Աստուած իմ, Յիսուս Քրիստոս, կենդանի եւ կենդանարար...
18. 462բ-3ա ԺԸ. Այլ ողբ ապաշխարութեան – Ողբս աղիողորմ, եղբարք...
19. 463ա-4ա ԺԹ. Այլ ողբ ապաշխարութեան յոյժ պիտանի – Անձն իմ, ընդէ՞ր ես ծուլացեր...
20. 464աբ Ի. Այլ ողբ ապաշխարութեան – Կամ առաջի քո ամաւթով... (464ա «Միաշաբաթ երե[կոյի]»):
21. 464բ-8ա ԻԱ. Ողբ դատաստանի աւուրն եւ դժոխոցն եւ անքուն որդանցն, յոյժ պիտանի – Յորժամ տարերքն դըղըրդին...
22. 468ա-9բ ԻԲ. Ողբ եւ նախատինք եւ պարսաւանք անձին եւ ահ դժոխոց («Ա-Ք») – Անհուն գետոց առեալ եմ... (468ա «Քրիստոս փառաց թագաւոր»):
23. 469բ-71ա ԻԳ. Խրատական բաներս Առաքել վարդապետէ – Արեկ ասեմ բան հրաշական...
24. 471ա-2բ ԻԴ. Խոստովանութիւն եւ նախատինք անձին – Աղտեղացայ խօար մեղաւք...
25. 472բ-3ա ԻԵ. [Յովասափու Սեբաստացւոյ] Խրատ խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան – Հաւատամք ի Քրիստոս, Որդին միածին... Յովասափ մեղապարտ Սեբաստիացի... (472բ «Յովասափին գոյնն է»):
26. 473ա-4ա ԻԶ. Վասն յարութեան հողացեալ մարմնոյս եւ գալստեանն Քրիստոսի եւ դատաստանի եւ հատուցումն գործոց մարդկան – Արարչագործն Աստուած, ստեղծաւղ համայնին...(473բ «Յովասափին ձայնէն»):
27. 474ա-5բ ԻԷ. Խրատական բաներս Առաքել վարդապետէ («Ա-Ք») – Ամենայն փառք մարդոյ դատարկ եւ ունայն... (474ա «Յովասափու գոյնն է»):
– 475բ Ըստ անուան երգաւղի է բանս («ԱՌԱՔԵԼԻ Է») – Անիմաստ Առաքել, քեզ ճարակ արա՛...
28. 475բ-7ա ԻԸ. Խրատական բաներս ի Նախաշ վարդապետէ («Ա-Ք») – Անցանէ մեծութիւն եւ փառք աշխարհիս... (475բ «Յովասափու գոյնն է»):
29. 477աբ ԻԹ. Տաղ վասն համբերութեան – Սուրբ հայրքըն հոգեւորք մեզ աւանդեցին... (477ա «Յովասափու գոյնն է») ա. 477բ-8բ Յոյս եւ ապաւէն եւ կեանք... Նայեա՛ յաղաչանք գերոյս՝ / Յովասափ բանիս հարցական (477բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս կեն[դանի]»):
30. 478բ-80ա Լ. Տաղ ապաշխարութեան – Յիշէ զբան Աւետարանին... (478բ «Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս կենդա[նի]») ա. 480աբ Խաչատուր Կեչառեցոյ («Ա-Ք») – Այս կեանքս է յերազ նըման... (480ա «Երազ է եւ սուտ, եղբայրք»):
Տե՛ս Մատենագիրքհայոց, հտ. ԺԳ., Գանձարան, ԳիրքԱ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008: Մատենագիրքհայոց, հտ. ԺԴ., Գանձարան, ԳիրքԲ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2008:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ
6ա Եւ զմեղապարտ եւ անարժան գծող սորա զԶաքարիայս, որ մականուամբ Ճանդէմիր կոչիմ, յիշեա՛ ի Տէր Յիսուս. եւ դու յիշեալ լիցիս ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
6բ Ով սիրելի եղբայր որ ես, / զայս քեզ խըրատ տամ որ լսես, / յորժամ ըզգանձս եղանակես, / զթուխթըն թըքով չապականես, / եւ անողորմ ի յետ չի պարզես, / հանց որ կապին վընաս գործես / կամ թէ անգէտ ձեռն արկանես, / խոզաց մարդկան կոխան շինես: / Զոր գանձ կամիս որ դու ասես, / զցանկի համարն յառաջքըն տե՛ս, / տըգիտութեամբ չի չարչարես, / այլ համարով շուտ գըտանես: / Յորժամ որ գաս ըզգանձս ասես, / գըրոց լուսանքըն չաղտոտես / եւ կամ թանաս ըզմատդ ու շրջես / եւ զիմ գըրածս ապականես, / այլ յոյժ սիրով նախախնամես, / սըրբեալ ձեռաւք, շորով բըռնես, / ի հրոյ, ի ջրոյ ի զատ պահես, / ապա զԱստուած դու տեսանես: / Երկու-երեք շորով պատես, / ի չորային տեղիս դընես, / ի պատշաճի օրն որ գիտես, / ապաբերեալ եղանակես: / յորժամ կարդաս զգանձս եւ ասես, / որ ընթեռնուս եւ որ լսես, / ըզՃանդէմիր գըրիչս յիշես / եւ ողորմի դու ինձ ասես: / 10ա Զյետնեալ գրիչս յիշեցէ՛ք ի Տէր միով ողորմիսիւ, եւ Տէր ձեզ պարգեւէ զիւրն (նման՝ 84ա):
10բ Ի թվականիս հայոց մեծի, / անցեալ հազար եւթանասնի (1621), / սեպտեմբերի ամսոյ վերջի, / աւարտեցաւ Կաֆայ քաղքի, / առ ոտըս Սըրբոյն Սարգըսի / եւ իւր որդւոյն Մարտիրոսի, / ձեռամբ նըւաստ Զաքարիայի, / այլ մականուամբ՝ Ճանդէմիրի: / Ո՛վ պատահողք այս մատենի, / հա՛յրք եւ եղբա՛րք իմ սիրելի, / յերես անկեալ կամ առաջի / եւ պաղատիմ արտասուալի, / յորժամ երգէք զսա յատենի, / քաղցըր ձայնիւ ախորժելի, / ուսուցչիս իմ տուք ողորմի / եւ Տէր Յիսուս ձեզ ողորմի:
Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 15-6:
34ա Այլեւ ստացողին եւ փողարկողին մեղաց թողութիւն (նման՝ 100ա, եւն):
90ա (ստ. լս.) Ո՛վ վեհիմաստըդ գովելի, / յորժամ երգես զսա յատենի, / մի՛ մեղադրեր ինձ՝ գըծողի, / հողս եւ մոխիրս, որ եմ հիմի: / Զի յաւրինակըն յայստեղի. / այսպէս էր, զոր ես գըրեցի, / յետոյ գըտայ բան ճըշգըրտի, / ըղորդեցի յայսմըն տեղի:
164բ Տէ՛ր Յիսուս, ողորմեա՛ եւ թողութիւն շնորհեա՛ յամենայն յանցանացն ստացողի այս սուրբ Գանձարանիս՝ շնորհալից եւ հոգիասէր տէր Մինասին, որ բազում փափագմամբ եւ սիրով ետ գրել զսա վասն պայծառութեան սրբոյ եկեղեցոյ՝ յիշատակ իւր եւ իւր ծնողացն: Թվ[ին] հայոց ՌՀ. (1621), ի Կաֆայ քաղաքի: Եւ զիս՝ զմեղապարտ գծող սորա ընդ նմին յիշեսջիք ի Տէր, եւ Աստուած զձեզ իւր սուրբ տեսոյն արժանի առնէ. ամէն:
Տե՛սԺԷ. դ., յիշ.ք, Բ., էջ 16:
331բ Քրիստոս Աստուա՛ծ, քո սուրբ եւ արժանաւոր վըկայիցս բարեխօսութեամբն փրկեա՛ եւ ազատեա՛ զըստացող սուրբ Գանձարանիս զպատուելի քահանայն՝ զտէր Մինասն անշէջ հրոյն եւ անշիջանէլի բոցոյն, հանդերձ ծնողիւքն եւ իւր նընջեցելովքն, ընդ նմին զմեղապարտ գծող սորա՝ Զաքարիայիս, եւ թղթիս կոկող զՅարութիւն դպիրն:
Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 16:
437բ Յեղկելի եւ անարժան, յետին եւ վերջին մեղապարտ Ճանդէմիր գրչակս յիշել աղաչեմ:
Տե՛սԺԷ. դ., յիշ-ք, Բ., էջ 16:
480բ Փառք եւ պատիւ Հաւրն էական, / որ է անեղ եւ անվախճան, / եւ միածնի իւրոյ ծնընդեան, / եւ փառակցի իւրոյ բղխման. / Երեքանձնեայ աստուածութեանն եւ միակամ իշխանութեանն, անցեալն յայժմոյս եւ յապագայն / եւ անզըրաւ միշտ յաւիտեան:
481ա Փառք Հաւրն՝ անեղ եւ անվախճան, / անժամանակ եւ անսահման, / ստեղծչին յԷից եւ մարմնական, / որ ըստեղծեաց կամս ապաստան, / եդ ի դրախտին վայելչական, / ետ պատուիրան չուտել միայն: / Իսկ բանսարկուն ըսկըզբնական, / յոյժ քաղցրացոյց կերն ախորժեան, / եդ ի մըտի անպատեհ բան՝ / զիա՛րդ արկցէ ի իւր կըլման: / Մըտեալ ի պորտըն թիւնական, / պատճառ աւձոյն լիցի խաբման, / դիմեաց յԵւայ մաւր մեր նախնեան, / ասէ. Զիա՞րդ ձեր պատուիրան / ոչ վայելէք աստ ճոխական, / մինչ ոչ ուտել յԱդին ծառն այն: / Թէ՝ Է՞ր ստեղծօղն ձեր բարեկամ / ձեզ ոչ յանձներ մի պըտուղն այն՝ / չուտել եւեթ առիթ խաբման, / ծնանիլ յորդիս աստուածական: / Կերեալ անդէն արտաքս անկան, / կորուսին զփառս վայելչական, / իջին խոռոջս յանդընդական, / սփածան սաղարթս յոյժ լալական: / Մինչ ժամանակ ինչ բազմազան / կացեալ անդէն խաւարական, / ոչ շատանայր այնու չարն այն, / մինչ զի էառ տիպն ըղձական: / Իսկ անըսկիզբն եւ անսահման՝ / Հաւր միակամ անանջատման, / եկեալ զգեցաւ մարմնոյն առն այն, / կանգնեաց երկրի ըզմահարձան: / Պընդեալ զմածաւ պատրօղ փայտն այն, / իսկ նա եղեւ առիթ զենման, / կախեալ ի նա մարդոյն փոխան / եւ ճաշակեալ լեղի զմըռսեան: / Բեւեռելով քառաթեւն այն՝ / եհեղ զարիւնն ի փըրկութեան, / ազատելով սեռս բանական, / մեզ ամրութեան եղեւ վահան: / Իսկ մեզ՝ որդւոցս ողորմական, / ոչ ունելով իմաստութեան, / մինչ ժամանակըս բաժանման / լեզուաց յերկուց յիւթանասնեան: / Յանկարծակի սաստիկ հընչման, / հողմով հոգոյն յոյժ մաքրական, / 481բհըրդեհելով բիծս ախտական, / ծորեալ յիմաստս Հոգոյն բղխման: / Փառս առաքեմք Հաւրն անսահման, / Որդւոյն պատիւ տամք միաբան, / Հոգւոյն՝ ներբողս անզըրաւական, / այժմ եւ ապա եւ յաւիտեան:
(յետայսու ծայրակապ՝ «Զաքարիայ գրչի»)՝
Զըրաւ անյարմար գրոյս՝ դրուատեմ ճառս այս նազելի,
սահման եւ ըսկիզբն եդեալ ծնընդեան Որդւոյն միածնի,
յանգեալ շարունակ կարգի, մինչ անտեսն երկրի մըկըրտի,
յետ որոյ ըսկիզբն առեալ սքանչելեացն զարմանալի:
Այլ եւ հրաշագեղ բանիւք զարդարեալ՝ ճառիւք զանազան
մեծի յարութեանըն Տեառն վերելեկ փըրկչին պատմական,
այլ եւ ոչ բազմաց անցեալ, իջեալ դասս հուրն անկիզական,
չըքնաղ զարդարեաց զնոսա, ծաւալեաց աշխարհ ամենայն:
Քարոզս առաքեալ յոլորտս, խըրատեալ զբաղեալս երկրական,
կալով ձիթառատ պարգեւս խընդրողաց ընձեռել բաշխման,
երիս հաստատեալ վըկայս մեզ պատգամ այնր փափագման,
յայլակերպ երեւելով, այս է փառք Հաւր ձեր նախնական:
Ամպաչու թեւեալ յառաջ եւ յափշեալ վիմին կեփայեան,
թըմբրեալ ի յահեղ տեսլեան, ցոլախիտ լուսոյն փայլակման,
ասէ. Արասցուք Տէր մեզ տաղաւար ըստ երիս անւան՝
Բաղդադ Զեբեդեա որդոցն, նըստիլ գահս աջ եւ յահեկեան:
Րահվար սորին շարի ցուց[ա]նիլ հոգւոց պանձալի՝
խոս[տա]ցեալ մաքուր կուսին, թէ էակից աւանդման քոյին
յանկարծ հրազինեաց խըմբօք, փոյթ հասեալ տենչմամբ բաղձալի
առեալ սըրբասնեալ հոգին, մեզ ցուցեալն տըւեալն ի յայտնի:
Ի քեզ եմք անձեալ որդիքս եւ յեցեալ պարիսպ շուրջանակ,
զենարան փըրկչին մեսեա եւ տեղի բարձրեալ գերունակ
նեղելոցս այլասեռից դու բուժիչ խնդրողացս արագ,
սուրբ խաչ մեզ վահան կանգնեալ, ցոլանաս աւուրն աներեակ:
Այլ եւ բազմախուռ լըցեալ սուրբ քարտէզս այս ո՛գ ներբողեան
սըրբոց եւ տէրունական, ժողովեալ պատճառք գովեստեան
հարց եւ միանձանց եւ տեարց, որք արեամբ մարտիրոսացն
գովեստ եւ խրախճան կարգեալ բազմասփիւռս յեկեղեցական:
Յայսմ ցանկացող եղեալ ոմն հասու այսըմ արուեստեան,
երաժիշտ, եռափափագ, անտրոհմամբ ի սա անձկական:
գործեալ յիշատակ իւրոյ, ծնողացն եւ զարմից լըրման.
յիշման արասջիք արժան զըստացող սուրբ տառիս յայսմիկ,
որ ճահեաց ի սմա հաւանման:
Գանձիս այս հոգիաբուղխ եւ բաշխման ընդարձակ եւ լայն,
հիբար գետօրեա սըփռեալ, քառաժեռս եւ մուտ դժուարեան
ոչինչ համարեալ ներկայս կամ յայլմէ ի յայլ վաճառման
եթ եւ մի սորին ըղձմամբ |482ա| պարապեալ ի զաւրս ամենայն:
Րաբունի՛ք, սո՛ւրբ հարք ընտրեալք, որք երգէք ձայնիւ ի յատեան
զոյգ առ զոյգ յօդիւ ոգել յանագի պըտղոյս քաղցարահամ,
ընթերցո՛ղք, լսո՛ղք սորա, սուրբ յիշման արասջիք արժան
ծընողիւք հանդերձ սեռիւք զտէր Մինաս մաքուր քահանայն:
Ի սէր սըխրալեաց անբաւ շնորհողի սուրբ գաղափարիս,
Զաքարիայ կրաւնաւորն յիշեսջիք ի մասին բարիս,
հանդերձ ծընողօք իւրովք՝ փոխելովք եւ որք ի աստիս,
փոխանակ սորին շընորհ ժառանգել յադինն հայրենիս:
Չըքնաղ եւ զարմանալի, վայելուչ պերճափառ սըրբոց,
սուրբ տաճարիս յիշատակ՝ յորջորջի տեղի Քառասնոց,
յիշատակ անջընջելի ի հանդէս սա բազմաց խընդրոց,
որովք կարասցին տանել մի առ մի ձայնիւ քաղցր երգոց:
Ի թըւականիս հայոց տումարիս մեր յաբեթական,
անցելոյ ամանակիս Ը.երորդ դարիւ հոլովման,
հազար ամ թըւով անցեալ, յարաբարդն յիւթանասնական (1621),
վերջ եւ առ ծայրի ժամուս դիմեսցուք առ Հայրն երկնական:
Ի յանգի սորին յիշել ոչ արժանս, եղկելիս բազմաց,
յորժամ ըստ սարասի վանգիւ բարձրասցի շեշտիւ եւ բըթաց,
յայնժամ կարդասցեն աւաղ, թէ չիցէ զուգաշար միմեանց,
կըրկին ըզվէրս աւելելալ, այրեսցեն զլեարդ իմ խորոված:
Յերես անկեալ աղաչեմ՝ պահողք այս սուրբ մատենիս,
խընդրել թողութիւն իմոց, նա եւ ինձ եւ ազգիս համայնից՝
Զաքարեա գըրիչս յիշել, թարմատար յոգունց յեղկելիս,
ուսուցիչս ողորմի տալ, զի եւ դու ըզնոյն լըւիցիս:
Լալագին դիմեմ առ ձեզ, ո՛վ սուրբ հարք դուք, քաղցրաբարբառ
խնդրել թողութիւն մեղացս, որ բնութեամբս կարծր եմ, խիտամառ:
Կակղասցի տալով առ իս սուրբ շնորհացդ շնչոյս տուր եւ առ,
զըրաւի ճառիս լըրման Հաւրն, Որդւոյ, Հոգւոյն տամք միշտ փառ:
Յորժամ աւր աւուր պատեհ քաղցր երգով ասէք միակամ
բարի կերակրոց ախորժ, լծակցիք միմեանց համադամ,
չըստգըտել նըւաստ գըրչիս, անպատշաճ գըրոյս զըրաւման,
ասել ըզՀայր մեր յերկինս՝ յետ սորին իրի կատարման:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 482բ (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Դարձեալ յիշեսջիք ի Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս ըստացող սուրբ Գանձարանիս՝ զՍուրբ Քառասնից ժողովուրդն՝ զմեծ եւ զփոքր, առհասարակ զամենեսեան՝ զարսն եւ զկանայսն, որ ստացան զսուրբ Գանձտետրս հալալ արդեանց իւրոց եւ եդին յիշատակ առ ոտս Սուրբ Քառասունք անուանեալ տաճարին՝ իւրեանց հոգւոյն եւ իւրեանց նընջեցելոցն հոգւոյն: Եւ է սա ազատ, ոչ ոք չունի իշխանութիւն այսուհետեւ հանելոյ զսուրբ գիրքս այս ի յայս եկեղեցւոյս՝ ո՛չ ծախելով եւ ո՛չ գրաւելով: Եւ թէ ոք յանդգնի, զպատիժն Կայենի եւ զՅուդայի եւ զխաչահանուացն ընկալցի: Այլ խնամով պահողքն աւրհնուին յԱստուծոյ եւ ամենայն սրբոց նորա, նա եւ ի մէնջ. ամէն, Հայր մեր:
2. 2բ (1814 թ., շղագիր) 1814 փետրվարի 12 եկի եւ ի Չոռնամորու Սուրբ Խաչ՝ ի Քրիստոս ի ծառայութեան: Յարութիւն յաբեղայ Ղազարեան Ղզլարեցի:
3. 4ա (1851 թ., շղագիր) Մատթէոս քհյ. Բէկուլովի, 1851, մայիս 28:
4. 2բ (ԺԹ. դ., շղագիր) Որժամ պէս-պէս պատերազմունք եղեւ Ղրիմու երկիրն, այս անգին Քանծարանըս շատ տեղ քալցուցի, անվնաս պահեցի: Ով ոք զայս կարդայ, յիշէ զիս առջի Աստուծոյ, եւ ինքն յիշեալ լիջի ահեղ ատենին: Հայր մեր, որ երկինըս ես, սուրբ եղէ: Փոքրիք ծառայ Գրիգոր քահանայ Խըլըճիեանց:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «258, 2736», 1ա՝ «ՌՀ. – 1621, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «ողբ Աստուածածնի ի ԾԲ.», 71ա (գծեր), 482բ՝ «նայցիւ, օրհն, աւրհն: Աւրհնեալ Տէր մեր եւ փըրկիչ Յիսուս Քրիստոս, Հայր մեր որ երկինս է: Սարկաւվարգայ վպի, փառք Աստուծոյ», Պհպ. Եա՝ «այսպէս»:
2737
(Հատորք Ա., Բ., Գ.)
|
ՍՐԲՈՑ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՆՔ (Գանձակ) |
ՌՅԻԶ.-ՌՅԻԷ. – 1877-1878 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 445 (գրչի էջակալում՝ 1-407, որ է՝ Պհպ. Ա.-203ա, 1-320, որ է՝ 209ա-367բ, 1-143, որ է՝ 374ա-445ա). չգրուած՝ 1բ, 203բ-8բ, 209բ, 368ա-73բ, 374բ, 445բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԸx12 (Ա, Գ 10, ԺԸ 8)+Ա-ԺԴx12 (Ա 11, ԺԴ 9)+Ա-Զx12 (Ա 14, Զ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.7x20.3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (25x15-8): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 16-23: ԿԱԶՄ՝ մոխրագոյն հէնքով կանաչ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ բաց դարչնագոյն կտաւ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը կարգով՝ մանուշակագոյն-ծիրանի-մանուշակագոյն (երանգներն ըստ հատորների): ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, չգրուած սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը մաշուած, Ա. փեղկի ստորին եզրը կոտրուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, զանազան բծեր. 1ա, 408բ՝ թանաքի հետքեր, թ. 194՝ ստորին եզրը կտրուած, 339բ՝ ստորին մասում բնագիրը խաթարուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-445ա [Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, Կիթառ հայկական]
1. 1ա-203ա [Տիտղ.] Կիթառ հայկական: Հագերգական վիպասանութիւն ազգի հայոց, աշխատասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, վանահայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից Խաչակապու Գանձակ գաւառի: Ա. հատոր, ի 1877 ամի, ի 1 յունիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց
– 2ա-3ա Յառաջաբանութիւն – Հարկ անհրաժեշտ կայ ի վերայ իւրաքանչիւր հայրենասէր անհատի... Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, վանահայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից՝ մերձ ի Խաչակապ: Ի 1877 ամի, ի 1 յունիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց:
– 3բՈր սրտիւ ուրախ երգէ զայս կիթառ / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... կիթառ հայկական ի Հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Թ. վ. Շ.:
4ա-203ա [Մասն առաջին] Հագներգական վիպասանութիւնն նախնի Հայկազանց
ա. 4ա-15բ Յաղագս Հայկայ: Գլուխ Ա. – Հայկ դիւցազն քաջագանգուր ծնունդ, սնունդ ի վէհից / հաստաբազուկ աղեղնաւոր, դասեալ ի դասս յաւերժից... վախճանեցաւ ի հասակի հարուստ ամաց չորս հարիւր:
բ. 15բ-6բ Գլուխ Բ. – Արմենակ էր որդի Հայկայ, / որդի սիրուն, անդրանիկ / նման հօրն առաքինի կեանս վարեաց երջանիկ... ինքն չոգաւ ի գերեզման, ի սիրտ երկրի, սիրտ հողոյ:
գ. 16բ-7բ Գլուխ Գ. – Արամայիս որդի ազատ, Արմենակայ հարազատ / էր որ յաջորդեալ հօրն իւրոյ / բնակեցաւ յԱրարատ... եւ յաջորդեաց նմա սրտին Ամասիա անուանի / պայազատեալ զազգս հայոց / իւր ընդ թեւօք գովանի:
դ. 17բ-8բ Գլուխ Դ. – Ամասիա, որ էր որդի Արմայիսայ քաջազին, / որ էր սերունդ, ցեղ եւ ծնունդ, / թոռն Հայկայ դիւցազին... Զտէրութիւն Հայոց Մեծաց / յանձնեաց որդւոյն Գեղամայ / զի տիրեսցէ ինքնագլուխ / մինչ ի ծնունդ Արամայ:
ե. 18բ-20ա Գլուխ Ե. – Գեղամ որդի Ամասիա՝ արիասիրտ, ժրաջան, / Սա յաջորդեալ հօրն իւրոյ՝ աշխատասէր, քրտնաջան... ի սմանէ բաժանեցան ազգ եւ լեզուք այլեւայլ / Ուտիք, Լբնիք, Գարմանք, Գուգարք, խեցբեկոր բառ ի տայլայլ:
զ. 20աբ Գլուխ Զ. – Հարմայ որդի է Գեղամայ, հայր դիւցազին Արամայ, / որ յԱրմաւիր պայազատեալ յիւր քաջազին Գեղամայ... Զմիապետ իշխանութիւն թողեալ որդւոյն Արամայ՝ / տալ զարժանն ըստ արժանւոյն, արժան ժառանգ գոլ Հայկայ:
է. 20բ-5բ Գլուխ Է. – Արամ ծոռն ծոռան Հայկայ, թոռն քաջին Գեղամայ / երկինք Հայոց զիշխանութիւն յանձնեաց քաջին Արամայ... Կեցեալ ամն յիսուն եւ ութն, վախճանեցաւ յակողնի, / թողեալ Հայոց տէրութիւնն որդւոյ իւրում Արայի:
ը. 25բ-30ա Գլուխ Ը. – Արայ՝ որդի քաջ Արամայ, որդի, ժառանգ անդրանիկ / կայտառ, չքնաղ, բարձրահասակ, աչեղ սիրուն, գեղեցիկ... Ի հասակի վաթսուն ամաց մեռաւ զմահ քաղցր ի քուն / չեթող ժառանգ, որդի, սերուն՝ ի պահպանել Հայաստան:
թ. 30ա-5բ Գլուխ Թ. – Ի քաջ Հայկայ յաջորդեցին ցԱնուշաւան մինչ ի Սօս, / յորդւոց յորդիս յաջորդեցին քաջ նահապետք քրտնահոս... Առ կրօնս Հայաստանի չեղեն երբեք ապստամբ / խոնարհ, հըլու սուրբ օրինաց, միշտ ջերմեռանդ սրբութեամբ:
ժ. 36ա-44ա Գլուխ Ժ. – Ի տեղի վեհ քաջ Պարոյրայ որդին եկաց թագաւոր / քաջն Հրաչէ, հրածորան, ականք փայլէր փառաւոր... Վասն որոյ արժան դատեալ նստաւ Հայոց թագաւոր / տէր, դատաւոր, պետ եւ իշխան ազգիս հայոց գլխաւոր:
ժա. 44ա-8ա Գլուխ ԺԱ. – Զի յաջորդեաց քաջ Տիգրանայ որդին Վահագն դիւցածին / պայազատեաց զազգս հայոց արին Վահագն հայկածին... եառ հանգիստ, դադարեցաւ Հայոց յաղթող տէրութիւն (վերջ Հայկազանց թագաւորութեան):
– 48բ-9բ Երգ մուզայից առ նահապետս հայոց – Հայկ լայնալիճ աղեղնաւոր / լարեա՛ զաղեղդ մկնդաւոր... Քէն ու նախանձ ի մէնջ բարձցի / սուրբ սէր եղբարց Հայս եռասցի. ամէն:
ժբ. 49բ-56բ Ժամանակ անիշխանութեան Հայոց. առաջին. Գլուխ ԺԲ. – Զի յետ մահուան վեհ Վահէի անկան Հայքն յայն վիճակ... պահէա՛, Տէ՛ր իմ եւ Աստուած / զազգս հայոց անսասան. ամէն:
ժգ. 57ա-62բ Մասն երկրորդ. թագաւորութիւն Արշակունեաց. գլուխ ԺԳ. – Քետուկան ի ծննդոց նահապետին արդարոյ / շառաւիղեալ պարթեւազինք հօրն հաւատոյ, յար բարւոյ... Սա առաջին անուանեցաւ, թագաւորաց երջանիկ:
ժդ. 62բ-79ա Գլուխ ԺԴ. – Զի զկնի Վաղարշակայ որդին տիրեաց հարազատ / քաջն Արշակ դիւցազն արին, պարթեւածին պայազատ... Զվեհ քաջն, զօրավարն կացոյց գլուխ Բասափրան, / զօրսն Պարսից եւ զՀայոց արար նման յապաստան:
ժե. 79ա-82բ Գլուխ ԺԵ. – Արար բազում քաջութիւնս զօրապետն Բարսափրան՝ / երբ կացուցաւ Պարսից շահէն զօրաց իշխան, պահապան... մինչ Կեսարեայ, մինչ ի Թարսիա, մինչ ի մեծն Պաղեստին:
ժզ. 83ա-7բ Գլուխ ԺԶ. – Թագաւորեալ քաջ Արշամայ վերայ Հայոց առնաբար, / վարեաց զիշխանութիւն համեստ, խաղաղ, գառնաբար... նա երբ լուաւ՝ իսկ հաւատաց առ ՏԷր փրկիչ կենսատու:
ժէ. 87բ-100ա Գլուխ ԺԷ. – Աբգար արքայ Հայոց Մեծաց ծնգեալ ցաւօք անձնահաշ / յորժամ լուաւ Քրիստոսի փրկչին մերոյ զհրաշ... փչեալ լինէր զյետին շունչ, անդ մեռանէր հողմահար:
ժը. 100ա-8բ Գլուխ ԺԸ. – Ժամանակս թագաւորաց Սանատրկայ, Աբգարու, / ի լրանալ գուշակութեանն մարգարէին Ագաբու... Որոյ ալիք նոր էր ծաղկեալ իբրեւ կանանչ արտասէզ:
ժթ. 108բ-18բ Գլուխ ԺԹ. – Սանատրկոյ արի որդին, քաջ Արտաշէս թագաւոր / թագաւորեալ տեղի քաջին, Երեւանդայ նենգաւոր... Սիրտ ի տրոր, աչք յարտասուս, ձայն ի կական, ողբ եւ կոծ:
ի. 119ա-24 Գլուխ Ի. – Եւ յաջորդեաց Արտաշէսի որդի նորա Արտաւազդ, / որ հալածեաց զեղբայրս իւր յԱրարատայ արտալած... Աշխարեցին մահ Վաղարշայ յողբ ի կական դառնակոծ:
իա. 124ա-30ա Գլուխ ԻԱ. – Յետ Վաղարշայ որդի նորա Խոսրով արքայ առաջին / Թագաւորեաց վերայ Հայոց վաղակաւորն առաջին... Իւր քաջ բազկի զօրութեամբն տիրեաց դաշտին Արարատ:
իբ. 130բ-41ա Գլուխ ԻԲ. – Յառաջ քան նախ գահակալել քաջ Տրդատայ վեհ յարանց / քաջութիւնն հռչակեցան առաւելեալ, քան զհարց... քաջ հսկային, վեհ Տրդատայ էր կենակից տարփածու:
իգ. 141ա-50բ Գլուխ ԻԳ. – Յետ սակաւ ինչ հանդարտելոյն Տրդատ արքայ մարտից զատ / առ յամենայն ի կողմանէ ապահովեալ անձնազատ... Վայրահակեալ թշուառութեանց թշուառութիւն յաւիտեան:
իդ. 150բ-9ա Գլուխ ԻԴ. – Ի մեռանել երանելոյն քաջ Տրդատայ արքային / թագաւորին Հայոց Մեծաց, անպարտելի հսկային... Ոհ, որպիսի բարիս մարթի բոցս տալ յայս հէք յարքայէ:
իե. 159ա-83ա Գլուխ ԻԵ. – Արշակ, ասեն, ունէր վարս անհոգ, անկարգ, անոպայ / անառակեալ միշտ մոլութեամբ վարէր կեանս անտղայ... ըստ արժանւոյն սա ընկալաւ զմահ դաժան տապ ի տապ:
իզ. 183բ-9ա Գլուխ ԻԷ. – Մեծ Թէոդոս՝ փոխան Պապայ, արքայ կացոյց Վարազդատ, / զՎարազդատԱրշակունին պատուով յղեաց յԱրարատ... Երկիր բանայ զիւրն կոկորդ, զհուր ժատքէ ի ներքուստ:
իէ. 189ա-203ա Գլուխ ԻԸ. – Զի զկնի մահուան Մեծի վեհ Արշակայ Երրորդի / վիճակ ներքին Հայաստանի կայր անտէրունջ վրդովի... Անկան հայքն գերի սթար, ի ցաւս անբաժ, ցաւս անհուն: Վերջ Ա. հատոր[ո]յ Կիթառ հայկականիս:
2. 209ա-367բ [Տիտղ.] Կիթառ հայկական, Բ. հատոր: Սկսեալ ի յիշխանութենէն մարզպանաց մինչ ցբարձումն Բագրատունեաց թագաւորութեան: Երկ մատանց Թէոդորոսի վարդապետի Շիրակունոյ: Ի 1877 ամի, ի 20 նոյենբերի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, |210ա| Կիթառ հայկական: Հագներգական վիպասանութիւն ազգիս Հայոց, աշխատասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի՝ վանահայր Թարգմանչաց վանից Խաչակապու: Բ. հատոր, ի 1877 ամի, ի 20 նոյենբերի, ի վանս Սրբոց Թարգմաչաց, կրկին արտագրեալ:
– 210բ Որ ուրախ սրտիւ երգէ զայս կիթառ, / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... Կիթառ հայկական ի հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Հեղինակն՝ Թ. վ. Շիրակունի:
211ա-367բ Մասն երկրորդ. Իշխանութիւն մարզպանաց
ա. 211ա-26ա Գլուխ Ա. – Վռամ կացոյց զոմն իշխան Հայաստանի մարզպան / Վիհրշապուհ այր սէգ, հզօր, բարեբարւոյ, խոհական... Զայլսն դիւրաւ հանդարտեսցէ իւր ընդ կամօք ի վերջոյ:
բ. 226ա-33բ Գլուխ Բ. – Ատրորմիզդ եկեալ կալաւ զքահանայս սրբասուն, / արկեալ յորս այս ի կապ շղթայ, հայրս բարի սրբասուն... Մխիթարէ զօրս հայոց յազդու իւր բան բերկրալից:
գ. 233բ-41ա Գլուխ Գ. – Հայք ոչ գտին խաղաղութիւն եւ ոչ երբէք բնաւին՝ / ի ժամանակ մարզպանաց ու ոչ եւս տակաւին... Որ ձեռնամուխ լինել ի մանկ, մատնել ընկեր, բարեկամ:
դ. 241ա-57բ Գլուխ Դ. – Զի զկնի վերադարձի զօրավարին Միհրանայ, / չեղեւ երբէք հանգստութիւն, անդորրութիւն Վահանայ... Ոչ կառավար, այլ կողոպտիչ, Հայս արարին վայաստան:
ե. 258ա-62բ Գլուխ Ե. – Զի զկնի մահուան վեհին, բազմայաղթին Սմբատայ / ընտրեաց ազգն Սահառունին ոչինչ ընդհատ Սըմբատայ... Հոմանունն հաւոյն իւրոյ, զաշխարհ արար շէնապատ:
զ. 262բ-9ա Գլուխ Ը. – Զի զկնի հանդարտելոյ Հայաստանի ամս երկուս / եւ վերստին յարձակեցան զօրք անհամար ահարկու... Զհետ Տեառն փոյթ ընթասցուք միաուս:
է. 269բ-73բ Գլուխ Է. – Զի զկնի կալոյ Կաշմայ չորեքտասան ամս ձիգ / գոլով Հայոց նա ոստիկան, զՀայս արար նա հրձիգ... Որոյ բարի միջնորդութեամբ կրկին հաշտեալ առ ի սէր:
ը. 273բ-84բ Գլուխ Ը. – Զի ի տեղի Հոլայ տիրեաց Բագրատունին Բագարատ, / թշուառութիւն Հայաստանի վերայ մնայ անփարատ... Երկգլխանի արծիւն յաղթող, մագիլք, ճիրան ի բոսոր:
թ. 285ա-296բ Երրորդ նորոգութիւն թագաւորութեան Հայոց. թագաւորութիւն Բագրատունեաց. Գլուխ Թ. – Այլ ո՞ արդեօք Բագրատունեաց նախ թագ կապեաց ի գլուխ, / յորո՞ւմ արդօք գլխոյ վերայ ակունք փայլէր ի ցնցուղ... որ զազգս հայոց կիզաւ ի հուր մինչ ցարդ անդուլ խանձ ի խանձ:
ժ. 297ա-305բ Գլուխ ԺԱ. – Զի յետ մահուան չար Ափշնայ ազգ մեր եկաց անխաղաղ, / եւ ոյր սակս Սմբատ արքայ ոչ կարաց կալ ի խաղաղ... Համբոյր ձօնեմ ծունկ ի խոնարհ՝ Թէոդորոս Շիրակունիս:
ժա. 305բ-13բ Գլուխ ԺԲ. – Ի մեռանել վեհ Սմբատայ խոստովանող արքայի / մնացին Հայք զձեռս ի ծոց, անօգնական առ ահի... Միւսանգամ խաղաղացայց ի սէր նախնի անդստին:
ժբ. 314ա-21ա Գլուխ ԺԳ. – Երբ հաշտեցաւ Աշոտ Երկաթ ընդ բռնաւոր Աշոտոյ, / յայնժամ ազգք մեր խաղաղացաւ յազգակործան ի կռուոյ... Զօրս նոցա առնէր տապաստ որպէս ձկունս առակատ:
ժգ. 321ա-9բ Գլուխ ԺԴ. – Աշոտ Երկաթ մեկուսացաւ ի Սեւանայ ի կղզին, / յայնժամ եարբ խեղճ Հայաստան զդառնութեանն զլեղին... Մինն Աշոտ Ողորմածն, մինն մաշեց ճոխ փարտամ:
ժդ. 330ա-6բ Գլուխ ԺԵ. – Աշոտ արքայ կողմանց Վանայ, որ անուան իւր Դերենիկ, / թագաւորեալ Վասպուրական, որդի սիրուն, անդրանիկ... Խաչ ի գլուխ խրոխտալով, դարս անցուցին ի ճգուն:
– 336բ-9բ Ողբ ի մահ արժանյիշատակ Աշոտ Ողորմած արքայի Հայոց Բագրատունւոյ – Հիւանդի. Ո՞ւր ես Աշո՛տ, տէ՛ր Ողորմած... յիշեա՛ զԱշոտ զայս ցաւակէր /// (թերթը եզրահատուած՝ 1 բառ անընթեռնելի) եւ եղիցին:
ժե. 340ա-4բ Գլուխ ԺԶ. – Յետոյ մահուան քաջ Աշոտոյ Ողորմածի վեհափառ / եղեւ վիճակ Հայաստանի բարգաւաճեալ գերափառ... Ընկճումն ազգի մերում, անկանելն ի փառաց:
ժզ. 344բ-51բ Գլուխ ԺԷ. – Տեւեաց սակաւ խաղաղութիւն Հայաստանի աշխարհին / յետոյ մահուան թագաւորին վեհին Գագկայ Առաջին... Զայն գործ գործէ գազանաբար, աշխարհ բոլոր լայ իզուր:
ժէ. 351բ-5բ Գլուխ ԺԸ. – Բերկրի մի էր ի քաղաքաց Վասպուրական աշխարհին, / զոր ետ արքայն Սենեքերիմ կայսեր Վասլի վշտագին... Իսկ Հայք ինքնեաց դաւաճանեն ի նախանձուն վառեալ բոց:
ժը. 355բ-62բ Գլուխ ԺԹ. – Զի ոչ կարաց Գագիկ Երկրորդ համոզել կայսրն սէր յունաց՝ / թոյլ տալ ինքեան տիրել Անւոյն ըստ հայրենի օրինաց... Ափսոս անխելք մորոսութեան եւ պետութեանն երկառարկ:
ժթ. 363ա-7բ Գլուխ Ի. – Գագիկ արքայ մեր հարազատ անյաղթելի, սէգ առիւծ / կնքեաց կեանս թշուառ մահուամբ, ի զոհ մատչեալ որպէս բուծ... Յաւերակաց Հայաստանի յոյնքն գոռոզ եւ նենգժոտ: Վերջ Բ. հատորիս Կիթառ հայկական:
3. 374ա-445ա [Տիտղ.] Կիթառ հայկական: Գ. հատոր: Սկսեալ յիշխանութենէն Ռուբենեանց մինչ ցներկայ դարս: Երկ մատանց Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ, |375ա| Կիթառ հայկական: Հագներգական վիպասանութիւն ազգիս Հայոց, աշխատասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի՝ վանահայր Թարգմանչաց վանից Խաչակապու: Գ. հատոր, ի 1878 ամի, ի 27 յունիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց, Ա. տետրակ
– 375բ Որ սրտիւ ուրախ երգէ զայս կիթառ / ի տենչ հայրենեաց զակատի իսպառ... կիթառ հայկական ի հայկայ բարբառ / հայկազանց հնչէ վէպս հնափառ: Հեղինակն:
376ա Մասն չորրորդ (=երրորդ). ԻշխանութիւնՌուբէնեաց
ա. 376ա-83բ Գլուխ Ա. – Յորժամ Գագիկ ըմբռնեցաւ՝ արքայն Հայոց տարաբախտ, / Կիզիստռայ ի յամրոցին մահ ճաշակեաց չարաբախտ... Եւ սկսան տիրել կրկին Կիլիկիոյ անխաբան:
բ. 383բ-9բ Գլուխ Բ. – ԹօրոսԵրկրորդ անդ վերստին ի ձեռս եբեր Հայոց թագ, / զիշխանութիւնն հօրն իւրոյ խոհեմութեան մրցանակ... Ինքն եղեւ կրօնաւոր, եմուտ յուխտն Դրազարդ:
գ. 389բ-91բ, 393ա-5բ Գլուխ Գ. – Լեւոն Երկրորդ եղեւ պարծանք Ռուբէնեանց տանն ազգին՝ / թէ՛ քաջութեամբ, թէ՛ հանճարով, թէ՛ բարեպաշտ սուրբ կարգին... ընդ ամենայն եկաց յաթոռ ամս երեսուն, նա եւ չորս:
– 391բ-2բ Երգ առ օծութիւն Լեւոնի Երկրորդի – Լեւոն քաջ արին, արքայ օծանի / ի Սիս քաղաքի, մոռանայ Անի... ձեզ արդ աւետեմ լերանց Գանձակայ: Մուզայ հայախօս Թ. վ. Շ.:
դ. 395բ-9բ Գլուխ Դ. – Որովհետեւ Լեւոն չունէր զարու զաւակ՝ յիւր ժառանգ, / որ յաջորդէր զկնի իւր, տէրութեանն չառնէր յանգ... վասն հաւատոյն Քրիստոսի, վասն խաչին տէրակիր:
ե. 399բ-406ա Գլուխ Ե. – Հեթում արքայ Առաջինն խաղաղութեան ոչ եկաց, / մինչ օրն իւր վախճանի խաղաղ մնալ ոչ կարաց... զամս ամբողջ տասնեւինն պահեաց զազգս կարգաւոր:
զ. 406բ-10ա Գլուխ Զ. – Պայազատեաց անդ ի տեղի վեհ Լեւոնի Երրորդին / Հեթում Երրորդ ծիրանածին՝ սոյն Լեւոնի քաջ որդին... իշխող Հայոց մենաստանաց հայր վեհ, իշխան, թագաւոր:
է. 410ա-22բ Գլուխ Է. – Լեւոն Չորրորդ գոլով այր քաջ, խոհեմ, գիտուն, բանիբուն / Առ ի պահել զազգս Հայոց ցայգ եւ ցերեկ գործէր գուն... որ արձակեաց ի կապանաց եւ ի բանից զԼեւոն:
ը. 422բ-4ա Գլուխ Ժ. – Զի ոչ կարաց Լեւոն արքայ թագաւորել վերստին / յետոյ իւրոյ ազատութեան ի տանջանաց մութ բանտին... հայրէնասէր այցելուաց մեծ ցաւ առ թէ սուգ տրոր:
թ. 424ա-36ա Երգ ի պատճառ վերջանալոյ թագաւորութեանն Հայոց ՊԽԲ., ի 1393 ամին – Արփին հայկազանց Մասեաց ծագեցաւ / Ընդ արշալոյսոյն պայծառ փայլեցաւ... եւ մարդասէր ընկերութիւն առ ձեռնտու անքատաց: Վերջ «Կիթառ հայկական» հագներգութեան:
– 436բ-43ա Յատուկ պարծանք Հայաստանի – Ունի պարծանք ազգ մեր հայոց այլոց ազգաց գեր ի վեր / որոյ վասն պանծայ փառօք նախնի փառօք ի վսեր... հայ չէ նա խորդ թերայոյս:
– 443բ-4բ Դրօշք թագաւորաց Հայոց – Երբ յԱրարատ դրօշ Հայոց երբ ծածանէր ի յայեր, / հրաւիրէր հայոց ի մարտ, գոչէր՝ հայե՛ր, ա՛յ հայեր... քաջ երկգլխեան արծուոյն ներքոյ պարզ զօդ ծծել ժամ ի ժամ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա, 209ա, 210ա, 374ա, 375ա:
203ա Վերստին արտագրեալ աւարտեցաւ ձեռամբ հեղինակի սորին Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունոյ՝ հօր վանացն Սրբոց Թարգմանչաց Խաչակապու, ի 1877 ամի փրկչական, ի ՌՅԻԶ. (1877) ամի ազգական, ի 25ն յուլիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց:
284բ Յայսմ ամի, երբ տողեցաւ այս Կիթառս գեղանի,
զօրքն ռուսաց յաղթեաց տաճկաց անտ ի Շիրակ մերձ յԱնի
միակ հազար ութն հարիւր եօթնանասան եօթն (1877) ամաց
զօրքն ռուսաց զօրս տաճկաց յԱխուրեանի մէջ ամայ:
367բ Երկասիրութիւն Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունւոյ. վերստին արտագրեցաւ ձեռամբ իւր, ի 1878 ամի, ի 22 փետրվարի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, մերձ ի Խաչակապ:
436աՎերստին գրեալ աւարտեցաւ երեք հատոր «Կիթառ հայկական» երկասիրութիւնս Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ, իսկ ձեռամբ իւրով, 1878 ամի, ի 24 յուլիսի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, մերձ ի Խաչակապ գէղջ՝ գաւառին Գանձակու:
Ես՝ Շիրակունիս, երբ առի վեղար,
Եկի ի Գանձակ, ուր ոչ ինչ տեղայր,
Տեղացեն զինեւ բախտից թօն, կարկուտ,
Ես տարայ սիրով, եղէ գամագիւտ: Թ. վ. Շ.:
444բ Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, վանահայր Սրբոց Թարգմանչաց վանից՝ մերձ ի Խաչակապ: Աւարտեցաւ կրկին իսկ ձեռամբ իւրոց «Կիթառ հայկական» երեք հատորս, երկասիրութեամբ յեղեալ Թէոդորոս վարդապետին Արթիկցո, ի 1878 ամի, ի 29 յուլիսի, ի Սուրբ վանս Թարգմանչաց Խաչակապու: Վերջ երկասիրութեանս:
445ա Իմ սիրելի՛ մակունք հայոց, գեթ կարդացէ՛ք մի անգամ / զանցս նախնեաց կալ ի յուշի որոճացէ՛ք ժամ ի ժամ. / այդ լինեցի ինձ տրիտուր՝ այսքան ճգանց փոխարէն / սովաւ խնկեմ սպաս պաշտօն ազգիս հայոց համօրէն: Թէ[ոդորոս] վար[դապետ] Շիր[ակունի]:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկին՝ «Կիթառ հայկական. հագներգական վիպասանութիւն ազգի հայոց, աշխատասիրութիւն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ: Հատոր Ա., Բ. եւ Գ., 1877 թիւ: Թարգմ. վանք»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 422ա՝ «1878-1375=503»՝ Կիլիկիայի Հայոց թագաւորութեան անկումին յաջորդած տարիների հաշիւն է:
2738
|
ԵՐԵՒԱՆ |
ՌՄԼԸ. – 1789 |
ԳՐԻՉ՝ բժիշկ Արութիւն: ՍՏԱՑՈՂ՝ բժիշկ Հայրապետ:
ԹԵՐԹ՝ 316. չգրուած՝ 1աբ, 316բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԾԳ (1-27)x12 (Բ, ԺԹ, Ի 10, Զ 11, ԻԶ 8)+3*: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ զանգ, կողքը՝ H. թ. 1, 316՝ այլ թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ, «LETATE». թ. 2, 308՝ թագապսակ «GF»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.6x18: ԳՐՈՒԹՒՒՆ՝ միասիւն (35ա-314բ, 18-20x13.5-14), երկսիւն (3ա-34բ, 19.5-23.5x13.3-14.5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 24ա): ՏՈՂ՝ 30, 35 (3ա-22բ): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն (փեղկերը, հին) եւ սեւ (մէջքը, Ի. դ.) կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ չգրուած թուղթ, Ի. դ., լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 24ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ խաչ (4ա, յետագայի): Զարդագիր՝ հանգուցագիր (84ա): Գոյներ՝ կարմիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը Ի. դ. նորոգուած, մէջքի կաշին նոր, փեղկերի կաշին քերծուած, եզրերը մաշուած. գրեթէ բոլոր թերթերի լուսանցներում խոնաւութեան հետքեր, եզրերին փոքրիկ պատռուածքներ, թանաքի թթուայնութիւնից գրադաշտը գունափոխուած, թ. 27, 186, 188, 200, 243՝ ստորին եզրերը թափուած, թ. 292, 293՝ վերին եզրը նորոգուած-ամրացուած, թ. 25, 113, 187, 201, 222, 229, 257՝ փոքրիկ անցքերով եւ պատռուածքներով, թ. 112, 166ա, 175ա, 200ա, 252ա՝ թանաքի, թ. 280-2՝ ձէթի հետքեր, լուսանցակողերը գունաթափ:
* Պրակները համարակալուած ո՛չ թէ նոյնական, այլ սկզբում եւ վերջում յաջորդական գրերով. այսպէս՝ 1ին պրակը՝ Ա-Բ, 2րդը՝ Գ-Դ... 27րդը՝ ԾԲ-ԾԳ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
4ա-313բ [Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ Անգիտաց անպէտ]
Տե՛ս ձեռ. 457, 3ա-324ա. Յռջբ./23ա-36բ (որոշակի տարբերութիւններով): ա/36բ-69ա: բ/69ա-71բ: գ/71բ-5ա: դ/75ա-80բ: ե/81ա-3բ: զ/84ա-98ա: է/98ա: ը/98բ-9բ: թ/100ա-6ա: ժ/106ա: ժա/106ա-9ա: ժբ/109ա-9ա: ժգ/119բ-31ա: ժդ/131բ-2բ: ժե/132բ-4ա: ժզ/134բ-54ա: ժէ/154ա-5ա: ժը/155ա-73ա: ժթ/173բ-82ա: ի/182ա-203ա: իա/203ա-14ա: իբ/214ա-21ա: իգ/221բ-9բ: իդ/230ա-2ա: իե/232ա: իզ/232ա-51ա: իէ/251ա: իը/251ա-5բ: իթ/255բ-78ա: լ/278ա-81բ: լա/281բ-94բ: լբ/294բ-5ա: լգ/295ա: լդ/295ա: լե/295բ-306բ: լզ/307ա-13բ: Յշտկ./313բ:
Ունի նաեւ.
4ա-22բ Ցանկ Մուֆրէթէտիս ի վերայ այբուբենական գրոց – Ալուսան... ուտեն թութմակ կասէ: Այս է վերջն ցանկիս, յեղբա՛յրք իմ (3աբ՝ սոյն ցանկի սկիզբը, սեւագիր):
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, 1793 թ., 1857 թ., ԺԹ. դ., շղագիր
1. (1857 թ.) 2ա [Տոմարական] – Յունվար – ԼԱ. օր... դե[կ]տ[եմ]պեր – ԼԱ. օր:
– 314բ-5ա [Գուշակութիւն] – Եթէ կամիս գիտէնայս կին տղայ բերի է կամ թէ աղչիկ... ած ջշմարիտ է:
– 316ա [Դեղագիր] – Ատամայ ցաւին կամ թէ որ ատամայ հանելուն առ վարթի կամիրըն... դուրս կայ, լաւանա:
2. (1793 թ.) 315բ [Դեղագիր] – Խանզրի – սեւ ձութ, կարի ալուր... լողայցի, լավանայ Աստուծով:
3. (ԺԹ. դ.) 316ա Մայլամ ֆռանկի – Յին խոցին եւ յին եարայ... ժանկառ Բ. մսխալ մում Գ. մսխալ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
314ա Փառք ամենասուրբ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան՝ Հոր եւ Որդոյ եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս հաւիտենից. ամէն:
Արդ, գրեցաւ գիրքս, որ կոչի Մուֆրատեթ, զոր ոմանք Տկիտաց անպետ ասեն, ի թվականութեանս հայոց ՌՄԼԸ. (1789), ի կաթողիկօսութեան Սրբոյ Էջմիածնա տեառն Ղուկասու, աստուածայպահ քաղաքն Արարատեան, որ թուրքն ասէ Էրեւան, ձեռանբն անարժան բժիշկ Արութիւնի՝ որդին Թարվեզցի Երամայի բժըշկին, ի խնդիր հանճարեղ եւ իմաստուն Հերապետ բժըշկին՝ իմացեալ զսորա խեսիաթն, որ առանց սորայ անհնար է բժըշկութիւն, զի ի սմա նախ եւ առաջ կա դեղերանց անունքն, եւ ապա՝ կերպն, եւ ապա՝ խասիաթն, եւ ապա՝ տաքն եւ հովն, եւ տարաճէքն ի տեղիս տեղիս, որ կու բուսնի կամ կու կոչի փոխանն եւ անուն բժըշկին: Վասն որոյ ի խնդիր եղեվ վերոյ Հերապետ բժիշկն այս միրհաճ գրքիս եւ հետ գրել՝ անարժանի միչնորդն Աստուածայտուր աստուածայպան վարդապետի, ի վայելումն անձին իւրոյ, եւ յետ իւրոյ մնա յիշատակ հոգւոյ իւրոյ: Բայց զայս ծանիցեն վարդապետքն եւ վարպետք պժիշկն, զի այս միաոր գրքովս թէպետ գրեալ է. «Այս ցաւոյս այսպես արա՛ կամ այնպես», դժվարին է եւ շատ վարպետ պիտիր, որ միաոր այս գրքով դեղ անէ. չթէ տայ սրտին դեղ կամ լերդին որպէս սեւ, եւ զաֆրանն եւ այլ սոցին նմանքն, որ օգտեն սրտին եւ լերդին, եւ փայծղան վնաս կորձեն, եւ թէ փայծ ղանտա դեղ որպէս ըսղուլու ֆանտարիոն եւ կապրցախին տակն դեղս իրիկամացն եւ սրտին եւ լերդին վնաս է եւ դարձեալ վասն ֆրաինտաս մահմուտիեա ստամօքին վնաս գորձէ, նոյնպէս եւ այլն՝ վասն որոյ պիտոյ է: Թուրքն սմայ Աղրապատին, որ խառն զդեղերն յորժամ Ա. ցաւոյ դեղ որ տայ, նոյն խառն դեղերն ոչ թողու զայլ դեղերն վնասել, ապայ լինի կատարեալ բժըշկութիւն, բայց ոչ եւ չկարէ լինել պժիշկն կատարէլայգոյն այս Բ. գրքովն զդեղերն թէ պատկերտ գիտացուկ զդեղերն Մուֆրադեթով եւ զշինելն եւ զխառնելն Աղրապատինովն: Այլ ոչ գիտէ զցաւն Աղրապատինովն, այլ ոչ գիտէ զցաւուն պատճառն, թէ արենէ լինել, թէ սաֆրաէ եւ թէ պալղամէ եւ թէ սեւտայէ եւ զայսոցիկ են, ցուցանէ ստացումն եւ զ|314բ|ցաւն եւ զնշանն. եւ թէ որ ցաւն է կամ ուստից է եղել կամ որպէս ցաւէ, ասէ ստածելն եւ զդեղն ի ստածմանցն եւ մէջ ընդ մէջ ասէ գի՛տ զֆիլան դեղ Աղրապատին, զի թէ ցաւ մի որ ֆիլան ցաւն է, զուր դեղն տաս ով լինի <լինի> պժըշկութիւն, եւ թէ միոյս ցաւին այլ դեղ տաս, ոչ լինի բժըշկութիւն, զի ԴՃ. եւ ԺԸ. (418) ցաւ կայ ի մէջ ստացմանցն, զի ստածմանցն գիրքն ԴՃ. եւ ԺԸ. (418) տուփ է, ամեն տուփին Ա. թղտի երես է, վասն որոյ զայս Գ. գիրքս Աստուծ պժըշկներուն պարքեւ է. կատարելկուն պժիշկ լինայ, եւ այնոքիկ անգետ են, ոչ ինչ համարին զպժըշկութիւն, նոքա ոչ գիտեն, թէ պժիշկ անունն Աստուծոյ է եւ ստոյգ Աստուծոյ է, եւ որպէս գրէ Եկլեսիաստէս, բատմէ, ասէ, թէ. «Պատուեա՛ զպշիշկն վասն հարկաւորութեան, քանզի եւ զնայ ստեղձ բարձրեալն, զի Աստուծոյ է ամենայն պժըշկութիւն եւ թագաւորէ առցէ պարքեւս, մակացութիւն պժըշկի բարձրացուցանէ զգլուխ նորա առաջի մեծամեծաց կովեցի, բարձրեալն ստեղծ յերկրէ զպժիշկականութիւն, եւ յայր խորագետ ոչ խոտեսցէ զնայ». եւ վկա բերէ զփայտն, որ զջուրն քաղցրացոյց, բայց յառաջ տանելով զբանն ասեն. «Աղաչեա՛ զՏէր եւ ի քեն ողջացուսցէ զքեզ»: Եւ դարձեալ կրկնէ եւ ասէ. «Աղաչեա՛ զՏէր զուղղեսցէ զհանկիստ նոցա եւ զպժըշկականութիւն»: Այլ որք հանդիպիք գրոյս կարթալով կամ օրինակելով, յիշեցէ՛ք յաղօթս ձեր՝ Հարայպետ պժիշկն՝ եւ զոր սիրով եւ ըղձմամպ ետ գրել զայս գրեալ գիրքս եւ զիս՝ զԱրութիւն անարժան պժիշկս, եւ զամենայն մերձաորս իմ, որ բազում աշխատութեամբ գրէցի, կատարեցի: Ով որ յիշէ, յիշեալ լիցի ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ օրհնեալ հաւիտեան. ամեն: Հայր մեր, որ յերկինստ ես, սուրբ եղիցի անուն քոյ, եկեսցէ արքայութիւն քոյ, եղիցի կամք քոյ որպէս յերկինս եւ յերկրի, զհաց մեր հանապազորդ (տ)ուր մեզ այսօր եւ թողս պարտիս մեր, որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանաց, եւ մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն, այլ փրկեա՛ ի չարէ, զի քոյ է արքայութիւն եւ զորութիւն եւ փարք յաւիտեանս. ամեն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 2ա(1807 թ., շղագիր) Ես՝ մեղայոր Ենօքս, այս գիրս ամեան քրիստօնէիցն ասվ թիվին ՌՄԾԶ. (1807) մարտի ԺԲ.:
2. 2բ(1857 թ., շղագիր, Ա. յաւելագրութեան գրչի) Ես՝ Մուսեսի որդի Հերայետսն, գընացի լուս գէրեզման համփուրցի, Աստուած ամէնան քրիստոնի նասիպ արասցէ, 1857 ամին 9 նոյենպերի գրեցի, Մուսեսի մեծ որդի Ուհան այս գիրսն ճշմարայպէս:
3. 2բ (1863 թ., շղագիր) 1863 ամին դտէնպերի վաղջանեց Օյհանի կին Տալլուն իրան հօր տան սպասեր կու պասպաթօվ 1 ձի մատիեան խալաթ տվին:
4. 2բ (1874 թ., շղագիր) 1874 ամի 15 մարտի Նանի վաղջանիլն օր շապաթ, Լուսայորչի օրն:
5. 2բ(1877 թ., շղագիր) 1877 ամին յունվար վեցին 6 հինգշապտի դր մօրարքունէն էլաւ:
6. 316ա (1851 թ., շղագիր) 1851 ամին յուննուվարի տասներեքին վախճանէցաւ Մուսի Ուհանօվ:
7. 2բ(1793 թ., շղագիր, Գ. յաւելագրութեան գրչի) Ես՝ մ[ա]հտեսի հէքիմ Յերայպետս, կնայցի լուս կէրէզման համփուրցի. Աստուած ամէնան քրիստոնի նասիպ արա[ս]ցէ. թիվին ՌՄԽԲ. (1793), փետրվարի Ժ. կնացի, յուլիսի Լ. (30) եկայ Էրէվան Աստուծով հասայ:
ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝«977, 2738», «ՌՄԼԸ.-1779, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 2ա՝ «Աստուածածին յօգօստօսի 16 Ս[ուր]պ Խաչն», 2բ՝ «անա, Է կապ, հով», 113բ՝ «այս է», 167ա՝ «1890 ամին ծնունդն ի», 198բ՝ «Մուրդ, որէ ասվապուն կա հուն իջած է», 316ա՝ «Եթէ կամիս, եթէ կամիս գիտէնաս, թէ կին տղայ բերէ կամ թէ աղչիկ»., 45բ, 80ա՝ մատիտով խզբզոցներ:
2739
|
ԵՒԴՈԿԻԱ (Թոխաթ) |
ՌՃՂԷ. – 1748 |
ԳՐԻՉ՝ Զաքարիա տիրացու (2բ-78բ, 191ա-202բ, 205ա-8բ, 210բ-6բ, 218ա-9ա, 220աբ, 221բ-7ա, 230ա-3ա, 234ա-7ա, 239ա, 243ա-5ա, 247ա-8բ, 253ա-7բ, 262ա-4ա, 268ա-73բ, 280ա, 282ա1, 284ա-90բ, 314ա-5բ, 323ա-4բ, 330ա-8ա, 339ա-40բ, 342ա-51բ), Յակոբ Թոխաթցի (79ա-190բ, 202բ-5ա, 209ա-10ա, 216բ-7բ, 219աբ, 220բ-1ա, 226ա, 227ա-9բ, 233աբ, 237բ-42բ, 245բ-6բ, 248բ-52բ, 257ա, 258ա-61բ, 264ա-7բ, 274ա-9բ, 280բ-3բ, 291ա-313բ, 315բ-22բ, 324բ-9ա, 338բ, 341ա, 351բ-97ա):
ԹԵՐԹ՝ 398 (ուշ էջակալում 1-786, որ է՝ 3ա-397ա). չգրուած՝ 329բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԲx10 (Ա 12, Զ 1, Ժ 6, Ը, ԺԱ չիք, ԺԲ 3)*+Ա-ԼԴx12 (Գ, ԻԲ 8, Զ, ԺԹ, Լ 11, Ը-ԺԱ, ԺԳ, ԺԵ, ԺԸ, ԻԵ, ԼԱ 10, ԺԲ, ԺԶ, ԺԷ 9, ԺԴ, Ի, ԻԷ 4, ԻԱ, ԻԳ 6, ԻԴ 2, ԻԸ 5)+1: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,7x21,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (27x16.5-17), միասիւն (թ. 354-97, 26x16): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ 205ա, 92ա): ՏՈՂ՝ 26-7: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, Ա. եւ Բ. փեղկերին կապգրով հնգական անգամ. «Զաքար Տիրացու», միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը կարմիր:
* Եօթերորդ պրակի համարը՝ սկզբում Է., վերջում՝ Ը., իններորդ պրակը՝ Թ., իմա՛ Ը. համարով պրակ չկայ:

Նմուշ 92ա

Նմուշ 205ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր, կենդանագիր, հանգուցագիր, հրեշտակ՝ 262ա:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, տեղ-տեղ թափուած, մէջքի եւ Ա. փեղկի եզրը նորոգուած յետագայի կաշիով. թափուած-ընկած՝ թ. 52-3ի միջեւ 9 թերթ, 78-9ի միջեւ՝ 4 թ., 106-7ի միջեւ՝ 2 թ., 173-4ի միջեւ՝ 1-2 թ., 242-3 եւ 266-7ի միջեւ՝ 1ական թերթ, իսկ 81-2ի, 148-9ի, 297-8ի եւ 329-30ի միջեւ՝ անորոշ քանակի թերթեր. թ. 209-308ի հիմքերին, թ. 322-97՝ հիմքերին եւ վերին հատուածներին խոնաւութեան հետքեր, թ. 352-5, 386-8, 397ի թափուած լուսանցները լրացուած յետագայի թղթով. 2գ՝ գրեթէ ամբողջութեամբ թափուած, պահպանուած մի փոքրիկ մաս (3 տողի սկիզբները), որը նորոգուած յետագայի թղթով, թ. 1-46, 52-3, 309-10ի, 358, 378-83՝ եզրերն ամրացուած. լուսանցակողերը գունաթափ եւ սեւացած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 3ա-52բ [Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ Յուսումն բժշկութեան արհեստին]
Տես 413, 10ա-35բ: Նխ./չիք: Ցանկ/2դ-3բ (սկ. թափուած՝ [ԻԹ.] ///թէ /// աժանին ///ր զգայեարանացն, որ ի մարդն կայ...)ա/3բ-4բ: բ/4բ-5բ: գ/5բ-6ա: դ/6բ-7բ: ե/7բ-9ա: զ/9ա-10ա: է/10աբ: ը/10բ-1ա: թ/11աբ: ժ/11բ: ժա/11բ-2ա: ժբ/12աբ: ժգ/12բ: ժդ/12բ-3ա: ժե/13աբ: ժզ/13բ: ժէ/13բ-5ա: ժը/15ա: ժթ/15ա: ի/15ա: իա/15բ: իբ/15բ: իգ/15բ-6ա: իդ/16ա: իե/16ա: իզ/16բ: իէ/16բ: իը/16բ: իթ/16բ-7ա: լ/17ա-8ա: լա/18աբ: լբ/18բ: լգ/18բ-9ա: լդ/19աբ: լե/19բ: լզ/19բ-20ա: լէ/20աբ: լը/20բ: լթ/20բ-1ա: խ/21ա: խա/21աբ: խբ/21բ: խգ/21բ-2բ: խդ/22բ-3ա: խե/23աբ: խզ/23բ-7բ: խէ/27բ-8ա: խը/28աբ: խթ/28բ-35ա: ծ/35ա-8բ: ծա/38բ-42ա: ծբ/42ա-4ա: ծգ/44ա-8ա: ծդ/48ա-9ա: ծե/49աբ: ծզ/50ա: ծէ/50ա-1բ: ծը/51բ-2բ: Յշտկ./չիք:
Բ. 53ա-81բ [Բունիաթայ Սեբաստացւոյ Գիրք բժշկութեան տումարի]. Ըստածումն ամենայն ցաւոց կարգաւ եւ ցուցումն նոցա
1. 53աբ Ա.[Նախ վասն Սարսամին ըստածումն՝ թէ՛ ի տաքէ եւ թէ՛ ի հովէ. ցանկից, որից՝ նաեւ այսուհետեւ] – Սարսամն, որ ի տաքէ լինի... եւ մերղէջուր տուր, որ խմէ:
2. 53բ-4ա Բ.[Վասն տասարին, որ սուտա[րի ասեն] – Տասարն, որ սուտարի ասեն, նշանն այն է... ցաւու հակառակովըն արէ եւ ըստածումն, որ օգտէ:
3. 54աբ Գ.[Վասն սուպաթին եւ սուպաթի սա[հարին] – Սուպաթ եւ սուպաթի սահարի. այսոնց երկուքն ալ ի տաք սարսամին... եւ տո՛ւր հապի շիպիեար. օգտէ:
4. 54բ-5ա Դ.[Վասն ճունուննին, որ է խեւութիւնն] – Ճունուննին, որ է խեւութեններն Դ. ազգ է... պառկելու ժամուն տո՛ւր Բ. տրամ, օգտէ Աստուծով:
5. 55աբ Ե.[Վասն մալախուլիայի, որ է խելաց պ[ակասութիւն] – Մալախուլիայ, որ է խելաց պակասութիւնն. նշանն այն է... կաթեցո՛ւր ի քիթն, փորձած է Աստուծով:
6. 55բ Զ. Վասն քատուսին, որ է խպլիկն – Քատուս, որ խըպըլիկն մէկ ցաւ մէ... որ ուտէ, շատ օգտակար է Աստուծով:
7. 55բ-6ա Է.Վասն սարային, որ է ուչուխ – Սարա, որ թուրքն ուչուխ ասէ... ամեն օր Ա. նուկի որ խմէ եւ օգտէ Աստուծով:
8. 56աբ Ը. Վասն սաքթային – Սքթայ ինքն ցաւ մի է, որ մարդուն... խառնէ ի մէջտեղ եւ հոգնայ արա՛յ, օգտէ Աստուծով:
9. 56բ Թ. Վասն հազարին ցաւին, որ է – Հազարն ցաւ մի է, որ զհաւասն կու պաթլէ... ֆալիճ ըռահշայ լակուային դեղերն է:
10. 56բ-7ա Ժ. Վասն ըռահշային, որ է ձեռաց դ[ողալն] – Ըռահշայ, որ է ձեռացն դողալն... զհով կերակուր շատ մի՛ տար4 եւ բաղնիսն մտէ:
11. 57աբ ԺԱ. Վասն ֆալիճին – Ֆալիճ, որ հայն կամնայտար ասէ... հապի մինթինն շատ օգտէ:
12. 57բ-8ա ԺԲ. Վասն լակվային, որ է երես ծռիլն – Լակվան ցաւ մի է... ի հոս խօսք շատ է եւ յերկար:
13. 58աբ ԺԳ.Վասն թաշանուշին – Թաշանուշըն եւ հուզազ Բ. ազգ է... ջրովըն լուվայ, շատ օգտէ Աստուծով:
14. 58բ-9ա ԺԴ.Վասն սավտային – Սաւտան, որ է սիրոյ տէրն... փրկէ զմարդըն ի այս ցաւէս:
15. 59աբ ԺԵ.Վասն աչացաւութեան – Աչայցաւութիւն, որ թէ արենէ լինի... կարմիր շաֆ. օգտէ Աստուծով:
16. 59բ ԺԶ.Վասն ականջացաւութեան – Յականջացաւութիւնն ինքն ի տաք քամու... ի յականջն դի՛ր, ցաւն տանի Աստուծով:
17. 59բ-60ա ԺԷ.Վասն խաշամի, որ է քթին ցաւիլն – Խաշամ, որ է քթին ցաւիլըն... յաւշանանին ջուրն շատ օգտակար է Աստուծով:
18. 60աբ ԺԸ.Վասն որոյ քիթն կաթէ եւ արու[նի] – Որոյ քիթն կաթէ եւ յարունի... յերակ առ, որ օգտէ կամօքն Աստուծով:
19. 60բ-61ա ԺԹ.Վասն զիպահանին, որ է կարմիր ու[ռէց] – Զիպահան. ինքն կարմիր ուռեց մի է... յետոյ մէհլամով ստածում արայ:
20. 61աբ Ի.Վասն զուգամին, որ է տմաղուն – Զուգումն, որ տամաղուն. եւ ինքն Բ. ազգէ... հապի ղուղիայ տո՛ւր, շատ օգտէ Աստուծով:
21. 61բ-2ա ԻԱ.Վասն հազին, որ է սալիխաֆիայ – Հազն, որ տաճիկն սուալիխաֆիֆայ ասէ... քահրիպար տան, շատ յօգտէ Աստուծով:
22. 62աբ ԻԲ.Վասն զաթըլճամին զաթըլըռիայ – Զաթըլճամ եւ զաթըլըռիայ. Զաթըլճամն ի կողիցն ի ներսն լինի... ի դուրս քաշէ, խիստ աղէկ Աստուծով:
23. 62բ-3ա ԻԳ.Վասն զաթլըռիային – Զաթըլըռիեայ թոքին ուռեցքին կասեն... զկերակուրն նշի ձէթով տան, եւ ըսպաննախն լաւ է:
24. 63աբ ԻԴ.Վասն զաթլ սատըլին – Զաթըլ սատըլ, որ է կրծոցն խոց լինալն... կարմիր ածու կաթ տան:
25. 63բ ԻԵ.Վասն խաֆաղանին – Խաֆաղանն, որ է սրտին դողալն... խռաքուն չլինի, ծարաւ շատ լինի:
26. 63բ-4ա ԻԶ.Վասն ստամոքացաւութեանն – Ստամոքացաւութիւնն, որ ի տաքէ լինի... ինչ տաք դեղեր կայ, բան տար, օգտէ Աստուծով:
27. 64ա-5ա ԻԷ.Վասն ազգի-ազգի իսալին – Իսալն ազգի-ազգի լինի. Ա. սաֆրայն... թութսու տան, ազատի կամօքն եւ օգնութեամբն Աստուծոյ:
28. 65աբ ԻԸ.Վասն նգի որ է զխիրն – Նիգ, որ է զխիրն, որ է զաւռն... ի նստայտեղն քսեն, խիստ լաւ է եւ շատ օգտէ Աստուծով:
29. 65բ-6ա ԻԹ.Վասն ղուլինճին պատճառին – Ղուլինճ եւ իրեն պատճառն այն է... ի վերան տլէ արա՛յ, ուսան դին այլ լաւ է. եւ յօգտէ Աստուծով:
30. 66աբ Լ.Վասն որ նստոյ տեղն դուս գայ – Որ է նստոյ տեղն ի դուրս գայ, որ տաճիկն խուրուճլ մախաթ ասէ... Բ. կրամ տուր, որ ուտէ, օգտէ Աստուծով:
31. 66բ ԼԱ.Վասն պատրի պարիթ ցաւին – Եւ ցաւ մի այլ կայ, որ պատի պարիթ կասեն... քամի արած կերակր, պատրաստ պահէ՛:
32. 66բ-7բ ԼԲ.Վասն որոյ լերդն ուռի – Որոյ լերդն ուռի ի տաքէ... տո՛ւր տաք ջրով եւ նռան շարապով, շատ օգտէ լաւ:
33. 67բ-8ա ԼԳ.Վասն փայծաղնացաւութեան – Փայծեղնացաւութիւնն, որ ուռէց լինի... Գ. օր Ա. Ա. խուրս խիստ լաւ է եւ օգտէ Աստուծով:
34. 68աբ ԼԴ.Վասն եարաղանին – Եարաղանն, որ է դեղնութիւնն, դեղին եւ սեւ լինայ... բժըշկն հասու պիտէ:
35. 68բ-9բ ԼԵ.Վասն ըսթսխային, որ է արծվիք – Ըսթըսխան, որ է արծուիքըն, Գ. ազգի կու լինի... Խ. (40) տրամ ջրով, շատ օգտէ:
36. 69բ 70ա ԼԶ.Վասն երիկամացաւութեան – Ի յերիկամացաւութիւնն, որ ի տաքէ... տավայըլմուշք տո՛ւր, շատ օգտէ:
37. 70ա ԼԷ.Վասն յուրթաթուլին – Յուրթլաթուլ պավլ այն է, որ... դարման դինա տո՛ւր, խիստ լաւ է, օգտէ:
38. 70աբ ԼԸ. Վասն յառնացի անդամին – Ի յառնացի զարանքն եւ ձուն եղած ցաւերն... ի վրան դնեն, խիստ լաւ է, օգտէ Աստուծով:
39. 70բ-71ա ԼԹ.Վասն որոյ արանգն խծկի – Որոյ արանգն խծկի սրտաճիկն... աւաղ լինի եւ նայ գիրութեան դեղով ստածեն:
40. 71ա-2ա Խ.Վասն զվաճարըլ մաֆասիրի – Զվաճարըլ մաֆասիրն ըրքընիսան զնքրիսն ցուցանէ... պատրաստ կենայ, թէ չէ ցաւն կու խոտէ:
41. 72ա ԽԱ.Վասն տայուլ ըլփիլին – Եւ տայուն ըլփիլ կասեն ցաւ մի... կերակուրն, որ տաք է եւ գէճ եւ յօգտէ Աստուծով:
42. 72աբ ԽԲ.Վասն ամէնօրեայ բռնած ջերման – Ամենօրեայ ռնած ջերմն, որ համակ լինի... հապի սափար ճալի լուապով ա՛ռ:
43. 72բ-3ա ԽԳ.Վասն հասպային – Հասպային եւ ղապարճուխին եւ ծաղկին... լուծելովն զմնացած ծաղիկն այլ կու անցնի:
44. 73ա ԽԴ.Վասն ուռեցքի, որ յարենէ – Ուռէցք, որ ի յարեննէ լինի, գունն կարմիր... մալհամով ըստածէ, որ ողջի:
45. 73աբ ԽԵ.Վասն բոր եւ քոսին – Բոր եւ քոս, որ լինի դալար... եւ դժար կու լինի:
46. 73բ-4ա ԽԶ.Վասն տամրակուին – Տամրակուին զդեղերն ցուցանէ, որ Բ. ազգ... քացխով քսէ՛, օգտէ Աստուծով:
47. 74աբ ԽԷ.Վասն պահաղին եւ սիկիլին – Պահաղնին եւ զսիկիլն ցուցանէ եւ այն, որ սեւ պահաղն է... եւ յետոյ մալհամով ըստածէ:
48. 73բ ԽԸ.Վասն կոտրածի – Կոտրածի կամ վաթածի եւ թէ ի միսն զարպ առած լինի... գլուխն չի հասնի. եւ ազատի Աստուծովն:
49. 74բ-5ա ԽԹ.Վասն տայուսայլապին – Տայուսալապ, որ է աղվեսայցաւն... քաղցր նուռ կե՛ր, հաւկթի դեղնուց կիսայեփ:
50. 75ա Ծ.Վասն մարդոյն որ անձն հոտի – Մարդոյն անձն հոտի... կու աջի եւ ազատի Աստուծով:
51. 75աբ ԾԱ.Վասն վնասակար եւ մահացու դեղոցն – Զվնասակար եւ զմահացու դեղերն ցուցանէ... այս են գեշ եւ զարարական դեղրունքն:
52. 75բ-6ա ԾԲ.Վասն գոդութեան, որ է ճուտամն – Գոդութիւնն, որ է ուրուկ ցաւն... քսէ՛ ի քիթն, օգտէ եւ շուտ լաւն Աստուծով:
53. 76ա ԾԳ.Վասն որ ինչ ցաւ գալոյ է նշանն – Նշան, որ զինչ ցաւ գալոց է... զոր Տէր Աստուած հեռի արացէ:
54. 76աբ ԾԴ.Վասն խոզք ցաւի, որ է խանազիրն – Խոզք, որ է խանազիրն, ի թանձր պալղամէ լինի... թապտիրովըս արա՛յ, ողջանայ Աստուծով:
55. 76բ-7ա ԾԵ.Վասն պաւասիրին – Դուռն, որ յիշէ յառաջ զպաւասիրն... քամի այլ շատի հետն:
56. 77աբ ԾԶ.Վասն սնկան ստածումն – Զսնկան զստածումն եւ զդեղերն, որ ցուցանէ... եւ իւր մահն անկից լինի:
57. 77բ-8բ ԾԷ.Վասն սնկան վնասակար դեղերին – Զսնկան զօգտայկար եւ զվնասակար դեղերն ցուցանէ... զսնկան զարիւն կու կտրէ Աստուծով:
– 79ա-80բ Ցանկ երկրորդ՝ վասն բովանդ[ակ] գլխոցն, զոր ինչ կայ ի գիրքս այս – Ա. Նախ վասն սարսամին ըստածումն թէ ի տաքէ եւ թէ ի հովէ... ՃԻԸ. Վասն մեկնութեան դեղոց:
Տե՛ս Դ. Կարապետեան, Բունիաթ Սեբաստացի, Գիրք բժշկութեան, Եր., 1987:
– 80բ-1բ Աստի ի վեր գրեմք, զոր ինչ կայ ի վերայ այբուբենական գրերուն – ՃԻԹ. Վասն աչաց ցաւու դեղեր եւ ականջացաւեր, եւ ի պաղէ ելած նուզլան յայտնէ... ՃԿԷ. Վասն բառի ամենայն դեղոց Զ. լեզուաւ:
Գ. 82ա-197բ Այս է գիրքն, որ կոչի ըստածումն, զոր ոտից մինչեւ ցգլուխն, թէ ինչ կերպ ցաւ որ լինի, կամ ինչ պատճառէ լինի՝ թէ՛ պաղէ, թէ՛ տաքէ, թէ՛ արիւնէ, թէ՛ սաֆրայէ, թէ՛ սէվտայէ եւ թէ՛ պալղամէ. զամենայնն կարգաւ խօսի, զոր ի տաճկաց թարգմանեցաւ մեծաւ աշխատութեամբ տիրացու Պօղոսին: Նորթարգմանածին մէջն երբեմն տաճկի բառ այլ գտանի. եւ այլն հայոց գրքէ է:
1. 82ա-5բ ԿԱ.[Վասն գլխացաւերուն եւ ամենայն պատճառուցն] – Յառաջ յիշեմք զգլխացաւն, զի գլխացաւոյն պատճառն Բ. լինի... իրեն պէս այլ գովելի բան չի կայ:
Ծնթ. Այս եւ յետագայ փակագծուած խորագրերը 80բ-1բ էջերի ցանկից են. այդպիսի տեղերում բուն շարադրանքի մէջ խորագրային ձեւակերպումներ եւ ձեւաւորումներ չկան, կան միայն բովանդակութեան մասին յստակ պատկերացում չտուող դարձուածներ: Վերջիններիս հետ երբեմն բերուած են նաեւ ցանկի խորագրերը՝ այսպիսով նիւթի էութիւնն աւելի յստակ է երեւում:
2. 85բ-6բ ԿԲ.[Վասն լէայ ցաւուն] – Լէայ սիրխասն իմանալ պէտք է... ի վերայ գարու ճուլապ եւ գարեջուր խմցո՛ւր, օգտէ Աստուծով:
3. 86բ-7ա ԿԳ.[Վասն սիլ մարազին] – Սիլ. այս մէկ ցաւ մի է, որ մարդն չի թողուր... նա այն ատէնն թերեաք կամ ֆօլինայ տո՛ւր, օգտէ Աստուծով:
4. 87ա ԿԴ.[Վասն նայսիանային] – Նայսիանայ մէկ մարազ մի է, որ էքսարի տամաղին... եւ հոտ վերայ զինքն խիստ օգտակար է Աստուծով:
5. 87բ-9բ ԿԵ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի մալախուլիայ – Այս մէկ սավտայի մարազ մի է... կերակուրներուն միշտ պատրաստ կենալ պարտ է, որ բժշկի Աստուծով:
6. 89բ-90ա ԿԶ.Սանայ. այս մէկ խելաց պակասութիւն բերօղ ցաւ մի է – Սանէ ասելն յարապի կամ տաճկի բառով խէվ առիւծ ասելի է... այլ կակուղ պահեն թեթեւ դեղերով, նա ազատի Աստուծով:
7. 90բ ԿԷ.Այլ ցաւ, որ իրենն աշախմաշըխ կասեն – Այս մէկ մարազ մի է... դեղ տան, որ բժշկին Աստուծով. ամէն:
8. 91ա-2ա ԿԸ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչեն յօլտուրան, եւ այլք սարայ ասեն կամ այլ զատ բան – Այս ամէնն գլուխն շուրջ գալուն կու ասեն... գլուխն օծէ, խիստ շահէ Աստուծով. ամէն:
9. 92ա-3բ ԿԹ.Անքապուս, որ է՝ ծանտրն կոխելուն եւ ծանրն քայլելուն ասեն – Այս մէկ ցաւ մի է... իժիր հոտոտայ, օգտէ Աստուծով. ամէն:
10. 93բ-5ա Հ.Յասարայ, որ խալխըն խույն բռնեց ասեն – Այս ամեն ցաւ մի է, որ զմարդն... այս մէկ մուշկուլի ցաւ մի է եւ դեղանելն այլ խիստ դժար է:
11. 95ա-6ա ՀԱ. Հօխնայի մութայի վասիտ – Այս է՝ ա՛ռ վայրի ֆասլիկօն ու բազուկ... եւ խամ ջրէն պատրաստ պահէ՛, Աստուծով բըժշկի. ամէն:
12. 96ա-8ա ՀԲ.Ֆալիճ – Այս մէկ մարազ մի է, որ պազի ազաներն կու լինի՝ որպէս ձեռքն... կրկին կակուղ երերով եղէ՛, օգտէ Աստուծով. ամէն:
13. 98բ-9ա ՀԳ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի թէշախու, այսինքն՝ ջղերն քաշուած են՝ ասեն – Սայ եւս մէկ ցաւ մի է, որ մարդոյն սեներներն ու ջղերն կու քաշէ... ի վերայն պահելն խիստ օգտակար է այս ցաւոյս տիրոջն:
14. 99աբ ՀԴ.Սըլլէրաշի՝ արապերէն, տաճկերէն՝ այախ թեթրէմէսի – Այս է ձեռաց եւ ոտից դողալն... ջղերն եղած մարազներն տէք կու անէ Աստուծով:
15. 99բ ՀԵ.Ալխատէր՝ արապերէն. ազայու ուզմատի տաճկերէն, հայն հազան ասէ – Իր պատճառն հումայէն է... կամ պիպէրիէ եաղի, զատ օգտէ Աստուծով:
16. 99բ-100ա ՀԶ.Էլիխլաճ՝ արապերէն, եւ տաճկերէն՝ էզայ սէքթէրմեսի, հայերն մարմնայխաղ կու ասեն – Այս մարազն էքսարի աչքն կու լինի... այն խաղցած տեղն որ քրտնի՝ շատ օքտակար է Աստուծով:
17. 100ա-102բ ՀԷ.Նուզլայ – Այս մարազն ղայրի մարազէն... եւ ամենայն թեթեւ կերակուր լաւ է Աստուծով:
18. 102բ-6բ ՀԸ. [Վասն աչացաւութեան] – Այժմ գրեմք ըստացումն աչաց... սորա այլ նոյնպէս արէ՛, օգտէ Աստուծով. ամէն:
19. 106բ ՀԹ.ա.[Վասն աչաց ճերմակի եւ վատատեսութեանն] – Աչքն ճերմակ ընկնիլն ու ճերմակիլն... աչաց վատատեսութեան ամենեցուն, որ ինչ պատ/// (2 թերթ թափուած):
20. 107ա-12բ Ձ.[Վասն աչաց կարմրելուն եւ արդինքին եւ ըռմդէին, եւ աչաց բորին եւ աչաց սնկին եւ ջուր իջնելուն: Եւ որ գիշերն լոյս չի տեսնէ եւ ցեցին եւ մազին, եւ որ աչքն դուս ոստայ, եւ այլն]. Խօսք յամենայն ցեղ աչացաւութեան եւ յամենայն ցեղ պատճառի, որ յաչքն լինի. եւ նշանք յամենայն ցեղ ցաւոց, որ զաչքն ողջացուցանեն: Զայս ստածումն, որ գրել կամիմ վասն աչաց, յայլմէ գրգէ է. եւ դու զորն կամիս, զայն արա՛յ. եւ այս գրիս գրել տուեալ տիրացու Պօղոսին ջանքն այն էր, որ խիստ հարուստ գիրք մի լինէր, որ այլ գրքի կարօտ չի լինի. եւ ում ձեռքն, որ անկանի զայս գիրքն – Աչս, որ կարմրի... եւ աչքն դի8ր, օգտէ Աստուծով:
21. 113ա-5ա ՁԱ. Խօսք յամենայն ցեղ յականջցաւութեան – Յորժամ ականջն ի տաքէ ցաւի... յականջն կաթեցո8ւր, օգտակար է Աստուծով:
22. 115ա-6ա ՁԲ.Խօսք ի յամենայն ցեղ քթի ցաւոյն. եւ որ արիւն շատ երթայ – Յառաջ զայն ասենք, որ ընդ քթին... դի՛ր յիրմէն ի քիթն յամէն երեկուն, շատ օգտէ Աստուծով:
23. 116բ-8ա ՁԳ. Խօսք ի բերանացաւութիւնն, յամենայն ցեղն, եւ շրթունքն՝ որ պատառի – Երբ մարդոյն շրթունքն պատառի... եւ ա՛ծ ի լնտացն, խիստ օգտակար է:
– 118ա Եթէ այլ դեղ պիտենայ ի վերայ Բենին շատ կայ, գի՛տ եւ արա՛:
24. 118բ-20ա ՁԳ.[Վասն ամենայն ցեղ ատամնացաւի եւ ստածումն եւ նշանն] – Տե՛ս, թէ լնտերն այտոց է... նա հեշտ ելանէ ատամդ:
– 120ա Եւ այլ տեղ, որ պիտենայ, տե՛ս ի վերայ Այբին, զի այն դեղերն այլ ուժով են:
25. 120բ-2բ ՁԴ.[Վասն ամենայն ազգ փողացաւի. եւ որ տրզուկ երթայ բերան]. խօսք վասն ամենայն ցեղ փողացաւութեան, նշանք եւ դեղեր – Արդ, փողացաւութիւնն երկու ցեղ է... ետոյ դուրս քաշէ՛, որ ազատի Աստուծով:
26. 122բ-3ա ՁԵ. Վասն որ զանգկիկն ընկել լինի – Յառաջ երակ կտրէ... ի վերայ գագաթին դնես, շատ օգտէ Աստուծով:
27. 123ա-4ա ՁԶ. Վասն բրսեմի – Եւ ինքն է գունոյ կեղ... դու փոխէ՛ եւ թաժայ դի՛ր. օգտէ Աստուծով:
28. 124ա ՁԷ.Վասն սրսեմի – Եւ ինքն է սպիտակ կեղ... եւ պրսեմին այլ կամօքն Աստուծոյ:
29. 124ա-5բ ՁԸ.Այլ վասն նուզլային՝ յորժամ ի կուրծքն իջանէ եւ խիստ հազ առնէ – Իւր նշանն այն է, որ երբ մարդն ցրտանայ... զամենայն արհեստքն կու խանգարէ. բաւ է գիտնոց:
– 124ա Ծանի՛ր, սիրելի՛, նուզլայի այլ կերպ եւ ստածում կայ, որ կոչի զուգամ. գի՛տ եւ կարդա՛յ:
30. 126ա-8ա ՁԹ.Վասն այն ցաւուն գրեմք, որ ի հեջբն լինի, եւ ասեն իւրն պլղամինոս – Եւ յառաջ զիր նշանքն գրենք... շիրաբախտի ձիթով, շատ օգտէ կամօքն Աստուծոյ:
31. 128ա-9ա Ղ.[Վասն դաթառլըհին, եւ ինչ հազայ՝ խուխ եւ արիւն գայ] – Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դաթառլըհ, որ է թոքացաւ... զի զարիւնն խիստ կտրէ Աստուծով:
32. 129աբ ՂԱ.[Վասն որ ընդ բերանն արիւն գայ] – Այլ որ ընդ բերանն արիւն գայ ործկալով կամ թքանելով... ի քմացն գայ քաշելով, նշանն այս է:
33. 129բ-31ա ՂԲ.Վասն, որ օծկայ եւ զինչ որ ուտէ փսխէ – Նորա դեղ զայս արա՛... եւ անտից խմէ, խիստ օգտակար է Աստուծով:
34. 131բ-5բ ՂԳ.Խօսք ի ստամոքսն եւ ի ցաւերն եւ զպատճառնին, որ ի ստամոքսն լինի – Երբ զստամոքսն վատուժի... ի կշտելոց լինի, մի՛ դներ, օգտէ կամօքն Աստուծոյ:
35. 136ա-8բ ՂԴ.Վասն խափանակի – Եւ ինքդ այն է, որ յանկարծակի մարդոյն ուշն գնայ... մինչեւ ի խելք գայ եւ ազատի կամօքն Աստուծոյ:
36. 139ա-43ա ՂԵ.Վասն լերդացաւութեան եւ ամենայն պատճառի, որ ի լերդն լինի եւ այտոցի, որ լերդին ցաւէ եւ դիպի – Բայց պարտ է նախ զլերդին ստեղծուածն գրել... պակաս մի արիւն թող օգտէ, եթէ Աստուած կամի:
37. 143ա-8բ ՂԶ.[Վասն մեծ լերդացաւութեան] – Ապա գրեմք մեծ լերթացաւն, որ ի ջերմութենէ լինի, եւ ինքն է մեծ նուսխայ... նա խիստ օգուտ լինի, թէ Աստուած կամի:
38. 149ա-50ա ՂԷ. Վասն արաղանի, որ է դեղնութիւն, որ է սարուլուխն – Արդ, իր նշանն այս է, որ մարդոյն աչքն դեղին դառնայ... եւ զքթին ներքեւն ծխես, զդեղնութիւնն տանի Աստուծով:
39. 150բ-1բ ՂԸ.Վասն փայծաղնացաւին – Եւ Բագրատ ասաց, երէ թէ երբ որ մարդոյն փայծաղն մեծանայ... մեղրով շաղվէ՛ եւ տո՛ւր, որ ուտէ:
40. 151բ-2բ ՂԹ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի ըզմաստ, որ է սըսխայ – Եւ ինքն Գ. ցեղ է, մինն կոչի զկի... եւ թէ զմաստին դեղ անէ, լերդն խըստէ:
41. 153ա-9ա Ճ.Վասն ամենայն ցեղ փորացաւութեան – Որ դիպի ի մարդոյն, թէ՛ ի թուխմայէ, թէ՛ ի հովութենէ, թէ՛ ի լերդին դիպելէ փորացաւ եւ արիւն... եւ տո՛ւր Ա. վաղն եւ Ա. իրիկունն, օգտէ խիստ:
42. 159բ-62ա ՃԱ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի խուլինջ – Եւ իր նշանքն այս է, որ մարդոյն փորն ցաւի... ապա գարին եւ կորեկն, եւ բրինձ եւ բակլայ շատ վնասէ:
43. 162բ-3բ ՃԲ.Վասն երիկամնացաւի – Եւ իր նշանքն այս է, որ մարդն ջերմնանայ... պահ առ պահ փոփոխէ, ողջանայ կամօքն Աստուծոյ:
44. 163բ-5ա ՃԳ.Վասն սընկան, որ ի նստոյ տեղն ցաւի – Եւ մայասուրս Գ. ցեղ է... եւ զնստոյ տեղն օծէ ի դրսէն, օգտէ, խիստ փորձած է:
45. 165ա-7ա ՃԴ.Եւ ինչ նստոյ տեղն ի դուրս գայ եւ այլ ներս չի երթայ – Ա՛ռ այրած ղուռշուն եւ լւացած... եւ ի վերայ ցանէ, կտրէ զսունկն եւ սրբէ զտեղիքն:
46. 167բ-9ա ՃԵ.[Վասն մամացին, որ գոզին ցաւն] – Վասն ամենայն ցեղ մամացի. եւ ինքն Բ. ազգ լինի... եւ թէ կարես զդեղերս արա՛յ, օգտէ Աստուծով:
47. 169ա-71ա ՃԶ.Վասն, որ ի մարդն քար ընծայի – Եւ ինքն Բ. ցեղ է, մին ցեղն յերիկամունքն ընձայի... շահաւոր կերակուրք տո՛ւր, զոր յառաջդ գրած էր:
– 171ա Եւ թէ այլ տեղ ուզես, տե՛ս ի վերայ (չգրած տեղ թողած), որ ի վերջն կայ գրեալ:
48. 171աբ ՃԷ.[Վասն, որ գոզն արգելվի կամ արիւն շռէ] – Վասն արգելածի, երբ գոզն արգելի մարդոյն եւ չկարէ շռել... տրորած աղճկան մօր կաթով, շատ օգտակար է, նախ փորձեցաք եւ ապա գրեցաք:
49. 171բ-2ա ՃԸ.Յորժամ այր մարդոյ ձուքն ուռչի – Տե՛ս թէ մարմնոյն գունովն է... ով որ զքարաւսի սերմն եփէ եւ զջուրն խմէ, շատ օգտէ:
50. 172բ-3բ ՃԹ. [Վասն, որ ի կանանց հաշիւ չի լինի] – Վասն, յորժամ ի կանանց հաշիւ չի լինի եւ ոչ գոյն լինի տեսել... եւ ապա մօտ ի յերիկն երթայ. օգտէ:
51. 174ա-6ա [ՃԺ. Վասն, որ ծածուկ անդամն տաք ելուն ելնէ, եւ հատածի եւ որոյ աղիքն վայր գայ] – (սկ. թափուած) /// որ է ղունտուզն, տրորէ եւ ի ներս կաթեցո՛ւր... դի՛ր ի վերայ ցաւուն, շատ օգտէ:
52. 176աբ ՃԺԱ.Նշանք ամէն ցեղ հեծկի – Եւ լինի հեծուկ որ ի տաքութենէ լինի... նօսր գինի ջրախառն, շատ օգտէ:
53. 176բ ՃԺԲ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի շանշահուայ – Եւ ինքս այն է, որ չկշտանայ... եւ ինքն խիստ փորձած է:
54. 176բ-7բ ՃԺԳ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի հադայ – Եւ ինքն այն է, որ փորն յասկած լուծանի խիստ... որպէս որ գրած է, շատ օգտէ Աստուծով:
55. 178ա-80ա ՃԺԴ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի նխրիս – Եւ ինքն զօդուած ցաւ է... նա շուտ ողջանայ կարողութեամբն Աստուծոյ. ամէն:
56. 180աբ ՃԺԵ. Յաղագս նշանացն պալղամի եւ ամենայն գէշ ցաւերոյն – Քանզի պալղամն Դ. ցեղ է... եւ մքի հինայ եւ քիմիոն եւ կապարի:
57. 181աբ ՃԺԸ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դարփիլ, որ թարգմանի փշի ցաւ – Վասն այն փշի ցաւ են նմանեցուցել զինքն... զինչ գրել եմ՝ արա՛, եւ ողջանայ կամօքն Աստուծոյ:
58. 181բ ՃԺԹ.Խօսք ի ցաւն, որ կոչի դալաափ, որ է աղուես ցաւ – Եւ զինքն աղուես ցաւն վասն այն նմանեցուցել են... արա՛յ ըստ յառաջնոյն, օգտէ Աստուծով:
59. 181բ-2ա ՃԻ.Խօսք վասն թեփուկին, որ ի գլուխն լինի – Յառաջ զինքն լուա՛յ ճակընդեղի ջրով... եւ ինչ յառաջն կիր ածեն գլխոյն եւ սրբեն, օգնէ:
– 182ա Վասն գոտի ցաւուն, որ է ճուտամ մարազին ի վերայ ՃԷյին գրեցաք:
60. 182ա-5ա ՃԻԱ.[Վասն կատղած շան խածածի եւ գազանահարի] – Յորժամ կատղի շունն եւ զմարդն առեալ լինի, եւ կամ կատաղի գայլն եւ վնաս առնէ մարդոյն... դու զքերող մորհամնին զուգէ՛, որ գրած է յելունին:
61. 185աբ ՃԻԲ. Վասն օձահարի – Երբ օձն հարու զմարդն... յորժամ հարած մարդ լինի, օգտէ Աստուծով. ամէն:
62. 186աբ ՃԻԳ.Վասն կարճահարի – Ինչ զմարդն կարիճն հարու. եւ նշանն այս լինի... զարծաթն ինչ ի վերայ կապես, շատ օգտէ Աստուծով:
– 186բ Վասն ջարդածի ոսկերաց եւ այլ անդամոցն եւ վասն ամենայն ջերմանցն պատճառներն եւ դեղերն գրեցաք ի Ջէյին կարգն, գի՛տ եւ կարդա՛յ:
63. 186բ-7ա ՃԻԴ.Վասն այն ցաւուն, որ կոչեն խեչիփար, որ ելանի եւ խիստ բռանց ածէ զմարդն – Եւ յորժամ շուտ հասանիս... խառնէ ինքն բարկ քացախ, ողջ առնէ Աստուծով: Կամ ի վերայ Սէյին գրած սֆուֆէն յետեւ սպեղանիքն արա՛յ, որ վասն խոցի գրած է:
64. 187բ-9բ ՃԻԵ.Այս գլուխս խիստ գեղեցիկ է, որ կամենայ ուսանել: Վասն գուներոյ, որ է հինգ գոյն եւ Դ. նիւթ – Եւ այս Ե. գոյնս յայս Դ. նիւթէս յառաջ գայ... եւ ի սաֆրայէ եւ լերդն առողջ լինի Աստուծով. ամէն:
65. 190աբ ՃԻԶ. Խօսք եւ նշանք վասն աղեղնացաւուն – Երբ այս ցաւս դիպենայ մարդոյն, նա լեզուն կապի... կերակուր աղաւնոյ ձագ տո՛ւր, այտ է օգտակար աղեղնացաւի:
66. 191ա-2բ ՃԻԷ.[Վասն ԺԲ. (12) ամսոց խօսք]. ցուցակ վասն բժըշկութեան մարդոյն եւ յարուեստին բաժանման – Յունվար. այս ամսոյս ասորիք Քիանս Նիսան ասեն... այլ տագ բնութիւն կերակուրքն դարմանեսցի կամօքն Աստուծոյ:
67. 192բ-7բ [ՃԻԸ.]Վասն մեկնութեան դեղորէից եւ զօրութեանց նոցա– Զօրմէ զին զօրութիւն լինի, այս է դեղ զոր գրեր են... տա՛ս վաղվնէն իրինկուն, տա՛ս, խալըսի ցաւէն Աստուծով:
– 197բ (այլ՝ ԺԹ. դ. ձեռքով) Ամենայն ցեղ մայասուլի դեղ – Նախ ա՛ռ եղիճ խոտն ի նոր պտկի մէջ... տո՛ւր որ ուտէ, օգտէ:
Դ. 198ա-352բ Եւ ապա գրեմք ամենայն տեղատվութիւնքն կարգաւ ի վերայ այբուբենից, սկսեալ աչաց ցաւէն մինչեւ ֆռէնկ զահմէթին, որ գրերն լցվի Աստուծով
1. 198ա-205ա ՃԻԹ.[Վասն աչաց ցաւու դեղեր եւ ականջացաւերն եւ ի պաղէ եղած նուզլան յայտնէ] – Ա՛ռ մէկ եալտուզ ոսկի, ընոր կըշըռովն պղինձ ու կլայէկ... եւ դի՛ր աչքն, թէ այլ ուզես, տե՛ս ի ցանկն:
2. 205ա-10ա ՃԼ.[Վասն բորի եւ բերնի ամենայն ցաւի].Եւ գրեմք զդեղորայքն բարի ի բերան ի վերայ Բենին, որ է այս բերնի դեղ – Բերան, որ խոց ունենայ, կամ պօղազն... որ լուսինն ի նոր լինի, օգտէ կամօքն Աստուծոյ. ամէն:
3. 210բ-4բ ՃԼԱ.[Վասն գլխացաւի մաճուններ եւ շարբաթներ եւ հապերն]. Այլ գրեմք ի վերայ Գիմին, զոր ինչ որ կապվի Գիմիւն. Գլխայցաւի մաճուն, որ խելքն պտըտի, գլուխն պտպի – Ա՛ռ սինէմաքի նուշ, շէքէր՝ Խ. Խ. (40-40) դրամ... ցաւցած տեղն դընես, ան ատէնն տանի ցաւըն Աստուծով:
4. 215ա-7բ ՃԼԲ.[Վասն ըսթսխայի եւ ամպէր եւ միսկ եւ մոմեայ եւ շաֆերն շինելն յայտնէ].Այլ եւ գրեմք ի վերայ զդուռն զթըսխային եւ դուռն փէրվարտայներուն – Դուռըն ըսդսխայի. այս ցաւն Գ. ազգ լինի...
– 216բ-7բ Աստ գրեմք զաչաց շիաֆներն, թէպէտ ի վերայ Շային պիտէր կամ ի մէջ Այբին, քան զամենն յետեւ գրեցաւ. վասն այն աստ գրեցաւ, թողութիւն անէ՛ք – Դուռն շիաֆի, որ է պտուղ խնկի... եւ այս է վերոյգրեալ դեղերու լուանալու նշանն:
5. 218ա-9բ ՃԼԳ.Այլ եւ գրեմք ի վերայ Եչին զեախուներն ամենայն ցաւոց – Եախու, որ է մութաճլի, որ մաթայի մութաճրի... եւ տաքցո՛ւր զմոմն եւ դի՛ր, որ զահրն տանի Աստուծով:
6. 220ա-21ա ՃԼԴ.Այլ եւ գրեմք ի վերայ Զային, որ է զրուրերն – Զրուր քթէն, որ արիւն երթայ, արգիլէ: Ա՛ռ քաֆուռ անուխ... ա՛ռ յաղր ղահրայա, լոսէ եւ մաղէ՛ եւ ի վերայ ցանէ՛, բաւ է:
7. 221բ ՃԼԵ.Այլ եւ գրեմք էյարիճներն ի վերայ Էյին – Էայիճ փէխերայ, որ օգտէ բազում ցաւոց – Առ դառչին Գ դրամ... Գ. Գ. դրամ մահաճայ, սատէճ, հինտի սալիխայ, ֆլֆ տառի, ֆառաֆ, զաֆրան, տառչին /// (վերջը թափուած):
8. 222ա-9ա [ՃԼԷ. Վասն թրիաքներուն եւ թրի եւ դանակի. ստածելն եւ դեղերն եւ ջրերն եւ մալհամներն եւ թմրեցնօղ դեղերն ցուցանէ եւ թթցուներն] – (սկ. թափուած) ///ով աղեկցըներ այս դեղս Ե. օրըն կու լաւցնէ կարօղութեամբն Աստուծոյ... եւ անձն հանգիստ առնու Աստուծով:
9. 229աբ ՃԼԸ.[Վասն սպանող դեղերն յայտնէ, եւ այլ տեղ կայ գրած]. ի վերայ Ժէյին դեղ չգտաք, վասն որոյ զայն դեղերն գրեմք, որք են սպաննողք – Քուչուլան ամենայն կենդանեաց սպաննող է... չարն տանի թրեաքն Ճալալիոսին:
10. 229բ ՃԼԹ.[Վասն իրիկամնացաւին]. Ինին վերայ գրեմք զիջուածք դեղերն – Իրիկամնացաւի իջուածք որ լինի ի մաղասէ... եւ զգանձակին դեղերն տո՛ւր, օգտէ Աստուծով:
11. 230ա-3բ ՃԽ.[Վասն լուծման դեղերն եւ մաճուններն եւ որ տխմար բժիշկն սուր դեղ տայ եւ շատ լուծէ, եւ ում լեզուն կապի]. այլ եւ գրեմք ի վերայ լուծման դեղերն եւ շարպաթներն ի վերայ Լիունին – Լուծման դեղ այս է... թէ չխօսի, օշինդր դի՛ր ի վերայ լեզուին, օգ[տէ] Աստուծով:
12. 234ա-8բ ՃԽԱ.Աստ գրեմք ըզխուրսերն ի վերայ Խէյին. լաւն եւ պիտանին – Խուռստակերոյն ապուճեհին, ասէ թէ զայս խուրն հոգնայ անելով օգտէ... Գ. օր այսպէս արա՛, փարատի ցաւն Աստուծով:
13. 239ա-42բ ՃԽԲ.[Վասն ծարաւի եւ ծաղիկի եւ ծնկան եւ ծորի յակրաս].այլ գրեմք ի վերայ Ծային, զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Ծարաւի դեղ. մարդ որ խիստ ծարաւի ունի կամ ջրփոխի... ուռեց լինի ի մարդն, ի թուխմայէ է, թէ ի /// (թափուած):
14. 243ա-6բ ՃԽԳԱստ գրեմք ի վերայ Կենին զկանանացի կերպերն եւ վասն Է. ցեղ կանանցի մարազըն, որ չեն յղանար – Կանանց հազըն բանալու. ա՛ռ կարմիր պօյայ Ե. դրամ... արձակէ զգոյնն եւ ի մէջքն զաւակ ընծայի Աստուծով:
15. 247ա-52բ ՃԽԴ. [Վասն հազի եւ հող ոտողի]. աստ ի վերայ Հոյին գրեմք զհօգնայներն եւ զհազի հէպէրն եւ այլ ամենայն հէպն – [Հ]ազի հապ որդորէ հազըն հապի սուլթանի ասեն... երբ պիտենայ ի բան տա՛ր, շատ օգտէ Աստուծով. ամէն:
16. 253ա-7ա ՃԽԵ.[Վասն ամենայն ձէթերն եւ ձեռաց շօխախն եւ ըղնկի ճաթիլն]. եւ աստ գրեմք զձէթերն ի վերայ Ձային. նախ զկարիճինն գրեմք – [Ձ]էթն կարին, որ է քուկուրդի եղն... հոռոմ ձիթով, մեղրէ մոմով մահլամ արէ. օգտէ:
17. 257բ-61բ ՃԽԶ.[Վասն ղաֆաղանի եւ աղիքն վար էկածի եւ դուռտ էշենի, որ է մօրքուրն եւ նորագիւտ մարազի դեղերն].այլ գրեմք ի վերայ Ղատին, զոր ինչ ունի ընդ ինքեան – Ղաֆայղանի համար մաճուն, ա՛ռ մարգարիտ Ե. դրամ... որ ազատի այս պիղծ ցաւուն ողորմութեամբն Աստուծոյ. ամէն:
18. 262ա-7բ ՃԽԷ.[Վասն ճուարիշներուն եւ ճուտամ մարաղուն եւ մտպուխքն].աստ գրեմք ըզճուվարիշ մաճուններն եւ զճուտամ մարաղին դեղն ի վերայ Ճէյին – Ճավարիշիս խուֆ, որ օգտէ թանծր խլթաներուն... կամ Գ. տուր, շատ օգտէ կամօքն Աստուծոյ:
19. 268ա-77բ ՃԽԸ. Աստ գրեմք զգեղեցիկ մաճուններն ի վերայ Մենին – Մաճուն մուղաւի. ա՛ռ սինէմէքի ԺԲ. (12) դրամ... ի բան տա՛ր, քանի որ պիտենայ. բաւ է:
20. 278ա-9բ ՃԽԸ. [Վասն յերեսն եղած մարազներն եւ նստատեղոյն]. այլ գրեմք ի վերայ Յի գրին, զոր պատեհ համարեցաք վասն յերեսին ցաւուն – Յերեսն զուհուր արած մարազներն... եւ վարդի եղով խառնէ՛ եւ քսէ՛, շատ օգտակար է:
21. 280ա-3բ ՃԽԹ.[Վասն նխրիսի եւ նանէ մէճունի եւ նշանք պատրուգի եւ նուաղելոյ եւ ներբանքն եւ կրունկն ճղքածի, այլ եւ նստատեղոյն].աստ գրեմք ի վերայ Նուին, զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Նըխրիս, որ է անդամացաւն... խմէ8 անօթուց, լուծէ զփորն, հանէ զտուած դեղերն. եւ օգտէ Աստուծով:
21. 284ա-90բ ՃԾ. Վասն ամենայն ցեղ շարապներուն եւ ըմպելեաց, որ օգտէ Աստուծով – [Զ]ամենայն ցեղ ըմպելի, որ Էոսէ բըժիշկն գրեր է իւր ձեռօքն... փրփուրն առ որ թանձրնայ եւ կապի. եւ աման ա՛ծ:
22. 291աբ ՃԾԱ.[Վասն որդնացաւի]. այլ գրեմք ի վերայ Ոյին, զոր ինչ գտանեմք – Որդնացաւի, որ ի տաքութենէ լինի... եւ ժամհրօքն տո՛ւր, խիստ օգտէ ողորմութեամբն Աստուծոյ:
– 291բ Վասն անդամալուծի դեղ – Որոյ անդամներն ի վայր գայ... տո՛ւր տաք ջրով եւ ջուլպավ, խիստ փորձած է:
23. 292ա-4ա ՃԾԲ.Այլ գրեմք ի վերայ Չային՝ զոր ինչ կայ. չար խոցերն եւ չպաններն – Յայտնեմք աստ... գրած դեղերովն ըստածէ, ազատի կամօքն Աստուծոյ. ամէն:
24. 294ա-8բ ՃԾԳ.[Վասն պորտ ընկնիլն եւ պորտի պուռուն եւ պէլսովուխին եւ պատրուգներն եւ ամենայն հուկնայներն, որ է հօխնայ]. այլ գրեմք ի վերայ Պէյին – Պորտոյն ընկնելուն դեղն յայտնեմք. այս ցաւուն արապներն սախվայ թասիր ասեն... եւ զհիւանդն ի ներս նստեցո՛ւր, նա ողջանայ յԱստուծով:
25. 299ա-300ա ՃԾԴ.[Վասն դդմի ջրի եւ ջարդածի] – Ջուր դդմի, որ օգտէ բրսեմ ցաւուն... եւ դի՛ր ի վերայ կոտրածին, Գ. օրն կցէ կամօքն Աստուծոյ:
26. 300բ-8բ ՃԾԵ.Վասն ամենայն ցեղ ջերմնոտի [եւ ամենայն ազգ ջրերի] – Յաառաջ զայն գրենք, որ օր մի բռնէ... անտի ծնանի շատ ցաւեր. բաւ է այսքանն:
27. 309ա-13բ ՃԾԶ.[Վասն ռահիմին, որ է յարգանդի ցաւերն]. այլ գրեմք ի վերայ Ռային, զոր ինչ գտաք ի տաճկաց գրգէն – Ռահիմ, որ է՝ արապն ասէ... եւ աղի լեղի իւրեանց պատրաստ կենայ:
– 313բ Կենին մէջն գրած պատրոյգն արա՛ այս ցաւոյս, որ է այս նշանովս (մօտը նկարուած է նշանը):
28. 314ա-20բ ՃԾԷ.[Վասն ամենայն սֆուֆի եւ սրաճայի եւ սպեղանաց եւ վանձինն շինելիքն, որ է պանիր]. այլ եւ գրեմք ի վերայ Սէյին զսֆուֆներն – Սֆուֆ, որ օգտէ նգի եւ իսալի արեանայբերի. ա՛ռ խունկ Գ. դրամ... ի վերայ քթեթի հա՛ն, ի ցաւին տեղն դի՛ր, օգտէ Աստուծով:
29. 321ա-2բ ՃԾԸ.[Վասն վերաբերութեան եւ վարդք ցաւոց նշանք].այլ գրեմք ի վերայ Վեւին, զոր ինչ գտանի դեղորայք – Վերաբերութեան դեղն այս է. ա՛ռ ասորեկի հունտ... պատրաստ պահէ՛, որ չմեռանի հիւանդն:
30. 323ա-4բ ՃԾԹ.[Վասն տութմայի եւ տմէտ եւ տավայի միսկ մէճունի եւ տիլալթու դեղի]. այլ գրեմք ի վերայ Տիւնին, զօր ինչ ունի ընդ ինքեան – Տութմայի եւ ջուրփոխի եւ քամոյ... մեղրով խառնէ՛ եւ քըսէ՛, շատ օգտէ Աստուծով. փորցած է:
31. 325աբ ՃԿ.[Վասն րուպայի, որ է հեւք]. այլ գրեմք ի վերայ Րէյին՝ զոր ինչ գտանեմք – Րուպայ, որ է հեւքն. եւ նշանն այն է... տաք դեղեր տայ եւ զմարդն սպանանէ. բաւ է:
32. 326ա-8բ ՃԿԱ.[Վասն ցեցի, որ է սօղուլճանն]. այլ գրեմք ի վերայ Ցոյին՝ զոր ինչ ունի ընդ ինքն – Ցեց, զոր արապն տիտան ասէ... զդեղերն շատ օգտէ աստուածային կամօքն. ամէն:
33. 328բ-9ա ՃԿԲ.[Վասն հիւանդին դեղ տալու ժամն ի վերայ ԺԲ. (12) կենդանակերպին]. այժմ գրեմք ի վերայ Տիւնին՝ այս ինչ ի հիւանդին դեղ առնելոյն ժամն ի վերայ լուսնին աւուրցն, այլ եւ վասն հիւանդին կենաց եւ մահու նշանին՝ ի յայլ տեղ գրած խիստ գովելի է – Հիւանդին յորժամ կամենաս դեղ առնել... թէ ոչ վնասի մարդն:
34. 330ա-6բ ՃԿԳ.[Վասն փէնզէհիր շինելոյ եւ ամենայն ազգ փորացաւի եւ մայասիրի եւ այլ այսպիսի ցաւոց հէպ եւ մաճուն եւ դեղորայք].այլ գրեմք ի վերայ Փիւրին, որ Փիւրն ինչ որ ուն[ի]՝ աստ է – Փէնզէհիր շինելոյդ դուռն այս է... հապ արա՛յ Դ., վաղվանէ Դ. իրիկուն ուտէ:
35. 337ա-8բ ՃԿԴ.[Վասն քնի դեղոց տղայոց եւ քէյֆ տվող մաճուններն եւ քրտնեցնելոյ եւ քոսի եւ քասուք շինելոյ խրատք եւ քթի խոցի եւ տամախի].այլ գրեմ ի վերայ Քէյին, որ ինչ ունի ընդ ինքեան – Քընի մաճուն է, տղայոց քուն բերէ. ա՛ռ էկիր սօտ ըռաղանէ... սղկէ եւ ի քիթն փչէ՛, խիստ փորձած են:
36. 339ա-41ա ՃԿԵ.[Վասն օձն՝ որ մարդոյ փորն մտնէ եւ օձիկ ցաւոց դեղն եւ օձի յարկաս շինելն]. այլ գրեմք ի վերայ Օյին, զոր ունի ինքէն զինչ եւ իցէ – Օձըն, որ մարդն խաթէ. ա՛ռ աղաւնոյ ձագ... երբ պիտենայ՝ ի բան տա՛ր. եւ այդ է:
37. 342ա-52բ ՃԿԶ. Գրեմք ի վերայ Ֆէին, զխրատն ֆռէնկ զահմէթին եւ զդեր(=ղ)երն նորա – Ֆրանկ զահմէթին ցաւերն ցուցանէ եւ նորին դեղերն... հէրլէ խմէ՛ անլի. շատ օգտէ Աստուծով:
Ե. 353բ-97ա ՃԿԷ.[«Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ. Զօրութիւն դեղերոյն»]
[Վասն բառի ամենայն դեղոց Զ. [6] լեզուաւ. ցանկից] (ունի 6 սիւնակ՝ ա. «Անուանք դեղոց՝ տաճկի, հայոց, հռոմոց, ֆռանկի, յարապի, պարսից», բ. «Որպիսութիւնն», ա. «Աղէկն», դ. «Բնութիւն», ե. «Չափն», զ. «Դեղերու զօրութիւնն է»):
Ծնթ. Հմմտ. ձեռ. 413, 65բ-100ա, Ամիրդովլաթի Ամասիացւոյ Ախրապատին, ԻԳ.՝ Քսան եւ երեք դուռն, որ յիշէ զդեղերուն զօրութիւնն եւ զանունս հինգ լեզուաւ, զոր գրեալ եմք աստ, զորս տեսանես կարգաւ ի վերայ այբուբենից:
Զ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ., շղագիր
1. 341բ (1804 թ.) Տաղ ուրախութեան («ՍԵՐՈԲԷ»).
Սարսափելի բարկութիւնն Տեառն մինչ մեզ հասանէր, / նախ չարարմատ չէզոք տունկն պարսկի բուսանէր, / որոյ աճեալ փշովք զսիրտս մեր խայթահարէր, / ճմլեալ զազոխ զաղիս դառն մրուր մեզ արբուցանէր, / այս պատուհաս արժանահաս, ոհ առ մեզ եհաս, / զարթիցէ նոր ողբս երգեսցէ հինն Երեմիաս:
Երկրորդ, իբրեւ յիշեալ չարիքն փոքր-ինչ հեռացան, / ըստ նոյն ցասման տարերք երկրի չարախռնեցան, / վասն որոյ բոյսք արտորից իսպառ չորացան, / եկն սովն, չքաւորաց հոգիքն քաղեցան, պա[տուհաս]:
Րենասաստ այն մեծ պատուհաս յորժամ անցանէր, / երորրդ սաստիկ մահտարաժամն իսկոյն ժամանէր, / զմեծն եւ զփոքրն ոչ խտրելով ի կենաց հանէր / եւ զմնացորդսն յերկրէ երկիր հերգեալ հալածէր. այս պա[տուհաս]:
Օր ըստ օրէ չքաւորել բնակիչք յուսային, / չորրորդ զանհուն ապրանս յանկարծ հրոյ ճարակ տային, / այս բացայայտ աղաղակն էր օրինաւորին, / զի բազումք յայնց զկողմն ունէին զԴաւիթ գազանին. այս պա[տուհաս]: Այս բացայայտ բարկութիւն էր իսկ աստուածային, / զի անմեղ տղայսն յայնձնեալ էին Սերօբ շնացողին. այս պա[տուհաս]:
Բարեխրատ եւ արդար Տէրն նորոգ զայրացաւ, / նոյն ժանդախտն հետ սակաւու կրկին գոյացաւ, / զգայութթեանց, որով մեղաք թիւն լրացաւ, / ընդ յանցանացն արժանապէս պատիժն հատուցաւ. այս պա[տուհաս]:
Էր հազար ութ հարիւր եւ չորս (1804), / օրն նոր տարի, մինչ ի Տղմուտ մուխրան / զայս ի կարճոյ յայտ արարաք / ըստ եղանակի որպէս ի չպիչապն ձայնի / անուն խոնարհ յօրինողիս դիտողաց յայտնի. այս պա[տուհաս]:
2. 2ա(նոտրգիր) [Վասն չար աւուրց] – Օ՛վ յեղբա՛յր, յամիսըն Բ. օր կայ, որ չար է, յաս յաւուրքըս պատրաստ կացէ՛ք... յայս յաւորքս պիտի լավ մսխայէթ յեղնայ, սուրայ յամութօվ չի լինի:
3. 328բ [Վասն գլխացաւի] – Եթէ գլուխ մարդու ցաւայ, կենաց դեղ յայնժամ արա՛յ, որ լուսինն ի Խոյն լինի, բայց առանց երկաթոյ եւ դեղն օգտագար գոյ մարդույն:
4. 197բ Անթառա՛մ ծաղիկ, անդատապարտ շառաւիղ, վերաբուսեալ յարմատոյն յԵսսեա, զքեզ Եսայեաս կանըխաւ վերագոչեաց եօթնարփեան շընորաց հոգւոն ընդունարան գոլ Ա[ստուածածին]:
Հմմտ. ձեռ. 1576, 23բ:
5. 252բ Մլհամ եարայի թրի լինի կամ դանակի, առաւօտուն եւ երեկոյեան... քսէ եւ վիրաց դի՛ր, լաւանայ Աստուծով:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
135բԳրեցաւ ՌՃՂԷ. (1748), ի Թոխաթ, ի խնդրոյ տիրացու Պօղոս բժշկին, ձեռամբ մեղաւոր Յակոբիս:
185բ Եւ թէ այլ դեղ ուզես, տե՛ս ի վերայ Օյին՝ շատ կայ, թէ փորն օձն երթայ կամ օձիկ լինի, գի՛տ եւ բանեցուր յայս կարգսով, պատուակա՛ն եղբայր, եւ զմեղաւոր Թոխաթեցի Յակոբ դըպիր յետին գրիչս յիշեա՛յ, զի դու յիշեալ լինիս ի Քրիստոսէ. ամէն:
266ա ՌՃՂԷ. (1748) թվին, յուլիսի ԺԴ. (14), օրն Ե.շի, Զ. ժամու կէս՝ ետ կէս աւուրն, խաւարեցաւ արեգակն, Աստուած ի բարին կատարէ:
298բ Զմեղաւոր Թոխաթցի Ակոբ դպիրս յիշել մաղթեմ:
352բՇնորհիւ եւ ողորմութեամբ եւ կարողութեամբն ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, աւարտեցաւ գեղեցկայարմար բժշկարանս այս լաւ եւ ընտիր օրինակաց՝ ի հայոց եւ ի տաճկաց, ի խնդրոյ (1-2 բառի տեղ բաց) մահտեսի Խուլիճանի որդի տիրացու Պօղոս բժշկին, որ եւ ինքն քան զչափն աւելի աւխատեցաւ, եւ շատ կեանք մաշեց. եւ որքան տաճկաց գրոցն առած դեղորայք կայ, ինքն իւր ձեռօքն թարգմանեաց եւ օրինակեաց, որ մեք այլ գրեցաք ի վայելումն անձին իւրոյ: Արդ, որք հանդիպիք այս գեղեցիկ Բժշկարանիս կամ ընթեռնուք եւ կամ օրինակէք եւ կամ օգտիք ինչ ի սմանէ, յիշեցէ՛ք ի սուրբ յաղօթս ձեր զվերոյ գրեալ տիրացու Պօղոսն եւ աշխատասէր բժիշկն՝ հանդերձ ամենայն զար/353ա/մօքն իւրովք եւ յօժար սրտիւ տո՛ւք զողորմի, զոր Տէր Յիսուս փրկիչն ամենայնի յիշեսցէ զձեզ ի միւսանգամ գալստեանն իւրում. ամէն:
Արդ, գրեցաւ Բժշկարանս այս ի թուաբերութեան մերում տօմարի երկշրջանի, երկյոբելենի եւ եռմետասանի (532x2+100+33+551=1748), ի յամսեանն յուլիսի ԺԴ. (14), աւուրն Ե.շաբաթ, Զ. ժամուն, որ արեգակն խաւարեցաւ, եւ աստեղքն երեւեցան, ի սոյն աւուրն զրաւ եղեւ գրոյս ի քաղաքս Թոխաթ, ընդ հովանեաւ Սրբոց Խ. (Քառասուն) մանկանցն, ձեռամբ տիրացու Աւետիքի որդի՝ մեղաւոր եւ ամենաթշուառ, սուտանուն Յակոբ դպրի, որ եւ հայցեմ հանդիպողացդ այս ծաղկաւէտ բուրաստանիս՝ ներումն շնորհէք անարհեստութեանն մերում, եւ սղալանացն մերոց մի՛ ձանձրանայք վասն սիրոյն Քրիստոսի՝ եթէ կամիք, եւ զմեղաւորս այլ յիշման արժանի արարէ՛ք եւ Աստուած ողորմի՛ ասացէ՛ք, զոր Տէր Յիսուս ձեզ եւս միշտ ողորմեսցի աստ եւ ի հանդերձեալ կեանսն: Այլ եւ զայս խնդրեմ ի ձենջ, հա՛յրք եւ եղբա՛րք, որ զգիրքս լաւ պահէ՛ք, / ի հրոյ եւ ի ջրոյ խնայէ՛ք, / եւ զկողքն յետ որ շրջէք, / ամուր ձեռօք դուք բռնեցէ՛ք, / որ զկապքն չապականէք, / թքոտ ձեռօք թուխտ մի՛ շրջէք, / թէ որ այսպէս խնամ առնէք, / արքայութիւնըն ժառանգէք. ամէն: Հայր [մէր]
Նա եւս առաջին գրողն գրքիս՝ տիրացու Զաքարիայն այլ յիշեցէ՛ք, որ նա եւս առաջ Ա. քանի տետր գրած էր, մնացեալն մեք աւարտեցաք. բաւ է:
385բ (ստ. լս.) Յորժամ մտայ յուլիս ամիս, / ճանճն շատցաւ ի չարդախիս, / կու խածատեն Յակոբ գերի / 386ա/չեն թողուր հանգիստ եղկելիս, / որ հասանիմ յաւարտ գրիս, / պակասեցաւ լոյս աչերիս: / 386բԳիրքս մնայ աստ երկրիս, / ձեռքս փտի ներքեւ հողիս, / ով որ տացէ մեզ ողորմիս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 214բ (1798 թ.) Ես՝ Տաթեւացի Մեսրօպեան Պօղօսի որդի Գրիգորս, որ եղէ սարկաւագ ի սուրբ գերազօր վանըս Ստաթէի՝ յայնմ ժամանակի, յորում Ախտայ շահ անուանեալ պարսիկն եկն յերկիրըն մեր բազում հեծելովք եւ զօրօք՝ որպէս զի առցէ ի յանառիկ բերթըն Շուշի եւ ըմբռնեալ զխանն, հնազանդեցուսցէ իւրոյ թագաւորութեանն: Վասն զի ոչ կարաց յաղթել եւ առնուլ զբերթըն, այլ զի ետես թէ ոչ կարէ առնուլ, յայնժամ առեալ զզօրսն իւր, դարձաւ հետս. եւ զամենայն գեղորայք, որք կային արտաքոյ բերթին, եթէ՛ ի մերձաւորսն եւ եթէ՛ ի հեռաւորսն, միաժամու գերի արար: Քանզի յայնմ ժամանակի յերկիւղ շանն յայնմիկ Տաթեւացիք հնազանդեցան Նախչուանու, ինքեանք չուեալ չոքան եւ թողին զսուրբ աթոռս զայս ի ձեռս թշնամեաց, եւ եկեալ մտին անօրէնքն, որպէս ըստ կամաց իւրեանց հաճոյ թուեցաւ՝ նոյնպէս արարին, եւ թողին զսուրբ տունս դատարկ եւ ունայն ի յամենայն ընչից՝ եթէ՛ եկեղեցականաց, եթէ՛ արտաքոականաց եւ եթէ՛ այլ ամենայն մարմընաւոր պիտոյից, մինչ զի եւ զմիաբանքն եւս ցիր եւ ցան արարին աստ եւ անդ, եւ եղեւ լուսաշէջ եւ աղօթաշէջ սուրբ աթոռս, եւ էր թվին հայոց այս ՌՄԽԷ. (1798): (այլ ձեռքով)՝ Գամաւ Աստուծոյ ես՝ Տաթեւացի Յարութիւն, Միքաէլս:
2. 300ա (ԺԸ. դ., շղագիր) Աստուածաստեղձ ծառ, անուն Որդյույ, գին աստուածաբեր, առատ եւ հորդ, մեզ սեպական այլոց է խորդ մեղաց քավիչ, մարդկան միճնորդ, գինի, գինի, անուշ գինի, իմ սիրելեացս անոշ լինի: Ես տիրացու Պապոյս գերեցի:
3. 122բ (ԺԸ. դ., շղագիր) Բազմաշխատ հօր իմոյ տեառն Գրիգորին:
4. 123ա (1809 թ., շղագիր) Ես /// Պապա, թոռը Յարութիւնի՝ որդի տիրացու Պապաի ՌՄԾԸ.ին (1809) գրեցի:
5. 216բ (1810 թ., շղագիր) Աստուած աստեց ծառ, անուն, որդ, յուժգին, աբեր, առատ եւ հորդ մեզ սեպական, այլոց է խորդ մեոց քավիչ, մարդ, գառն, մեճնորդ, գինի, գինի, անուշ գինի իմ, սիրեացս անուշ լինի: Ղօվտն ելեալ ի Սոդօմա, չարն նախանծել ընդ նմայ, շվայտութեամբ պատրեաց զնա, յետ յանցանաց, որ հագամա, գինի, գինի, անուշ գինի, իմ սրելեաց անուշ լինի: Մելքիսեթեգ ըզքեզ մատուց մեծին Աբրահամու արպուց, հոգով ըզնայ ուրախացուց, հաց եւ գինի մեարացուց գինի: Թաթեւացի Գէորգ ազնիւ տիպրիս ՌՄԾԹ. (1810). (լս-ում)՝ Պապու թոռն:
6. 78բ (1833 թ., շղագիր) Թվին ՌՄՁԲ.ին (1833), մայիսի ԺԲ.ին (12) կէս գազ ծուն եկաւ:
Թվին ՌՄՁԲ.ին (1833), նոյեմբերի ԺԴ.ին ծույն եկաւ: Ես՝ տէր Սարգիսի թոռըն, Գրիգորի որդի Գէորգս, գրեցի:
7. 78բ (1834 թ., շղագիր) Թւին ՌՄՁԳ. (1834), մայիսի Բ.ին, օ՛վ սիրելի եղբայրք, գըշեր ես երազ տեսի /// (2-3 բառ ջնջած) գլխէն մեծ սեռը, որո (չշարունակուած):
8. 1բ (1840 թ., շղագիր) Ի 1840 ամին ես՝ տէր Սողոմօնի որդի մէլիք Անդրիասս գրեցի այս յեքիմարանս:
398բ (1840 թ.,) Ի 1840 ամին, ի 20 յունիսի երկիրն շարժեցաւ, լեառն պատառեցաւ ահակին:
9. 336բ (1840 թ., շղագիր) Ի 1840 ամին, ի 20 յունիսի /// (8 տող անընթեռնելի՝ վրան նոր յիշատակարան գրուած լինելու պատճառով) բաշին վէրէն օթախն տարվազին կըշտին պուրջն փուլ եկաւ, ուրիշ բաներ շատ իրար եկեաւ:
– (վրան յետագայում գրուած նորը եւս անընթեռնելի)՝ /// էր ասէր եկն մարախ եւ կարկուտ/// (1 տող անընթեռնելի) գիրք /// (4 տող):
10. 398բ Ես տարցու Խաչատուրս Շեկահողցի Վարդանեան, որ է յիշատակեցի իմ եղբար Խաչատուրին ի յորդին է Ղազարի. 1841կին:
11. 2բ (1840 թ.ին գրուած 10 տողանոց անընթեռնելի յիշատակարանի վրայ, ԺԹ. դ., շղագիր) Ես՝ ի ներքոյ սորին ստորագրեալ 5 օսկի Կարսոց նահանգին գնեցի գիրքս հալալ արդեանց իմոց: Աստ այս եղծած յիշատակ է ի դուռն Սուրբ Կարապետ վանուցն Նշա/// Թումայ անապատին: Տէր մեծարու քիչ նորա գրիս Յարութիւնն /// (1 տող անընթեռնելի):
12. 81բ (ԺԹ. դար, շղագիր) Մեծապատիւ եղբբեար տիրացու (էի յԱղվելէլի) Աղավէլի հօդ եմ, որ:
13. 137ա (ԺԸ. դար, շղագիր) Ծառա տերացու Եղիայ (նման 167ա):
14. 190բ (ԺԹ. դար, շղագիր) Ի /// [Ս]րբոյ Աթոռոյ առաջնորդ Մարտիրոս վարդապետէ ժամանեսցե գիր սիրոյ, ողջունի եւ օրհնութեան եւ նամակ:
ՆՇՈՒՄ՝ 2ա՝ «978, 2739»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 147բ անընթեռնելի, 398բ սեւով, ութանկիւն՝ «ՍՈԼԹԱՆԱԼԻ ///» (2րդ տողը անընթեռնելի):
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «յամենայն ժամ աղաչանք իմ այս է առ յօրինօղդ համայն սեռից, զի կարճառօտ, յամենայն ժամ աղաչանք իմ (երիցս), յյամենայն, յաղագս ընդա աեջոյն դդդդ փշեփաի, էի, շուշահովամն յաեզ, րափոնօգ, գրչափորձարարա, աբգդ», 6 տող ջնջած, երեւում են միայն տողերի սկզբնատառերը՝ Շ, Ի, Ո, Եւ, Է, Յ», 1բ՝ «Հմր 1840, Յ (13անգամ), ի 1840 ամին ի, այս է ի թիւս, տառեր՝ ա-դ, ա-դ, ա-թ, ա-ը, ն (8 ագամ), հրաման նորին կայեր», 78բ՝ տառեր՝ ն, «Նարեգ», 81բ՝ «մաեց մեծապ աբգդեզէ», 112բ՝ «Որ արեգակն չկարէ հսյիլ առ ծորէն, տակի կեղեւն եւ յիստակէ եւ վարդեջրով սնուր, աղայ եւ մաղայ, Ե. տրամին Ա. տրամ պաղ շաքար, աբգագաաբ», 115բ՝ «Զզղարաղաճին արմատն ի կրակն դնես, որ վառի եւ ի դուրս եղած ծարէն ջուրն որ վազէ, ա՛ռ զայն ջուրն եւ ի հիւանդութիւնէ եղած խլին յա ն (18 անգամ)», 116ա՝ «օգտէ Աստուծով», 121բ՝ «բաղ մաշ խատ հօրդ եմ», 131ա՝ «Այսօր տօնէ ծըն Այսօր տօնէ ծընընդեան /// Տեառն մերոյ եւ հատնութեան տվետի Այսր արեւն արգար», 151ա՝ տառեր՝ բաաչպ, 154բ՝ «եվ փոխինդ արա՛», տառեր՝ ա-դ, 155ա՝ Գ, 162ա՝ «չընչըն չի ծառայ պապայ առնւ ատ մի որ է գուղին անուն թաթն: Որոյ եղէ ես», 167ա «Ամէն ///» 182ա՝ «Արի՛ք, եղբա՛րք, եղցուք այսօրակէս տա/// ///ե [տա]ն ահա որ քերտա», 189բ՝ տառեր՝ ա-թ, 190բ՝ տառեր ա-է, ա-ֆ, ա-ե, 214բ՝ «յաղագս մարդակազմութեան. ամեն, յաղագս մարդակա», «գգ գրչափ», 216բ՝ «ԱԱԱստուած», 229բ՝ «զիջուածք դեղերն», 237ա՝ «Աօեղին տաճար ե ճառա», 244բ՝ «Կարապետ», 254ա՝ «ի» (չորիցս), 267բ՝ «աբգ ժիլ, ֆի ֆիտասչին ճավաշ», 298բ՝ «Զմեղաւոր Թոխ», 336բ՝ «Աստուած» (չորիցս), «Աստըւած աստեղ ծառ, ի գոց ձեռաց ես ուր փախեաց, գամուր ուրեք տաա», 341բ՝ տառեր՝ ա-ը, «տեղին տաճար բանի», տառեր՝ ա-զ, 397բ՝ տառեր, աղիւսակ, որի մէջ զանազան տառեր՝ աե, յո, եզ, իթ, որ, պճ., ան ած, խզբզոց, «մեծ կարոտ, պայծառ, ամէն» (կցագրով, հնգիցս), 398ա՝ «զա աթոոոռ, Թադէի, ա-ծ», 398ա «Ի դրանէ հրեշտակահիմն սրբազան առաքելոցն Պետրոսի եւ Պօղօսի գլխաւոր առաքելոցն Քրիստոսի Գրիգոր եօթնալուս վարդապետէն (երկիցս), Աստուածաստեղծ ծառ, բարձր, Տէր», զանազան տառեր՝ է, մամ, 398բ՝ «յամենայ, եարէ, երկիգպար: ի վասն իւրն լինելոյ վասն իււրն լինելոյ Արլքանա(՞)»: 118ա, 149բ, 150բ՝ թանաքով խզբզած:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ թռչուն 150բ, 154բ, 214բ, 229բ, 261բ,262բ, հրեշտակ 155ա, մարդ՝ 245բ, մարդու գլուխ 154ա:
2740
|
ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՆՔ (Գանձակ) |
ՌՅԽ. – 1891 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 222 (էջակալուած 1-430, որ է՝ 1ա-215բ). չգրուած՝ 1բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Իx12 (Ա 14, Ե, Է, Թ, Ժ, ԺԲ 10, Զ 16, Ը, ԺԱ 8, ԺԹ 11, Ի 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. սպիտակ, գործարանային ստուերագծումով (թ. 1-17, 24-6), այլ, սպիտակ, ճնշագծումներով (թ. 27-131), սպիտակ, համեմատաբար բարակ (թ. 132-215), դեղնաւուն (թ. 18-23), դեղնաւուն այլ (216-22), ճնշադրոշմներով՝ թ. 1, 4-7, 15-7, 207-8, 216 ոճաւորուած ուղղանկիւն՝ «No 5/ Способина / ИК», թ. 18-20 բոլորակ՝ «No 7», թ. 133-6, 145-8, 157-60, 169-71, 185, 193-4 ոճաւորուած բոլորակ՝ «Фабрика Платунова / No 8», թ. 222 ոճաւորուած ութանկիւն՝ «No 7»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 28,5-28.8x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (24-26x9-18): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 24-8: ԿԱԶՄ՝ սեւ զարդագծերով նարնջի ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը եւ մէջքի ու եզրերի կաշին մաշուած. p. 215-6ի միջեւ կտրած-հանած 2 (թերեւս չգրուած) թերթ, կազմաստառները, թ. 1, 216, 220-2՝ խոնաւութեան դեղին, արտաքին լուսանցակողը եւ 123ա, 132բ, 134ա՝ թանաքի հետքերով:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1ա-215բ [Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, Նոր քնար հայկական]
1. 1ա [Տիտղ.] Նոր քնար հայկական, երկասիրեաց Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի: Կրկին եւ կրկին արտագրեալ 1891 ամի, ի 12 փետրվարի, ի յազգային թուականի ՌՅԽ. 1340 (1891), ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչակապու:
– 2ա-3ա Յառաջաբանութիւն – Զկնի կործանման բաբէլական աշտարակին... Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի յամի ազգական ՌՅԽ. (1340) եւ յամի փրկչական 1891, ի 12 փետրվարի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչակապու:
– 3բ Հնչեա՛ քնար արտասու[ա]թոր, / զաղէտ հայոց սեւ բախտին... յընտիր լեզու քո հայկական / երգ աւաչեա՛ գերազանց: Թ. վ. Շիրակունի:
ա. 4ա-5ա Գլուխ Ա. Ողբերգութիւն առ մայրաքաղաքն Անի եւ ի բերանոյ նորա դիմառնութիւնն առ Հայաստան – Հայկազն Անի՛ քաղաք, գահ արքայից, / շքեզ պարիսպ քաջ հսկայից... ուրախացի՛ր, ուրախացի՛ր, / Անի՛ քաղաք, զուարճացի՛ր*... զի քո անուն գոլ անմոռաց / յորդւոց յորդիս միշտ յաւիտեան: 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
Ծնթ. 1. Այս եւ յաջորդ մի շարք միաւորներում առաջին տան վերջին տողը կրկներգ է, որ գրուած է նաեւ վերջնատողից յետոյ (աստ՝ ունի եւս 2 կրկներգ, բերում ենք միայն վերջնատողից յետոյ կրկնուողը՝ «Ուրախացի՛ր, ուրախացի՛ր, Անի՛ քաղաք, զուարճացի՛ր» սկսուածքով): Միաւորների վերջում հեղինակը գրել է գրութեան վայրն եւ ժամանակը:
բ. 5ա-6ա Գլուխ Բ. Առ մայրաքաղաք Անի – Չնաշխարհի՛կ մայր քաղաքաց, / զքեզ նման չիք յաշխարհաց... թող լան աչեր Բագրատունի, / հայրենասէր աչք գեղանի: Ի 1857, ի գիւղն Արդիկ:
գ. 6ա-7ա Գլուխ Գ. Ողջոյն ի ձօն Անւոյ – Ողջոյն քեզ, ո՛վ չքնաղ Անի, / ողջոյն, քաղա՛ք հայոց ազգի... յիս գթասցի Տէր ամենից, / զիս կորզեսցէ յայս աղետից: Ի 1862 ամի, յԱնի:
դ. 7բ-10ա Գլուխ Դ. Եղերգութիւն առ մայրաքաղաքն Անի եւ ի բերանոյ նորա դիմառնութիւն առ Հայաստան – Հայկազն, կորուցել ես առիւծ արքայք, / ի՛մ Անի, հաւաքել ես գլխոյդ չար պայք իմ ջանի... Անիս ուրախ լիներ հայոց մխիթար: Թ. վ. Շ., ի 1862 ամի, ի գիւղ Արդիկ:
– 10ա Յաւելուած – Արծիւն յաղթող եմուտ յԱնի ի կրկէս... Է հաւա[տ]չեայ Անւոյ կանգման պատուառաք:
ե. 10ա-1ա Գլուխ Ե. Երգ առ Անի գահն Բագրատունեաց ի գոյն «Ասում ես դիմացիր» տաղին – Անի՛ քաղաք՝ ակ պատուական, / որբ հայոց ազգիս հերիք մորմոքիս... ասում ես մի՛ լար, Անի՛, / մի՞թէ եմ անբան, թէ՞ անշունչ արձան... թող մնայ իմ սիրտս ի մէջ աղէտի, / միշտ, տարուէտարի: Թ. վ. Շ., ի 1859, ի գիւղն յԱրդիկ:
– 11ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. Այս երգը տպուած է «Սոխակ Հայաստանի» երկրորդ հատորի մէջը»:
Ծնթ. Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հայաստանի. Լիակատար երգարան, Խմբագրեց Աւագ Գրիգորեան. Աշխատութիւն Ե., հտ. 2, Բաքու, տպ. Հայոց մարդասիրական ընկերութեան, 1875. VIII, 258, XIV էջ (շար. 17x5 սմ), էջ 39-40» (այսուհետ՝ «Սոխակ», Բ.):
զ. 11ա-2ա Գլուխ Զ. Եղերգանս առ Անի եւ ի բերանոյ դիմառնութիւն առ Հայս – Ասէ հայն. Ողբս յօրինել քաղցր է սրբոց, / չքնա՛ղ Անի, չքմե՛ղ Անի, շքե՛ղ Անի... աւա՜ղ մանկիկ, ափսոս գառնիկ... պարգեւանուն Շիրակունի: Երգեցաւ ի գիւղն Արդիկ, 1854 ամի:
է. 12աբ Գլուխ Է. Շէր գեղեցիկ առ Անի – Հնչեա,՛ մուսա՛յդ գեղանի, հնչեա,՛ աղո՛ւ աղաւնի... աւաղ Անի, ջան նանի... ընդէմ պարսից կայր ի բերտ: Երգեցաւ ի գիւղն Արդիկ, 1857 ամի:
ը. 12բ-5բ Գլուխ Ը. Խօսակցութիւն Մասիս եւ Արագած լերանց Հայաստանի – Ասէ Արագած. Քաղցր եւ պատուական եղբայր ի՛մ Մասիս... ձեզ ասեմ, լերի՛նք, հերիք, այդ բաւ է: Երգեց Թ. վ. Շ., 1860 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
թ. 15բ-6ա Գլուխ Թ. Առ տիրամայր ամենասուրբ կոյսն Մարիամ – Երանի է քեզ, Տիրածի՛ն, / եղեր տաճար անճառ Բանին... աւա՜ղ, աւա՜ղ ինձ՝ եղկելոյս, / լե՛ր ջատագով, ո՛վ սուրբ կոյս... միշտ բարեխօս լե՛ր վասն հէքոյս՝/ ինձ՝ անարժան Շիրակունւոյս: Ի գիւղն Արդիկ, 1851 ամի:
ժ. 16ա Գլուխ Ժ. Տաղ առ սուրբ կոյսն Աստուածածին – Մարգարտաշար մանեակ պարանոցիդ երկնառաք... ո՛վ տիրուհի, մաքուր կոյս, / լե՛ր բարեխօս վասն հէքոյս... տո՛ւր իմ մտաց պայծառ լոյս, / ճանաչել Տէրն իմ Յիսուս: Ի գիւղ Արդիկ, 1857 ամի:
ժա. 16բ Գլուխ ԺԱ. Տաղ սիրոյ – Զքեզ գովեմ, սիրուհի՛, / սէրդ ինձ ձօնեա՛, տիրուհի՛... ժամ է ծառոց ծաղկելոյ, / ժամ է ծաղկանց բացուելոյ... սակաւ բանիւ քեզ ընծայ / բերան իմոյ ահա տայ: Թ. վ. Շ., ի գիւղն Արդիկ, 1854:
ժբ. 17ա Գլուխ ԺԲ. Յորդոր մանկանց հայոց – Ո՛վ պատանիք մեր քաջազուն, / ահա բացաւ ծաղկեալ գարուն... ջանացէ՛ք, եղբա՛րք, ջանացէ՛ք, ո՛հ... որով լինէք հոգւով պայծառ: Ի 1858 ամի, յԱրդիկ:
ժգ. 17ա-8ա Գլուխ ԺԳ. Տաղ առ Արագած – Արդ, դու, ո՛վ Արագած, որջդ այծեման... ուսումն է անգին գանձ / եւ ծաղիկ նարդոս, / հազուագիւտ նարդոս: Թ. վ. Շ. 1855 ամի, ի գիւղ Արդիկ:
ժդ. 18աբ Գլուխ ԺԴ. Տաղ ի ժամ գարնան – Այ քաղցրի՛կ առաւօտ բարելից գարնան... ըստ իւրեան կարին, որ լսողք բերկրին: Ի 1858 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
ժե. 18բ-9բ Գլուխ ԺԵ. Յորդոր հայ տղայոց – Հիանալով կարի ափշեմ, / երբ հայկազանց նախնեաց հայիմ... արի՛ք, արի՛ք, մանկունք արի՛ք, / սերուն[դ]ք Հայկայ, քաջ պատանիք... չէ պարտ գիտել զուր աշխատանս: Ի 1856 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
ժզ. 19բ Գլուխ ԺԶ. Շէր սիրոյ – Ե՛կ, ով իմ սիրո՛ւն սիրելի, / ե՛կ, փութա՛, արի՛... ե՛կ, ով ի՛մ սիրուն: Ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
ժէ. 19բ-20ա Գլուխ ԺԷ. Շէր քաղցրանուագ – Ե՛կ, ցանկալի, ազնի՛ւ թութակ... այ ի՛մ թութակ, անգին տատրակ... մեք ցնծասցուք զայս ասելով: Ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
– 19բ Հեղինակի՝ «Այս երգը տպած է «Սոխակի» յերկրորդ հատորի մէջը». տե՛ս «Սոխակ», Բ. էջ 99:
ժը. 20աբ Գլուխ ԺԸ. Տաղ ուրախութեանն – Թութա՛կ՝ ազնիւ թռչուն, երգէ անուշակ... արդ, եկա՛յք ցնծասցուք քաղցր երգելով / զամենայն հերծուածողք ի բաց վանելով... այլ պարտ է զբան նորին դուք պահէք: Ի 1853 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
ժթ. 20բ-1բ Գլուխ ԺԹ. Երգ առ Վարդան բազմերախտ զօրավարն հայոց Մամիկոնեան սուրբ նահատակն – Եռանդ սրտին, հոգւով ջեռեալ զարգնայր... սպարապետ Մամիկոնեան քաջ Վարդան: Թ. վ. Շ. ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
ի. 22աբ Գլուխ Ի. Ի պաշարումն զօրաց հագարացւոց զքաղաքն Ալէքսանդրապօլ (հին Գումայրին) ի Շիրակ, 1853 ամի – Ալէքսանդրապօլի քաղաք աննման... եհար վանեաց, ցրուեաց ի զէն եւ ի սուր / ծախեաց զօրս հագարեան անձրեւէր անդ հուր... լեզուօք մեղր յօրինել բազմաց դուրական: Ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
իա. 22բ-4ա Գլուխ ԻԱ. Ներբողեան ընդհանուր նախարարի կովկասեան-արարատեան սպարապետի Բարսեղ իշխանի Բէհբուտեանց վասն յաղթութեանն զօրաց հագարացւոց ի գաւառին Շիրակայ, ի վերայ Ախուրեան գետոյ, 1853 ամի, ի 26 նոյենբերի – Թագ պարծանաց տանն Ռուսաց հռչակեալ... գերահռչակ, գերահամբաւ, գերագով. / գերաշխարհիկ քաջ իշխանդ Բեհբուտով... տիրեալ զերկիր Շարայաւան հայկազանց: Ի 1853 ամի, ի Շիրակ՝ ի գիւղն Արդիկ:
իբ. 24ա-5բ Գլուխ ԻԲ. Ներբողեան ընդհանուր սպարապետի կովկասեան Բարսեղ իշխանի Յօվսէփեան-Բեհբուտեանց, երկրորդ պատերազմի Շիրակայ՝ ընդէմ հագարացւոց, 1854 ամի – Զուարթացան դաշտք եւ լերինք, աշխարհ համայն ռուսաց... ո՛վ քաջ իշխան, մեծ Բեհբուտեան, Բարսեղ իշխան Յօվսէփեանց... դու ես պսակ, դու ես պարծանք տանս Հայոց Արամեան: Թ. վ. Շ., ի 1854 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
իգ. 26ա-7ա Գլուխ ԻԳ. Բան առ սուրբ եկեղեցին – Ի սուրբ ծնողէդ, յորում ժամու ես ծնայ... վասն իմ՝ հէքոյս միշտ հանապազ պաղատեալ: Թ. վ. Շ., 1865 ամի, ի վանս Շօղակաթու, ի Վաղարշապատ:
իդ. 27բ-8ա Գլուխ ԻԴ. Զգացում ի թմրութեանց – Կաթոգին հառաչմամբ կենօք մաշեցայ... վայ երգեմ, վաշ կարդամ վասն եղկելոյս, / դու լե՛ր ինձ ապաւէն, ո՛վ Տէր իմ Յիսուս... աջակողմեան պարան զուարթնուց գնտին: 1851 ամի, գիւղ յԱրդիկ:
իե. 28ա Գլուխ ԻԵ. Աղերսանք զղջացի ալ սրտիւ – Լո՛ւր, Տէ՛ր իմ Յիսուս, ի քեզ պաղատիմ վասն իմ ցաւոյս... փրկի՛չ, փրկի՛չ, փրկի՛չ, / փրկեա՛ ի ցաւոյս ոհ, ոհ, որ զիս խոցոտէ... գէթ համարեա՛ զիս ոհ-ոհ-ոհ Մաղքոս չար ծառայն: Ի 1852 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
իզ. 28բ Գլուխ ԻԸ. Տաղ յարութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Ի լուսափայլ գերեզմանին... յաղթողն առնէ արտ գերեդարձ: Ի 1861 ամի, ի գիւղն յԱրդիկ:
իէ. 29աբ Գլուխ ԻԷ. Առ նահապետս Հայոց – Հայկ լայնալիճ աղեղնաւոր... բախտ, թագ հայոց չկան, ո՞ւմ կաս: Թ. վ. Շ., 1871 ամի, ի յՈւտիս՝ ի գիւղ Նիժ:
իը. 29բ-30ա Գլուխ ԻԸ. Ուղերձ առ տիրամայր սուրբ Աստուածածինն – Ո՛վ տիրուհի, կոյս գովելի... ցօղեա՛ զցօղդ ողորմութեանց: Ի 1862 ամի, ի յԱրդիկ:
իթ. 30բ-1բ Գլուխ ԻԹ. Ողբ տեառն Յիսուսի Քրիստոսի – Ցաւէ ինձ վէրդ, անո՛ւշ որդեակ... ընդ աղօտ լուսին եւ ընդ ստուերին: Ի 1863 ամի, ի գիւղ Քէշիշքանդ:
լ. 31բ-2ա Գլուխ Լ. Պատերազմ Արամայ ընդդէմ Նիւքար Մարին – Լերինք չքնաղ կայթեսցեն... արդ բարձրանայ բարձրաբերձ:
լա. 32ա-3ա Գլուխ ԼԱ. Առ սուրբ մենաստանն Հառիճոյ – Ցնծայ Հառիճ սուրբ մենաստան... վասն շահուց գործեն ի մուտ: Ի 1860 ամի, ի վանս Հառիճոյ:
լբ. 33ա-4ա Գլուխ ԼԲ. Հառաչանք ի խորոց սրտէ վասն արիութեանն – Այս բորբոք, այս շանթ, այս կրակ, այս բոց... յանկարծ այցելութեան դուռ իմն բանի: Թէո[դորոս] վարդապետ Շիրակունի, ի 1863 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
լգ. 34ա Գլուխ ԼԳ. Տաղ զուարճութեան – Մուզա՛յք հայոց, արդ հնչեցէ՛ք անուշիկ... ծափ զծափի հարէ՛ք ուրախ, անտրուր: Ի 1861 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
լդ. 34բ-7ա Գլուխ ԼԴ. Առ ի մահ վաղամեռիկ ամուսնոյն իւրոյ Գայիանէի Համբարձումեան Վարդանեանց – Միով ոտամբ հարկանէ մահ տալկահար... էր կողակից եւ ամուսին Թէոդորոս վարդապետին: Ի 24 ապրիլի 1863 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
լե. 37ա-8բ Գլուխ ԼԵ. Ի մահ վաղամեռիկ նշանեալ պատանւոյն Գրիգորի Շիրակունւոյ՝ եղբօր Թէոդորոս վարդապետի, ի 1862 ամի – Այդ ի՞նչ աղէտ, այդ ի՞նչ ցաւ... աստ տապաստ արկեր ի թաւագլոր: Ի 17 սեպ. ի 1862 ամի, ի գիւղն Արդիկ:
լզ. 38բ-9բ Գլուխ ԼԶ. Ի մահ յանկարծամահ ուսումնական պատանւոյ Կարապետի Շիրակունւոյ՝ եղբօր Թէոդորոս վարդապետի, ի բերանւոյ հանգուցելոյն – Սեաւ բախտին ճակատագիր... ձեզ պահեսցէ միշտ բարեբաստ: Ի 18 օգոստոսի ի 1866 ամի, ի գիւղ Արդիկ:
– 39բ Տապանագիր – Արկածք դառնագին, դառն մահ անկարծ... մեծ սուգ պատճառեաց իմոց սիրելեաց: Ի 20 յօգոստոսի, ի 1866 ամի:
– 39բ Տապանագիր մօրն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ – Ո՛վ գորովագութ մայր իմ Խանբերի... զի ծուխ ծառասցի, հոտ անուշ բուրրի: Ի 21 յօգոստոսի, 1865 ամի:
– 39բ Տապանագիր Ա. որդոյ Թ. վ. Շ. – Այս իսկ է տապան իմոյ անդրանկին... ի մէնջ սա խնդրէ պաշտօն, պատարագ:
– 39բ Տապանագիր Բ. որդւոյ Թէ. վ. – Երկրորդի որդւոյս այս իսկ է տապան... դեռ մանուկ տիոց անկաւ յայս ակատ:
– 39բ Տապանագիր Գ. որդւոյ Թէ. վ. – Եղիշէ անուն կրէ յիւր ճակատ... վասն իւր եղբօրն անդ կայ ի հայցուած:
լէ. 40ա-2ա Գլուխ ԼԷ. Ուղեւորիլն սրբազան Մովսէս արքեպիսկոպոսին Գանձակեցւոյ առ ի Սպահան, ի 1864 ի 20 յունվարի – Մինչ բարձրացայք յԱրարատայ Գեղարքունիս ի Ծաղկոտ... ո՛վ ծով, զարարիչ քո յիշեա՛, զի արարած եմ ես նորա: Ի 1864 ամի, ի 20 յուն. ի Դիլիճան գիւղն:
լը. 42աբ Գլուխ ԼԸ. Ի Շիրմաց ճգնաւոր Յօհաննէս վարդապետի Մաղաքեանց հնչի առ արիւնակից թոռն իւր Մօվսէս սրբազան արքեպիսկոպոսն Գանձակեցի, ի 20 փետրվարի 1864 ամի – Եկար ի տես այս իմ շիրմաց... ես աստ ննջեմ, աստ ի շիրիմ, / Գնա՛, որդի՛ հաւատարիմ: Ի գիւղն Գառնակեր՝ ի մենաստան Ծաղկուցած:
լթ. 43ա-5բ Գլուխ ԼԹ. Ելեւէջ բախտին ի հարսանիս եւ ի մահ Գնէլայ – Առ ի՞նչ այսօր, ա՛յ դիւցազունք, առ ի՞նչ նժոյգ ոսկեսանձ... գուցէ առնեն ձեզ նետահար ի սիրտ, յոգի կարեւէր: ԹԷոդորոս վարդապետ, ի 1863 ամի, 10-12, ի Սուրբ Էջմիածին:
խ. 45բ-8աԳլուխ Խ. Առ մայրաքաղաքն հայկազանց Արմաւիր – Ա՛խ, Արմաւի՛ր, դու հայոց բախտ... գիշատեցաւ որպէս պաճար: Գրեցաւ ի Սուրբ Էջմիածին, 1863 ամի:
խա. 48բ-9ա Գլուխ ԽԱ. Առ սուրբ Սիօն – Անձկամ հանգչիլ ի քո ի ծոց... ընկա՛լ ի գիրկ եւ այց արա՛ / այցելութեան ժամ է ահա... պաշտօնէդ կալ անարատ: Ի 1863 ամի:
խբ. 49բ-51բ Գլուխ ԽԲ. Շնորհաւոր տարի եւ բարի կաղանդ, խլեսցի յարմատոյ համայն չար աղանդ – Այն ինչ արփին նսեմանայր, / այն ինչ յայստեաց տեղի տայր... դարք եւ տարիք միշտ գան, գնան / եւ յաջորդեն ճետընդճետ: Թ. վ. Շիրակունի, ի Սուրբ Էջմիածին, 1864 ամի:
խգ. 52ա-3բ Գլուխ ԽԳ. Ի շնորհաբաշխ գալուստ բարձր սրբազան Գաբրիէլ արքեպիսկոպոսի Այվազեան, ի սուրբ վանս Հառիճոյ, որ ի Շիրակ, ի 1867 ամի, յուլիսի 15ին – Բաւ է ննջէք, մանկո՛ւնք հայոց, / հի՞մ կայք տխուր, սեւաթոյր... թող տարուց տար յաւերժասցի / ի քո Հառիճ յիշատակ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի 1867 ամի:
– 53բ Հեղինակի՝ «Այս երգ տպած է «Սոխակ» երգարանի երկրորդ հատորի մէջ». տե՛ս Սոխակ, Բ. էջ 61-64:
խդ. 54ա-6ա Գլուխ ԽԴ. Ա. Ուղերձ– Ամենասուրբ Երրորդութիւն / Պահեա՛ Ռուսաց վեհ տէրութիւն... յուսա՛յ ինքեան գոլ մեկենաս / ձեր պատուելի ընկերաց դաս: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
– 56ա Հեղինակի՝ «Այս ուղերձը երգեալ է Բագուայ մարդասիրական ընկերութեանն տասներրորդ շրջանի յօբելեանի առթիւ, ի սուրբ վանս Խաչկապու, մերձ ի Խաչկապ, ի 1874 ամի. եւ լոյս է տեսած «Սոխակ» երգարանի առաջին հատորի մէջ»:
Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հայաստանի. Լիակատար երգարան, Խմբագրեց Աւագ Գրիգորեանց, Աշխատութիւն Բ., հտ. 1. Բաքու, տպ. Ն. Մալաֆեանի, 1874, 284, Ը. էջ (շար. 16,5x10,5 սմ), էջ 53-6»:
խե. 56ա-8բ Գլուխ ԽԵ. Շնորհաւոր գարուն եւ բարի տարեդարձ Արարատ ամսագրոյ Սուրբ Էջմիածնայ – Բացաւ արդէն, ո՛վ Արարատ, / քեզ նոր գարուն ծաղկաւէտ... յըշտեմարան յարքայութեան / զետեղեցս զազգ հայոց: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի գրեցաւ ի 1869 ամի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու:
խզ. 58բ-60բ Գլուխ ԽԶ. Երգ ոգեալ ի 20 փետրվարի 1875՝ յաւուր տօնի սրբոց Վարդանանց 1036 վկայից, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, որ ի Խաչկապ: Խօսակցութիւն Եղիշէի եպիսկոպոսին Ամատունւոյ ընդ Վահանայ՝ եղբօրորդւոյն մեծին Վարդանայ Մամիկոնէի – Ասէ Եղիշէ. Լսի՛ր, Վահա՛ն, ասեմ քեզ, անտէր մնաց Հայաստան, / Կացի՛ր, Վահան, պատմեմ քեզ, անհէր մնաց Հայաստան... թող Հայաստան խրոխտայ ընդէմ Պարսից անսասան*:
Ծնթ. Այստեղ առաջին 2 տողը կրկներգ է:
խէ. 60բ-1ա Գլուխ ԽԷ. Խրախոյս Վարդանայ ի դաշտին յԱւարայր, երգեալ ի 20 փետրվարի 1875 ամի՝ ի տօնի սրբոց Վարդանանց զօրավարաց 1036 վկայից, ըստ եղանակ «Երկինք զուարթ» երգին – Լերի՛նք Հայոց, ցնծացէ՛ք, Վարդան նստաւ ի նժոյգ... նիզակք ճօճան ի յայեր, Վարդան գոչեր, ա՛յ հայեր... դարուց ի դար միշտ յարգին:
– 61ա Հեղինակի՝ «Այս երգ տպուած է ի 4 հատորի «Սոխակի»: Նկատի ունի հետեւեալը՝ «Սոխակ Հայաստանի: Լիակատար երգարան: Խմբ. եւ հրատ. Աւագ Գրիգորեանց. Աշխատութիւն Ը., հտ. IV, Բաքու, տպ. Հայոց մարդասիրական ընկերութեան, 1878, 1 չհ., Է., 248, 11 էջ (շար. 16,5x10 սմ) էջ 117-8»:
խը. 61ա-3ա Գլուխ ԽԸ. Մաղթանք – Երկի՛նք անմահ, տո՛ւր վեհ կայսեր երկար կեանս երջանիկ... ձեզ տրիտուր վարձահատոյց լիցցի երկինք, որ զօրէ: Ի 1875 ամի, ի սուրբ վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու:
– 63ա Հեղինակի՝ «Այս մաղթանքը տպած, լոյս տեսած է «Սոխակի» յերկրորդ հատորի մէջ». Նկատի ունի՝ «Սոխակ», Բ., էջ 102-5:
խթ. 63ա-4ա Գլուխ ԽԹ. Սուգ ի վերայ մահուան Սմբատայ թագաւորին Հայոց, որ նահատակեցաւ ի սէր Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, ի Յուսուփ յոստիկանէ Հագարացւոյ – Լացին տարերք, երկինք, երկիր... համբոյր ձօնէ ծունկ ի խոնարհ: Թէոդորոս Շիրակունի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց, 1875 ամի:
63ա Հեղինակի՝ «Արտագրեալ է այս երգս հեղանակէս աշխատասիրած «Կիթառ հայկական» Բ. հատորից»:
ծ. 64ա-6ա Գլուխ Ծ. Երգ ի պատճառ վերջանալոյ թագաւորութեանն Հայոց՝ նմանեցեալ մշտամուտ արեգին (այս է յար եկին, մայր մտին) – Արփին հայկազանց Մասեաց ծագեցաւ... որք ցեց են ազգիս յայտուց անբուժ վէրք: Թ. վ. Թ., 1876 ամի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու:
– 64ա Հեղինակի՝ «Արտագրեալ ի «Կիթառ հայկական» յեր[ր]որդ հատորից սոյն հեղինակէ Թ. վ. Շիրակունւոյ», 66ա՝ «Հետեւեալ զերգերս արտագրեալ է ի յ«Անցք Վահանայ» յերկասիրութենէն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ, նուիրեալ հանգուցեալ Մակար կաթուղիկոս Առաջնւոյ»:
ծա. 66ա-7ա Գլուխ ԾԱ. Լաց Ձուիկայ՝ մօրն Վահանայ Մամիկոնէի – Ա՜խ, ի՛մ Վահան, որդի անդրանիկ... յոյս եւ հաւատը հաստատ պահէիր:
ծբ. 67ա Գլուխ ԾԲ. Երգ հարսնութեանն Ձուիկայ՝ մօրն Վահանայ Մամիկոնէի – Վահանայ Մամիկոնէի / Վասպուրական ի ծագաց... թէ հրեշտակ եւ թէ մարդ:
ծգ. 67աբ Գլուխ ԾԳ. Օրհնութիւն մօրն Վահանայ – Օրհնեսցուք զՏԷր միշտ եւ հանապազ... եւ հրեղէն ի լուս արփենից:
ծդ. 67բ-8ա Գլուխ ԾԴ. Կտակ մօրն Վահանայ – Վահա՛ն, ա՛ռ աւանդ զիմ վերջին կտակ... խնդրէն, թէ երկինք ընդ մեզ իսկ հաշտին:
ծե. 68ա-9բ Գլուխ ԾԵ. Հառաչանք, ողբք եւ հեծեծանք Վահանայ Մամիկոնէի ի ժամ յուշ կամաց ուրացութեանն – Խիղճ իւր անհանգիստ զտիւ եւ գիշեր... որք ի յԱւարայր վաստակեան անսին:
ծզ. 69բ-70բ Գլուխ ԾԶ. Անուանք մեծամեծ նախարարաց, որք անկան ընդ Վարդանայ, երգեալ իբրեւ ի բերանոյ քաջին Վասակայ՝ եղբօր Վահանայ – Ո՞ւր է Խորէն Խոռխոռունին... հաշուին եւ թիւք ընդ հազար:
– 70ա Հեղինակի՝ «Ղազար Փարփեցին գրէ. «Ի ցեղէն Արծրունեանց զմայրն Վահանայ», բայց արժան վարկած դուստր Վահանայ Ածրւնոյ գոլ, քան թէ այլ ումէք»:
ծէ. 70բ-2ա Գլուխ ԾԷ. Խրախոյս նախարարաց ի միասին – Ի գուճ գետնամած մատչիմք առ ուղերձ... զմեզ մի թողուլ, մի՛ անմխիթար:
ծը. 72աբ Գլուխ ԾԸ. Վիպասանն – Գլայր ի գիլ յեթերս յերկնից... եւ սերտ սիրով բարգաւաճ:
ծթ. 72բ-4բ Գլուխ ԾԹ. Հայկական զօրաց երգ – Յօժարեմք յօժար սրտիւ կամակար... երկի՛նք, մեզ գթա՛յ, գթա՛ մեզ արդէն: Ի 1871 ամի, ի գիւղն Նիժ:
կ. 74բ-7ա Գլուխ Կ. Երգ ազատութեան ի գերութենէն Վարդայ – Բուրվառեցաւ խունկ ծուխ հայոց... զՎարդն առ մեզ հասուցէր:
կա. 77ա-8բ Գլուխ ԿԱ. Երգ զօրաց Հայոց – Զինուորինք եմք Հայոց, զինուոր թագազուրկ... Արայի վարուց հետեւմունք արա՛: Թ. վ. Շիրակունի, 1872 ամի, ի գիւղ Նիժ:
կբ. 79ա-82բ Գլուխ ԿԲ. Նկարագրութիւն պատերազմին Վահանայ աջակցութեամբ Վախթանգայ վրաց արքայի ընդէմ պարսից Միհրան զօրապետին – Գրոհ տուեալ Հայոց զօրաց... քաջասցուք ստանալոյ լոյս պսակ:
կգ. 83ա-5ա Գլուխ ԿԳ. Երգ Բաբկէնի Սիւնեցւոյ, որ անկեալ դնիւր վիրաւոր ի դաշտին՝ յեզր Կուր գետոյ – Բաբկէն Սիւնին դիաթաւալ... արեւ իմ կենաց տեւէ յարատեւ: Ի վանս Սուրբ Ստեփանոսի Սաղիանու, 1864 ամի:
կդ. 85բ-8ա Գլուխ ԿԴ. Եղերգ Կամսարական Ներսեհի՝ տեառն Շիրակայ եւ Արշարունեաց, վասն Հրահատայ՝ հարազատ եղբօր իւրոյ, որ կայր գերի անկեալ ի ձեռս պարսից – Ներսեհ ԿամսարականՇիրակունին քաջ... որ կայր ի ծուփ կիսայար: Ի 1872, 3-12, ի գիւղն Նիժ:
կե. 88բ-90ա Գլուխ ԿԵ. Երգ առ լուսին – Ողջո՜յն քեզ, լուսի՛ն, ողջո՜յն, բարեկա՛մ... հնձեցին փունջ ի փունջ դստերք համշիրակ: Ի վանս Սրբոյն Ստեփանոսի Սաղիանու, 1864 ամի:
կզ. 90բ-1բ Գլուխ ԿԶ. Հրահատ – Կամսարական Հրահատայ / տէր Շիրակայ, տէր Հայոց... վեհն Արագած Արամեան: Ի 1871 ամի, 10-12 ամի, ի գիւղն Նիժ:
– 91բ Հեղինակի՝ «Մինչ աստ ինչքան որ երգեր գրուեցան, քաղեալ են ի յ«Անցք Վահանայ» անուանեալ յերկասիրութենէ մերմէ՝ տակաւին ձեռագիր, նու[իր]եալ յինէն տեառն Մակարայ Առաջնոյ արդէն հանգուցեալ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց. Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի»:
կէ. 92աբ Գլուխ ԿԷ. Երգ աւուր օծման Երկրորդ Լեւոն արքայի Հայոց – Լեւոն քաջ արին արքայ օծանի... ձեզ արդ աւետեմ առ ի Գանձակայ: Ի սուրբ վանս Թարգմանչաց, 1876 ամի, արտագրեալ ի «Կիթառ հայկական» Գ. հատորէ՝ իմ երկասիրած:
կը. 93ա-6ա Գլուխ ԿԸ. Տեսիլ խորհրդաւոր – Ի մութ, խաւար երեկոյին... որ երեւէրն իմ աչաց: Վշտալի ԹԷոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու, ի 1875 ամի, 11-12:
կթ. 96ա-7ա Գլուխ ԿԹ. Դրութիւնք կամ յառաջաբանութիւն նարեկեան սուրբ մատենին – Յոգնաթախանձ բանս աղօթից... երկասիրեալ Գրիգորի / վանականի Նարեկայ: Ի 1871 ամի, ի գիւղն Նիժ ուտիաբարբառ հայոց, արտագրեալ ի «յԱրձագանաց Նարեկայ» յերկասիրութենէն սոյն Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ:
հ. 97ա-9բ Գլուխ Հ. – Խոր ի սրտէ կնդրուկ բանից / յորէնն Աստուած արդ խնկէ, / ընկալ Յիսուս ծուխ թախձանաց, / քան զբուրումն կնդրկի / ձայնի հառաչ, հեծեծ սրտիս... փառք Բարձրելոյդ անմահ Աստուած / յաւիտենից յաւիտեան. ամէն: Ի 1869 ամի, ի յանապատ Չարեքայ:
– 99բ Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. արտագրեալ է յ«Արձագանաց Նարեկայ» յերկասիրութենէն Թէոդորոս վարդապետի ընդ Շիրակունւոյ»:
հա. 100աբ Գլուխ ՀԱ. Ըստ Նարեկին ԺԹ. – Կալ վերստին զայս յաւելուած... քեզ փառք անվախճան. ամէն:
– 100բ Հեղինակի՝ «Արտագրեալ յ«Արձագանաց Նարեկայ», դեռեւս ձեռագիր...»:
հբ. 101ա-4բ Գլուխ ՀԲ. Յիշատակարան երանաշնորհ հեղինակին նարեկեան սուրբ մատենին – Սա յիշատակ եւ յիշարան... ի դպրութեանն վերին կենաց / յաւիտենից յաւիտեան. ամէն:
հգ. 104բ-6ա Գլուխ ՀԳ. Յիշատակարան «Արձագանաց Նարեկայ» – Ձայն ի հառաչ եղերերգեալ... մերթ յուսուցչէ ի յԱրդիկ: Ի Նուխի, ի գիւղն Նիժ, երբ վարէի ուսուցչութեանն պաշտօն ուտիաբարբառ հայոց, 1872 7-12:
– 106ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. այս վերն գրուած մի քանի երգերն արտագրեալ ի յ«Արձագանաց Նարեկայ» յերկասիրութենէ իմէ, որն որ նուիրեալ եմ 1872 ամին երջանկ[ա]յիշատակ Գէորք Դ. կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց, ընկալաւ ի յարգանս, ի շնորհս որոյ վարձատրեաց զիս լայնջական ականակուռ խաչիւ: Արդէն յաւելացրի սոյն «Նոր Քնար»-իս մէջ ի բանադատութիւն եւ ի զբօսանս բանասիրաց, սապէս կամիմ յաջորդ գլուխներ յաւելացնել մի երկու գլուխ «Հարսարան անմահ» եւ «Նուագարան բարեըղձից» դարձեալ իմ յերկասիրութեանց»:
հդ. 106բ-9ա Գլուխ ՀԴ. Առ տիրամայր սուրբ Աստուածածինն – Նորին արթուն հսկողի / երգաբանեալ զայս գովեստ... ճառագայթիւք անաղօտ / յառեալ յաչս արծարծի:
հե. 109ա-12ա Գլուխ ՀԵ. Ի խորհուրդ անմահ հարսանեաց երգեալ – Համբուրեսցէ զիս սիրով... որ ոչ երբէք ընկլուզի:
– 112ա Հեղինակի՝ «Ծանօթութիւն. այս երգերն արտագրեալ է ի «Հարսարան անմահ»ից, հետեւեալ եւս «Նուագարան բարիղձ» իմ երկասիրութեանց»:
հզ. 112ա-20ա Գլուխ ՀԶ. Յաղագս զուտ ճշմարտութեանն ուսանելոյ յԱստուծոյ ըստ սուրբ խմբից վարդապետաց, որք ընտրեցան յԱստուծոյ – Երջանիկ է նա, որ ընտրէ... զիղձս, զինչս հԱստուծոյ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի գիւղն Նիժ, երբ վարէին զպաշտօն ուսուցչութեանն ուտիաբարբառ հայոց, 1872 ամի:
– 120ա Հեղինակի՝ «Այս վերտառեալ մի գլուխն արտագրեցաւ ի «Նուագարան բարեիղձ» յերկասիրութենէն, յառաջին հատոր, ի «Բանադատութիւն մերազնէից», ողջոյն այս երկասիրութիւն է չորս հատոր քառանդամ ոտաւոր, յեղաշրջեալ զԲարոյական մատեան Թումայի Գէմբացւոյ, տակաւի[ն] է ձեռագիր, կարօտ ազգասէր մեկենասի»:
հէ. 120բ-1ա Գլուխ ՀԷ. Մաղթանք առ Հոգին Սուրբ Աստուած վասն լրանալոյ երկոտասաներրորդ շրջանն Բագուայ մարդասիրական ընկերութեանն՝ յանուն սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին Հայաստանեաց – Մաղթեմք, հայե՛ր, առ Հոգին Սուրբ ի ծունկս անկեալ, գետնամած... յաւերժանալ ի սէր ազգիս, յարամնալ յարատեւ: Ի 1876 ամի, ի մայիսի 21:
հը. 121ա-2ա Գլուխ ՀԸ. Ի բերանոյ Սրբոց Թարգմանչաց վանից ուղերձ առ բարձր սրբազան Գաբրիէլ արքեպիսկոպոսն Այվազեան՝ առաջնորդն Տփխեաց – Բազմադարեան որբ մենստան՝ մենացեալ կամ անպաստ... քոյդ օրհնութեանն, քոյդ շնորհաց ձօնել նմա զմի կաթ: Ի 1876 ամի, Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
հթ. 122ա-3բ Գլուխ ՀԹ. Օրօր առ շիրմաւ Աշոտ Երկաթ արքայի Հայոց – Արքայի Հայոց Աշոտ Երկաթ վեհափառ... ո՛վ քաջայաղթ, քաջաբազուկ, քաջամարտ, / քաջ տէր արքայ, քաջակորով, քաջաջարտ... Շիրակունին բաղձայ յառնել ընդ սրբոց:
ձ. 123բ-6ա Գլուխ Ձ. Ողբ ի մահ արժանյիշատակ Աշոտ Ողորմած արքային Հայոց Բագրատունւոյ. առանձին-առանձին երգեալ ամենայն վիճակի մարդկանց – Հիւանդք. Ո՞ւր ես, Աշո՛տ տէր Ողորմած... զիս բազմամեղս, որ կեամ ի լաց. ամէն, եղեցի եւ եղիցի: Ի 1876 ամի:
ձա. 126բ-9ա Գլուխ ՁԱ. Յեղափոխութիւն մարդկային բարուց – Ամենայն մարդ բանական / ունի յինքեան անմոռաց... անմահ հոգով տիրացու: Թէոդորոս վարդապետ:
ձբ. 129ա-30բ Գլուխ ՁԲ. Անցք կենաց սրբոյն Մերսոբայ բազմերախտ թարգմանչին Հայոց – Որ ի Տարօն ի գաւառին, / հ յաւանին Հացեկաց... ի սուրբ վանս անուան իւրոյ / յիշատակի միշտ յաւէտ:
ձգ. 131ա-2ա Գլուխ ՁԳ. Երգ առ Հայաստան – Մեր Հայաստան աւեր, անշէն... զուր պահանջէ զիւրն վարձ: Ի 16 յունիս 1876 ամի:
ձդ. 132աբ Գլուխ ՁԴ. Խրատ ուսանող մանկանց – Ուսումնասէր պատանեկաց պարտ է ունել փոյթ եւ ջան... դարան բազմաց յարգանդ յերկրի, ի խոր շիրիմ դամբարան: Ի Նուխ[ի], ի գիւղ Նիժ, 1872 ամի:
ձե. 132բ-3բ Գլուխ ՁԵ. Նուէր կռնկան Հայոց աշխարհաց – Կռո՛ւնկ հայոց, ճախրեա՛ յեթեր, չուեա՛ զչուդ շար ի շար... ամուր պարիսպ յապաստանի պահէ զմեզ անսասան:
ձզ. 134ա-5բ Գլուխ ՁԶ. Առ Վասպուրական արծիւն – Թռի՛ր, արծի՛ւ, ի Վարագայ, ազնիւ թռչուն սրատես... թող ուռճասցեն մանկունք հայոց, կալցեն զզէն յաղթական:
ձէ. 135բ-40ա Գլուխ ՁԷ. Աղօթք ի բանտին Սմբատայ Խոստովանողի – Հա՛յր բարեգութ, ամենակալ / Աստուած անհուն, անսահման... գթա առ իս, Տէ՛ր բարերար / հէք իմ անձին բազմամէղ, / հեղ յիս շնորք առ ի վերուստ, / առատաբար բազմացեղ... դասեա՛ սրբոց ի կաճառ: Վերջ:
Ծնթ. Այստեղ ամբողջ երկրորդ տունը կրկներգ է:
ձը. 140ա-2ա Գլուխ ՁԸ. Երգ ի յանցանելն ռուսաց կայսերական զօրաց – Յանկոյս Ախուրեան գետոյ, ի սահմանս Թիւրքիոյ... թռչի, հանգչի ի Մասիս: ԹԷոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
ձթ. 142ա-5ա Գլուխ ՁԹ. Երգ վասն պաշարաման Կարուց բերդին եւ անակնուլի յաղթութեանն ռուսաց ի վերայ լերին, որ կոչի Ալաճայ, անդ՝ ի Շիրակ, մերձ Անի, ի 1877 ամի, ի 8ը հոկտ[եմբերի] եւ 6ը նոյեն[բերի]. սպարապետ հայկազն Միքայէլ Լոռու Մէլիքեանի – Երկինք ցնծան, արփին ի չու Նազաբան... այլ ունիմ սիրտ, ազգիս ձօնեմ ի սպաս: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
– 145ա Հեղինակի՝ «Այս վերոյ գրած երկու երգը առանձին տպած է»: Նկատի ունի այս՝ Երգ վասն պաշարման Կարուց բերդին եւ անակնունելի յաղթութեան Ռուսաց ի վերայ լերին, որ կոչի Ալաճայ, անդ ի Շիրակ, մերձ յԱնի 1877 ամի, ի 3ն հոկ. 6ն նոյեմբերի. Սպարապետութեամբ հայկազն քաջ գեներալի Լօրիս Մէլիքովի, Գանձակ, տպ. Ֆէոդորովի եւ Թառումեանի, 1878. 10 էջ (շար. 17x7,5 սմ):
ղ. 145ա-8բ Գլուխ Ղ. Գերազնիւ Ներսէս Տէր-Ներսէսեանի քսանեւհինգամեայ յամուսնութեանն առթիւ գրեալ – Ներսէս անուն բղխումն առատ... զի բացցի ձեր ուրախութեամբ վայելելոյ զախորժակ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
ղա. 149ա-60բ Գլուխ ՂԱ. Պատգամաւորութիւն Բէլայ առ Հայկ եւ Հայկայ առ Բէլ. եւ անակնկալ յաղթութիւն Հայկայ եւ մահ Բէլայ, եւ նկարագրութիւն պատերազմին – Ասէ ԲԷլ. Երկինք կնքեաց յանմահութիւն... ծլին, ծաղկին Հայաստան: Ի Սուրբ Էջմիածին, 1864 ամի:
– 160բ Հեղինակի՝ «Կրկին արտագրեցաւ ձեռամբ Թէոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ, ի վանս Թարգմանչաց, 1891 ամի, ի 11ը յուլիսի, ի տօնի սրբոց Թարգմանչաց: Վերջ առաջին հատորի «Նոր քնարիս»:
2. 161ա [Տիտղ.] Նոր Քնար հայկական, հատոր կամ մասն Բ.: Երկասիրութիւն ԹԷոդորոս վարդապետի Շիրակունւոյ՝ Արդիկցի կամ Կանեցի կոչեցելոյ, վանահօրն Սրբոց Թարգմանչաց վանից ի Խաչկապու, գրեալ ի վանս Թարգմանչաց, ի 1891 ամի, ի 11 յուլիսի
– 161բ Հնչեա՛, քնա՛ր, արտասուաթոր / զաղէտ Հայոց սեւ բախտին... պահել ամբիծ եւ անարատ / մինչ ի յաւերժ յաւիտեան: Հեղինակն:
ա. 162ա-3ա Գլուխ Ա. Մաղթանք առ տէր Յիսուս վասն տառապեալ ազգիս հայոց – Արփի անստուեր / արփին հայկազանց... օրհնեալ Որդիդ մին, / օրհնեալ Սուրբ Հոգին: Վերջ մաղթանաց:
բ. 163ա-4բ Գլուխ Բ. Հայցուածք վասն նորապսակ արքային ռուսաց Աղէքսանդր Երրորդի – Հայցեմք, հայե՛ր, ամայրամս / նորապսակ արքային... դասել ի դաս ընդ սրբոց: ԹԷոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի վանս Վանեվանի, 1882 ամի:
գ. 165ա-7բ Գլուխ Գ. Մաղթանք առ Սուրբ Հոգին Աստուած – Արդ, աղաչեմ քո զանփոփոխ / զտէրութիւնդ սուրբ եւ ահեղ... եկայք, մանկո՛ւնք, նոր Սիօնի, / բարձրացուսցէ՛ք զՍուրբ Հոգին... ի բան ի գալ յերգ որբասաց:
–167բ Հեղինակի՝ «Արտագրեալ է ի յ«Արձագանք Նարեկից»:
դ. 168ա-70ա Գլուխ Դ. Ի շնորհաբաշխ գալուստ վիճակաւոր առաջնորդի թեմին Տփխեաց, բարձր սրբազան Արիստակէս եպիսկոպոսի Սեդրակեանց – Շնորհաբաշխ գալուստ վեհիդ, / սրբազա՛ն հայր բերկրաւէտ... որ դարուց դար կեցցեն յաւերժ / ազգասէրն անպակաս: Ի 1885 ամի, ի վանս Թար[գ]մանչաց:
ե. 170բ-2ա Գլուխ Ե. Երգ խորհրդաւոր բուրաստան՝ հայկական ոստին պինտ փակած – Հայկից տնկած բուրաստանիս / դուռը փակվեց յայս ներկայիս... հայի գլխին էն թակողը. բացվի՛ր, պարտէ՛զ:
զ. 172բ-4ա Գլուխ Զ. Խորհրդաւոր պարտէզի բացվիլը – Հայկից տ[ն]կած բուրաստանիս / դուռը բացվեց ի ներկայիս... ա՛յ իմ պարտէզ, ա՛յ բուրաստան, / դարձար պարարտ հարթ անդաստան... հայի գլխին նոյն թակողը:
է. 174բ-5բ Գլուխ Է. Զուարճութիւն հայ տղայոց ի յորդոր հայրենասիրութեանն եւ կրօնասիրութեանն – Հայրենասէր անհատը / եթէ ուղղէ իւր դատը... եւ մատենից ճոխ գզրոց:
ը. 175բ-6բ Գլուխ Ը. Ի բերանոյ Անի մայրաքաղաքին Հայոց, հանդէպ պարոն Սեատի երգոյն «Ընդէ՞ր կոչես Մասիս, Մասիս» – Ինչի՞ բոռաս Անի՜, Անի՜... թող ինձ Անիս, թող խղճալիս / բարձր բոռայ, արին Լորիս, / թուրը քաշէ հասնի Պօլիս / գուցէ հողը յետ ստանայ / քեզի համար դուռ մը բայ... հեռուստ կոչէ Անիս, Անիս:
թ. 176բ-8բ Գլուխ Թ. Ուղերձ ի հարսանիս ամուսնութեանն պարոն Մարգարայ Մարգարեանց եւ վարժուհի Հեղինէի Շահվերտեանց Չարտախլեցոյ եւ Էգէհատցոյ – Զուգացելոց սերտ սիրով... խնդրէ յաւերժ կալ առոյգ:
ժ. 179ա-80բ Գլուխ Ժ. Սուրբ Մրսովբայ բլուր այժմ Մասրատափ մեր ի Խաչկապ՝ ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց – Ըստ ախտայոյզ լեզուաց ոմանց... շնորհիւ տօնիդ պահեա՛ ուրախ / Տէր-Ներսէսենց գերդաստան: Վերջ:
ժա. 181ա-4բ Գլուխ ԺԱ. Նորին վեհ օծութեան յաւուր տօնախմբութեանն տեառն տեառն Մակարայ Առաջնոյ վեհափառ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց – Այսօր տօնէ մայրն Հայաստան / զտօն վեհին վեհազանց... ծնունդ, սնունդ տուողաց: Վերջ:
ժբ. 185ա-7ա Գլուխ ԺԲ. Ի մահ գերերջանիկ վեհին Մակարայ Առաջնոյ կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց – Ալք հայկազանց Արարատ / վիժեն զաղի զարտասուս... պահեա՛ հայոց գերդաստան: Վերջ:
ժգ. 187ա-9բ Գլուխ ԺԳ. Ուղերձ ի գալուստ անզոյգ բարերարի սուրբ մենաստանիս Թարգմանչաց պարոն Աբրահամի Առաքելեանց – Գերամեծա՛ր բարերար, / նուիրեմք քեզ մեր բարեւ... հանգիստ յերկնից ի խորան / աբրահամեան գոգ ի ծոց: Վերջ:
ժդ. 190ա-2բ Գլուխ ԺԴ. Ուղերձ ի գալուստ գերազնիւ պարոն Ռափայէլ Պատկանեանց ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց – Շնորհաբէր քո գալուստ / չէ ի ներքուստ, այլ վերուստ... ցանկայ ծծել շէր կարագ: Ամի 1890, ի 2ը օգոստոսի, ի սուրբ վանս Թարգմանչաց:
ժե. 192բ-3ա Գլուխ ԺԵ. Նուէր ի նշան եղբայրական սիրոյ յաւուր շնորհաւորութեան աւագիրիցութեանն բարձրապատիւ Գրիգոր քահանայի Թումանեանց ընտիր բարեկամ – Ի սուրբ գահէն Արարատեան արդ ընկալար մրցանակ... արդ մուզայից ձայնին հնչին, ձայն ի դայլայլ ո[ւ] լոյս զուարթ: Վերջ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի ի 1891 ամի, ի Լոփետ:
ժզ. 193բ-7ա Գլուխ ԺԶ. Գեղացի տղայ եւ գեղեցիկ աղջիկ խօսակցին իրար հետ – Տղայն. Մենք, որ սիրել սկսանք, / բարով միմեանց մենք տեսանք... կմատնեմ դատ ծեր հայի: Վերջ:
ժէ. 197բ-201ա Ի գլուխ ԺԷ., ի գալուստ բարձր սրբազան Գրիգորիս եպիսկոպոսի Աղուանեանց ի վանս Սրբոց Թարգմանչաց Խաչկապու – Շնորհաբաշխ քո սուրբ գալուստ / Հա՛յր մեր բարի, սրբազան... սոցա մաղթեսցուք զհաշտութիւն անձանց:
– 201ա Շարական, նորոգ շարադրեալ ի Թէոդորոս վարդապետէ Շիրակունւոյ, ի վերայ սրբոյն նախավկայ եւ անդրանի[կ] թագաւորին մերում Աբգարու – Մանկունք եւ համբարձի չորրորդ ձայն. Որ ընտրեցէր ի մարդկանէ հաւատարիմ... աղաչանօք սորա կեցո՛ զմեզ թագաւոր. անմահ: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի, ի 1876 ամի, ի 26 դեկտեմբերի:
ժը. 201բ-13ա Գլուխ ԺԸ. Որբ հայ տղայ – Որբ մանուկ եմ, տէր չունիմ... Նեռի գալը մօտեցաւ, ամեն բանը հոտեցաւ: Վերջ:
– 213բ Դու նո՛ր քնար մեր հայոց, / արի՛ մտեր ի գզրոց... սիրէ վանքը, աւատը:
– 214ա-5բ Ցանկ առաջին մասին «Նոր քնարիս» ըստ այբուբենական շարքից – Ալէսանդրապօլք քաղաք... Որբ հայ տղայ – ԺԸ., 402:
Բ. 216-22բ [Այլ չափածոյք]
1. 216ա-8ա Առ արծիւն Վասպուրական – Թռի՛ր, արծի՛ւ, Վասպուրական... Հայրիկ անուն ախորժակ:
2. 218ա-20ա Առ օծութիւնն վեհափառ հայրապետին Մկրտիչ Ա. կաթուղիկոսն ամենայն Հայոց – Աչք հայկազանց Արարատ / ուրախ ցօղեն զարտասուս... Աստուա՛ծ, լսի՛ր, մեր հայցուած: Թէոդորոս վարդապետ Շիրակունի:
3. 220բ-2բ Բաղդատութիւնն Հնոյ ուխտին ընդ Նոր ուխտիս Հայոց – Հինն Իսրայէլ արդ բախտատեմք... որք յայլազգիս յակաստան: Թէ. վ. Շիրակունի:
Ծնթ. Մեզ յայտնի է նաեւ Թէոդորոս Շիրակունի վարդապետի հետեւեալ տպագիր գիրքը՝ Համառօտ դասատետր ազգային պատմութեան. Պարզ աշխարհաբառ հարց եւ պատասխանի, բաժանեալ հինգ փոքրիկ հատորներ, Աշխատասիր. Թէոդորոս Վրդպ. Շիրակունի. հտ. Ա. Հայկից մինչեւ Վահէ, Գանձակ (Ելիտզավետպոլ), տպ. Ֆէոդորովի եւ Թառումեանցի, 1879, 84 էջ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղ.՝ 1ա:
Տե՛ս Յառաջաբանութիւն՝ 3ա:
7ա Ծանօթութիւն. Երբ ի 1862 ամի բարձր սրբազան Անդրէաս եպիսկոպոսն Վեհապետեան գնաց յայցելութիւն ի քաղաք յԱնի, բախտ ունեցայ եւ ես ուղեկից լինելոյ, անդ երգեցի:
25բ Ծանօթութիւն՝ 1. Կան է գիւղ ինչ ի գաւառին Կարնոյ, մերձ ի քաղաքն Էրզերում, որ է հայրենիք Շիրակունւոյս, ուստի գաղթեալ ի 1830 ամի ի Շիրակ՝ ի մեծ գիւղն Արդիկ: 2. Արդիկ է գիւղ մերձ ի վանս Հառիճոյ, որ է տեղի սննդեան եւ զարգա[ց]ման Շիրակունոյս:
Կան է տեղի Շիրակունւոյս,
Յատուկ տեղի ծննդեան,
Արդիկ գիւղն է իմ զարգացման,
Վայր եւ տեղի սննդեան: Թ. վ. Շ.:
106ա Արթիկ է գիւղ Շիրակայ գաւառի եւ է տեղի բնակութեանն եւ սննդեան Թէոդորոս վարդապետի, որոյ բուն հայրենիքն եւ ծննդեան տեղին մերձ Կարնոյ քաղաքն մեծ գիւղն Կան, որ էր երբեմն չորրորդ դարոյն հայրենի մեծի եպիսկոպոսին Խադայ, որ էր սարկաւագ մեծին Ներսէսի, մտերիմ գործակից նորին յազգային եւ կրօնական գործողութիւնս, յետ[ոյ] եպիսկոպոս Բագրեւանդայ: Մեր սուրբ երախտագէտ եկեղեցին տօնէ զնա ընդ մեծին Ներսէսի, եւս եւ սուրբ պատարագին յիշատակի յառաջ քան զթարգմանքիչն:
130բ Ծանօթութիւն՝ 1. Ի գիւղն յՕշական, ուր թաղեալ կայ պատուական մարմին սրբոցն Մերսովբայ, վերստին նորոգի եկեղեցին հրամանաւ տեառն եւ տեառն Գէորգայ Դ. կաթուղիկոսին ամենայն Հայոց: 2. Սապէս արդէն նորոգեալ բարեզարդի սուրբ վանքն յանուն սրբոց Թարգմանչաց ի Գանձակայ Գարդմանգ գաւառի, մերձ ի Խաչկապ, որ հնուց կոչիւր Գետակցա վանք:
161ա Ծանօթութիւն. Սոյն երկասիրութեանն հեղինակ Թէոդորոս վարդապետն Շիրակունի ծնեալ է ի 1830 ամի, ի 20 յունվարի, ի գաւառին Կարինոյ, ի գիւղն Կան, մերձ Կարին քաղաքին, ոյր վասն կոչի Շ. Կանեցի, ի նոյն ամի գաղթեալ ի Կարնոյ, եկին ի Շիրակ, բնակեցան ի գիւղ Արդիկ, ուր սնաւ եւ զարգացաւ, որոյ վասն կոչի Արդիկցի, ուսումն առեալ է ի վանս Հառիճոյ, որ մերձ է Արդիկ գեղջ:
ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին ճնշումով՝ «Նոր քնար հայկական», 1ա՝ «982-2740», «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 101բ՝ «451 (հայոց) +551/1002 (փրկչ.)», 221բ՝ «+1, 4000 49000»:
2741
|
|
ԺԷ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Սիմոն:
ԹԵՐԹ՝ 425+5 (կրկն.՝ թ. 9, 18, 291, 403, 417). չգրուած՝ 3բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԷx12(Ա, ԻԷ 8, Գ, ԻԵ 11, ԺԳ, ԼԷ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5x19-19,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24-25x14, թ. 1-3՝ 25,5x12,5): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 5ա): ՏՈՂ՝ 31 (թ. 1-3՝ 33): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի (Բ. փեղկը, մէջքը, Ա. փեղկի եզրերը նոր՝ Ի. դարի կաշի), միջուկը տախտակ, աստառը սպիտակ կտաւ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Գ+Ե,Զ՝ չգրուած դեղնաւուն թուղթ, Ի. դ.:

Նմուշ 5ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 4ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական (4ա): Զարդագիր՝ հանգուցագիր (4ա): Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, սեւ:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Սաղմոսք ԽԱ., ԽԳ. (լատիներէն): ԺԴ. դ., Գերմանիա: Դ՝ ստացուած 1 առանձին թերթի ընդերկայնակի հատումով: Մագաղաթ (30x20), երկսիւն (28x17.5-18), գոթական գիր (նմուշ՝ Աա), տող՝ 27-8, նոտագրուած, գոյներ՝ սեւ, կարմիր, կապոյտ (վերծանումը. տե՛սЛ. И. Киселева, Каталог рукописей и фрагментов латинсого алфавита, хранящиеися в Матенадаране, Ереван, 1980, стр. 105):

Նմուշ Աա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. 1960ական թթ-ին նորոգուած, գրեթէ բոլոր թերթերի թափուած եզրերը լրացուած եւ ամրացուած, վերակազմած հին (Ա. փեղկ) եւ նոր կաշիների միացումով, հին կազմաստառով, Ա. փեղկին գամերի անցքեր, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, թ. 18գդ-19ի եւ 196-7ի միջեւ ընկած 1ական թերթ, թ. 425ից յետոյ՝ ընկած թերեւս 2 թերթ, թ. 7-8ի միջեւ մէկ թերթ ներդիր աւելացրած նորոգութեան ժամանակ. թ. 291, 371, 424, 425՝ գրադաշտը վնասուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-425բ [Գրիգորի Տաթեւացւոյ Գիրք Հարցմանց]
Տե՛ս ձեռ. 921, 3ա-367ա. Ցանկ գրոցս՝ Ա-ԽԱ/1ա: Յառաջաբան գրոցս/1ա-2բ: Հատոր Ա. Ցանկ/3ա: ա/4ա-7բ, 18գդ, 8ա-13ա: բ/13ա-4բ: գ/14բ-8բ, 19ա-39ա: դ/39ա-40բ: Բ.Ցանկ/40բ-1ա: Նխդր/41ա-3բ: ե/ 43բ-7ա, 53բ-9բ: զ/59բ-60բ, 47ա-53բ, 59բ-62բ: է/62բ-84ա: Գ. Ցանկ/84աբ: ը/84բ-99ա: թ/99ա-113ա: Դ. Ցանկ/113ա: ժ/113բ-25բ: ժա/125բ-30: ժբ/130ա-9բ: ժգ/139բ-50բ (142ա Հողմնացոյց բոլորակ): ժդ/150բ-4ա: Ե. Ցանկ/154բ: ժե/155ա-68բ: ժզ/168բ-80ա: ժէ/180ա-7ա: Զ. Ցանկ/187ա-8ա: ժը/188ա-96բ (վերջը թափուած՝ որպէս այլոցն, այլ շնորհօք հոգոյն անընդմիջաբար եւ Քրիստոսն ///): ժթ/197ա-208բ (սկ. թափուած՝ /// առաքեալքն եւ Է. նշանաւոր աստեղքն Հ. աշակերտքն...): ի/208բ-22ա: իա/222ա-34բ: իբ/234բ-44ա (236բ Խորան վկայութեան եւ բնակավայր ԺԲ. ցեղից Իսրայէլի): իգ/244ա-53բ: Է. Ցանկ/253բ-4ա: իդ/254ա-7ա: իե/257ա-9ա: իզ/259ա-61բ: իէ/262ա-5բ: իը/265բ-7ա: իթ/269ա-73ա: Ը. Ցանկ/273ա-4ա: լ/274ա-306ա: Թ. Ցանկ/306ա-7ա: լա/307ա-21ա: լբ/321ա-8բ: լգ/328բ-36ա: լդ/336ա-48բ: լե/348բ-70բ: Ժ. Ցանկ/370բ-1ա: լզ/371ա-82ա: լէ/382ա-92ա: լը/392ա-4ա: լթ/394ա-403դ: խ/40-25ա: խա/չիք: Յշտկրն/425աբ (վերջը թափուած՝ մեծ հռետորի [հայ]ոց Յոհանու Որոտնե[ցոյ][եղի]ցի ի սմա յիշատակարան ///): Յիշատակարան Հարցմանցն Գէորգ վարդապետի/չիք:
Ծնթ. Լս-ներում բաց թողնուած բառերի լրացումներ՝ գրչութեան ժամանակի եւ յետագայի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1ա Զանպիտան ծառայս յիշեա՛, եւ Աստուած զքեզ յիշէ:
3ա Եւ աշխատողք ըստ ի սմայ անմոռաց յիշեսցես, աղաչեմ զհանդիպողքս, զինչ եւ իցէ գաղափառաւ, որոց եւ ձեզ դիպեսցի՝ բարի յիշումն առաջի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
85ա Ա՜խ, Աստուա՛ծ, որ գրիչս չի յաջողիլ:
110ա Ո՜հ, ո՜հ, ո՜հ մեղաւորիս:
113ա Հոգի՛ Սուրբ, յօգնեա՛ տարակոյս եւ անարհեստ գրչիս՝ Սիմէոն նօտարիս եւ կարողացո՛ զտկարս ի յանկք ելանել այս սուրբ կտակիս:
124ա (ստ. լս) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ ինձ՝ մեղսամած նօտարիս (նման 173ա, 255ա, 400ա):
187բ Յաւգնեա՛, Յիսո՛ւս, ինձ՝ տկարիս եւ անարհեստ նօտարիս, եւ տո՛ւր զօրութիւն, կարողացուցիչ Սուրբ Հոգի:
254ա Ոհ, աղաչեմ, որք հանդիպիք ի նմա, յիշէք զմեղաւոր նօտարս:
224բ Ո՜հ, որ թուղտս կոկ չէ:
154բ Տէ՛ր Աստուած, Յիսուս Քրիստոս, առաքեա՛ առ իս զօրացուցիչ Հոգիս Սուրբ ի յօգնութիւն ինձ՝ տկարիս:
236ա Եւ զմեղապարտ գծողս բերան մն յիշես:
306ա Ո՛վ իմաստուն վերծանող, աղաչեմ յիշել զանարժան Սիմոն գծողս մի Հայր մերիւ եւ անմեղադիր լինել գրիս, զի յոյժ տարէկուսութեամբ, տարտամ եւ ազգի ազգի հոգովք գրեցի, բաւ է իմաստութեան քում:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 188ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Յիշատակ սուրբ տառս Ագուլեցի Շահնազարին եւ հաւրն՝ Հայրապետին, եւ մաւրն՝ Խանաղին, եւ այլ ամենայն արեան առու մերձաւորացն՝ ի դուռն Սուրբ Խաչին, յերկիրն Գողթնեաց եւ ի ձորն Տրունեաց եւ ի գիւղն Ունիս:
2. 4ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) [Յ]իշեցէ՛ք զվերջին ըստացող սուրբ տառիս Ագուլեց[ի] մեղաւոր զառածեալ Շահնազարս, որ ստացող սորա հալալ [արդեանց իմոց] ///(մի քանի բառ ջնջուած): [Յիշեցէ՛ք] հաւրն իմ՝ Հայրապետին, եւ մաւրն իմ՝ Խանաղին, եւ դարձեալ ամենայն արեան առու մերձաւորացն իմ:
3. 199բ ԺԸ. դ., կապգիր՝ ՔԱՀԱՆԱՅ:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Գա՝ «Հմր 2741», Պհպ. Դբ՝ «2741», 1ա՝ «Հմր 2741», «984, 2741», 18գ՝ «նախկին 426րդ թերթ», 425ա՝ «Ձեռագիրս բաղկացած է 425+4 (կրկնուած 9աբ, 18գդ, 291գդ, 403գդ, 407աբ) =429 թերթերից», Պհպ. Եբ-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Վերակազմուած է հին եւ նոր կաշիների միացումով, հին կազմաստառով: Գլխ. վերականգնիչ՝ Ա. Խաչատրեան, Երեւան, 196»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 3ա, 236բ, 274ա. սեւ թանաքով բոլորակ՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ / ՌՃԾԷ. (1708)»,84բ սեւով բոլորակ.«ՂՈՒԿԱՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ», 137ա սեւով բոլորակ. «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ / ՆԵՐՍԷՍ», 195բ սեւով ութանկիւն. «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՍԻ/ՄՈՆ ՎԱՐԴ/ԱՊԵՏ. ՌՃՂ. (1741)»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 3բ՝ «մէկ յոբելան թիվ ԾԷ.», 4ա՝ «էըզ, աեբ», 120ա՝ «վա՜յ ինձ եւ յապա բազմաց», 133բ՝ «խաչ օգնեա՛ ինձ, |134ա| ախ ինչ անեմ, որ գրիչ չէ պլսղումն»:
ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 20ա, 20բ, 21ա, 22բ, 23բ, 28բ, 34բ, 35բ, եւ այլուր՝ երկգիծ բոլորակ, 22բ 28ա՝ աստղանիշ:
2742
|
|
ՌՄԿԶ. – 1817 |
ԳՐԻՉ՝ Յօհաննէս Վանեցի:
ԹԵՐԹ՝ 369. չգրուած՝ 1աբ, 347ա-69բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԱx12 (Լ 11, ԼԱ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. թագով պսակուած ոճաւորուած զինանշան, մէջն աշտարակի վրայ թեւատարած արծիւ, ներքեւում՝ «GIOR MAGNANI», 2. թագով պսակուած ոճաւորուած զինանշան, տակը՝ «GM» կամ «AL MASSO»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29.5x20.5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (23.5x15.7-16): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 43: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն կաշի, փեղկերին՝ բրոնզով զարդաշրջանակ, մէջքին՝ բրոնզով 7 բուսական զարդ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ մոխրագոյն հէնքով, կարմիր, դեղին, կանաչ եւ սեւ զարդանախշերով ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ բրոնզ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ. Ա, Դ՝ ծաղկաթուղթ լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ մի թաթը վեր բարձրացրած թագակիր առիւծ, մասն կազմաստառի, Բ, Գ՝ չգրուած վարդագոյն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ բուսազարդ:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ 2ա: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ, դեղին, կապոյտ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը, մէջքը մաշուած, մէջքի ստորին մասը փեղկերից անջատ, լուսանցակողերը՝ գունաթափ. թ. 350-1ի միջեւ 1 թերթ կտրած-հանած, թ. 270-1՝ հիմքից անջատ, թ. 327՝ ստորին մասը պատռուած, 341բ, 342ա՝ թանաքի, թ. 263, 272-3, 285-6, 306-14՝ դեղին հետքերով. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը գունափոխուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա-346բ [Յակոբ Նալեան, Քարոզգիրք Կիւրակէից]
Տե՛ս ձեռ. 2311, 3ա-430բ. Ընծայումն՝ 2ա: ա/2ա-8ա: բ/8բ-10բ: գ/10բ-4ա: դ/14ա-5բ: ե/16ա-9բ: զ/19բ-25ա: է/31ա-4ա: ը/25ա-9ա: թ/29ա-31ա: ժ/34ա-7ա: ժա/37ա-43բ: ժբ/43բ-7ա: ժգ/47ա-51ա: ժդ/51ա-3բ: ժե/53բ-7ա: ժզ/57բ-9ա: ժէ/59ա-64ա: ժը/64ա-7բ: ժթ/67բ-8բ: ի/68բ-72ա: իա/72ա-4բ: իբ/74բ-8բ: իգ/78բ-80բ: իդ/80բ-4բ: իե/84բ-7բ: իզ/87բ-90բ: իէ/90բ-2ա: իը/92ա-4բ: իթ/94բ-7ա: լ/97ա-100ա: լա/100ա-3ա: լբ/103ա-5բ: լգ/105բ-7ա: լդ/107ա-8ա: լե/108ա-10բ: լզ/110բ-3ա: լէ/113ա-5բ: լը/115բ-8բ: լթ/118բ-21բ: խ/121բ-4ա: խա/124ա-6ա: խբ/126ա-8ա: խգ/128ա-30ա: խդ/130ա-5բ: խե/135բ-8բ: խզ/138բ-42ա: խէ/142ա-4ա: խը/144ա-9ա: խթ/149ա-51բ: ծ/151բ-4ա: ծա/154ա-7ա: ծբ/157ա-9բ: ծգ/159բ-63բ: ծդ/163բ-8ա: ծե/168ա-71բ: ծզ/171բ-5ա: ծէ/175ա-7ա: ծը/177ա-181ա: ծթ/181ա-3ա: կ/183ա-5բ: կա/185բ-8բ: կբ/188բ-90բ: կգ/190բ-2ա: կդ/192ա-3բ: կե/193բ-6ա: կզ/196ա-8ա: կէ/198ա-200բ: կը/201ա-2բ: կթ/202բ-5բ: հ/205բ-7բ: հա/207բ-10ա: հբ/210ա-1ա: հգ/211բ-2բ: հդ/212բ-4ա: հե/214ա-6ա: հզ/216ա-8բ: հէ/218բ-21բ: հը/221բ-4բ: հթ/224բ-30բ: ձ/230բ-1բ: ձա/231բ-4բ: ձբ/234բ-9ա: ձգ/239ա-40ա: ձդ/240ա-1բ: ձե/241բ-2բ: ձզ/242բ-4ա: ձէ/244ա-7բ: ձը/247բ-50ա: ձթ/250ա-2բ: ղ/253ա-7բ: ղա/257բ-63բ: ղբ/263բ-7ա: ղգ/267ա-70բ: ղդ/270բ-1բ: ղե/271բ-4բ: ղզ/274բ-8բ: ղէ/278բ-82ա: ղը/282ա-5բ: ղթ/285բ-8ա: ճ/288ա-94բ: ճա/294բ-9ա: ճբ/299ա-301ա: ճգ/301ա-3բ: ճդ/303բ-7ա: ճե/307ա-10բ: ճզ/310բ-7ա: ճէ/317ա-9բ: ճը/319բ-20բ: ճթ/320բ-4ա: ճժ/324ա-8ա: ճժա/328ա-32ա: ճժբ/332ա-3բ: ճժգ/333բ-6բ: ճժդ/336բ-9ա: ճժե/339ա-42ա: ճժզ/342ա-4ա: ճժէ/344ա-6բ: Յիշ./346բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
346բ Իսկ եւ վերստին հեղինակեալ ի ՌՄԿԶ. (1817) թուականին հայոց, եւ ի հոկտեմբերի ամսոյ Ժ., ձեռամբ Յօհաննէս անիմաստ գրչի Վանեցւոյ:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Բա՝ «988, 2742», «ՌՄԿՁ. – 1817, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2743
|
|
ՈՁԱ. – 1232 |
ԳՐԻՉ՝ Տիրացու: ԾԱՂԿՈՂ՝ Գրիգոր: ՍՏԱՑՈՂ՝ Յովաննէս աւագերէց (գրչ. ժամանակի), Գրիգոր Դոփեան եւ Ասփայ (ԺԳ.):
ԹԵՐԹ՝ 374-3+1 (թռիչք՝ չկան թ. 177, 222, 266, կրկն.՝ 293). չգրուած՝ 1ա, 11ա, 15բ, 20բ, 170բ, 188ա: ՊՐԱԿ՝ 10+Ա-ԽԶx8 (Ա 11, ԺԳ 5, Ի, ԻԳ 9, ԻԲ 4, ԻԹ 6, ԼԷ, ԽԶ 7): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,x23,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն 23,5x16, միասիւն 14x14,5 (2բ-3ա, 4բ-5ա, 6բ-7ա, 8բ-9ա, 10բ): ԳԻՐ՝ բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ 19ա), ուղղագիծ երկաթագիր («Յարուցեալ Յիսուս» 182ա-3ա, համաբարբառները, Ցրուացանկը, նմուշ 182ա), բոլորգիր (3ա, 4բ, 5ա, 6բ-7ա, 8բ-9ա, նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 17: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կարմիր մետաքս. լուսանցակողերը՝ փոխնիփոխ կարմիր եւ կանաչ՝ ըստ Աւետարանների կարգի: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ (սկ.)՝ չգրուած թուղթ (Ի. դ.):

Նմուշ 3ա

Նմուշ 19ա

Նմուշ 182ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ծնունդ՝ 15ա («Ծնունդ փրկչին»), Մկրտութիւն՝ 20ա, Խորհրդաւոր ընթրիք («Վերնատունն խորհրդոյ»)՝ 170ա, Իւղաբեր կանայք («Յարութիւն Տեառն»)՝ 114ա, «Աւարումն դժոխոցն»՝ 184ա, Աւետումն՝ 188բ («Աւետիս Գաբրիէլի առ Մարիամ»), Ննջումն Աստուածամաւրն՝ 294ա: Մատթէոս՝ 11բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 295բ: Լս-ային՝ Յիսուս բժշկելիս՝ 131ա, 247բ, 312ա (Բժշկումն երեսունեւութ տարուան հիւանդին), 332ա (Բժշկումն կուրին), Մատնութիւն՝ 173բ, Տեռատես կինն աղերսէ Յիսուսի՝ 224բ, Զակքէոս ի վերայ ժանտաթզենւոյ եւ Յիսուս՝ 267բ, Պետրոս առաքեալ՝ 284ա, 364բ, Յիսուս՝ 304ա, Յիսուս ջրհորի մօտ եւ կին մի (եզրահատման հետեւանքով միայն ձեռքն է երեւում), Յարութիւն Ղազարու՝ 341բ, Խորան՝ 1բ (կենտրոնում՝ Եւսեբիոս Կեսարացին), 2ա (կենտրոնում՝ Կարպիանոս) 3բ, 4ա, 5բ, 6ա, 7բ, 8ա, 9բ, 10ա: Ճակատազարդ՝ 12ա: Կիսախորան՝ 12ա, 115ա, 185ա, 296ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, խաչ, աքաղաղ (105բ), ծառ (155բ, 344ա), 332ա), Յիսուս (202ա, 364բ), բոլորակ (ենթավերնագրերով): Զարդագիր՝ հանգուցագիր, կենդանագիր: Գոյներ՝ կապոյտ, կարմիր, կանաչ, ծիրանի, վարդագոյն, մոխրագոյն, շագանակագոյն, սեւ, սպիտակ, ոսկի:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին փոքրիկ քերծուածներով, 4ական գամերն ու կապիչներն ընկած, կազմի վրայ կապիչների հիմքերի, գամերի եւ ցեցի անցքեր, եզրերին խոնաւութեան հետքեր, թ. 374ից յետոյ 2 թերթ ընկած, որոշ թերթերի լուսանցների պատռուած հատուածները յետագայի թղթով լրացուած, լուսանցազարդերը եզրահատումից վնասուած. 131ա՝ դիւահարի նկարը կտրուած, պահպանուած միայն ձեռքը, Քրիստոսի աջ ձեռքը եւ ձախ ոտքի մատները կտրուած, 247բ՝ այսահար կնոջ պատկերից կայ միայն ձեռքը, Քրիստոսի աջ ձեռքի դաստակը եւ աջ ոտնաթաթը կտրուած, 304ա՝ Նիկոդէմոսի միայն աջ ձեռքը կայ, թ. 312՝ թափուած Քրիստոսի աջ ձեռքի ափը եւ հիւանդը (պահպանւած միայն զգեստի ծալքերը), 332ա՝ կոյրի նկարից պահպանուած միայն ձեռքինը:
Ծնթ. Տերունական եօթ եւ աւետարանիչների երկու մանրանկարները գրչութեան ժամանակի պրակահաշուի մէջ հաշուած չեն. առաջին կազմման ժամանակ 1-10 թերթերը չեն պրակակալուել, յետագայում՝ դրանք համարուել են Ա., իսկ Բ. համարը կրկնուել է: Ըստ Ա. Մաթեւոսեանի՝ ձեռագիրն ունի երկու ծաղկող՝ Գրիգոր ծաղկող՝ գրչութեան ժամանակի, եւ Գրիգոր՝ ԺԳ. դարի. տե՛ս Ա. Մաթեւոսեան, Թարգմանչաց Աւետարանը.- «Էջմիածին», 1992, Թ.-Ժ.-ԺԱ., էջ 102-14: Տե՛ս նաեւ Լ. Չուգասզեան, Գրիգոր ծաղկող, Եր., 1986, Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Մատենագիտութիւն 9-19 դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 113):
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1բ-2բ Թուղթ Եւսեբեայ:
2. 3բ-4ա, 5բ-6ա, 7բ-8ա, 9բ-10ա Համաբարբառ. կանոնք Ա-Ժ. (նաեւ ստ. լս.):
3. 3ա, 4բ-5ա, 6բ-7ա Մեկնութիւն խորանաց:
4. 7ա Նախադրութիւն – Մատթէոս Աւետարան ի կողմանէ փրկչին մերոյ ականատես եղեալ սքանչելեացն Տեառն եւ վարդապետութենէ նորին, որով եւ զՀոգին Սուրբ ընկալեալ ի վերնատանն, յետ եւթն ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ գրեաց զիւր Աւետարանն՝ է ինչ որ յԵրուսաղէմ, եւ է ինչ որ ի Քուրշս եւ ի Պարթեւս, եւ ի Պարս, եւ յԱնտիոք քաղաքի կատարեաց եբրայեցւոց բարբառովն եւ գրով նորին եւ բովանդակեաց թիւս ՅԾԵ. (355) եւ Աւետարանս գլխաւորս ԿԹ. (69): 12ա-113ա Աւետարան Մատթէոսի:
5. 8բ Նախադրութիւն – Մարկոս աւետարանիչ աշակերտեալ Պետրոսի առաքելոյ, գրեաց զիւր Աւետարանն ի բերանոյ Պետրոսի, յետ ԺԵ. ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ, դաղմատ գրով, որ յետոյ յԱղեքսանդրացւոց քարոզեցաւ եբրայեցւոց բարբառովն եւ բովանդակեաց թիւս ՄԼԳ. (233) եւ Աւետարանս գլխաւորս ԾԵ.(55): 115ա-83ա Աւետարան Մարկոսի (182ա-3ա Յարուցեալ Յիսուս):
6. 9ա Նախադրութիւն – Ղուկաս աւետարանիչ աշակերտեալ Պաւղոսի առաքելոյ ի Հռոմ քաղաքի, յետ քսան ամի վերանալոյ Տեառն գրեաց զիւր Աւետարանն հռովմայեցւոց բարբառովն, եւ բովանդակեաց թիւս ՅԽԲ. (342) եւ Աւետարանս գլխաւորս ՀԱ. (71): 185ա-293գ Աւետարան Ղուկասու:
7. 10բ Նախադրութիւն – Յովհաննէս աւետարանիչ գրեաց զիւր Աւետարանն յետ յիսուն եւ երկու ամի վերանալոյ փրկչին մերոյ, յունական բարբառով, յԵփեսոս քաղաքի, եւ բովանդակեաց յինքն թիւս ՄԼԲ. (232) եւ Աւետարանս գլխաւորս ԾԷ. (57): Միանգամայն տունք Աւետարանիս ՓՅ. (8300) եւ թիւս ՌՃԿԲ. (1162) եւ Աւետարանս գլխաւորս ՄԾԵ. (255): 396ա-74բ Աւետարան Յովհաննու (վերջը թափուած՝ «ասէ աշակերտն այն, զոր սիրէր Յիսուս՝ ցՊետրոս. Տէր է այն ///» ԻԱ. 7):
Ծնթ. «Մեկնութիւն խորանաց» բնագիրը եւ նախադրութիւնները՝ յետագայի (հմմտ. Յիշատակարան յետագայի՝ 10բ):
ԺԹ. դարի շղագրով գլխահամարներ աւելացուած՝ 119բ-81ա՝ Գլխ. Բ.-ԺԶ., 123ա՝ «Գլխ. Գ., 1-2 հմր. պակաս», 185ա-290ա Գլխ. Ա.-ԻԴ., 282բ՝ «աստ պակաս գրած է, 2 տուն 43-44 համարներն չկայ սրա մէջ», 327ա՝ «1 համարից մինչեւ 12 համարն չկայ Գլխ. Ը», 327ա-74բ՝ Գլխ. Ը. – ԻԱ. 7:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. (Գրչի) 183ա Զմեղապարտ գըծիչս՝ զՏիրացու յիշեցէ՛ք ի Տէր:
293գ Փառք փրկչին Յիսուսի. ամէն:
2. (ծաղկողի) 9բ (խորանների սիւների քիւերին նստած գերանների վրայ) Ի թիւս ՈՁԱ. (1232) ծաղկազարդեցաւ սուրբ 10աԱւետարանս՝ բարեխաւս առ Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր:
115ա (կիսախորանի գերանի վրայ) Տէր Աստուած ողորմեա՛ Գրիգորի ծաղկողի. ամէն, ամէն:
311ա (լուսանցազարդի բոլորակի մէջ) Թւիս ՈՁԱ. (1232) ծա[ղկեցաւ]:
3. (ստացողի) 7բ (խորանների սիւների վրայ) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ պատուական քահանայի եւ երեւելի պարոնի՝ Յովաննիսի. ամէն:
8ա (խորանների երեք սիւների վրայ) ԶՅովաննէս աստուածազարդ քահանայ եւ զԽաչիկ հայր իւր յիշեսջիք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր:
12ա (կիսախորանի գերանի վրայ) ԶՅովաննէս աւագերէց յիշեա՛, Տէ՛ր Աստուած. ամէն:
333բ (լուսանցազարդի բոլորակի մէջ) Ողորմեա՛, Տէ՛ր Աստուած:
Տե՛սԺԳ. դ., յիշ.ք, էջ 180-181:
ՅԵՏԱԳԱՅԻՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ
1. 10բ (ԺԳ. դարի կէս, բոլորգիր) Տէ՛ր Աստուած, ողորմեա՛ Գրիգոր նկարչի եւ աշխատողաց ի սմայ:
2. 113բ (1312 թ., բոլորգիր) Յ[ամե]նառատ պարգեւացն Աստուծոյ, որ միշտ ներգործէ յարարածս զբարիս քաղցրութեան կամացն իւրոց: Արդ, որպէս յամենայն դարու, նոյնպէս եւ ի մերս նուաղեալ ժամանակիս յարոյց զքրիստոսասէր եւ զփառաւոր պարոնն, զաւրհնեալն ի կանայս՝ զԱսփայն, դուստր Տարսաիճին՝ տեառն Սիւնեաց, յազգէ Ուրպելանց, որ էր ամուսին մեծ եւ փառաւոր իշխանաց իշխանին՝ պարոն Գրիգոր: Սա ամենայն բարեպաշտութեամբ զարդարեալ, զարդարեաց զանազան սպասիւք եւ շինուածիւք զեկեղեցիս Հայաստանեաց: Ստացաւ եւ զսուրբ Աւետարանս յարդար ընչից իւրոց եւ ընձայեաց ի սուրբ ուխտն իւր Խադարի վանս,որ է գերեզմանատուն մեծ իշխանացն ազգին Դոփանց, եւ ինքն կարճաւրեայ կենաւք փոխի մահուամբ յաշխարհէս առ Քրիստոս եւ դնի ի դանբանի ի նոյն վերասացեալ սուրբ ուխտն: Իսկ ըստ մարմնոյ գլուխ նորին եւ այր՝ մեծ իշխանն Գրիգոր զարդարեալ պճնէ զսա ոսկւով եւ արծաթով՝ ի յիշատակ հոգւոյ սուրբ ամուսնոյն իւրոյ Ասփային եւ յերկարութիւն կենաց իւր եւ քրիստոսընձայ զաւակաց իւրոց, որոց յիշատակ նոցա եղիցի աւրհնութեամբ:
183ա(1312 թ., բոլորգիր) Ի ժամանակս եւ ի դարս աւուրց տիեզերակալութեան եւ արքայութեան բոլոր աշխարհաց ազգին նետողաց, որ տիրէ ի ծովէն Պոնտոսի մինչեւ ի ծովն Կազբից եւ յԵփրատ գետոյ մինչեւ յայնկոյս լերանցն Կովկասու, որոց գլուխ եւ ինքնակալ խանն աշխարհակալ Խարպանդա կոչեցեալ ի թվ[ին] հայոց ՉԿԱ. (1312): Յայսմ ժամանակի ծագեցաւ ոմն մեծ եւ երեւելի տոհմային պայազատութեամբ ի ցեղէ վեհից, ի զարմէ դիւցազանց, ի դասակարգէ քաջաց, ի գնդէ գովելեաց Գրիգոր մեծ իշխան Հայոց, տէր եւ պարոն փոքր Սիւնեաց՝Հանդաբերդոյ եւ Ականոյ եւ բարձր լերանց ծովակին Գեղամայ՝ Սոթից մինչեւ Շաւղուայգայ,/183բ/ ամուսնացեալ ընդ դստեր Տարսայիճ իշխանի՝ ընդ ամէնաւրհնեալ պարկեշտ տիկնոջն Ասփային, ծնանի ի նմանէ ուստերս եւ դստերս: Իսկ զմինն, որում անուն էր Սարգիս, նուիրէ Քրիստոսի ի ստընդիա հասակին, որ արժանաւորութեամբ ի կոչմանէ Հոգւոյն էանց ընդ ամենայն աստիճանս քահանայութեան, հասեալ ի պատիւ եպիսկոպոսութեան տանն Խաչենոյ, ընդ մարմնական տէրութեանն, զոր ունէր ի հարանց ստացեալ, ընգալաւ եւ զհոգեւոր պետութիւնն:
Արդ, յայսմ ամի, որ էր թիւս ՉԿ. (1311) փոխեցաւ յաշխարհէս Ասփայն առ Քրիստոս եւ եդաւ ի շիրմի ի սուրբ ուխտն Խադարիվանս, վասն որոյ եւ մեծ պարոն Գրիգոր նուիրէ գերեզմանի նորա ընձայս յոլով գեղորայս, այգիս եւ անդաստանս եւ զարդարէ զսուրբ ուխտն զանազան սպասիւք եւ հանդերձիւք, ընդ որս պճնել շքեղացոյց եւ զսուրբ Աւետարանս ոսկէնկար կազմածով եւ շնորհեաց գերեզմանի նորա եւ իւր նախնեացն յիշատակ, որում բարձաւղք եւ ընթերցողք սուրբ Աւետարանիս յիշեցէ՛ք զԱսփայն ի Քրիստոս. եւ յիշողքդ յիշեալ լիջիք ի Տեառնէ: 184բ Եւ գաւառք մեր յանուանէ այս է՝ Սոթգլուխ եւ Բերդաձոր եւ Ճոխանց, Հոսաբակս, Ատրենիս, Կալեր, Ուռեացփոր եւ Խորուագետ, Դվալանոց, Էրքն, Մափռէլանց եւ այլ իւրեանց միջոց Մազրենովն ի մեր նախնեաց մնացեալ հայրենիք է՝ իւրեանց չորս սահմանովն, ստոյգ եւ ճշմարիտ գրեալ ի յԱւետարանիս:
293դ (1312 թ., բոլորգիր) Զմեծ եւ զամենաւրհնեալ պարոնաց պարոն զԳրիգոր որդի Գարփին եւ զամենագով եւ զբարեպաշտ ամուսինն իւր զպարոն Ասփայն, զստացաւղք եւ զարդարիչք սուրբ Աւետարանիս յիշեսջիք ի Քրիստոս:
Ծնթ. Ամբողջը ոսկետառ, ներքեւում՝ նոյնն արտագրւած ԺԹ. դարի շղագրով, մանուշակագոյն թանաքով:
3. 114բ (ԺԹ. դ. 1843 թ., շղագիր) Ի յԵլիսաւետապօլուՆորաշէնցի մահտեսի Ալթունն Խաշնապակկուղի գլուխն ջոխտ խաչի գլխի գործն սուրբ վանքին յիշատակ է տվել:
184բ(1843 թ., շղագիր) Թարգմանիչ վանքի սեփական տվեալ յիշատակ հողերի մասին գրէմ առ քրիստոսասէր եղբարցդ: Պարսից տերութեան ժամանակէն այս հողերն տվեալ է յիշատակ, են հոգեբաժին: Այնում ժամանակի տրամն յոյժ պակաս էր, պատջառը՝ տեղէ ի տեղ փոխիլն: Այնքան էր աստուածասաստ բարկութիւն ի վերայ ազգիս հայոց, մինչեւս ոչ կարէին օրական հացս իւրեանց գտանել: Այս պատջառի թէ՛ հոգէպաժին էր եւ թէ՛ աթոռահարգ փոխանակ տրամի չքաւորութեան ոմանք վարելոյ հողէր ին տալիս: Էն ժամանակն Թարգմանիչ վանքի կութանը հաստատուն բանի էր, մինչեւ անկամ հացի պակասութեան ժամանակն մերձագա կուղէրայից օգնական լինէին: Բայց այժմ՝ ի տէրութեան Ուռուստաց, յոյժ ողորմելի մնաց տունս այս: Բացի տվեալ յիշատակ հողերէն ոչինչ չունի: Այսմ ժամանակի անքան խաղաղութիւն է, մինչեւ արք ոչ կարէն իշխել <կայն> կանանց իւրեանց: Այս խաղաղ ժամանակիս մէկ օրաւար հողն Լ. (30) մանէթ արծաթ տրամի չեն տալիս:
Այսր պատջառի ես՝ Գրիգոր վարդապետս՝ ըսպասաւոր սուրբ տանս Թարգմանչաց, տվեալ յիշատակ հողերն յականէ յանվանէ ջշմարտութեամբ գրեցի: Մերձագայ կուղի՝ Խաշնապակու անձինքն խստապարանոց էն, ոմանք կամին հողերիցն հափշտակել:
294բ (1843 թ., շղագիր) Ամի Տեառն ՌԸԽԳ. (1843), նոյեմբերի ԻԵ. (25), ես՝ ԿանձագեցիԳրիգոր վարդապետս, անարժան միապան Սրբոյն Չարեքայ, եկի ի սուրբ վանս Թարգմանչաց ՌԸԼ. (1830) թվին, որ եմ վերոյյիշեալ թիւն: Մինչ ի գալուստն իմ ի վանս այս, գիտէ Աստուած, որքան հաւատս ունէի, կարձեմ թէ հաւատով ոչ ոք էր առաւել քան զիս, որպէս ոմանք մերձայկաից իմոց, պատմում էին, յառաջայգուն վարդապետաց պնակելոց ի սմայ ոչ ոք կարաց գալ ի կարքի իւրում վասն անպատշաջ տեղոյս: Եւ ես՝ եղկելիս, այսպիսի պատմութիւնս լսելով, յառայքինութիւնս իմ յուսացայ, ապշեցաւ միտկ իմ եւ ոչ զմտաւ ածի, թէ Աստուած ամբարտաւանից հակառակ գայ, կատարեցաւ բանն տէրունեան ի վերայ իմ՝ առակ սերմնացանին, եւ եղէ կոխան ի մարդկանէ: Աղաչեմ զքեզ, Հոգիդ Սուրբ Աստուած ճշմարիտ, առաքեա՛ զցող ողորմութեան քո յիս եւ տո՛ւր կենդանութիւն մեռելոյս:
Ի տէրութեան Աղվանից, ի իշխանութեան Իսրաել կաթողիկոսին Կանձասարու ունի տվեալ կոնտակ ի սուրբ վանացն Թարգմանչաց, ձեռամբ Եփրեմ եւ Սամուել վարդապետացն, որք տիրէին մերձայկայ կուղէրայից. այնում ժամանակէ տուն այս ունի ստացեալ հողեր հոգէբաժին: Եթէ ասիցէս՝ ընդէ՞ր ոչ գրով արկին, ասեմ քեզ՝ 295աԱյնում ժամանակի էր տէրութիւնն Պարսից, ի ներքոյ իշխանութեան Ջաւատ խանի, չըկար հաստատ տէրութիւն, որ կարող լինէին հաստատել: Հողերեն անվանէ այս է Գրջըքոլուտի հողն՝ Գ. օրաւար, Տափի դուռն՝ Ա. օր[ավար], Տանձի հողն՝ վիրապանց գլխվերն՝ Բ. օր[ավար], Քերձի Խմհատն՝ Ե. օր[ավար], վանքի հողն Բ. ջոթն Է. օր[ավար], Տապանի տակն Ա. օր[ավար], Ճամբի տակն օրաջաշաւար, ջամբի գլուխն Մուսուրի տափն՝ Դ. օր[ավար], Քոլատակի հողն՝ Դ. օր[ավար], Հասարի տակն՝ Ե. օր[ավար], Մռաւանց տեղն՝ Բ. օր[ավար], Կրըկոսանց հողն՝ Գ. օր[ավար], Ղոշակոլն՝ Դ. օր[ավար], Կարմիր քարի գլուխն՝ Դ. օր[ավար], Մեծ փոսն իւր շոթերօվն՝ Ը. օր[ավար] վանքի աղբուրի Բ. կուսն՝ Գ. օր[ավար]: Իմ ականջով լսածն այս է, թէպէթ հոգեւոր Կանսիստօրայումն տէր Մոսէսն Լ. (30) օր[ավար] ասեց, որովյետեւ ես չէի տեղեակ, բայց յետոյ իմացա՝ ճշմարիտն այս է: Թէ աւել հող ունէնայն ծածկած, ես անպարտ էմ:
Գրկապի օրաջաշաւար: Բլումի տղայի գործն, զօր տւեալ է յիշատակ մահտեսի Ալթունն սուրբ վանքին Ջոխտախաչի գլուխն է երկար հողն երկու կամ երէգ օրաւար է:
4. 295ա (1889 թ., շղագիր) Փորձիւ գիտացաք, որ ի Բ. յունվարի այս է Կաղանդի օրն: Վանքի սեղանի լուսամտից շօղն արեւուն նոր կաթեց աւազանի յետեւի որմնասեան վերայն, գրեցի աստեղ, միւս տարիին փորձելոյ համար ՌՅԼԸ. (1889), ի Լ. (30) դեկտեմբերի: 25 յունվարի շօղը յետի պատին կաթեց արեւմտեան հիւսիս արկիւնում:
ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «Թիւ 1057, 2743», «ՈՁԱ. – 152, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2744
|
ԱՐՃԷՇ |
ՉԾԴ. – 1305 |
ԳՐԻՉ, ԾԱՂԿՈՂ՝Սիմէոնքհյ.: ՄԵԿԵՆԱՍ՝Սիմոնհայրապետ: ՍՏԱՑՈՂ՝Վարագայվանք:
ԹԵՐԹ՝ 302. չգրուած՝ 1ա, 7ա, 12բ, 302աբ: ՊՐԱԿ՝ 2x6+Ա-Ոx12+2: ՆԻՒԹ՝թուղթ. թ. 301-2՝ԺԷ. դ. այլթուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 30,5-30,7x23,5-24,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (23,5-24x15-15,5): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 57ա): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդշագանակագոյնկաշի, դռնակով, 3ականկապիչովեւգամով, միջուկը՝տախտակ, աստառը՝կապոյտկտաւ. լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա,Բ+Ե.Զ՝սպիտակհաստթուղթ (Ի. դ.):

Նմուշ 57ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Չորեքկերպեան աթոռ՝ 1բ, Զոհաբերումն Իսահակայ՝ 2ա, Աւետումն՝ 2բ, Ծնունդ՝ 3ա, Երկրպագութիւն մոգուց՝ 3բ, Ընծայումն ի տաճար՝ 3բ, Մկրտութիւն՝ 4ա, Բժշկումն անդամալուծին, կոյրին, դիւահարին եւ որդւոյն այրւոյ՝ 4բ, Մատնութիւն, Քրիստոս առ Պիղատոս եւ Չարչարանք Քրիստոսի՝ 5ա, Խաչելութիւն, Յարութիւն Քրիստոսի՝ 5բ, Համբարձումն՝ 6ա, Հոգեգալուստ՝ 6բ, Մատթէոս՝ 13բ, Մարկոս՝ 94բ, Ղուկաս՝ 145բ, Յովհաննէս եւ Պրոխորոն՝ 233բ: Խորան՝ 7բ, 8աբ, 9աբ, 10աբ, 11աբ, 12ա (խորանների վերեւում՝ զանազան թռչուններ, հատուածներ սաղմոսներից՝ 8ա՝ հմմտ. Սաղմ. ՁԳ. 4. 9բ, 10ա՝ Սաղմ. ԻԲ. 5): Կիսախորան՝ 14ա, 95ա, 146ա, 234ա (կիսախորանների վերեւում աւետարանիչների խորհրդանիշները): Լուսանցազարդ՝ թռչուն, բուսական, յուշկապարիկ, երկրաչափական, խաչ, տաճար: Զարդագիր՝ մարդագիր, կենդանագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կապոյտ, կանաչ, կարմիր, դեղին, սեւ, շագանակագոյն, վարդագոյն:
Տե՛ս Ա. Գէորգեան, Հայ մանրանկարիչներ, Մատենագիտութիւն. 9-19 դդ., Գահիրէ, 1998, էջ 683-684: Հմմտ. Հ. Յակոբեան, Վասպուրականի մանրանկարչութիւն, գիրք Ա., Երեւան, 1976, էջ 38-45:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Գիրք Բ. Թագաւորութեանց ԺԹ. 28-40, ԻԲ. 24-44: Թ. դ.: Գ+Դ՝ ստացուած 2 առանձին թերթերի ընդերկայնակի հատումով: Մագաղաթ (Գ՝ 29,5x24,5, Դ՝ 30,5x22,5), երկսիւն (Գ՝ 25x20, Դ՝ 24x19), ուղղագիծ (թեք) երկաթագիր (նմուշ՝ Աբ), տող՝ 21: Կարդալ՝ Դա, Դբ. «[զի ոչ էր ամե]նայն տուն հաւր [իմոյ]... անցին ընդ արքայի եւ կէս ժողովրդեանն [Իսրայէլի]» (ԺԹ. 28-40), Գա, Գբ՝ «անբիծ եւ յառաջագոյն զգուշացայց յանաւրէնութենէ... եւ պահեսցէ զիս ի գլուխ ազ[գաց]» (ԻԲ. 24-44):

Նմուշ Աբ
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. նորոգուած ԺԵ. եւ Ի. դդ-ում. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, ցեցի անցքեր, մէջքի ստորին եզրի եւ կապիչներից երկուսի կաշին նոր, Ա. փեղկին մետաղական խաչի գամերի անցքեր. Պհպ. Ա, Բ, Ե, Զ՝ նոր՝ Ի. դարի. թ. 1-25, 85, 94, 96-7, 145-65, 184-94, 229, 248-533, 277-90, 294-302՝ հիմքերը կամ եզրերն ամրացուած, թափուած մասերը լրացուած յետագայի թղթով. թ. 214-21՝ մրջրի հետքերով. թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, ստորին եզրերը գործածութիւնից կեղտոտուած, լուսանցակողերը գունաթափ եւ տեղ-տեղ սեւացած. Պատառիկ-պահպանակները դժուարընթեռնելի, Աա, Բա՝ գրադաշտը սեւացած, Ա-ի ստորին թափուած (երկրորդ սիւնեակ, ներքեւից 8 տող) հատուածը լրացուած յետագայի թղթով, բնագիրը վնասուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 7բ-8ա Թուղթ Եւսեբեայ:
2. 8բ-12ա Համաբարբառ. կանոնք Ա-Ժ. (նաեւ՝ լուսանցային):
3. 14ա-94ա Աւետարան Մատթէոսի:
4. 95ա-144բ Աւետարան Մարկոսի:
5. 146ա-233ա Աւետարան Ղուկասու:
6. 234ա-299ա Աւետարան Յովհաննու (300աբ Իրք կնոջն շնացելոյ):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. 10ա (Գրչի) Եւ այս է վաստակ մատանց տարտամ գրչի՝ Սիմեոն եղեգնագծի, / եւ ձեզ ի վայելս յաւէտ լիցի, / եւ կաթ աղաւթից ձերոց ցաւղեսցի ինձ ի դուռն գերեզմանի, / բուսուցանել յաւրն վերջի, / որում լիցուք ձեւք արժանի,/ հանդէպ երեսացն Քրիստոսի, / յարքայական տեղ հանդիսի, / ուր քրիստոսեանքն են ի կարգի:
299ա Փա՜ռք անպարագիծ Էին, այնմ, որ ոչ են հետազաւտ, եւ ոչ զինչ պիտին, եւ ոչ քանակն համբարձելոյն յամենայն մտաց սլացման: Գոհութիւն անզնին գոյին, որ է Բան, կնիք եւ սահման Էին: Փառատրութիւն անպարիմանալի սեռին, որ է Հոգի համագոյ Էին եւ փառակից Բանին, որ տրամադրեաց զմատունս մեղսամած, վերջացեալ տկար ոգւոյ Սիմէոնի՝ նուաստ քահանայի, գրեալ եւ կարգեալ զճառս երախտեաց աստուածագործ սքանչելեացն, զոր ճշմարիտ եւ Աստուածն Բան՝ միածին Որդին Աստուծոյ՝ Յիսուս Քրիստոս, ի վախճան աւուրցս այսոցիկ կատարեաց զնշանս եւ զարուեստս, որպէս զի որք ընթերցին՝ ի միտ առցեն եւ ծանիցեն, |299բ| թե նոյն Տէր է, որ Մովսէսի հրամայեաց առնուլ գառն տարեւոր եւ յիշել զերախտիս աստուածութեան, որ յԵգիպտոս: Նոյն եւ աստ եցոյց մեզ յիշատակ չարչարանաց իւրոց, որ ոչ միայն պէսպէս նշանաւք լուսաւորեաց, այլ եւ չարչարանաց եւ մահու համբերեաց, զի գիտէր, թե լսելով զանարգանս Տեառն մերում, դարձ եղիցի ի մեղաց մերոց:
Արդ, այսմ գաղափարութեան [ցանկացեալ] երջանիկ ոմն եւ աստուածային ձրիւքն բարգաւաճեալ, աստուածապատիւ կարգաւ տէր Սիմոն, ախորժական կամաւք, մեծաւ տենչմամբ ստացաւ զսա անջնջելի արձան՝ ի մխիթարութիւն անձին եւ ի յոյս փրկութեան: Եւ ես՝ յոգնամեղս եւ փցունս ի գրչաց, յանձն առեալ, ըստ իմում կարի յանգ հանեալ կատարեցի շնորհաւք եւ ողորմութեամբն Աստուծոյ, ի թուականիս հայոց ՉԾԴ. (1305), ի քաղաքիս Արճէշ, ընդ հովանեաւ Սրբոյն Յակովբայ:
Եւ արդ, աղաչեմ զձեզ Տերամբ՝ զընթերցաւղսդ եւ զլսաւղսդ, յիշման արժանի առնել զվերոյստացեալ՝ զտէր Սիմոն՝ ստացաւղ տառիս, եւ զծնաւղսն իւր, եւ զեղբարս իւր, եւս առ|300ա|աւել ի ժամ սուրբ եւ սոսկալի պատարագին, զի արժանասցին ողորմութիւն ի Քրիստոսէ՝ Աստուծոյ մերոյ: Ընդ նոսին եւ ես՝ ամենամեղս ի գրչաց Սիմէոն, յերես անկեալ աղաչեմ յիշել եւ զիմս անարժանութիւն եւ զծնաւղսն իմ՝ զհանգուցեալսն ի Քրիստոս, ընդ որս ողորմածն Աստուած յիշողացդ եւ յիշելոցս առատապէս ողորմեսցի կրկին կենաւք եւ երկու աշխարհաւք, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Տե՛սԺԴ. դ-իյիշ-ք, էջ 36՝ունիայսյիշ-ըհատուածաբարեւ 300աէջի՝ՎարագայՍարգիսառաջնորդիյիշ-ը:
2. 6բ (ստացողի, ստ. լս.) Լուսաւորեսցէ զհոգի տէր Սիմոնի՝ աստուածապատիւ եւ երջանիկ հայրապետի՝ զստացաւղի սուրբ Աւետարանիս:
11ա (խորանի մէջ, կարմրով) Զառ ի յԱստուածուստ պատուեալ զամէներջանիկ բարեբարոյ զհայրապետ Սիմոն՝ զստացաւղ սուրբ Աւետարանացս, յիշել աղաչեմ:
94ա Զբարեբարոյ եւ զաստուածարեալ ամենիմաստ հոգեւոր տէր Սիմոն՝ զստացաւղ սուրբ Աւետարանիս, եւ զծնաւղսն իւր՝ զՆերսէս եւ զԱզիզ, եւ զհարազատ եղբարս՝ զՅոհաննէս քահանայ, եւ զնախնիսն իւր յիշել աղաչեմ, ո՛վ աստուածասէր ժառանգողք սորին:
145ա Ես՝ տէր Սիմոն՝ ծառայ ծառայիցն Աստուծոյ, ստացայ սուրբ Աւետարանս ի մխիթարութիւն անձին եւ ի յոյս փրկութեան՝ զաւակ ի Սիոն եւ ընտանեակ յԵրուսաղէմ, եւ ետու զսա նուէր ի գերադրական եւ ի հռչակաւոր սուրբ ուխտն Վարագ. որ ոք առաջնորդ եւ սպասաւոր լիցի վանացն, ի տարին Բ. ժամ պատարագ մատուսցեն հոգւոյ իմոյ անխափան. կատարիչքն աւրհնին յԱստուծոյ եւ յամենայն սրբոց եւ ի սուրբ Աւետարանացս: Եւ թե այլ ոք իմաստուն մտաւք նայեսցի, զԱստուած ողորմ[ի]ն մի՛ մոռասցի:
233ա Զաստուածապատիւ եւ զառաքելաշնորհ հայրապետն՝ զտէր Սիմոն, որ ստացաւ զսուրբ եւ զճշմարտաբան Աւետարանս ի յարդար արդեանց, եւ զհարազատ եղբայրն՝ զՅոհաննէս քահանայ, եւ զծնաւղսն յիշել աղաչեմ. եւ Քրիստոս Աստուած յիշողացդ ողորմեսցի. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 1ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէն լինի Բ. ժամ ստացողի սուրբ Աւետարանիս՝ տէր Սիմոնի եւ Յոհանէս իրի[ցու]:
94ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէ Բ. ժամ լինի տէր Սիմոնի՝ հրամանաւ տէր Սարգսի:
233ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Նոր Կիւրակէ լինի Բ. ժամ՝ մի՝ տէր Սիմոնի եւ մի՝ Յոհանէս իրիցու՝ հրամանաւ տէր Սարգսի՝ առաջնորդի սուրբ ուխտիս Վարագա:
300ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Եւ արդ, ես՝ տէր Սարգիս՝ առաջնորդ սուրբ ուխտիս Վարագա միաբան ե[ղ]բայրութեան դասուս, ըստ կանոնական սահմ[ան]ի կարգեցաք հաստատուն հրամանաւ, որ յամեն տարի Նոր Կիւրակէն Բ. ժամ առնենք ստացողի սուրբ Աւետարանիս, մի՝ տէր Սիմոնի եւ մի՝ Յոհանէս իրիցու: Եւ որ յետ մեզ լինին ա[ռ]աջնորդք եւ եկե[ղ]եցայպանք, անխափան արասցեն զպ[ատարագն]///(1 տող թափուած):
2. 13ա (ԺԴ. դ., բոլորգիր) Ո՛վ բարեսէր հարք եւ եղբարք, ընթերցողք եւ լսողք, յերես անկեալ աղաչեմք զսրբութիւնդ ձեր, յիշեցէ'ք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զվերջին ստացաւղ սուրբ Աւետարանիս՝ զԲարագշահն եւ զՍաթլմիշն, որ ստացան զսա ի հալալ արդեանց իւրեանց՝ յիշա[տա]կ իւրեանց եւ իւրեանց ծնողացն՝ հաւրն՝ Դանիլին, եւ մաւրն՝ Դովլաթին:
Եւ դարձեալ աղ[աչ]եմք զձեզ եւ երես ի գետին դնեմք՝ լի բերանով Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Բարագշահին եւ Սաթլմշին եւ իւրեանց կենակցին՝ Սուրաթին եւ Ազիզմէլիքին, եւ զաւակացն՝ Խոսրովշահին եւ Շէրիշահին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց նոցին՝ կենդանեաց եւ հանգուցելոցն ի Քրիստոս: Եւ ձեզ՝ յիշողացդ, եւ յիշեցելոցն ողորմեսցի մարդասէրն Աստուած. եւ նմա փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:
Դարձեալ յիշեցէ՛ք ի ժամ /// լիս[ուրբ] Պատարա[գին] զստացող սուրբ Աւ[ետ]արանիս՝ զԲար[ագ]շահն եւ զՍա[թլ]միշն, եւ զ[ծն]ողքն. եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոս. ամէն:
3. 301ա (ԺԷ. դ., բոլորգիր) Զվերջի նորոգօղ սուրբ Աւետարանիս՝ զաստուածահաճո, եւ զբարէմիտ եւ զաստուածասէր, զօրհնեալ եւ զհանճար կինն՝ զՆունուֆարն, եւ զհանգուցեալ այրն իւր՝ զԱզիզն, եւ զհայրն Ազըզին՝ զՄանուկն, եւ զմայրն Ազըզին՝ զԳաֆարն, եւ զԱզըզի զոքանչ՝ զՈսկիկն, որք ետուն ի հալալ արդեանց իւրեանց զսուրբ Աւետարանս վերստին նորոգել՝ յիշատակ բարի հոգոց իւրեանց եւ փրկութիւն հոգոց ննջեցելոցն:
Արդ, աղաչեմ ըզձեզ՝ ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցո, որք հանդիպիք սուրբ մատենիս, լի բերանով եւ ուղիղ սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք Ազըզին, կողակցին իւրոյ՝ Նունուֆարին, հօրն՝ Մանուկին, եւ մաւրն՝ զԳաֆարն, եւ զոքանչն՝ զՈսկեկն, եւ զամենայն արեան առու մերձաւորս նորա: Յիշեցէ՛ք եւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ Աստուած ձեզ՝ յիշողացդ, ողորմեսցի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
4. 145ա (ԺԸ. դարի այլ ձեռագրից մաս-կարկատան,որ գործածուել է նորոգութեան ժամանակ, բոլորգիր) /// եւ զամենայն արեան մերձաւորք /// (մի քանի տառ պատռուած). ամէն եղիցի. եւ զհո[գ] /// (շար. պոկուած) քս մեր զԱստուածայտուր եկեղեցապան եւ զՍտեփանոոս ի ///(շար. չիք):
5. Պհպ.Բբ (ԺԶ. դ. բոլորգիր,լս.) Տէր Աստուած քո սուրբ ծնաւղի բարէխաւսութեամբ ողորմա՛յ ամենայն հաւատացելոց եւ ստացաւղ այսմ աստուածայշունջ Աւետարարիս. Աւետա (չշարունակուած):
6. 301բ (1833 թ., նոտրգիր) Այլ եւ զայս սուրբ եւ փրկագործ Աւետարանս անկեալ էր գերի ի ձեռս այլազգաց անօրինաց, եւ բերեալ հասուցեալ աստ՝ Ղզլջայ գիւղն, եւ տեսեալ կին մի Զարթար անուն, զի անկեալ էր սուրբ Աւետարանս ի ձեռս անօրինացն, եւ ստացեալ եղեւ իւրոց հէլալ արդիանցն, եւ առեալ իւր յիշատակ ի մէջ Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոյ՝ վասն իւր եւ վասն իւր ծնողացն՝ Խաչօին եւ Նուբարին, եւ քոյրն՝ Սուսմբարին, եւ եղբայր Գալուստին, եւ իւրեան համայն մերձաւոր՝ կենդանեաց եւ ննջեցելոց, զոր եւ հայցեմք՝ Տէր Յիսուս յիշատակ անջնջելի արասցէ եւ գրեսցէ ի գիրն կենաց: Եւ մանաւանդ որք հանդիպիք զայս սուրբ Աւետարանիս՝ ընթեռն[ե]լով կամ օրինակելով, յիշեցէ՛ք զվերոյ յիշեալ Զարթարն եւ իւրեան համայն ընդանիօք, զոր եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ՝ Աստուծոյ մերմէ. ամէն:
Արդ, եթէ ոք պատճառաւ ագահութեան վաճառէ սուրբ Աւետարանս կամ կըրաւէ, կամ այլեւայլ պատճառս դնէ եւ բարցցէ ի Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոջն, զայնպիսիսն մասն Կայէնի եւ Յուդայի եղիցի, եւ Դադանայ եւ Աբիրոնի, Նաբադա եւ Աբիուդու, որք նենգեցին զեկեղեցուն Աստուծոյ եւ ընկալան զպատիժն: Դարձեալ այն պատիժն ի վերայ այնորիկ եղիցի, որ բարձցէ զայս Աւետարանսսոյն Սուրբ Յօհանէս եկեղեցւոջ, եւ որք մղիէթ լինին սմայ, վարձս ի Քրիստոսէ առնուն. ամէն:
Թվին ՌՄՁԲ. (1833) մարտի ամսուն, ի Ղզլջայ գիւղն ի ընդ յովանեաւ Սուրբ Յօհաննէս եկեղեցւոյ:
ՆՇՈՒՄ՝ 1ա՝ «1072, 2744», «ՉԾԴ. – 1305. Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», 6ա՝ «Հմր 2744»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 7բ՝«Աստուծոյ Աստուած, Տէր Յիսուս Քրիստոս», 8ա՝զանազան բառեր (ջնջուած):
2745
|
ԺԳ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 268-1+1 (թռիչք՝թ. 90, կրկն.՝թ. 242). չգրուած՝ 1բ, 265բ, 266բ, 268բ: ՊՐԱԿ՝ 6+Ա-Ցx8* (Գ 7, Ց 4)+3: ՆԻՒԹ՝թուղթ. այլթուղթ. թ. 267-8՝ԺԷ. դ., թ. 266՝ԺԸ. դ.: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29-30x20,5-21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (24x16): ԳԻՐ՝բոլորգիր (նմուշ՝ 31ա): ՏՈՂ՝ 21: ԿԱԶՄ՝դրոշմազարդշագանակագոյնկաշի, միջուկը՝տախտակ, աստառըշերտազարդկտաւ (Բ. փեղկիստորինմասում՝Ի. դ.-իգործուածք). լուսանցակողերը՝կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝Ա,Բ+Ե,Զ, չգրուածդեղինթուղթ (Ի. դ.):

Նմուշ 31ա
Ծնթ. Պրակներըհամարակալւածենայբուբենիտառերիյաջորդութեամբ, ո՛չըստտառերիթւայինարժէքների:
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Տիրամայրըգահին՝մանուկՅիսուսըգրկին, աջեւձախկողմերում՝ԳաբրիէլեւՄիքայէլհրեշտակապետները՝ 6բ: Խորան՝ 2ա-5բ (խորաններիվերեւում՝թռչուններ): Կիսախորան՝ 7ա, 81ա, 128ա, 207ա: Լուսանցազարդ՝բուսական, երկրաչափական, թռչուն, սափոր (70բ), տաճար: Գոյներ՝կարմիր, կապոյտ, կանաչ, մանուշակագոյն, սեւ, դեղին:
Տե՛սԱ. Գէորգեան, Հայմանրանկարիչներ, Մատենագիտութիւն. Թ-ԺԹդդ., Գահիրէ, 1998, էջ 309: Հմմտ. Հ. Յակոբեան, Վասպուրականիմանրանկարչութիւն, գիրքԲ., Երեւան, 1982, էջ 19, 153:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – ՎկայաբանութիւնսրբոյկուսինՅուլիանեայ: Ժ. դ.: Ա+Բ՝ստացուած 1 առանձինթերթիընդերկայնակիեզրահատումովեւընդլայնակիհատումով: Մագաղաթ (29-29,5x20), երկսիւն (27x9,5, 28x18), ուղղագիծերկաթագիր (նմուշ՝Բա), տող՝ 16, 24: Կարդալ՝Աա, Բա՝... «///երիխաւարասէրաշխարհիս, այժմանմոլարպահեա... եւամենայն [եկեալքն] իվերայիմ», Աբ, Բբ՝ «[կապան]աւքիբանդեւզգուշագոյն [պահել]... եւըստչարութեանմտացնհնարաւորէրկենդանւոյնկլան[ելզնա]» (տե՛սՎարքեւվկայաբանութիւնքսրբոց, հտ. Բ., Վենետիկ, 1874, էջ 147-148, 149-150):

Նմուշ Բա
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. նորոգուածմիքանիանգամ, վերջինը՝ 1964 թ., որիժամանակբոլորթերթերիհիմքերըեւեզրերըլրացուածեւամրացուած, վերակազմածհին (Ա. փեղկ) եւնոր (Բ. փեղկ, մէջքեւԱ. փեղկիեզրեր) կաշիներիմիացումով, հինեւնոր (Բ. փեղկիստ. մասը) կազմաստառով. թերթերինզանազանբծեր, խոնաւութեանհետքեր. թ. 114 եւ 115՝կարուածյետեւառաջ, հինկազմութիւններիժամանակթերթերըեզրահատուած, որիհետեւանքովխորաններիվերեւներիթռչնապատկերներըեւորոշլուսանցազարդերկտրուած. Պատառիկ-պահպանակիեզրերըսեւացած, Ա.-իեզրըթափուած, գրադաշտըվնասուած, Բ.-իերկրորդսիւնեակըգրեթէամբողջովին (թողնուած 1-4 տառ) հատուած, լուսանցակողերըգունաթափ:
Ծնթ. 1. Թէեւըստթ. 6իյիշատակարններիգրեթէամէնուր (Ցուցակձեռագրաց, հտ. Ա., 1965, էջ 866-7, Հ. Յակոբեան, Վասպուրականիմանրանկարչութիւն, գիրքԲ., Երեւան, 1982, էջ 19, 153, Ա. Գէորգեան, Հայմանրանկարիչներ, Մատենագիտութիւն. Թ-ԺԹդդ., Գահիրէ, 1998, էջ 309) ձեռագիրսհամարուածէ 1351 թ. ԿիլիկեանՀայաստանումԿիրակոսԱղբակեցուգրածեւՀարունիուՅոհանքահանայիստացածմատեան, սակայնթ. 6իթղթիորակի, չափերի, տառերիգծագրութեանեւմանրանկարիհամեմատութիւնըձեռագրիմիւսթերթերի, ինչպէսնաեւԿիրակոսԱղբակեցուայլձեռագրերի (Հմր 4311, 5469) հետ, հիմքենտալիսկարծելու, որթ. 6ըեղելէայլձեռագրիմասեւմեզանյայտինչ-որժամանակմուծուելէայսձեռագրիմէջ: ՈւստիԿիրակոսԱղբակեցինայսձեռագրիգրիչը, ծաղկողնուկազմողըչէ, եւգրչութեանվայրնէլԿիլիկիանչէ, ժամանակը՝ 1351 թ. չէեւայլն:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1. 2աբ Թուղթ Եւսեբեայ:
2.3ա-5բ Համաբարբառ. կանոն Ա-Ժ. (նաեւ՝ լուսանցային):
3. 7ա-80բ Աւետարան Մատթէոսի:
4. 81ա-127բ Աւետարան Մարկոսի:
5. 128ա-206բ Աւետարան Ղուկասու:
6. 207ա-263բ Աւետարան Յովհաննու:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԵ. դ., բոլորգիր
Բ. 1. 264ա Գ. Տաղ Սուրբ Աստուածածնին է – Աստուածածին դու կու[ս] ես, / մեղաւ[որ]աց դու յոյս ես... մանան[այ]ով լի սափոր ես, Աստուածածի՛ն:
2. 264ա-բ Գանձ Աստուածածնին[ի Յոհաննէս Պլուզ վարդապետէ («Ա-Ք») ձեռ. 425, 101ա]– Առաջնաճաշակ պտղոյն, / մահուամ[բ] առաջին մարդոյն... սուրբ կուսին արգանդն իջեալ, / ո՛վ դու, լուսեղէն բուրվառ, մա՛յր:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԳՐՉՈՒԹԵԱՆԺԱՄԱՆԱԿԻ
2բ Զարուեստ նկարագրութեան եւ ծաղկերանգն գունոց ոչ գիտեմ: Զհամաբարբառս ընկա՛լ եւ զստ[աց]աւղ սորայ եւ զաշխատողս յիշեսջիք ի Քրիստոս. եւ Քրիստոս <եւ Քրիստոս> զձեզ յիշէ ի բարի. ամէն:
Տե՛սԺԴ. դ., յիշ-ք, էջ 389:
4ա Զստացաւղ սուրբ Աւետարանիս յիշեսջիք ի Քրիստոս բարէմտ[ութեամբ]:
80բ Զստաց[աւղ] սուրբ Աւետարանիս, եւ զաշ[խա]տողք սորա, եւ զծնաւղս իւրեանց, եւ զեղբարս յիշա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, ողորմութեամբ քո եւ գթութեամբ, եւ թո՛ղ զանցանս ամենեցուն. եւ քեզ փա՜ռք յամենայն գոյից:
127բ Զստացաւղ [սուրբ] Աւետարանիս (1 տող չգրած՝ ստացողի անունը լրացնելու համար) եւ զաշխատող[ք սոր]ա, եւ զծնաւղս իւրեանց յիշա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, [ող]որմութեամբ քո եւ գ[թութեա]մբ, եւ թո՛ղ զմեղս ամենեցուն՝ զընթերցողացն եւ զլսողացն. եւ որք յիշեն զմեզ բար[եմտ]ութեամբ. եւ քեզ փա՜ռ[ք] ///դ Հաւր եւ ամենա[սուրբ] Հոգոյն. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
263բ. Փա՜ռք փառաւորեալ միանուն, եզակի եւ եռորոշ, համակերտող երից անձնաւորութեան[ն] եւ մի աստուածութեանն՝ Հաւր, եւ Որդ[ոյ], եւ Հոգոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ, եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Ռ.(1000), Ռ. (1000) եւ բիւր բերան. ամէն, եղիցի, եղիցի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 6ա (1351 թ., բոլորգիր) Զստացողք սուրբ Աւետարանիս զՅոհան քահանայ, եւ զծնաւղսն ի[ւ]ր՝ զՀարուն եւ զԽբէլ, եւ զբարի կենակիցն իւր՝ զՈսկին, զբարի ծաղկեալ զաւակ սորա՝ զՅովաննէս, եւ զՀարունն, եւ [զՍ]արգիսն, եւ զՄխիթարն, եւ զԽազարբէկն, եւ զհանգուցեալ մայր սոցա՝ զՍիրէն, եւ զկենակիցք սոցա յիշեցէ՛ք, եւ զհանգուցեալ եղբայրն՝ զՍտեփանոսն, եւ զզաւակ սոցա՝ զՅուսէփն, զԱմիրն յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, որ ստացան զսա ի խալալ արդեանց իւրոց՝ յիշատակ իւրեանցն եւ ծնաւղաց իւրեանց, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց իւրեանցն, եւ յիշատակ բարի հոգոց իւրեանցն՝ ի վա[յ]ելումն բարի ծաղկեալ զաւակաց իւրեանց:
Արդ, որք հանդիպիք սմա՝ տեսութեամբ կամ կարդալով, կամ աւրինակելով, յիշեցէ՛ք զսո[ս]ա, զոր վերագոյն գրեցաք՝ զՅոհան քահանա եւ զկենակիցն իւր՝ զՍիրէն, որք բարի խոստովանութեամբ փոխեցան ի Քրիստոս: Յիշեցէ՛ք ի սուրբ եւ մաքուր աղաւթս ձեր եւ մեղաց թող[ութիւն] խնդրեցէ՛ք սոցա ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, եւ Աստուած զձեզ յիշէ իւր [խոստ]ացեալ բարիսն. ամէն:
Արդ, գրեցաւ յիշատակ[արան]ս այս թվին Պ. (1351), ի չար եւ ի դառն ժամանակիս, զի փախ[ուցեա]լ էաք յերկրէն Ախբակո, ի պատերազմէ այլազգաց /// իշխանին՝ Աշրաֆին, եւ գրեցաք յերկիրս Լեւոնոյ՝ ի բարձր /// (1-2 բառ) բացաւթեաք ի ծաղկազարդ վայէլջութիւնս եւ մ[աւտ ի յա]կունս Տիգրիս գետոյս, ի պանդոկի միոչ, զի ոչ գոյր /// (1-2 բառ) հովանոցք մեր, եւ մեք զաւրն ամենայն ահաբեկ լինէաք եւ /// (1-2 բառ) ըստ այլ, ի տեղիս տեղիս: Աղաչեմք զձեզ՝ յիշեցէ՛ք զիս՝ [զմեղ]ապարտ գրիչս, եւ զնկարող, եւ զկազմող սորա՝ զԿիրակոս [քահ]անա, եւ զծնողս իմ ի Քրիստոս. եւ Աստուած զձեզ յիշէ, եւ զմեզ եւ զձեզ հ[րաւիր]է ի խոստացեալ հանգիստն, եւ զամենայն հաւատացեալսն. [ա]մէն. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերո, փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:
(գաւազանագրով)՝ [Կի]րակոսի յիշեցէ՛ք, [գա]ւասանագիրս կարդա՛յ:
Տե՛սԺԴ. դ., յիշ.ք, էջ 389՝ունիմիայնառաջինեւերրորդպարբերութիւնները:
6բ (1351 թ., բոլորգիր) Աղաչեմք զքեզ, սուրբ Աստուածածի՛ն, բարեխաւս ամենայն մեղաւ[որ]աց, բարեխաւսեա՛ քո միածնիդ՝ թողութիւն շնորհել [զ]մեղապարտ գրչիս՝ Կիրակոս քահանայիս, եւ ստացողիս Աւետարանիս՝ Հարունին եւ Յովանիսին, Սարգսին, [Մխ]իթարին, Խազարբեկին, եւ ծնաւղին՝ Յոհան քահանային՝ փոխեալ եւ հանգուցեալ յարքայութիւնն, թողու [զա]նցանս մեր եւ սոցա, զոր գործեցին. եւ Քրիստոսի մարդասիր[ին] փա՜ռք յաւիտեանս յաւիտենին. ամէն:
2. 1ա (1385 թ., բոլորգիր) Ի յամի ՊԻԹ. (1380) ծնաւ Սահակն, ի թուականի հայոց ՊԼԴ. (1385) ծնաւ Յակոբոսն: Յիսուս Տ[է]ր:
3. 264ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Արդ, զվերջին ստացող սուրբ Աւետարանիս՝ Ըսկանդարս, եւ զորդին իւր՝ զՇխիճանն,եւ Միրիճանն, Մէլիքճանն, ստացաւ զսայ յիշատակ իւր եւ ծնողաց իւրոց, եւ վերոյ գրեալ որդոցն իւր, որք հանդիպիք սուրբ Աւետարանիս, լի սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք:
Դարձեալ վերջին նորոգող սուրբ Աւետարանիս՝ զԱլեգսանոս սուտանուն աբեղայ՝ անուամբ միայն եւ գործով ունայն, յաղաւթս յիշեցէ՛ք. եւ Աստուած զձեզ յիշէ. ամէն եւ եղիցի:
4. 264բ (1557 թ., բոլորգիր) Փա՜ռք համագոյ միասնական Սուրբ Երրորդութիւն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, յայժ[մ], եւ միշտ, եւ յաւիտեանս. ամէն: Զվերջին ստացաւղ Աւետարանիս՝ Միրիճանին, եւ որդւոցն՝ Մէրհապին, եւ կենակից Բէկին, Ուղուրին, եւ որդւոյն՝ Հախումին, եւ դստեր՝ Մինին, Սիրայմարգի[ն], եւ միւս որդւոյն՝ Միրիճանին, ուստայ Շեղիճանին, եւ կենակից Ղզլարին, եւ որդոցն՝ Վարդանին, եւ դստեր՝ Խանին, Խան-Սուլտանին, Նսեփին, եւ պահապան Աւետարանիս՝ տէր Մկրտչին: Ո՛վ սուրբ աստուածասէր քահանայք եւ ժողովուրդ, ով որ հանդիպիք սուրբ Աւետարանիս, յիշեցէ՛ք ի մաքրայ|265ա|փայլ յաղաւթս ձեր եւ Աստուած ողորմի ասէ՛ք. եւ Աստուած ողորմի ձեզ՝ միւսանգամ գալըստեան Քրիստոսի. ամէն: Եւ ընդ նմին այլ յիշեցէ՛ք եւ Աստուած ողորմի ասէ՛ք Միրիճանին, եւ կենակից Ռումսիմին, եւ դուստր Էվատմէլիքին. ամէն. եղիցի, եղիցի:
Թվականութիւնս ՌԶ. (1557):
5. 1ա (1604 թ., նոտրգիր) Ես՝ մեղաւոր [Ակոբ]էրէցս գիրեցի զգիրս ի դառն եւ ի դժար ժամանակի, որ շահ Ապազն ելաւ ի Խորասանայ, աւեր[ե]աց զՀայոց աշխարհս՝ Առզրումայ մինչեւ ի Շրվան, յՈւսմանլուն. Գանճայու ղուլն Բ. անգամ գնաց ի երկիրն Գեղամայ, բազում գերիս գեր[ե]աց ի քահանայի[ց] եւ սարկաւաքաց, Աւեդարանաց եւ ի գրոց: Տարան ի քաղաքն Գանձակոյ, վաճառեցին որդիքն ի վեր[այ] հարցն, կինն ի վերայ յայրոն, որն Ճ. (100) մարչիլ, որն՝ Ծ. (50), այլ աւել եւ պակաս: Գ. ազգ եաղի կու շրջէր ի վերայ աշխարհիս՝ մինն՝ ղզըլպաշ, ե[ր]կրորդն՝ յուսմանլուն, երրորդն՝ եպիսկոպոսունք եւ իրիցունք՝ ղարայքէշ հայերովն: Գիտելի լինի, որ փախիր փուխարէն խիստ հալածական. եղեւ սով հացի եւ աղի, ելաւ՝ որ մէկ հոխկայ աղն Ա. շահի չէր անգանիլ ի մարդի յափ: Չարն բազմացօ, սէրն վերացօ, մեղքը սփռեցօ, ջահն եկեղեցոյ շիջօ, ժամայտեղունք խափանեցօ: Հայոց ազգին խաւար եղեւ: Գիրեցօ գիրս թիւին հայոց ՌԾԳ. (1604) էր, որ աս պատուհասէրս եղեւ: Ո՛վ հանդիպողք՝ որ կարդաք, մի բերան ողորմի ասացէ՛ք, աղաչեմ ձեզ: Հա[յ]ր մեր:
Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 134:
6. 268ա (1616 թ., բոլորգիր) Զվ[ե]րջին ստացող սուրբ Աւետարանիս՝ զբարէմիտ եւ աստուածայսէր զՍիմաւոն միայնայկեցն, որ էառաւ զսուրբ Աւետարանս յիշատակ իւր եւ ծնաւղացն՝ Նարկիզին, եւ հաւրն՝ Միրզիճանին, եւ կողակցին իւր՝ Հուռումին, եւ որդոցն՝ Մկրտիչին, Գիրակոսին, Միխիթարին, Գիրիգորին, եւ եղբարն՝ Դանելին, Ծապօին, եւ իւր կողակցին՝ Ասիլումին, Փարէխանին, եւ որդոյն, դսքերքն՝ Մարեանին, Խաթունին, Թզին, եւ այլ ամենայն յարեան մերձաւորացն՝ եւ կենդանացն, եւ ննջեցելոցն. ամէն: Արդ, աղաչեմք զձեզ՝ ո՛վ դասք լուսերամից եւ մանկունք սուրբ եկեղեցոյ, յորժամ հանդիպիք սուրբ Աւետարանիս, յիշեց[է՛ք] զհեզայհոգի եւ ի գերայմաքուր յաղաւթս ձեր զՍիմաւոն միայկեցն եւ զամենայն վերոյ գիրեալքս. եւ Աստուած զձեզ յիշէ. ամէն:
Ի թի[ւ]ս հայոց Ռ. էր ու ԿԵ. (1616) էր:
Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 573:
7. 267բ (1619 թ., բոլորգիր) Զվերջի նորաւքաւղ սուրբ Արետարանիս Դաւիթ Շատախեցի սուտանուն երէց կոչի, լաւ անունս ինչ աւգաւտ, երբ անուանս արժան չեղայ: Ես աղաչեմ զձեզ, որք հանդիպիք այսմ տառիս, ողորմի մի՛ խնայէք առ իս. Աստուած ձեզ ողորմեսց[ի] իւր գայլստան. ամէն:
Գիտելի է, որ առաջի կազմողն խիստ խամութիւն էր արել՝ կարկատանն Բ. դիմաց վերայ տուել էր, հաստացուցել, խիստ ճաբայ քաշեցինք:
Թվական հայոց ՌԿԸ. (1619) էր, մորեխն աշխարհս ամէն կէրաւ՝ Դամուրղաբէն մինչեւ Առզրում փանա[ք] արօ ամէն: Քրըստոնանք էն ձուլացէլ, այլ[ա]զգիքն էն չարացել, քահանայականքն էն մէկ մէկի հետ այլ եւ այլումն անում, դէմայդարձ դառնում: Աստուած մեր մեղացն բարկացել, աշխարհիս բարին է վերացել, ոնց որ բարին է վերացել, մարդն է քոռ ու սուտասաց դարձել, վա՜յ ինձ մեղաւոր գտցիս (=գրչիս). ամէն:
Տե՛սԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., 684-5:
8. 265ա (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Ես՝ Սիմաւոնս, զիմ Աւետարանս տուի [Մ]խիթարի որդի տէր Աստուածատուրին՝ զիմ հոգոյս իշատակ: Իմ ախչկերացն դւի տալ չկայ եւ ԺԵ.տասիան (՞) /// ինձ գան, ինչ մարդ ///ին սեւերես ինծ գ/// բանիս:
9. 266ա (1738 թ., բոլորգիր) Շնորհիւ ամենազօր Սուրբ Հոգոյն Յիսուսի Քրիստոսի անզրաւ, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Արդ, զայս բարեաց բարեպտուղք, քրիստոսասէրք մէլիք Առաքելի որդիքն, որ են հարազատ եղբայրք՝ Միրզախանն, Թամրազն, նորոգել տուին եւ կազմել զայս Քրիստոսի սուրբ Աւետարանս, իւրեանց հոգոյ խաթեր համար, պատճառ, որ վաղուց հեդ ցանկութիւն ունէին բարի յիշատակ առնելոյ, որպէս հրամայէ Տէրն մեր, թէ. «Երանի, որ ունի զաւակ Սիոն եւ ընդանի յԵրուսաղէմ» (Ես. ԼԱ., 9):
Եւս առաւել, ո՛վ հանդիպօղ, կարդացող, յիշեցէ՛ք աստուածասէր Միրզախանն, եղբայրն, որ է գրոց աշակերտ՝ Թամրազն, եւ մայրն սոցա հանգուցեալ (1-2 տող չգրած): Ի բնիկ եւ բնակարան գեւղս մեր Բերթադակ, որ դուինք մեր կամաւ յեկեղեցոյս վախմ: Ով ոք կամէ հանէ զսա՝ կամ գողանալոյ, կամ գրաւելոյ եւ կամ թէ մէկ վատ խօսելոյ, պատիժն Կայենէն առցէ եւ մասն Յուդայի լինիցէ:
Եւ դարձեալ գեղիս դօվլաթաւորքն մեր՝ Ղօվդունց Միրզախանն, Ղարիպանց Յովանէսն, քահանայքս գեղիս՝ տէր Թաթէոսն, զտէր Աւետիսն եւ զտէր Յակոբն, Աստուած սոցա միաբան եւ անսասան պահեսցէ մինչեւ իւրեանց ծերութեանն. ամէն:
Ի ժամանակս Թահմազ խանին, որ է չար եւ բռնաւոր. Աստուած սորա սիրտն քաղցրացուցանէ եւ սորա միտք կակղացուցանէ ի վերայ թալանեալ եւ տառապեալ ժողովրդեանս ամենայնի. ամէն: Յիշատակ նորին օրհնութեամբ եղիցի, / ցողն օրհնութեամբ ցողեսցի, / ի վերա ամենայն յաշխարհիս եղիցի:
Կազմեցաւ սուրբ Աւետարանս, գրեցաւ յիշատակարանս ձեռամբ Քարթմանկեցի Արիստակէս իրիցու որդի Վարդան քահանայի: Եւս թողութիւն շնորհէք մեղապարտ գրչիս:
Ի թվական ՌՃՁԷ. (1738), ի ամսոյ օգոստոսի ԺԱ.(11). եւ Քրիստոսի, նմա փառք յաւիտեանս. ամէն: Հայր մեր, որ:
10. Պհպ. Զբ (սոսնձած թերթիկին) Վերակազմուած է հին եւ նոր կաշիների միացումով, հին եւ նոր կազմաստառով: Գլխ. վերականգնիչ՝ Ա. Խաչատրեան, Երեւան, 1964 թ.:
ՆՇՈՒՄ՝ Պհպ. Աա՝ «2745», Պհպ. Գա-ին ամրացուած թերթիկին՝ «Պ. – 1351, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Պ. – 1351», «Հմր 1132, 2745», 1ա՝ «Հմր 2745»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 264ա՝ «եղիցի, սուրբ, սուրբ Տէր Զօրութեանց», 267ա «///ւ երես այս ծախէ, դատաստան Աստուած է վկայ այս»:
ՆԿԱՐՉԱՓՈՐՁ՝ 128ա, 228բ:
2746
|
ՔԱՐԱՅԱՏԱԿ գիւղ (մերձ առ Կարս) |
ՉԻԹ. – 1280 |
ԳՐԻՉ՝ Եղբայրիկ: ՍՏԱՑՈՂ՝ Խիկար քահանայ:
ԹԵՐԹ՝ 248: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ձx16 (Ա 14, Բ 6, Գ1 8, Գ2, Զ, Թ, Ի, Լ, Ծ, Կ, Դ, Ը 13, Հ 17, Ձ 8)*: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. այլ, ԺԶ. դ.՝ թ. 1, 17-20: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 29,5x21,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (24x15), թ. 17-20՝ (23x16): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 66ա): ՏՈՂ՝ 21, 20 (թ. 17-20): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը՝ կապոյտ եւ սպիտակ շերտերով դրոշմազարդ կտաւ (միայն դռնակի վրայ). լուսանցակողերը՝ կարմիր:
* Պրակահամարներն այբուբենի տառերի կարգով են, ո՛չ ըստ գրերի թուային արժէքների: Յետագայ նորոգութեան ժամանակ սկզբնական Բ. պրակը բաժանուած է մասի՝ Բ. եւ Գ. համարներով, որի հետեւանքով սխալմամբ 2 պրակ ունեն Գ համարը՝ Գ1, Գ2:

Նմուշ 66ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝հանգուցագիր: Գոյներկարմիր, կանաչ, սեւ:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – 1. Ճառինչ: ԺԱ. դ.: Ա՝ստացուած 1 թերթիընդերկայնակիհատումով: Մագաղաթ (29x21), երկսիւն (23x18), ուղղագիծերկաթագիր (նմուշԱա), տող՝ 27: Կարդալ՝Աա-Աբ՝ «ՄԻ՛հեռիւեւնախանձուասէ, քանզիայսզազդումնզ///տիցնշիջուցա[նէ] զցանկութեաննեւ [զսր]տմտութեանն, ասեմ ///ովոչզնոսամիայնայլեւզաղբերսնոցա... տո՛ւրցնաիվարժումնզմարմինդ, քանզիզայսակնարկեացասելով, թեմարմնոյխնամմի՛տանիքիցանկութիւն (ԹուղթառՀռոմ., ԺԳ. 14), զիզորաւրինակզըմպելնոչարգել, այլզարբեցութիւնն /// այնպէսեւոչզամ///»:
2. «Ալիք» օրաթերթ, Հմր 38, կիրակի 11 յունիս 1906 թ.: Բ,Գ՝ստացուած 1 թերթիընդերկայնակիծալումով, ընդլայնակիհատումով: Թուղթ (29.5x44): Կարդալ՝Բբ, Գա՝տիտղոսաթերթըԱզգագրական-հրատարակչականընկերութեանյայտարարութեամբ, ՅակոբԱւետիքեանՏուգուլեանիմահուանծանուցում-ցաւակցութեամբ, «Պրօլետարականմիյաղթանակ», «Հացթուխբանւորներիմիտինգը» յօդուածներով, ԱմենայնհայոցկաթողիկոսՄկրտիչԱ-իՀրահանգ-կոնդակով: Կարդալ՝Գբ, Բա՝թ. 2 Հրահանգ-կոնդակիշարունակութեամբ, «Կենտրոնականժողով», «Մինչեւե՞րբ» յօդուածներով:
ՎԻՃԱԿ՝բաւարար. կազմիկաշինմաշուած, մէջքիվերինեւստորինեզրերի, Ա. փեղկիմիփոքրիկհատուածիկաշինթափուած, 3ականգամերնուկապիչները, փեղկերիաստառներնընկած, Ա. փեղկիտախտակըծռուած, թ. 248իցյետոյ՝վերջում, եղած 2 պատառիկ-պահպանակը (մագաղաթ) կտրած, թողած 21,5x2,5-3 սմչափսիհատուած. նորոգուածեւվերակազմուածԺԶ. դ.-ում, գրեթէբոլորթերթերիթափուածեզրերըլրացուած-ամրացուած, ընկածթերթերիփոխարէնաւելացուածթ. 1, 17-20ը՝համապատասխանաւետարանականհատուածներով, թ. 72-3ի, 116-7ի, 192-3իմիջեւթափուած 1ականթերթ. թերթերինխոնաւութեանհետքեր, թ. 99-100, 174-5ինմարածսնկի, թ. 116-8՝մրջրիհետքեր, լուսանցակողերըգունաթափեւսեւացած, Պատառիկ-պահպանակԱ՝խոնաւութեանհետքերով, վերինձախմասումանցքեր, եզրահատուած, ստորինմասում 12 սմ-ովընդլայնակիպատռուած, ապանորոգուած, գրադաշտըվնասուած, աւետարանիչներինկարներըկտրած-հանած՝բնագրականպակասներիպատճառնայսէ:

Նմուշ Աա
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1ա-72բ [Աւետարան Մատթէոսի]
2. 73ա-116ա [Աւետարան Մարկոսի] (սկ. թափուած, չիք Ա. 1-8՝ /// [մկրտեսցէ ձ]եզ Հոգովն Սրբով: Յաւուրն յայնոսիկ եկն Յիսուս ի Նազարեթ... (Ա. 8-9):
3. 117ա-192բ [Աւետարան Ղուկասու] (սկ. թափուած, չիք Ա. 1-9՝ /// [մտ]եալ ի տաճարն Տեառն: Եւ ամենայն բազմութիւն ժողովրդեանն կային (Ա. 10)... Յայնժամ եբաց զմիտս նոցայ, իմանալ զգիրս: Եւ ասէ ցնոսայ, թե (ԻԲ. 45-6)... /// (վերջը թափուած, չիք ԻԴ. 46-53):
4. 193ա-247ա [Աւետարան Յովհաննու] (սկ. թափուած, չիք Ա. 1՝ /// էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած (Ա. 1)...), (247ա-8ա Իրք կնոջն շնացելոյ):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
72բ Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ սրբոյ աւետարանչիդ քո Մաթէոսի, գթա՛յ յԵղբայրիկ մեղաւք մեռեալ աշխատող եւ յիւրսն ամենայն, եւ ի Խիկար ճգնազգեց քահանայ՝ ստացող սորայ, եւ ի նախնիսն նորայ. եւ տո՛ւր նոցայ զկեանսդ քո յաւիտենից, եւ ամենայն քրիստոնեից՝ երկրպագուաց սուրբ անուան քո. ամէն:
116ա Քրիստո՛ս Աստուած, բ[արե]խաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ /// (թափուած՝ թերթի Բ. սիւնակն ամբողջովին կտրած-հանած լինելու պատճառով):
149բ (ստ. լս.) Զազրացեալս մեղաւք Եղբայրիկ վաթսուն եւ եւթն փերթ գիրք գրեցի, եւ չգանձեցի բնաւ յերկրի շնորհաւքն Քրիստոսի:
247ա Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սիրելի առաքելոյ եւ աւետարանչիդ քո Յովհաննու գթա՛յ ի պատուական եղբայրն իմ Թադէոս քահանայ,եւ տո՛ւր նմայ զարքայութիւնդ երկնից. ամէն:
248ա Փառք քեզ [եզա]կի, անեղի, եռայհիւսակ [ե]ւ մշտապայծառ դաւանութեանն՝ յամենայն արարածոց եւ ի բնաւից եղականաց. ամէն, որ արժանի արար զմեռեալս մեղաւք հասանել ի վերջին գիծ սրբոյ Աւետարանիս:
Բայց գրեց[ա]ւ յամի ե[ւթ]ն հարիւերորդի քսաներորդի իններորդի (1280) ամ[ի[տումարի[ս] հայոց, ի ձեռն դառնացելոյ ումեմն սուտանուն գրչ|248բ|ի Եղբայրիկ կոչեցելոյ, ի Քարայյատակ տեղւոջ ուրեք, որոյ հանդէպ կայ մայրաքաղաքն Կարս, ուր ես միայնացեալ նստեի ամենայն չարեաւք եւ դառնութեամբ լի, ըստ խնդրոյ պա[տու]ական եղբաւր միոյ Խիկար քահանայի: Եւ աւրինակ սորայ գրեցաւ ձեռաւք իմովք յերկուց ընտրոց աւրինակաց: Եւ այս տ[ա]սն եւ վեց Աւետարան, որ գրեցի շնորհաւքն Քրիստոսի:
Քրիստո՛ս Աստուած, բարեխաւսութեամբ սուրբ մաւր քո եւ սրբոց քոց առաքելոցդ եւ աւետարանչացդ, գթա՛յ ի Խիկար ստացող եւ յիւրսն ամենայն, եւ յԵղբայրիկ եւ ի նախնիս նորին, եւ յայնոսիկ, որք Աւետարանիս ընծաայբեր լինի[ն]. եւ տո՛ւր նոցայ զկեանսդ քո յաւիտենից. ամէն:
Տե՛ս ԺԳ. դ., յիշ.ք, էջ 514 (կան 72բ, 247ա եւ 248աբ էջերի յիշ-ները):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 1ա (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զՊապէն եւ զհայրն իւր՝ Աթեն, եւ զմայրն իւր՝ Մաւտարն, եւ զկողակիցն՝ Այրուսխին, Աստուած զիւրեանց մեղքն թողու. ամէն: Դարձեալ յիշեցէ՛ք զտէր Ղուկասի որդիքն՝ զՄխիթարն, զտէր Հայրապետն, զԿարապետն, զԱբրահամն, զհանգուցեալ զՆահապետն, եւ զմայրն՝ զԹուրուանդէն, եւ զհօրեղբայրն՝ զՎարդումն, եւ զպապն իւրեանց՝ զտէր Մխիթարն, եւ զմամն՝ զՍաւլթանն, եւ զորդիքն՝ Ազարիէն, Անանիէն, զՍարգիսն, զՏեսունն, զԱստուած զիւրեանքն ընդ երկայն աւուրս պահէ. ամէն:
1բ (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Դարձեալ յիշեցէ՛ք զՄխիթարն, զտէր Հայրապետն, որ կրկին գնեցին զԱւետարանս ի հալեալ ընչից իւրեանց, որ գրաւ էր տված, ել յետ թափեցինք: Ո՛վ հանդիպիք զԱւետարանիս կարդալով՝ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք զտէր Ղուկաս քահանային եւ զկողակցին Թուրուանդին եւ զտէր Մխիթար պապին, եւ Աստուած ձեզ ողորմեսցէ. ամէն:
2. 116բ (1682 թ., բոլորգիր) Են տարին, որ Կիրակոսի որդի տէր Պաղտայսարն աւրհնեցին՝ թվին ՌՃԼԱ. (1682) էր, մայիսի ԺԴ.-ումն (14) գրուեցաւ:
3. 116բ Գրադաշտի առաջին սիւնեակի հատման պատճառով 13 տողանի բոլորգիր յիշատակարանից (ԺԷ. դ.) մնացել են ընդամենը տողավերջերի բառերի մի քանի տառերը:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Աւետարան, հին բոլորագիր, ի թվին հայոց ՉԻԹ. (1280) Տնակերտ ///է 134», Ա. փեղկին ամրացուած թերթիկներին՝ «Հմր 7. Ի գրոց Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ Տնակերտ գեղջ Գողթնեաց», «ՉԻԹ. – 1280, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Աւետարան, հին բոլորագիր, գրեալ ի թղթի, ի ձեռն ուրումն «Եղբայրիկ կոչեցելոյ, ի քաղաքն Կարս» ի թուին հայոց «եւթն հարիւրերորդի քսաներորդի իններորդի (729. ՉԻԹ. – 1280)», տե՛ս յիշատակարան ի վերջն: Հատեալ են սկիզբն Աւետարանաց Մարկոսի, Ղուկասու եւ Յովհաննու. ի գրոց Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ Տնակերտ գեղջ Գողթնեաց: Մատ. Սահակ վ. Ամատունի, 12 յուլիսի 1906», Պհպ. Աա՝ «Տնակերտ, 1341, 2746», 1ա՝ «Հմր 1341», «1380 (ջնջած):
2747
|
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 394 (էջակալած՝ 1-769). չգրուած՝ 1ա-2բ, 3բ, 388բ-394բ: ՊՐԱԿ՝ 2+Ա-ԼԲx12+8: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ շեղանկիւն, տակը խաղողի ողկոյզ եւ «VL»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 31,5x21,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (23,5x14), երկսիւն՝ 6աբ, 382բ-8ա (24x14): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 8ա): ՏՈՂ՝ 40: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ մուգ սեւորակ կաշի (փեղկերի մէջտեղերում ձուածիր ճնշազարդ՝ նման արաբատառ ձեռագրերի կազմերին), միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ դեղին թուղթ:

Նմուշ 8ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր, մարդադէմ (37ա): Գոյն՝ կարմիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, եզրերը քերծուած, լուսանցակողերը կեղտոտուած, թերթերին զանազան բծեր, խոնաւութեան հետքեր, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը տեղ-տեղ գունափոխուած, թ. 183-7ի վերին եզրերը այրուած-թափուած, թ. 125, 211, 277, 302, 317՝ փոքրիկ պատռուածքներով, թ. 311՝ պատռուածքի վրայ թուղթ սոսնձուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3ա-388ա [Յովսէփայ Փլաբիոսի Հնութիւնք հրէից]
Տե՛ս ձեռ. 2720, 3ա-309ա: Խորագիր/3ա: Բան առ բարեմիտ ընթերցօղսդ/4ա-5բ: Հրահանգ իմաստասիրաց/6աբ: ա/7ա-22բ: բ/22բ-38ա (սկ. Զ.-ից համարակալումը մէկ թուով առաջ): գ/38ա-52բ: դ/52բ-67ա: ե/67ա-84ա: զ/84ա-107ա: է/107ա-30բ: ը/130բ-55ա: թ/155ա-70բ: ժ/170բ-85բ (Ցանկ ԺԱ.-Ի. գլխոցն՝ 185բ): ժա/186ա-202բ: ժբ/202բ-22ա: ժգ/222ա-43բ: ժդ/243բ-68բ (Գլուխ ԻԶ. սխ. համարակալուած ԻԵ.): ժե/268բ-88բ: ժզ/288բ-306բ: ժէ/306բ-29բ: ժը/329բ-52ա: ժթ/352ա-69բ: ի/369բ-82ա: Ցանկ բոլոր գործոց/382բ-88ա: Այբուբենական ցանկ/չիք:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԵԱՆ
Տե՛ս տիտղոսաթերթ՝ 3ա:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1346 Յովսէփոս պատմագիր, ի գրոց Աբգարու Յովհ.», Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հ. 11 ըստ ցուցակի Ֆ. Ն. Ֆինկի, Նուէր Մայր Աթոռի մատենադարանին հանգուցեալ Աբգար Յովհաննիսեանի ընտանիքից, ի ձեռն Ստեփանոսի Կանայանց, 1905 ամի 1ը յունիսի Վաղարշապատում», 1ա՝ «Հմր 21», «Յովսէփոս պատմագիր (ըստ ցուցակի Ֆինկի Հմր 11, ի գրոց Աբգարու Յովհաննիսեան)», «1346, 2747», «ԺԹ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Список древней истории», 2ա՝ «Յովսէփոս Հմր 8», 3ա՝ «Հմր 1346»:
2748
|
Ի զանազան գաւառս, ՏԱՐՕՆ |
ՌՀԳ.–1624 |
ԳՐԻՉ՝ Անանուն Ա. (1ա-217բ, 229ա-325բ), Անանուն Բ. (218ա-26բ), Անանուն Գ. (325բ-57բ): ՍՏԱՑՈՂ եւ ՍՐԲԱԳՐՈՂ՝ Մարտիրոս վրդ.:
ԹԵՐԹ՝ 359 (ԺԹ. դ. էջակալում 1-718, որ է՝ 2ա-359բ). չգրուած՝ 1բ, 2բ, 226բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԸx12 (Թ 13, ԺԸ. կրկն.՝ 12+ 12, ԻԹ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 27,5 x21: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (թ. 1-60՝ 21x16, թ. 61-359՝ 21-21,5x15): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա, 224ա, 335ա): ՏՈՂ՝ 30-31, 26-28 (թ. 218-26): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով եւ 3 գամով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկազարդ կարմիր կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Նմուշ 4ա

Նմուշ 224ա

Նմուշ 335ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ՝ Ճակատազարդ՝ 177ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր (207բ), մարդադէմ (197ա): Գոյներ՝ կարմիր, սեւ:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Ղուկասու ԺԵ. 13-ԺԶ. 14, ԺԹ. 12-47: Ժ. դ.: Ա,Բ+Գ,Դ՝ ստացուած ամբողջական թերթերից, ընդլայնակի եւ ընդերկայնակի աննշան հատումով: Մագաղաթ (27x19-22,5), երկսիւն (25-26,5x17-8), ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Գբ), տող՝ 21-22: Կարդալ՝ Աա-Բբ՝ «գնաց յաշխարհ հեռի. եւ անդ վատնեաց զինչս իւր... իբրեւ լսէին զայս ամենայն փարիսեցիքն՝ քանզի արծաթասէրք էին, անգոսնէին զնա» (ԺԵ. 13-ԺԶ. 14), Գա-Դբ՝ «[հե]ռի առնուլ իւր թագաւորութիւն եւ դառնալ... եւ դպիրք՝ եւ գլխաւորք ժողովրդեանն խնդրէին զնա» (ԺԹ. 12-47):

Նմուշ Գբ
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին տեղ-տեղ մաշուած, մէջքի ստորին եզրի եւ դռնակի եզրի կաշին թափուած, 3 կապիչներն ընկած, թերթերին զանազան բծեր, փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 85ին փոքրիկ անցք, թ. 357-9ին ցեցի անցքեր, թ. 228-9ի միջեւ 1 չգրուած թերթ կտրած-հանած. Պատառիկ-պահպանակը ցեցի անցքերով, գրադաշտը տեղ-տեղ դժուարընթեռնելի:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1. 2ա-109բ. Պատմութիւն Հայոց Մովսիսի Խորենացւոյ (խորագիրը՝ յետագայի)
Տե՛ս ձեռ. 1459, 4ա-167ա.ա/3ա-24բ: բ/25ա-71ա: գ/71ա-109բ (Ողբք՝ 107ա-9բ) (2ա-ն 3ա-ի սեւագրութիւնն է):
Տե՛ս նաեւ՝ Մովսէս Խորենացի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1991. ձեռագրիս նկարագրութիւնը՝ էջ ԻԱ-ԻԳ.:
2. 109բ-20բ [Աշխարհացոյց]Մովսէսի Խորենացոյն – Յաղագս աշխարհագրութեան յաստուածային գիրս գրէ... ահա կատարեցան ամենայն տիեզերք եւ պատմուածք խաւսից:
Տե՛ս Աշխարհացոյց Է. դարու.- Մատենագիրք Հայոց, Անթիլիաս, 2003, թ. 2162-75:
Բ. 120բ [Մղոնաչափք] – Եւ ահա կամիմ եւ զչափ դորա համառաւտել մղոնախաղաց... եւ ի բազմավէպ պատմութենէն Պապա Աղէքսանդրացոյ. ողջ լե՛ր ի Տէր:
Գ. 121ա-8բ [Աշխարհացոյց Վարդանայ վարդապետի]
Տե՛ս ձեռ. 20, 251ա-7ա: ա/121աբ: բ/121բ-2ա: գ/122ա-5բ: դ/125բ-7բ:
Ընդարձակ խմբագրութիւնն է. տե՛ս Աշխարհացոյց Վարդանայ վարդապետի, Բարիզ, 1960:
Ե. 127բ-8ա Յայլուստ (Անուանք քաղաքաց) – Դուին քաղաքն ի Նախչուանա յարեւմտից... Անձեւացոց երկիրն, որ է Քարպահն:
Զ. 128աբ Յաղագս Է. բաժին աշխարհին, որ իմանաս, թէ որպէս են եւ կամ որչափ են երկայնք եւ կամ լայնքն, կամ զինչ կերպ մարդիկք բնակեալ են – Առաջին բաժին մարդիկ աշխարհիս բնակեալ են մարդիկ գիղատեսիլք... արեւմտից երկրին մարդն իսմայելացիք են եւ որդիք հագարաց եւ այս է երկրածինք:
Է. 129ա-33բ [Պատճառք, Առաջաբանութիւնք Պատմութեանց]
1. 129աբ Պատճառ պատմագրոց Մաթէոսի Ուռհայեցոյ եւ վանաց իրիցու – Արդ, ահա բազմաջան եւ աշխատաւոր քննութեամբ գտեալ գրեցաք... զաշխատութենէ Մաթէոսի Ուռհայեցոյ եւ վանաց իրիցու:
Տե՛ս ձեռ. 1731, Գ. բ, նաեւ՝ Մատթէոս Ոռհայեցի, Ժամանակագրութիւն, Վաղարշապատ, 1898, էջ 112-4:
2. 129բ-31բ Յառաջաբան եւ նախադրութիւն Պատմագրոց Կիրակոսի վարդապետին – Կիրք, որ ի բնութեան մարդկան, յայս հաստատեալ է խնամօք... զի յիշեսցի ի սմա անուն Կիւրակոսի:
Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1961, էջ 3-10:
3.131բ-2բ Յառաջաբան Պատմագրոց տեառն Միխայելի պատրիարգի Ասորոց՝ Համառաւտ ժամանակաց, քաղւածու արարեալ ի յոլովից պատմագրաց, ի վարժս բանասիրաց, սղամանակ տեսութիւն յԱդամայ մինչեւ յետին աւուրս թեւացեալ – Ես, եղբա՛րք իմ ի Քրիստոս, ուսումնասէ՛րք եւ աստուածասէրք, կարաւտ երից ժամանակաց եւ հաւաքեալ ի վէպս բազումս... յայտ արասցուք զանմիաբանութիւնն պատմողացն ի թիւս ժամանակաց, կալով մեր հաստատուն ի հաւատս:
Տե՛ս ձեռ. 1518, Ա, 1. հմմտ. Միխայէլ Ասորի, Ժամանակագրութիւն տեառն Միխայէլի Ասորւոյ պատրիարքի, յԵրուսաղէմ, 1871 թ., էջ 1-4:
3. 132բ Յառաջաբան Պատմագրոց Փոստոսի, որ է Բիւզանդ – Այս ինչ է ի դպրութիւնս երրորդ պատմութեանցս... որք միանգամ կամին սրտի մտաւք հասու լինել սմին, զոր ասելոյս եմ խոստումն:
Մատենագիրք հայոց, հ. Ա., Անթիլիաս, 2003, Փաւստոս Բուզանդ, Պատմութիւն հայոց, էջ 277:
4. 132բ-3ա Յառաջաբան Պատմագրոց Թումա վարդապետին Մեծոփեցոյ – Եւ Թումա վարդապետն գրեաց պատմութիւն Կ. (60) տարոյ՝ ի ՊԼԵ. (1386) թվականէն մինչեւ ի ՊՂԵ. (1446) ամի կատարումն իւրոյ... թաղեցին ի սուրբ ուխտն Մեծոբայ, որ առաջին էր բնակութիւն (նոյնը տե՛ս աստ՝ ԺԶ. 3, թ. 352բ):
Տե՛ս Թովմա Մեծոփեցի, Պատմագրութիւն, Աշխատասիրութեամբ Լ. Խաչիկեանի, Երեւան, 1999, ձեռ. D:
5. 133աբ [Յառաջաբան պատմագրոց Մեսրոպայ Վայոցձորեցւոյ] – Ի թվականիս հայոց ՆԺԶ. (967) եւ ի վերայդիտողութեան տեառն ՎահանայՀայոց կաթողիկոսի... ես՝ Մեսրոպ նուաստ քահանայ ի Վայոձորոյ... արդ, զայս հանեալ յԱրեւելից գրոց ի Հայոց մնացորդն պատմութեանցն:
Տե՛ս Մատենագիրք հայոց, հտ. ԺԱ., Մեսրոպ Վայոցձորեցի, Անթիլիաս, 2012, էջ 740-1:
Ը. 129բ-31բ, 133բ-176ա Համառօտ պատմութիւն ժամանակաց ի սրբոյն Գրիգորէ մինչեւ ցյետին աւուրս թեւացեալ, արարեալ Կիրակոսի ընտրեալ վարդապետի, ի մեծահռչակ ուխտն Գետկայ
Տե՛ս ձեռ. 1518, 182ա-204ա:Նխ./129բ-31բ: ա/133բ-46ա (սկ.՝ Յետ Յովսեփայ առնու զկաթողիկոսութիւնն տէր Գիւտ...): բ/չիք: գ/146ա-8բ: դ/148բ-9բ: ե/149բ-53ա: զ-է/չիք: ը/153աբ: թ/153բ-5ա: ժ-ժբ/չիք: ժգ/156բ-7բ: ժդ/158ա-60ա: ժե/160աբ: ժզ/160բ-1ա: ժէ/161ա-2ա: ժը-իգ/չիք: իդ/162ա-5ա: իե-իթ/չիք: լ/165ա-6ա: լա/166աբ: լբ-խ/չիք: խա/155ա-6բ: խբ-խէ/չիք: խը/166բ-9ա: խթ/170բ: ծ-ծբ/չիք: ծգ/169ա-70ա: ծդ/171բ-3ա: ծե/չիք: ծզ/170բ-1բ: ծէ/չիք: ծը/173ա-6ա: ծթ-կե/չիք:
– Խառը դասաւորութեամբ եւ պակասաւոր, օգտագործուած քննական բնագիրը կազմելիս, տպ. Երեւան, 1961:
Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Երեւան, 1961. ձեռագիր l, նկարագրութիւնը՝ էջ ՃԲ.:
Թ. 176աբ Պատմութիւն ինչ վասն սքանչելեաց պատկերին Քրիստոսի [զոր եւ պատմեաց սուրբն Աթանաս Աղէքսանդրու հայրապետին. ձեռ. 40, 233բ-5բ] – Ի Բիւրիտոն քաղաքն, որ է սահմանս Տիւրոսի եւ Սիդովնի... տարաւ ի Կոստանդինուպօլիս եւ եդ ընդ այլ սրբութեանցն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
Ժ. 177ա-217բ Պատմութիւն Տարաւնոյ, զոր թարգմանեաց Զենովբ Ասորւոց եպիսկոպոսն
Տե՛ս ձեռ. 1328, 242ա-333բա/177ա-8ա: բ/178ա-3ա: գ/183բ-92բ: դ/192բ-7ա: ե/197ա-200բ (խորագիրն այլ՝ Այս են հարք վանացն Գլակայ): զ/200բ-7ա: է/207բ-13բ (սկ. այլ՝ Դարձեալ զաւրաժողով եղեւ Խոսրով արքայ ի վերայ Յունաց...): ը/213բ-6բ: թ/216բ-7բ:
Ունի նաեւ՝
ա. 229ա-30ա Պատմութիւն վասն գիտելոյ զպատճառս Ծիծառնէոյ խաչին եւ թէ յումմէ բերաւ եւ կամ որպէս կայ ի Ծիծառնէ կամ յոր ժամանակի գործեցաւ – Ընդ ժամանակս թագաւորութեան Հերակղէ... եկաց իշխան ի Տարաւն ամս Լ. (30) եւ մարզպան ամս Ժ. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
բ. 230ա-1ա Վասն մահուան Տիրանայ՝ որդոյ Վահանայեւ պատերազմին, որ յեզերս Աղի ծովուն եղեւ – Յետ այսքան պատմութեան զրուցատրութեանց սուգ ժամանեաց... ի ձիւնկերտ Տարօնոյ՝ ի Պորպ քաղաքի, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ... ամէն:
գ. 231ա-2ա [Յիշատակարան հեղինակի] – Ժամանակագրութիւնս այս սկսեալ առ սրբոյն Գրիգորով Զենովբա Ասորոյ... եւ կատարիչք հրամանացն եղիցին աւրհնեալ յԱստուծոյ եւ ի սուրբ Կարապետէն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Ծնթ. Ձեռագիրս արձանագրուած է, սակայն օգտագործուած չէ քննական բնագրի կազմութեան մէջ՝ Յովհան Մամիկոնեան, Պատմութիւն Տարօնոյ, Աշխատութեամբ եւ առաջաբանով... Աշ. Աբրահամեանի, Երեւան, 1941:
ԺԱ. 218ա-25բ Թուղթ սիրոյ եւ միաբանութեան մեծի կայսերն Կոստանդիանոսի եւ սուրբ պապուն Սեղբեստրոսի եւ Տրդատայ Հայոցթագաւորի եւ սուրբ Լուսաւորչին Գրիգորի (Դաշանց թուղթ) – Կամաւք եւ կարողութեամբ համագոյ Սուրբ Երրորդութեանն... իսկ զայս գիրս աւանդեցաք ի ձեռն ատենադպրի հայոց արքային՝ մեծի իմաստասիրին Ագաթանկեղոսի, ի փառս Աստուծոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
ԺԲ. 226ա [Ապարանից վանից պատմութիւն, ձեռ. 991, 250բ-1ա. Վասն հրաշիցն, որ ի գիւղն Ադաբուք] – Իսկ ի վերջին ժամանակս, ի զօրանալ Նեռին... հաստատեցան հաւատացեալքն առաւելապէս ի հաւատս ճշմարիտ եւ ամենեքեան անօրէնքն երկմտեցին յընդունայն հաւատոց իւրոց: Փառք փառաւորելոյն... եւ մի աստուածութեանն. ամէն:
ԺԳ. 232ա-4ա Յաղագս պատմութեան սուրբ եւ աստուածային իւղոյն, զոր գտեալ սուրբ հարցն յարեւելք՝ յԱղուանի գիրս եւ թարգմանեցին ի հայ գիր եւ վասն մարմնոյն սուրբ Յովաննու Կարապետին – Արդ, պատմեսցուք յաղագս սուրբ իւղոյն... զոր կարդաց վարդապետն Ատոմ ի թվին ՊԾԳ. (1364), ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
ԺԴ. 234բ-57ա [Ի Պատմութենէ Ստեփաննոսի Օրբելեանի] Վասն մեծի նախարարութեանն Աւրպէլեանց, եթէ ուստ էին, եւ որպէս եւ վասն գալոյ նոցայ յայս աշխարհ եւ վասն բազում բանից եւ գործոց, զրոյցք յոլովք – Յիսկզբան նահապետութեանն աշխարհիս Հայոց եւ Վրաց... ապա որքան եւս առաւել իմն եւ իմոցն եւ զի զայս մատեան:
Տե՛ս ձեռ. 1488, կզ., կէ., հմմտ. Ստեփաննոս Օրբելեան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս, 1910, էջ 368-436:
ԺԵ. 257բ-310ա Սամուէլի քահանայի Հաւաքեալ ի գրոց պատմագրաց յաղագս գիւտի ժամանակաց անցելոց մինչեւ ցներկայս ծայրաքաղ արարեալ. աւգնեա՛ Տէր Յիսուս Քրիստոս:
Տե՛ս ձեռ. 481, 257բ-310ա՝ Նխ/257բ-9ա: ա/259ա-310ա: բ/չիք:
Տե՛ս նաեւ Սամուէլ Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց յաղագս գիւտի ժամանակաց անցելոց մինչեւ ի ներկայս ծայրաքաղ արարեալ, Վաղարշապատ, 1893. հմմտ. Սամուէլ Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց յաղագս գիւտի ժամանակաց անցելոց մինչեւ ի ներկայս ծայրաքաղ արարեալ, Երեւան, 2011:
ԺԶ. 1. 310բ-43ա Պատմութիւն համառաւտ անաւրէն Թամուրին, որ ելեալ ի յաշխարհէն Խորասանու եւ գնաց մինչեւ ի ծովն ովկիանոս, արարեալ Թումայ վարդապետի
Տե՛ս ձեռ. 1486, 169ա-96ա: ա/310բ-41ա: բ/341ա-3ա:
Ծնթ. 336բ եւ 340ա էջերում խորագրեր՝ «Վասն մահուան Յոհաննու Որոտնեցոյ եւ Մաղաքիա ճգնաւորին, որ դեղակուր եղեւ ի սանամօրէն եւ այլ վարդապետաց», «Վասն Գրիգոր Տաթեւացոյն, թէ որքան աշակերտս ժողովեցան առ նայ»:
2. 343ա-51բ [Յիշատակարան Թումայի Մեծոփեցւոյ]
Տե՛ս ձեռ. 1486, 196ա-204ա: ա/343ա-5բ: բ/345բ-8բ: գ/348բ-51բ:
3. 351բ-4ա Պատմութիւն մեծի րաբունապետին Թումայի, զոր արարեալ Կիրակոս բանասէր վարդապետի – Ի թվականութեանս հայոց մեծացն ՊՂ. եւ Ե.երրորդի (1446) [ե]ղեւ վաղճան մեծ վարժապետին... եւ ազատեսցէ զմեզ ի դժոխոց բարեխօսութեամբ ամենայն սրբոց:
Տե՛ս ձեռ. 1486, 204ա-6բ, 211ա:
Տե՛ս նաեւ Թովմա Մեծոփեցի, Պատմագրութիւն, Աշխատասիրութեամբ Լ. Խաչիկեանի, Երեւան, 1999, ձեռ. D:
ԺԷ. 354բ-7բ Յիշատակարան գրոցս պատմագրական, զոր շինեալ է քաջ քարտուղարն, առաքելական եպիսկոպոսն եւ աստուածաբան վարդապետն Աստուածատուր՝ քւերորդի մեծ րաբունապետին Յակոբայ Ովսանց (Վարք Մկրտչի Նաղաշ) – Փա՜ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգոյն... Յայտնեաց մեզ Աստուած ծաղիկ անթառամ, որոյ անուշահոտութիւնն ելից զտիեզերս ամենայն՝ զտէրն տիեզերալուր, զտէր Մկրտիչն՝ մականուն Նաղաշ կոչեցեալ... զաւր գալստեան Սուրբ Նշանին ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԸ. դ., շղագիր
ԺԸ. 1ա Ձեռագրիս ցանկը. 1. Մ. Խորենացու պատմութիւն 2-216... [238աբ տարբեր հատուածներ քաղաքների հեռաւորութեան միմեանցից]. 3.
Ծնթ. Կազմել է գուցէ Աբգար Յովհաննիսեանը (հմմտ. նշում 1ա). կիսատ է՝ գրուած է միայն 2 միաւոր:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1. 120բ (գրչի) Եւ զեղկելի գրիչս յիշեցէ՛ք ի Տէր:
225բ Գրեցաւ պատմութիւնս թագաւորաց մերոց մեծաց, ձեռամբ մեղաւորիս՝ հող եւ մոխիր, փանաքի եւ թարմատար եւ կոխան ամենայն մարդոյ: Ի վայելումն քաղցրուսուց եւ երաժշտական, ամենայն գովութեանց արժանաւոր, քաջ հռըտոր Մարտիրոս վարդապետ՝ առաջնորդ Սուրբ Կարապետի. ամէն:
230ա Զփցուն գրչակս յերես անկեալ աղաչեմ՝ յիշման աղաւթից արժանի առնել. ամէն:
257ա Աստ այլ բան կա գրելոյ, օրինակ չկա:
269բ(ստ. լս.) Օրինակս սխալ է, բայց ես կարծեմ ասպէս լինել. «Ինքնօրէն ազատ ի կամս թողին ամս ԺԴ. (14)»:
Ծնթ. Սամուէլ Անեցու բնագրի «աղիկամի» բառի բացատրութիւնն է. տե՛ս 1893 թ. տպ., էջ 33:
348բ Դարձեալ եւ ինձ՝ անարժան գրչիս թողութիւն խնդրեցէ՛ք ի Քրիստոսէ:
354ա Ի թվին ՌՀԳ. (1624) գրեցաւ Պատմագիրքս յոյժ դառնագոյն աշխատութեամբ եւ փոփոխմամբ անհմուտ գրչաց եւ անհանգիստ տատանմամբ, ի գաւառէ ի գաւառ, հալածելով ի ձեռաց մահմետականաց: Բայց հանդիպողքդ վասն Աստուծոյ զսխալն ուղղեցէ՛ք եւ մեղաց թողութիւն շնորհեցէ՛ք:
2. 120բ (ստացողի) Մանաւանդ զամենամեղ եւ զապիկար Մարտիրոսս՝ լոկ անուամբ սպասաւոր բանի, որ եւ ստացող եւ ուղղող՝ ըստ կարի տկարութեանս:
136բ Յիշատակ է Պատմագիրքս Մարտիրոս վարդապետին, ի դուռն Սուրբ Կարապետին, որ է ի գաւառն Տարօնոյ, որ Իննակնեան վանք ասի եւ Գլակայ վերակոչի: Եւ որք օգտիք ի սմանէ՝ տեսանելով կամ օրինակելով եւ կամ կարդալով, յիշեսջիք զստացօղ սորա՝ զպիտականուն Մարտիրոս վարդապետ եւ զծնօղս իւր՝ զՅոհան եւ զԿուլվարդ, եւ զեղբարս իւր՝ զՍտեփանոս եւ զԱռաքէլ, եւ զքորս իւր՝ զԽրմըզ եւ զՄարգարիտ, եւ զեղբօրորդիսն իւր՝ զԿիրակոս քահանայ եւ զՏօնապէտ եւ զՍարգիս. եւ որ յիշէ ի մեղաց թողութիւն, եւ ինքն յիշեալ լիցի:
354ա Մանաւանդ ստացօղի սորա՝ պիտականուն Մարտիրոս բանասիրի եւ ծնողաց իւրոց եւ եղբարց եւ քերց, եւ վարժողաց եւ ուսուցանողաց, եւ ամենայն երախտաւորաց. ամէն:
Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Բ., էջ 139-40 (աստ չկայ միայն 354ա էջինը):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 357բ (1664 թ., բոլորգիր) Զնորոգումն Սրբոյ Կարապետին ասէ, որ ի Տարօն–
Կարողութեամբ անմահ փրկչին, նորոգեցաւ վանքս վերըստին՝
երեք կըմբէթք բոլորովին, ’ւ իւրեանց սագերն ի միասին,
եւ ժամատուն Յարութենին, խուցն եւ սրահն ընդ աղբեւրին,
այլ եւ աղբեւր Լուսաւորչին, որ աղաւթիւք բըղխեալ ասին:
Այլ եւ տաճար Աստուածածնին ամէնաւրհնեալ Մարիամին,
յորում կայ դիր վարդապետին Մանկիկ անուն Ստեփաննոսին.
եւ ժամատուն դրան սորին, եւ նորոգումըն պարըսպին,
ձեռամբ նըւաստ Մարտիրոսին՝ պիտականուն վարդապետին:
Ի թուականիս մեր հայկազին հազար վաթսուն ընդ երեքին (1614).
որք ընթեռնուք զբանս ի կարգին, զմեզ յիշեցէ՛ք միշտ ի բարին:
Ծնթ. Այս Մարտիրոս վրդ.-ը թերեւս ձեռագրիս ստացողն է, որը ձեռ.-ի գրչութիւնից դեռեւս 10 տարի առաջ նորոգել է Սբ. Կարապետի վանքը:
2. 357բ (1671 թ. բոլորգիր) Զնորոգումն Սուրբ Առաքելոցն ասէ, որ է Ղազարու վանք –
Ընդ այս հիւսեալ շարըս բանի՝ ընթերցողացդ յայտնի լիցի
յաղագըս այս Պատմագըրի, որ էր եդեալ ի պատանդի.
Վարդան րաբունն այն հոգելի, որ էր տեղեաւ Բաղիշեցի,
եկեալ ի վանս Առաքելոցն, որ Ղազարու վերաձայնի:
Ընդ բազում սպասուցն, որ ի կարգի, էր սա անկեալ ի գըրաւի,
զամենեսեան առհասարակ |358ա| թափեալ <եալ> եհան, որ էր գերի:
եւ զմենաստանս հռչակելի նոր նորոգեալ զնա յոգի,
եւ ըզսագերն չորեքկուսի ընդ եկեղեցոյն Ստեփաննոսի:
նա եւ ըզպարտսն յոլովակի, զոր ԺԸ. (18) հարիւր ասին,
վճարեաց զամէն բոլորովին եւ ազատեաց ըզսա կրկին՝
ի թվականիս արամազին հազարերորդ եւ հարիւրին,
եւ ԺԳ. (13) այլ ընդ նըմին (1664). յիշման առջիք զՎարդան արին:
3. 358ա (1671 թ., նոտրգիր) Դարձեալ կրկին աղաչեմ ես՝ ամենաթշուառ եւ ապիկար ոգի՝ Վարդան վարդապետս Բաղիշեցիս, յիշել զմեզ ի կարգ աղօթից ի ժամ սուրբ զենմանն, եւ մի՛ մոռանայք զսակաւ աշխատութիւնս մեր, որ ի ՌՃԺԴ. (1665) թվին եղեւ մեզ գալ հասանել ի Սուրբ վանս Ղազարու, որ ի Տարօն, որ յանուն ԲԺ.ան (12) Սուրբ Առաքելոցն է կառուցեալ սուրբ Լուսաւորիչն մեր, որ առձայնի Մշու Սուրբ Առաքեալք վասն ուխտի եւ աղօթից: Այլ եւ լուեալ, եթէ գոն աստ անծանօթ գրեանք հոգէշունչք, եկեալ զի ընթերցմամբ օգտիցիմ: Եւ բնակչաց տեղոյս՝ ժառանգաւորք եւ վիճակաւորք, քահանայք եւ աշխարհայինք զզուեցին զունկն մեր՝ բախելով զդուռն ունկան լսելեաց մերոց ամբաստանօք՝ որպէս թէ զառաջնորդ է իւրեանց, իբրու թէ վատնեալ զինչս վանացն ընդ վայր եւ ունայն եւ արկեալ զսուրբ ուխտս ի ներքոյ ծանրաբեռն եւ անբերելի պարտուց անվճարելեաց՝ որպէս թէ ԲՌ. (2000) ղուռուշի: Եւ վանիցս Բ. եկեղեցոյն կումբէթն եւ սագերն քակեալ էին՝ Բ. ամ կայր, եւ զմինն՝ զԱստուածածնին գումբէթն շինեալ էին, եւ մեծ եկեղեցոյս մնացեալ էր, եւ շինօղքն եւ ճարտարքն, որ շինէին, թողուին եւ գնային, եւ մնայր գործս այս աստուածային խափանեալ, զի [Յովանէս վադապետն] տէրն տեղոյս թողեալ էր եւ փախուցեալ ի պատճառս բազմութեան պարտուցն: Իսկ մեր բազմադիմի բանիւք խրատեալ զսոսայ՝ համոզելով ի խաղաղութիւն, եւ ոչ կամեցան լսել մեզ, եւ մեք իբրու բանիւք եւ բազում արդեամբք ոչ կարացաք ելս գտանել իրացն, որով աւերումն լինէր ուխտիս: Եւ մեր աստ պատահեալ, վասն որոյ հարկ լինէր երաշխաւորիլ մեզ շինողացն եւ ոչ թողուլ խափանիլ շինութեանն. եւ թէ ոչ տացեն զվարձս սոցա՝ մեք տայցեմք. եւ յապկամս եւ ի հարկէ տվաք զձեռագիրս՝ փրցանիլ: Եւ էր ձեռագիրն այս, զի թէ Յովանէս վարդապետն կամաւն իւրով հրաժարի եւ ձեռագիր տայ, սակս բազմութեան պարտուցն, եւ Դաւիթ վարդապետն եւս՝ քուեր որդին նորին. եւ ի հոգեւոր տիրէն գիր բերեն, եւ յաղայէն եւ ի խանէն, եւ թէմին ամենեցուն քահանայից եւ ժողովրդոց հաւանութեամբն լինի, եւ գան զմեզ նեղեն, նա մեք վասն Աստուծոյ եւ վասն երկոտասան սուրբ առաքելոցս բարեխօսութեան գամք կանգնիմք՝ զայս անվճար եւ անհուն պարտսն օգնութեամբն Աստուծոյ վճարեմք՝ վասն Աստուծոյ, եւ ո՛չ ի պատճառս նախանձու եւ հակառակութեան եւ կամ ագահութեան: Եւ յետ տալոյ զձեռագիրս այլ ոչ կարացաք զերծանել, այլ Աստուծով եկեալ վճարեցաք օգնութեամբն Աստուծոյ ամենահզօրին եւ ողորմութեամբ եւ տրօք ամենայն հաւատացելոց զհազար եւ զութ հարիւր ղուռուշն վճարեցաք: Եւ զքումբէթն եւ զԴ. սաքն եւ զՍուրբ Ստեփանոսի եկեղեցին կրկին շինեցաք ի հիմանց, որ քակեալ էր Լանկ Թեմուրն: Եւ զայս գիրքս եւ այլս, որ գրաւ էր ի ձեռս քրդաց, Աստուծով ազատեցաք եւ տվաք զսա յիշատակ հոգւոյ մերոյ ի դուռն ՍուրբԱռաքելոցս: |358բ| Եւ որչափ հին եւ փըտեալ գրեանք կայր ի վանքս՝ թէ՛ Աւետարան եւ թէ՛ Ճաշոց եւ Այսմաւուր, եւ Ճառ եւ զՍարգիս գիրքն, եւ այլ Մեկնիչ եւ Աստուածաշունչ գրեանք՝ եղծեալ եւ փտեալ՝ Լ. (30) գիրք եւ այլ աւելի տվաք նորոգել եւ կազմել ձեռամբ Սահակ Վանեցի վարպետին, ի թվին ՌՃԻ. (1671)՝ օգնականութեամբ եւ ձեռնտվութեամբ հոգեւոր եւ հարազատ, համշիրակ եղբօր մերոյ Դաւիթ վարդապետին, որ այժմ առաջնորդ է սուրբ ուխտիս Ղազարու վանացնս՝ ընդրութեամբն Աստուծոյ եւ կամօք մեր, եւ օգնութեամբ տէր Ստեփանոս կրօնաւորին, որ է հէրպետ եւ վերակացու վանացս՝ կամօք մեր, զի զՍարգիս գրոցն եւ զՍաղմոսի մեկնչին զԼամբրօնացոյն զկազմելէն եւ զգրէլէն նա ետ զվարձն, որոյ Տէր առատատուր ողորմութեամբն վարձահատոյց լիցի: Զի Լ., Խ. (30-40) գրոցս նորոգելն եւ ի հնութենէ յառաջ ածելն եւ ի փտածութենէ ի կենդանութիւն ածելն մեծ է, քան զեկեղեցիս շինելն: Վասն որոյ յերես անկեալ աղաչեմ ես՝ մեղուցեալ սոսկանուն Վարդան վարդապետս Բաղիշեցիս՝ զհանգիպող եղբարսդ մի՛ զլանալ եւ ապախտ առնել զբազում երկս աշխատութեան մերոյ, զոր վասն յուսոյ արքայութեանն Աստուծոյ եւ բազմավէր հոգոց մերոց եւ զազրաշարաւ մեղաց մերոց քաւութեան արարաք: Այլ յիշել աղերսեմ ի սուրբ աղօթս զիս՝ զմեղապարտ Վարդանս եւ զըստ մարմնոյ ծնօղսն՝ զՂարիպ եւ զԵղիա, եւ զըստ հոգոյ՝ զԽաչատուր մեծ րաբունապետն, որոյ Տէր ողորմեսցի յահեղ աւուրն: Նա եւ՝ զԴաւիթ վարդապետն՝ զհարազատն իմ, զառաջնորդն ուխտիս, եւ զծնօղսն իւր, եւ զՅովանէս վարդապետն՝ զքեռին իւր զծերունին, եւ զտէր Ստեփանոս կրօնաւորն եւ զծնօղսն իւր, եւ զտէր Դանիէլն եւ զամենայն աշխատաւորսն յիշեեցէ՛ք: Նա եւ՝ զաշակերտեալ մանկունս իմ՝ զԱբրահամ կորովամիտ վարդապետն՝ զԱմթեցին, եւ զՍարգիս դպիր՝ որ դեգերի յնթերցմունս՝ զոր Տէր հասուսցէ ի կատար, աղօթիւք ձերովք յիշեեցէ՛ք. եւ դուք յիշողքդ զմեզ յիշեալ լիջիք առաջի ողորմածին Աստուծոյ. ամէն եղիցի:
4. 359ա (1735 թ., նոտրգիր) Արդ, պարտիս հետեւիլ չքնաղագեղ բուրաստանիս, թէ զի՞նչ ամբարեալ կայ ի սմա, զի կոչի Պատմագիրք: Նախ՝ Գ. գիրք Մօվսէսի Խորենացւոյն, բ. Կիրակոս Պատմագիրք, գ. Զենոբ Պատմագիրք, դ. Սամուէլ Պատմագիրք, ե. Թումա պատմագիրք եւ այլ բազում բանք կան հաւաքեալ ի սմայ, որ եւ ես՝ Յունան յաբեղայս, ընթերձասէր գոլով ի տիս մանկութեան, շուրջ գալով ի բազում տեղիս, եկի ի յերկիրն Մշու, ի վանքն Եղիազարու, որ կոչի Երկոտասան առաքեալք, ի թվականութեանս հայոց ՌՃՁԴ.ին (1735), ի առաջնորդութեան Իս[ա]հակ պանծալի եպիսկոպոսին, եւ սիրով ընկալաւ զթարմատարս եւ կոչեաց զիս ի կարգըս կրօնաւորութեան, եւ եբաց զդուրս գրատանն եւ ի ձեռս իմ ետ զգիրս բազումս, որոց ի բազմաց մինն այս ծաղկաւէտ բուրաստանըս է, որոյ շատ հետեւեալ կայի ի տեւէ եւ ի գիշերի: Նա եւ ի նոյն ամին եղեւ վէճ ի թեմն, որք ենն յերկրին Մշու, զի վասն <լա> լաճու ժողովվելոյն եղեւ, ուստի եւ բացեալ ընթերցաք ի Ճառագիրք մեծ, որ այսպէս կայր գրեալ, ետաւ Ցրունքա վանիցն ի թէմա, լծոց գլուխ Բ. շնկ՛՛(՞) ցորեան, Բ. նուկի եղ, աւոր մի կաթ՝ թէ՛ պախրի եւ թէ՛ տաւարի, Բ. իր զատ տարին տան գլուխ մէկ մէկ հաւ, հինկ հինկ հաւկիթ, եւ վասն լռըյին (՞): Եթէ ոք կամեսցի գոմէշ, մատակ եզ եւ կով տալ՝ իւր կամքն է, ապա թէ ոչ՝ կանոնն լեալ լծոց գլուխ կամ քիլմայ ցորեան կամ Ժ. զօլաթ դրամ հվջայ փարայ: Ով յաշխարհական ի դուրս ելանէ, նզովեալ լիցի եւ մասն Յուդի առցէ եւ տուգանք տայցէ ընդ կամելսն առաջնորդին հոգեբաժինն լիցի, ըստ կարեաց եւ կողոպ///:
5. 359բ (1795 թ., նոտրգիր) Ի թվին հայոց ՌՄԽԴ.ին (1795), ի հայրապետութեանն տեառն Ղուկաս կաթողիկոսին ամենայն հայոց Սրբոյ Էջմիածնի եւ ի տիրապետութեանն երկրին քաչՄուշեղայ Մուրատ փաշաին, եւ ի առաջնորդութեամբ սրբոյ մենաստանիս, որ եւ Ղազարու վանք վերաձայնի, տեառն տէր Յօվհաննէս Յավրանեան քաչ հռետորի, եւ ի միաբանութեանն մերոյս ժամանակի
ՎանցիԽաչատուր վարդապետի, որ անուշաձայն երգօվն էր լի,
եւ Կիրակոս տէր շուշտակի՝ ի բնիկ գեղջէ Ներքիվանցի,
եւ տէր Ղազար վարդապետի, որ էր երկրաւն Մոկեցի,
եւ տէր Գրիգոր Բուզանդացին՝ տկար գոլօվ նաի ընդ գրին:
Հուսկ ամենից փծուն գրչիս՝ տէր Յարութիւն մոնոզոնիս,
որ եմ երկրաւն Տարոնոյ, ի բնիկ գեղջենն յԱրաշոյ:
Ի դառն եւ ի նեղ ժամանակին, որ եմք գերի այլոց սեռին,
եղեւ անկումն պարսպին այս շնորհալի սրբոյ ուխդին,
յարեւելից կուսէ նորին մինչ ի հարաւ փոքու մտին,
իսկ տեսողացն հիացեալ՝ յոլով տեղոյն, որ էր փլեալ:
Եւ սուրբ ուղդիս զինչս ոչ ունէր՝ որ վերստին ըզնա կերտէր,
բայց մեզ թողեալ զպէտս մարմնոյ եւ հոգալօվ զայս գործ հոգւոյ,
իսկ ապէնիազ Տէրն բարի ետ մեր պետին սիրտ խիստ արի,
ի ձեռն առեալ զանկեալ տեղին, որ էր պարիսպն այն առաջին,
յանկ եւ կատար էհան նմին, եւ վաելուջ քան զառաջինն.
ոչ թէ միայն զանկեալ տեղին, այլ եւ բազում շինված կրկին՝
երեգտասան խուց վերստին ձեռակերտեալ ձեռամբ նորին,
Եւ գեղեցիկ բուռջ մի նորոյ՝ ոչ ոք տեսեալ անդր գոլոյ:
Գ. թաւլա նոր ի նորոյ՝ ներգոյ խծիցն սահմանելոյ,
անբան շնջոց տեղի գոլոյ՝ չորքոտանեացն բնակելոյ
յետ մեր անցմանն այսմ կենի, զի յիշատակ լիցի բարի,
որք հանդիպիք այսմ սոբեստի(=սոփերի), յիշման առնէք զմեզ աղօթի:
6. 358բ (ԺԸ. դ., շղագիր) Յայսմ մատենի գրեցաւ եօթն հարեւր տասն եւ ութն թղթահամար բովանդակ: Գէորք եպս., Հ.Կարապետ:
ՆՇՈՒՄ՝ Ա. կազմաստառին ամրացուած թերթիկին՝ «Հ. 20, Նուէր Մայր Աթոռի Մատենադարանին հանգուցեալ Աբգար Յովհաննիսեանի ընտանիքից, ի ձեռն Ստեփանոսի Կանայեանց: 1905 ամի, 1 յունիսի, Վաղարշապատում», «Հմր 1380, 2748», 1ա՝ «Աբգար Յովհաննիսեանց», «ՌՀԳ. – 1624, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1բ, 2ա՝ խզբզոց (նկարչափորձ), 357բ՝ «կարւոր է յոյժ»: 294բ՝ «416+551=967» 354ա՝ «1073-1624»:
2749
|
ՍԱՆԿՏ ՊԵՏԵՐԲՈՒՐԳ |
ՌՄԾԸ. – 18Օ9 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 96 (էջակալուած՝ 1-180, որ է՝ 4ա-93բ). չգրուած՝ 1աբ, 32աբ, 94ա-6բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ըx12: ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. «C&IHONIC» (թ. 45-7), 2. բուսական զարդաշրջանակ, կենտրոնում թագ, «1818», 3. ոճաւորուած զինանշան, մէջը՝ եղջերագաւաթ, ներքեւում «AC» (թ. 49-96), այլ թուղթ, առանց լուսագծերի (թ. 37-44): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,4x15,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18x11): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ գորշ ծաղկաթուղթ, մէջքն ու անկիւնները կանաչ կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը թուղթ. լուսագծերով. լուսանցակողերը՝ կանաչ ցայտկէն:

Նմուշ 3ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծազկաթուղթը, մէջքի ու եզրերի կաշին մաշուած, քերծուած, տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, լուսանցներում փոքրիկ պատռուածքներ, թ. 1-6՝ եզրերն ամրացուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա-93ա Ցուցակ գուշակութեանց, տրոհեալ յերկուս հատորս... Աշխատասիրեալ ի Գեղամեան Մարգար Զաքարեայ Խօճենցէ... Յամի Տեառն 1789, հոկտեմբեր Ա., ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ:
Տե՛ս ձեռ. 2048, 2ա-80բ:Ա. ա. Խորագիր՝ 2ա: բ/2բ: գ/3աբ: Բ/4ա-31ա: Գ/31բ: Դ. ա. Խորագիր՝ 33ա: բ/33բ: գ/34ա: դ/34բ-5բ: ե/36ա-74բ: Ե/75ա-83ա: Զ/83ա-5ա:
Ունի նաեւ՝
– 86ա Յաւելուած: Իւրոյ երանեալ սրբութեան տեառն տեառն Եփրեմայ առաջներորդի, վեհապատիւ ընդհանուր հայրապետի ամենայն Հայոց – Երջանի՛կ հա՛յր եւ տէր, Վասն սոյնոյ չորրորդի տեսլեան սրբոյն Դանիէլի, թէեւ ի վերջնումն Ցուցակ գուշակութեանց անուանեալ գրքոջ իմում, որ ի 1789 ամի Տեառն, ունիմ ի վերայ սոյնոյ մետասաներորդ գլխոյ բանից սրբոյս սակաւ ինչ գրեալ... այլ իբրեւ թէ յարմար ասութիւնք ինչ վարկելով, ընկալցի սրբութիւն ձեր վասն զբօսանաց:
ա. 86բ-93ա Վասն չորրորդի տեսլեան սրբոյն Դանիէլի: Գլուխ ԺԱ. – [Բան]. Եւ ես յառաջնում ամի... [Մեկնութ.] Այսինքն՝ վասն հաստատելոյ... Ահա յաղթանակութիւն արքային Հիւսիսոյ, զոր առնելոց է ի ժամանիլ ժամանակի վախճանին գազանի: Վերջ:
Ծնթ. Սա Ե. գլխի ԺԱ. ենթագլխի լրացուած տարբերակն է, որի մասին հեղինակը նշել է յաւելուածում:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
80ա (1772 թ.) Ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ, Ա. հոկտեմբերի, 1789, շարադրեալ եւ գծագրեալ ի Մարգար Զաքարեայ Խօճէնց: Յաջող ընթացք Մահմետի եղեւ նահանջ, մինչեւ ժամանեաց թուական փրկչին ի (նահանջ) 1772:
85ա (1794 թ.) Եւ արդ, ո՛վ շնորհունակ տէր, ընկա՛լ զփոքու բանս այս ի համբակ |85բ| գրչէ իմմէ, զոր հարկադրեալ ի թախանձից ձերոյ ազնուականութեան, իշխեցի գրել աստանօր: Եւ զօր ինչ անյարմար գտանիցէ՛ք ի սոսին, աղաչեմ զՁեզ անբասիր առնել զտկարութիւն գրչիս, քանզի ի բոլոր բանս խոստովանեալ եմ ի սմին՝ եթէ համբակութենէ եւ թէ զպակասութենէ իմմէ ի գրենաց եկեղեցական եւ արտաքին պատմութեանց, եւս եւ ի բանից հոգաբուղխ գիտնոց մեկնչաց աստուածային գրեանց, զորս գրեթէ չիք իմ բնաւ ընթերցեալ, յորոց կարիցէի գոնե դոյզն-ինչ նշոյլ իմաստութեան ընկալնուլ, զի թերեւս բանք իմ եւս ունիցէին համեմատութիւն ընդ բանից այնց լուսաւորեալ գիտնոց: Այլ նկատելով միայն ի գրուածս Հնոյ եւ Նորոյ կտակարանաց՝ հազիւ հազ զոր ինչ կարացի ըստ տկար իմացուածոյ իմոյ վերծանել, զնոյնս առեալ ի նոցունց, գրեցի աստէն՝ առ ի ցուցանել զմտերիմ հնազանդութիւն իմ: Վասն զի եւ սոքա բանք պատկանելիք էին նախապէս գրեցեալ երկոցունց հատորիցն իմոց: Եւ յուսամ, որ հաճիջիք ընկալնլոյ, եթէ ոչ իբրեւ իրի իմիք արժանւոյ ձերումդ հանճարաշատ խոհականութեան, գէթ վասն ջերմեռանդու սրտի այնորիկ, որ խոստովանի գոլ միշտ ձերոյ ազնուականութեան ամենախոնարհ ծառայ Գեղամեան Մ. Զ. Խօճէնց: Ի Ս[անկտ] Պետերբուրգ, 22 օգոստոս, 1794:
Ի ժամանիլ թիւն (ի հանգոյն) լրումն եղեւ գրքոյս ողջոյն:
Տե՛ս ձեռ. 2048, 80բ-1բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս տիտղոսաթերթք՝ 2ա, 33ա:
93ա Տէ՛ր իմ երանեալ սրբութիւն: Աստանօր ներելի անզգամութիւն իմն լինէր ինձ սոյն համարձակութիւն ասելոյ, որ եթէ գիտիցէի զլեզուն եբրայական, մանաւանդ թէ զայն, յորում ժամանակի գրեաց սուրբն զտեսիլն իւր (ըստ որում «Ի դարձի նոցա ի գերութենէ Բաբիլօնի» լեզուն եբրայական աղաւաղեալ գոլով փոխեցաւ |93բ| յԵզրասայ, որ այժմ Աստուածաշունչ գիրք նոցա ո՛չ նոյն բառ է եւ ո՛չ նոյն տառ, թէեւ ըստ մտաց բանիցն ուղիղ գրեցաւ յԵզրասայ), եւ կամ եթէ ունիցէի զիսկական ձեռս գիր սրբոյն, կամ զստոյգ օրինակ նորին, կարելի էր յայնժամ այլ առաւել բարւոք բանս յարմարելոյ, նրբին զննութեամբ զբառս եւ զտառս նորին նկատելով, յորում յոյժ կարելի է, որ գուցէ կապալայական գրունք ինչ եւս իցէին ի նմա, որպէս սովորութիւն մեծ էր եւ է առ եբրայեցիս: Բայց այժմ ի թարգմանութեանց ի թարգմանութիւնս անցեալ բանից, հազիւ թէ այսքանիկս այսպէս կարացի յարմարել եւ ոչ երբեք թէ մեկնիլ: Որ եւ աղաչեմ զսրբութիւն ձեր բարեհաճիլ ընկալնլոյ զսա վասն զբօսանաց, որոյ եւ սրբասնեալ աջոյ համբոյր խոնարհութեան մատուցանելով, մնամ ձերոյ երանեալ սրբութեան ամենախոնարհ նուաստ ծառայ Գեղամեան Մ. Զ. Խօճէնց: Ի Ս[անկտ] Պետ[ե]րբուրգ, 16 մարտի, 1809:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1ա (1820 թ.,) Այս գիրքն կու պատկանի ղզլարայհայի՝ Յակոբ մահտեսի Ադամեան Խոջէնցին, 1820 1. 29ին Ս[անկտ] Պ[ետեր]բուրգ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գուշակութիւնք», 1ա՝ «49, 2749», «1809, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս»:
2750
|
|
ԺԷ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Անանուն Ա. (1գ-31բ), Անանուն Բ. (31բ-44բ), Անանուն Գ. (49ա-148ա):
ԹԵՐԹ՝ 149+1 (կրկն.՝ թ. 1). չգրուած՝ 1աբ, 45ա-8բ, 149աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Ե*x12+Ա-Թx12 (Թ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. շրջան, վերեւում երեքնուկ, ներսում՝ խարիսխ, 2. «PA», ներքեւում երեքնուկ (թ. 115) 3.երեքնուկ, ներքեւում՝ «AP» (թ. 105)՝: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,9x15,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (թ. 1գ-5՝ 17x13, թ. 6-44՝ 17x11.5, թ. 49-54՝ 16.5x11.5, թ. 55-148՝ 16x10): ԳԻՐ՝ նոտրգիր՝ 1գ-31բ (նմուշ՝ 7ա), այլ նոտրգիր՝ 49ա-148ա (նմուշ՝ 79ա), բոլորգիր՝ 31բ-44բ (նմուշ՝ 40ա): ՏՈՂ՝ 26 (1գ-44բ), 24 (49ա-148ա): ԿԱԶՄ՝ ճնշագծերով շագանակագոյն կաշի, միջուկը տախտակ, աստառը կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԲԳ (սկ.)՝ չգրուած թուղթ, լուսագծերով:
*Առաջին համարակալման երրորդ պրակն սկզբում ունի Գ, վերջում՝ Դ համարը, իսկ չորրորդը՝ Ե, իմա՛ Դ պրակ չկայ:

Նմուշ 7ա

Նմուշ 40ա

Նմուշ 79ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Յովհաննու Բ. 1-5, 8-10, 12-14, 16-18: Ժ. դ.: Ա. (սկ.)՝ ստացուած 1 թերթի ընդլայնակի հատումով եւ ընդերկայնակի եզրահատումով: Մագաղաթ (21x14.5), երկսիւն (19x12), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աա), տող՝ 10: Կարդալ Աբ՝ «[Գա]լիղեացւոց, եւ անդ էր մայրն Յիսուսի... ասէ մայրն /// [տաճարապետիդ] Եւ նոքա բերին... ամենայն մարդ զան[ոյշ]» (Բ. 1-5, 8-10), Աա՝ «[ա]յսորիկ էջ Յիսուս... յոչխարս եւ /// զայդ աստի... դու մեզ, զի զ[այդ]» (Բ. 12-4, 16-8):
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, ցեցի անցքերով, Ա. փեղկին գամի 2 անցք, գրեթէ բոլոր թերթերի հիմքերին եւ եզրերին խոնաւութեան հետքեր, լուսանցակողերը սեւացած, թ. 66-83՝ ցեցի փոքրիկ անցքեր, 71ա՝ մատիտով խզբզած, 131բ՝ թանաքի բծեր, Պատառիկ-պահպանակը նորոգուած, հիմքից եւ մէջտեղից ամրացուած, եզրերը գունափոխուած-մգացած, Պհպ.ների եզրերը եւս մգացած, խոնաւութեան հետքերով եւ թանաքաբծերով, լուսանցակողերը գունաթափ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1գ-29ա [Աւրէնք յաղթող թագաւորաց քրիստոնէից Կոստանդիանոսի եւ Թէոդոսի եւ Լեւոնի]
Տե՛ս ձեռ. 488, 87ա-103ա: Ցանկ/1գ-5ա (շարադրանքը տարբեր): Նխ./5բ-6բ (սկզբից 5 տող չգրուած, տեղը բաց՝ /// Եթէ եդ Աստուած աւրէնս մարդոյն ի ծառոյն...): ա/6բ: բ/7ա: գ/7ա: դ/7բ: ե/7բ-8ա: զ/8աբ: է/8բ: ը/8բ: թ/8բ: ժ/8բ: ժա/9ա: ժբ/9ա: ժգ/9աբ: ժդ/9բ: ժե/9բ-10ա: ժզ/10ա: ժէ/10ա: ժը/10ա: ժթ/10աբ: ի/10բ: իա/10բ: իբ/10բ: իգ/10բ: իդ/10բ: իե/11ա: իզ/11ա (համարակալուած ԻԷ): իէ/11ա(=իզ): իը/11ա: իթ/11ա(լ): լ/11ա(=լա): լա/11աբ(=լբ): լբ/11բ(=լգ): լգ/11բ(=լդ): լդ/11բ(=լե): լե/11բ-2ա(=լզ): լզ/12ա(=լէ):լէ/12ա(=լը): լը/12աբ(=լթ): լթ/12բ(=խ): խ/12բ-3ա(=խա): խա/13ա(=խբ): խբ/13ա(=խգ): խգ/13աբ(=խդ): խդ/13բ(=խե): խե/13բ-4ա(=խզ): խզ/14ա(=խէ): խէ/14ա(=խը): խը/14ա(=խթ): խթ/14ա(=ծ): ծ/14աբ(=ծա): ծա/14բ(=ծբ): ծբ/14բ-5ա(=ծգ): ծգ/15աբ(=ծդ): ծդ/15բ(=ծե): ծե/15բ-6ա(=ծզ): ծզ/16ա(=ծէ): ծէ/16աբ(=ծը): ծը/չիք: ծթ/16բ: կ/16բ: կա/16բ: կբ/16բ: կգ/16բ-7ա(=կդ): կդ/17ա(=կե): կե/17ա(=կզ): կզ/17ա(=կէ): կէ/17աբ(=կը): կը/17բ(=կթ): կթ/17բ(=հ): հ/17բ(=հա): հա/17բ-8ա (համարակալուած ՀԲ, որի հետեւանքով համարակարգը խախտուած՝ Ա-ՀԲ): հբ/18ա: հգ/18ա: հդ/18աբ: հե/18բ: հզ/18բ: հէ/18բ: հը/18բ: հթ/18բ: ձ/19ա: ձա/19ա: ձբ/19ա: ձգ/19աբ: ձդ/19բ: ձե/19բ-20ա: ձզ/20ա: ձէ/20աբ: ձը/20բ: ձթ/20բ-1ա: ղ/21ա: ղա/21ա: ղբ/21բ: ղգ/21բ: ղդ/21բ: ղե/21բ: ղզ/չիք: ղէ/21բ-2ա (համարակալուած ՂԶ): ղը/22ա(=ղէ): ղթ/22ա(=ղը): ճ/22աբ(=ղթ): ճա/22բ(=ճ): ճբ/22բ(=ճա): ճգ/22բ: ճդ/22բ (չառանձնացուած, նախորդի մէջ): ճե/22բ-3ա(=ճգ): ճզ/23ա(=ճդ): ճէ/23ա(=ճե): ճը/23ա(=ճզ): ճթ/23ա(=ճէ): ճժ/23աբ(=ճը) ճժա/23բ(=ճթ): ճժբ/23բ(=ճժ): ճժգ/23բ(=ճժա): ճժդ/23բ(=ճժբ): ճժե/23բ-4ա(=ճժգ): ճժզ/24ա(=ճժդ): ճժէ/24ա(=ճժե): ճժը/24ա(=ճժզ): ճժթ/24աբ(=ճժէ): ճի/24բ(=ճժը): ճիա/24բ(=ճժթ): ճիբ/24բ(=ճի): ճիգ/24բ(=ճիա): ճիդ/24բ(=ճիբ): ճիե/24բ(=ճիգ): ճիզ/չիք: ճիէ/24բ(=ճիդ): ճիը/25ա(=ճիե): ճիթ/25ա(=ճիզ): ճլ/25ա(=ճիէ): ճլա/25աբ(=ճիը): ճլբ/25բ(=ճիթ): ճլգ/25բ(=ճլ): ճլդ/25բ(=ճլա): ճլե/26ա(=ճլբ): ճլզ/26աբ(=ճլգ): ճլէ/26բ(=ճլդ): ճլը/26բ(=ճլե): ճլթ/26բ(=ճլզ): ճխ/26բ-7ա(=ճլէ): ճխա/27ա (չառանձնացուած, նախորդի մէջ, սկ. «եւ վասն ամենայն գիտականաց գրոց, որք են...»): ճխբ/27ա(=ճլը): ճխգ/27ա(=ճլթ): ճխդ/27աբ(=ճխ): ճխե/27բ(=ճխա): ճխզ/27բ(=ճխբ): ճխէ/27բ(=ճխգ): ճխը/27բ-8ա(=ճխգ): ճխթ/28աբ(=ճխե): ճծ/28բ(=ճխզ): ճծա/28բ(=ճխէ): ճծբ/28բ(=ճխը): ճծգ/28բ-9ա (համարակալուած ՃԽԹ, որի հետեւանքով համարակալումը խախտուած՝ ՂԶ-ՃԽԹ):
Տե՛ս Ասորական դատաստանագիրք, ձեռագրերի համեմատութեամբ լոյս ընծայեց Արսէն վարդ. Ղլտճեանց՝ իրաւաբանական դոկտոր, Վաղարշապատ, տպ. Ս. Էջմիածնի, 1917, ԺԵ., 56 էջ. տե՛ս նաեւ՝ Քաղաքային օրէնք Ներսիսի Լամբրոնացւոյ, Պարիս, 1907, էջ 9-41. այս տպագիրը եւս չունի ՂԶ. եւ ՃԻԶ. միաւորները, իսկ ԻԸ. տրոհուած է՝ ԻԸ-ԻԹ.:
Բ. 29ա-148ա [Մխիթարայ Գօշի Գիրք դատաստանի]
– 29ա Ցանկնախադրութեան – Ա. Յաղագս այնորիկ, որ նախատեն... ԺԱ. Յիշատակարան սուրբ վարդապետին, որ զայս գիրք ասաց:
Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-183բ: Նխդ./29բ-44բ: Ցանկ/49ա-54ա: ա/54բ-6ա: բ/56ա-61ա: գ/61ա-2ա: դ/62ա-4ա: ե/64աբ: զ/65ա: է/65ա-6ա: ը/66ա: թ/66բ: ժ/66բ-7ա: ժա/67աբ: ժբ/67բ: ժգ/67բ: ժդ/68բ-9ա: ժե/67բ-8ա: ժզ/69ա: ժէ/69ա: ժը/69բ: ժթ/69բ: ի/69բ-70ա: իա/70ա: իբ/70ա: իգ/70աբ: իդ/70բ: իե/70բ: իզ/70բ-1ա: իէ/71ա: իը/71աբ: իթ/71բ: լ/71բ-2ա: լա/72աբ: լբ/72բ-3ա: լգ/73ա: լդ/73աբ: լե/73բ: լզ/73բ-4ա: լէ/74աբ: լը/74բ: լթ/74բ-5ա: խ/75աբ: խա/75բ-6ա: խբ/76ա: խգ/76աբ: խդ/76բ: խե/76բ-7ա: խզ/77ա: խէ/77աբ: խը/77բ: խթ/77բ-8ա: ծ/78ա: ծա/78աբ: ծբ/78բ: ծգ/78բ: ծդ/78բ-9ա: ծե/79աբ: ծզ/79բ: ծէ/79բ-80ա: ծը/80ա: ծթ/80ա: կ/80աբ: կա/80բ: կբ/80բ-1ա: կգ/81ա: կդ/81աբ: կե/81բ-2բ: կզ/82բ: կէ/82բ: կը/82բ-63ա: կթ/83ա: հ/83ա: հա/83բ: հբ/83բ: հգ/84ա: հդ/84աբ: հե/84բ: հզ/84բ: հէ/84բ-5ա: հը/85աբ: հթ/85բ: ձ/85բ-6ա: ձա/86աբ: ձբ/86բ-7ա: ձգ/87աբ: ձդ/87բ: ձե/87բ-8ա: ձզ/88աբ: ձէ/88բ: ձը/88բ-9ա: ձթ/89աբ: ղ/89բ-90ա: ղա/90աբ: ղբ/90բ: ղգ/90բ-1ա: ղդ/91ա: ղե/91ա: ղզ/91բ: ղէ/91բ: ղը/91բ-2ա: ղթ/92ա: ճ/92աբ: ճա/92բ-4ա: ճբ/94ա-5բ: ճգ/95բ-6ա: ճդ/96ա-7ա: ճե/97աբ: ճզ/97բ-8ա: ճէ/98ա: ճը/98աբ: ճթ/98բ: ճժ/98բ-9ա: ճժա/99աբ: ճժբ/99բ-100ա: ճժգ/100ա: ճժդ/100բ: ճժե/100բ: ճժզ/101ա: ճժէ/101աբ: ճժը/101բ: ճժթ/101բ-2ա: ճի/102ա: ճիա/102ա: ճիբ/102աբ: ճիգ/103ա: ճիդ/103ա: ճիե/103աբ: ճիզ/103բ: ճիէ/103բ-4ա: ճիը/104ա: ճիթ/104ա: ճլ/104ա: ճլա/104ա: ճլբ/104բ: ճլգ/104բ: ճլդ/104բ-5ա: ճլե/105ա: ճլզ/105աբ: ճլէ/105բ-6ա: ճլը/106աբ: ճլթ/106բ: ճխ/106բ-7ա: ճխա/107ա: ճխբ/107բ-8ա: ճխգ/107բ-8ա: ճխդ/108ա: ճխե/108աբ: ճխզ/108բ-9ա: ճխէ/109ա: ճխը/109աբ: ճխթ/109բ: ճծ/109բ-10ա: ճծա/110ա: ճծբ/110ա: ճծգ/110աբ: ճծդ/110բ: ճծե/110բ-1ա: ճծզ/111ա: ճծէ/111աբ: ճծը/111բ-2ա: ճծթ/112աբ: ճկ/112բ: ճկա/112բ-3ա: ճկբ/113ա: ճկգ/113ա: ճկդ/113աբ: ճկե/113բ: ճկզ/113բ-4ա: ճկէ/114ա: ճկը/114աբ: ճկթ/114բ: ճհ/114բ: ճհա/114բ-5ա: ճհբ/115ա: ճհգ/115աբ: ճհդ/115բ-6ա: ճհե/116ա: ճհզ/116ա: ճհէ/116ա: ճհը/116ա: ճհթ/116բ: ճձ/116բ-7ա: ճձա/117աբ: ճձբ/117բ-8ա: ճձգ/118աբ: ճձդ/118բ-9ա: ճձե/119բ: ճձզ/120ա: ճձէ/120ա: ճձը/120աբ: ճձթ/120բ: ճղ/120բ-1բ: ճղա/121բ: ճղբ/121բ-2ա: ճղգ/122ա: ճղդ/122աբ: ճղե/122բ-3ա: ճղզ/123աբ: ճղէ/123բ-4ա: ճղը/124աբ: ճղթ/124բ: մ/124բ: մա/125աբ: մբ/125բ: մգ/125բ-6ա: մդ/126աբ: մե/126բ: մզ/126բ-7ա: մէ/127ա-8ա: մը/128աբ: մթ/128բ: մժ/129ա: մժա/129աբ: մժբ/129բ-31բ: մժգ/131բ-3բ: մժդ/133բ-4ա: մժե/134աբ: մժզ/134բ: մժէ/134բ-5ա: մժը/135ա: մժթ/135աբ: մի/135բ-6ա: միա/136ա: միբ/136աբ: միգ/136բ: միդ/136բ-7ա: միե/չիք: միզ/137ա: միէ/137աբ: միը/137բ-8ա: միթ/138աբ: մլ/138աբ: մլա/139աբ: մլբ/139բ-40ա: մլգ/140ա-1ա: մլդ/141ա: մլե/141աբ: մլզ/141բ-2ա: մլէ/142ա: մլը/142աբ: մլթ/142բ: մխ/142բ-3բ: մխա/143բ: մխբ/143բ-4ա: մխգ/144աբ: մխդ/144բ: մխե/144բ-5ա: մխզ/:մխէ/145բ-6ա: մխը/146աբ: մխթ/146բ-7ա: մծ/147ա-8ա: մծա/148ա:
Յաւելեալ ունի՝
122ա ՃՁԷ. Վասն, որ զամենայն մաւր կաթն կերել – Որ միոյ մաւր կաթամբ սնեալ... սնունդն ընդ միոյ համարեալ են:
Ծնթ. Գլխահամարները յետագայի են եւ սխալներով: Տե՛ս Մխիթար Գօշ, Գիրք դատաստանի, Երեւան, 1975, էջ 281-416 (Գ. խմբագրութիւն). բնագրի կազմութեան համար այսձեռագիրը չի գործածուել:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
148ա Զսակաւ գրիս գրողն մէկ Հայր մեղայիւ մի յիշեցէ՛ք, եւ Աստուած զյիշողդ յիշէ իւր միւսանգամ գալստեանն. ամէն. Հայր մեր որ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 1ա (1804 թ., նոտրգիր) Յիշէ Դատաստանայ գիրք տէր Պետրոսին: Յիշէ Դատաստանայ գիրք տէր Պետրոսին:
148բ (1804 թ., նոտրգիր) Գրեցաւ ՌՄԾԳ.ին (1804) դեկտեմբերի ԺԸ.ին (18), որ է ձեռամբ Բաբերդցի Պետրոսին. ամէն:
2. 148բ (ժԹ. դ., սիւնակետագիր ծածկագիր) |||: ||: ||||:. |. | ||:.(Միքաէլ):
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «Печ. Ахалцыхской градской полиции», 1ա սեւ թանաքով ութանկիւն, երիցս. արաբատառ՝ «Մուհամմեդ՞»:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Դատաստանագիրք /// (1-2 բառ անընթեռնելի)», 1ա՝ «52, 2750», «ԺԷ., Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպո]ս», «Հմր 164», «89»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 47ա՝ արաբանիշ թւերով հաշուարկ՝ «6100+4100+2100 ՉԼ՞», 48բ, Պահպանակ Աա՝ զանազան տառեր, 148բ՝ «Աբրահամ, Մըկըտիչ Գրիգոր, Յակոբ, Յօհաննես, Արութիւն, Աբել», «1250+551/1801»:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Գա՝ 2 ձեռքին խաչ բռնած մարդ՝ վերեւում գրութիւն՝ «Պետրոս գրեայց յայս պատկերս»:
2751
|
ԱԶՂՈՒՐ (ՏԱՅՔ) |
ՌՄՁԹ.–1840 |
ԳՐԻՉ՝ Ղունկիանոս Տէր-Ստեփանեան: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ եպիսկոպոս:
ԹԵՐԹ՝ 289. գրչի էջակալումներ՝ 1-164, որ է՝ 1ա-82բ, 1-108, որ է՝ 86ա-139բ, 1-282, որ է՝ 141ա-281բ. չգրուած՝ 83ա-5բ, 140աբ, 249բ, 282ա-6ա, 287ա-9բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԴx12 (Ա, Գ, ԺԵ՝ 10, Է՝ 11, ԺԳ, ԻԴ՝ 16): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսադրոշմով՝ «1838», «А. ГОНЧАРОВЪ», ճնշադրոշմով՝ 11, 12, 15, 16, 19, 20 եւ այլն՝ ընդհուպ՝ 276-8, 280 (բոլորակ)՝ «Г» վերեւում թագ, եզրերի գիրը՝ անընթեռնելի, որ գուցէ վերաբերում է նոյն Гончаровъին: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18x11,8. սահմանագծուած մատիտով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 23-27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ (Ա. եւ Դ.՝ մասն կազմաստառի):
Նմուշ 3ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, կաշին քերծուած, թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին եւ արտացոլում հակառակ էջերին՝ Ա. կազմաստառին, 142բ, 282ա, 287ա. ցեցի անցքեր՝ Ա. կազմաստառին, Պհպ. Ա, Բ, թ 43, 142, 179, 192, 278-82. լուսանցներում այլ թանաքով յաւելումներ, կապոյտ մատիտով գծումներ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 2ա-82բ [Անանիայի վարդապետի Հայոց՝ Բան հակաճառութեան ընդդէմ երկաբնակաց, զոր գրեաց հրամանաւ տեառն Պետրոսի Հայոց վերադիտողի]
Տե՛ս ձեռ. 567, 6ա-112ա:Նախդ/1աբ: ա/2ա-39բ: բ/40աբ: գ/41ա-2ա: դ/42բ-55ա: ե/55ա-8ա: զ/58ա- 9բ: է/59բ-60բ: ը/60բ-3ա: թ/63ա-4ա: ժ/64աբ: ժա/64բ-5բ: ժբ/66ա-72ա: ժգ/72ա-82բ:
Տպ. տե՛ս Յ. Քէոսէյեան, Աստուածաբանական բնագրեր, ուսումնասիրութիւններ, Ա. Անանիա Սանահնեցի, Սուրբ Էջմիածին, 2000, 407 էջ:
Բ. 86ա-139բ Խօսրովկայ Թարգմանչի Հայոց՝ Առ այնոսիկ, որ ասեն բնութեամբ անձեւ, անսկիզբն ընկալել զմարդկութիւն Աստուած բան ի կուսէն
Տե՛ս ձեռ. 567, 113ա-76բ: ա/86ա-107ա: բ/107ա-10բ: գ/110բ-3բ: դ/113բ-28բ: ե/129ա-39բ:
Տե՛ս Գ. վ. Յովսէփեան, Խոսրովիկ Թարգմանիչ, Վաղարշապատ, 1899:
Գ. 141ա-249ա Յովհաննու քահանայի, Յաղագս նշանակ հաւատոյ Նիկիականն ՅԺԸ. (318):
Տե՛ս ձեռ. 567, 177ա-298բ 1. ա/141ա-2բ: բ/143ա-8ա: գ/148ա-50ա: դ/150ա-2բ: 2. ա/153աբ: բ/153բ: գ/154ա: դ/154աբ: ե/154բ-5ա: զ/155ա: է/155աբ: ը/155բ-6ա: թ/156ա-7ա: ժ/157ա-8ա: ժա/158ա-9ա: ժբ/159աբ: 3. 159բ-65ա: 4. 165ա-82բ: 5. ա/183ա-91ա: բ/191ա-3բ: գ/194ա-7ա: դ/197բ-200ա: 6. ա/200բ-2ա: բ/202ա-7ա: 7. 207ա-9ա: 8. ա/209բ-13ա: բ/213բ-5բ: գ/216ա-21բ: 9. 221բ-35ա: 10. ա/235բ-7բ: բ/237բ-43ա: գ/243բ-9ա: դ/չիք:
– 250ա-81բ Ցանկ եւ ցուցակ գլխաւոր եւ նշանաւոր բանից սրբոց մատենիցս... ի յուղղութիւն հեստելոցն ի մէնջ ի յուղղափառացս – Ադամ անապական էր ի ստունգանելն ապականացու եղեւ. Անանի, երես 94, համար 23... Օրհնելն ի Քրիստոս որպէս իմանի. Անանիայի, 30, 18:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
1աբ՝ տե՛ս ձեռ. 567, 5աբ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
286բ Ամենաբովանդակելւոյ եւ երանելւոյ բնութեան պատիւ եւ երկրպագութիւն, գոհութիւն եւ գովեստ անզրաւ յաւիտենիւ, որ ետ ինձ՝ նուաստիս, կարողութիւն օրինակել զմատեանս զայսոսիկ, զի առանց նորա ոչ ինչ կարեմք առնել, որ ըստ ձայնի սրբոյ Աւետարանին ածէ անձրեւ ի վերա արդարոյ եւ մեղաւորաց, ընդ որս եւ ես՝ անարդիւն եւ թափուր յամենայն գործոց բարութեանց, հարկադրեցայ եւ հրամանակատար լինելով հոգեւոր ծնօղին իմոյ՝ սրբազնասուրբ եւ գերընտիր տեառն տեառն Կարապետի երանաշնորհ եպիսկոպոսի, որ է դէտ, հովանի եւ կառավարիչ ՀայոցՎրաստանից եւ գաղտելոց ի Տայս: Հրամանաւ նորին իւրն պիտոյանալով օրինակեցի մատեանս գաղտականն տէր ՂունկիանոսսՏէր-Ստեփանեան, ամի Տեառն 1840 եւ հոկտեմբերի 15, ի յԱզղուր:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«[Печ. Ахалцых]ской [градской полиции]».
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ա[նա]նիա վ///, Ընդդէմ երկ[րա]բն[ա]կաց ///», Պհպ. Աա՝ «56/2751», «Հմր 220/25./», Պհպ. Բա՝ «1840 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», 140բ՝ «110+100= էջ 290», 281բ՝ «282+278=560, թղ. 280», Բ. փեղկի կազմաստառին՝ «163 168 2182/543»:
2752
|
|
ՌՄԽԸ. – 1799 |
ԳՐԻՉ՝ Յարութիւն: ՍՏԱՑՈՂ՝ Պօղոս Կաղզուանցի:
ԹԵՐԹ՝ 146. գրչի էջակալում՝ 1-291, որ է՝ 1ա-145ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԸx8+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. եռամահիկ, 2. ցլի գլուխ, վերեւում հնգաթեւ աստղ, 3. թագակիր արծիւ, 4. «GFA», 5. «HF», 6. եզրահատման հետեւանքով անընկալելի այլ պատկերներ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 24,3x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (18,2x12,5. սահմանագծուած վարդագոյնով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 30: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ. սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 1ա, 97բ: Զարդագիր՝ թռչնագիր: Գոյն՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, քերծուած, ունի Ա. եւ Բ. փեղկերի հիմքին կարուած բաց վարդագոյն մետաքսէ էջանիշ, թերթերին խոնաւութեան հետքեր, մանր անցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1ա-4ա Հին կտակարանն համեմատեալ ի նորս՝ Վանական վարդապետի. Օգնեա՛ Յիսուս – Արեգակն՝ Տէր Յիսուս Քրիստոս, Արուսեակն՝ Յովհաննես... եւ Աթանաս. «Եւ այս կատարեցաւ»:
2. 4ա-6ա Հոմադրութիւն եկեղեցական. Յաղագս եօթանասուն աշակերտացն Տեառն, որք ըստ սփիւռս ընթացան – Դորոթէոս եպիսկոպոս Տիւրոսի՝ հնագոյն առն հեգեգեցի եւ մարտիրոսի եղելոյ... քան զիս եղեն ի Տէր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
3. 6աբ Յաղագս երկտասան առաքելոց – Վսեմական Դորոթէոս յիշատակումն առնէ եւ երկտասան առաքելոցն նշանակելով... զայսոսիկ Դորոթէոս Հռոմայեցի յիշատակաւ եթող:
4. 7ա Եպիփան այսպէս պատմէ – Պետրոս ի Հռոմ ի Ներօնէ կայսերէ... Ղուկաս ի Թեբաս Է.ադրունսն իւր մահուամբ»:
5. 7ա Թէ յորոց ազգաց էին առաքեալք – Պետրոս եւ Անդրէաս ի ցեղէն Նեփթաղիմի... Յովհաննէս ի ցեղէն Ղեւեայ:
6. 7ա Թէ յո՞ր լեզուս գրեցին զԱւետարանն – Մատթէոս եբրայեցերէն Մարկոս, հռոմայեցերէն՝ ի Պետրոսէ՝ ի Հռօմ քաղաքի, Ղուկաս եւ Յօհաննէս՝ յունարէն, եւ Յիսուսի այն իմոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
7. 7բ Ձայնից գիւտ ըստ փիլիսոփայից – Առաջին ի հիւսնական է... տասներրորդն ի հաւուոյ:
8. 7բ-8ա Բարսղի Կեսարու. Յաղագս ձայնից – Թէ՝ ուստի՞ գտան կամ յումմէ՞, զոր թարքմանեաց Ստեփաննոս փիլիսոփայ... ընդ ամենայն սուրբս ի Քրիստոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
9. 8ա-74ա Հարցմունք զանազանք, զոր ասացեալ է սուրբ վարդապետն Վանական եւ պատասխանք բարառնաբար
ա. 8ա-17բ Հարցմունք զանազանք, զոր ասացեալ է սուրբ վարդապետն Վանական, եւ պատասխանք բարառնաբար – Երկու աղան ի մի երկանս. մինն՝ առցի եւ միւսն՝ թողցի... Պատասխանի. Ի Կանաի հարսնիսն:
բ. 17բ-9բ Կարգ առաքելոցն. Օգնեա՛, Յիսուս – Հարցումն. Հնազանդեցոյցն յուսով: Պատասխանի. Աստուած ասաց. Արասցուք մարդ... եւ կին նորա՝ Թէոպէստիայ, եւ որդի մի՝ Կալեստիանոս:
գ. 19բ-20բ Կարգ գործոցն. Օգնեա՛, Յիսուս – Հարցումն. Զերեսն Նախավկային: Պատասխանի. Հռոմն ասել է, թէ զձեռն զերեսօքն անցոյց... եւ մօր նորա եւ իմոյ զոքանչն:
դ. 20բ-33բ Յարարածոցն դարագլուխք. Օգնեա՛, արարիչդ Աստուած – Յարեդ, Սերուք, Յայիր,Անտիոքոս Քրիստոս եւ ի կատարման դարուն ոչինչ պիտոյ են... ԽԵ. շնչաբերութիւն արու անդրանկանն, որ է ոգեծնութիւն:
ե. 33բ-6ա Ելիցն Փիլոնի – Հարցումն. Ծնունդն է եւ ապա Ելքն: Պատասխանի. Ծննդեամբք աստիս եւ ապա մահուամբք... գարշելի եղեն, կոյսն սուրբ ոչ խոտեցաւ:
զ. 36ա-7ա Առաջաբանութիւն Փիլոնի – Հարցումն. Յորում կատարեցաւ Փիլոն: Պատասխանի. Պրոխորոն ի Պատմոս, ի Ջահաւոր քաղաքի յիշել է... իսկ էգն ինն ամսեայն ՁԵ. (85), Է. ամսեանն ՂԵ. (95)...
է. 37բ-40ա Երեւեաց Փիլոնն – Հարցումն. Բան չոր[ր]որդ. Պատասխանի. Ի սկզբան. Բ. այս են ծնունդք Նոյի... ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց:
ը. 40ա-1ա Աստուածային օրինացն այլաբանութիւն – Հարցումն. Նախ[ախ]նամութիւն է յառաջ... ասել հաստատ գիտացէ՛ք ամէնքդ:
թ. 41ա-4բ Նախախնամութիւն Փիլոնի – Հարցումն. Նախախնամութիւն: Պատասխանի. նախահոգութիւն... որք ասէին. Տապանն այն չափովն չէին լեալ:
ժ. 44բ-50բ Բարսեղ պահոց – Հարցումն. Պահոց գիրքն: Պատասխանի. Ի սատակելն Յուլիանոսի... Հարցումն. Բոնոսոս ասեն: Պատասխանի. Գազան է, որ զկոյն ձգէ եւ զորդորսն այրէ:
ժա. 51ա Հարցումն Վասն կուսութեան – Պատասխանի. Տէրն զայս ոչ եդ հարկաւ... թէ գործէ իւր չարութեան են, եւ զիս յիշեա՛:
ժբ. 51աբ Հարցումն. Ինն երանութիւնն – Պատասխանի. Ասեն, թէ ՄերկիւռիոսյԱթանասէ խնդրելի է... խորութիւն, անյայտութիւն, բարձրութիւն, անհասութիւն:
ժգ. 51բ-2բ Հարցումն. զԵրգս երգոցն – Պատասխանի. Պօղոս անուն ուսումնակից Նիւսացւոյ միայնակեաց լռէր... յանդիմանին այնու, որպէս Իսրայէլ մանանայիւն:
ժդ. 52բ-5ա Կարգ Աստուածաբանի – Հարցումն. Քրիստոս ծնեալ: Պատասխանի. Օծեալ, որ մարգարէքն ասէին... եւ համր եղեալ խափանեցաւ խորհուրդն:
ժե. 55ա-6բ Ի հօրն արձան – Հարցումն, որ են հայրապետք, որ մկրտութեան հօրն Աստուածաբանի հանդիպեցան: Պատասխանի. Ղեւոնդ եւ Թաղի Յակոբ... եւ ետ նմա Ճ. (100) արծաթի անօթ եւ Շ. (500) երիվար եւ արձակեաց յԵրուսաղէմ:
ժզ. 56բ-60ա Ճառ Կլօդոնոսի – Կալդոնոս այր պարկեշտ եւ թեթեւամիտ, հոգացօղ աղքատաց կարգել Թէոդոս ոմն... Պատասխանի. Պահլաւ է Արշակունի, ուստի սուրբն Գրիգոր է. նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
ժէ. 60բ-1ա Օձագիր է – Ես՝ Պօղոս, հալածիչ եկեղեցւոյ զաւուրս բազումս... եւ տարողին եւ անահ կացցէ ի մահուանէ շնորհիւն Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
ժը. 61բ-71ա Պատմութիւն Աղբան, որ թարգմանի սպիտակ – Խոզ ի զենուլն զերծեալ փախեաւ... Պատասխանի. հաւատն ամբողջ եւ յոյսն հաստատ եւ սէրն ամբիծ եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք:
ժթ. 71ա-2ա Հարցումն. Մարդ ըստ քանւոյ – Ունի զկայացութիւն, Պատասխանի. Ըստ երից բարձրութիւն, խորութիւն, լայնութիւն... իսկ համբարձին զներկայումս ցուցանէ:
լ. 72ա-3բ Հարցումն. Քանի՞ թշնամի կայ մարդոյս – Պատասխանի. Գ. առաջինն է սատանայ... զերիս տիւս եւ զերիս գիշերս. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
լա. 73բ-4ա Հարցումն. Քրիստոս յետ մկրտութեանն պահոցն ի ձեռաց մարդոյ կերակուր կերաւ – Պատասխանի. Ի Կանայ հարսանիսն... այլ եւ մի նոյն Քրիստոս, որ ճաշակի յամենեցունց:
10. 74ա-5ա Քարոզ չարչարանացն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ – Ասէ Պօղոս յԵբրայեցւոց գլուխ, թէ կտակ յետ մահու հաստատուն է... եւ զայլն ամենայն, որ վասն մեր կրեաց, որում փառք փրկչին Աստուծոյ մերոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
11. 75ա-6ա Ներբողեան ի սուրբ Աստուածածինն – Աստուածազարդ եւ լուսափայլ տօնախմբութեանց ամենեցուն սկիզբ եւ պատճառ տօնից... առաքեցաւ Գաբրիէլ հ[ր]եշտակ Աստուծոյ ի քաղաք մի Գալիլացւոց:
12. 76ա-7բ Դաւանութիւն – Անեղ է Աստուած եւ անսկիզբն անհասական, անհանդուրժական, անպատում... եցոյց, թէ ամենայն սկզբանց արարիչ եւ ստեղծօղ է:
13. 77բ-8բ Կրկին դաւանութիւն – Փառք փառաւորեալ միաբուն զօրութեանն... զոր այժմ յուսով նորոգեաց զամենեսին ի փառս սուրբ Երրորդութեան. ամէն:
14. 78բ-83ա Յաղագս աւուրցն հնգից գիտելոյ տերունականաց
ա. 78բ-9բ Յաղագս աւուրցն հնգից գիտելոյ տերունականաց – Արդ, յորժամ կամիցիս գիտել, զԵ.(5) աւուրքս այս յղութեան Եղիսաբեթի առաջին... Դ. լինի ԺԴ. (14) երթ Է-Է. մնայ Է., որ է շաբաթ: Այսքան յաղագս առաջին աւուրն:
բ. 79բ-80բ Ասացուք եւ վասն երկրորդ աւուրն – Արդ, յայսմ օրէ թուեա՛ մինչեւ յաւետիս սուրբ Կուսին... որ է Զ. ամիս անսխալ, մինչ ի ապրիլի Է.: Այսքան յաղագս երկրորդին:
գ. 80բ Իսկ վասն երրորդ աւուրն սոյնպէս գիտեա՛ – Արդ, աստի մինչ ի ծնունդն Քրիստոսի թուեա՛... որ է Ե.շաբթի: Այսքան յաղագս երրորդին:
դ. 80բ-1ա Եկեսցուք եւ զչորրորդ օրն ցուցցուք, որ է Մկրտութիւն Քրիստոսի – Էր թուական ԵՃ.(500)եկի ՐՆԾ. (5450)... դեռ հինն լինի եւ ոչ նորն: Այս վասն չորրորդ աւուրն, զոր ասացաւ:
ե. 81ա-3ա Եկեսցուք եւ զԵ. երորդ աւուրն, որ է Խաչելութեանն – Իսկ ի Խաչելութեանն թուական... եւ զայլ անթիւ, որ ոչ համարեցան ի քաղաքն:
15. 83բ-4բ Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ. Վասն քահանայից վախճանի բան մխիթարական – Օրհնեալ է Աստուած եւ Հայր Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի...
16. 84բ-6ա Վասն գովութեան ժրագլուխ կնոջն – Վասն է՛ր ասէ՝ Կին ժրագլուխ թէ ոք գտանիցէ, պատուական է... ի դրունս ողորմածաց եւ ի հրապարակս քաղաքաց: Այսքան գովութիւն է բարեպաշտ կնոջ թագաւորոց:
17. 86ա-8բ Զինչ է, որ ասէ Երեմիաս – Եթէ զերկին եւ զերկիր ես լնում, ասէ Տէր: Պատասխանի. Արդ, լնու զերկին եւ զերկիր... երրորդ՝ զի զայսպիսիս հաւատայր միտք մարդկային:
18. 88բ-91 Քարոզ վասն մեծատանն եւ Ղազարու [Բարդուղիմէոսի Մարաղացւոյ. ձեռ. 2264, 116բ-27բ] – Այր մի էր մեծատուն... Ասացեալ են իմաստունքն, թէ է ակն ինչ որ տպազիոն կոչի... զի մեծատունն ի կեանս յայս էր ի յաջ ձեռն՝ ի մեծութիւն եւ ի հեշտութիւն:
19. 91ա-2բ Ո՛վ մայր հոգեւոր, ունկընդիր լե՛ր եւ հնազանդ օրինացն Աստուծոյ – Որրէս ասէ իմաստնացեալն յԱստուծոյ Սողոմոն... եւ անդրանիկ մեռելոց նոյն ինքն օրհնեալ եղիցի:
20. 92բ-3բ Յորդորակ հրեշտակաց – Աջն անեղին, եւ բազուկն հզօրին Որդին միածին... եւ Կայէն եւ Ներսէս հիւսն ի մէջ տապանակին:
21. 94ա-6ա Վասն որպիսութեան խոստովանահօրն առ խոստովանորդին – Նախ եւ առաջին՝ զի խոստովանահայր, որ է հոգեւոր բժիշկ, պարտ է գիտուն լինել... եւ դարձուցանել զնոսա ի գանձս Աստուծոյ. եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք յաւիտեանս. ամէն:
22. 96բ-7ա Եսայի ասէ՝ ելցի ծաղիկ յարմատոյ անտի – Իսկ ծաղիկ կոչի Քրիստոս, որպէս ասէ յԵրգսն. Ես ծաղիկ դաշտաց... որպէս ասէ՝ Ել ծաղիկ յարմատոյ անտի. եւ Քրիստոս մարդասիրին փառք յաւիտեանս. ամէն:
23. 97բ-101բ Յօհաննէս վարդապետի Որոտնեցւոյ, մականուամբ Կանխեալ ի սէրն Յիսուսի, արարեալ մեկնութիւն Աւետարանին, ի բանն, որ ասէ. Եւ բանն մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ. Յօհ. 1» – Առաջինն, զի ներտրամադրական բանս մեր ծնանելով ի մտաց. առանց մարմնոյ մերոյ... ամենամաքուր կուսին յարգանդ նորա սուրբ զամենայն կատարելով: Յօրինակն այսչափ կար:
24. 101բ-102ա Ես առ Աստուած կարդացի, եւ լուաւ ինձ երեկոյիս, ի վաղորդեան եւ ի հասարակ աւուր – Երեկոյ կենցաղս, իսկ վաղորդայն յարութիւն համօրէն... իսկ միջօրէին աղօթեմք, զի յերկնից արքայութիւնն մտցուք:
25. 102ա ԺԲ. (12) եղանակաւ ամենայն քրիստոնեայք մի են – Աստուած է ամենեցուն զընդ ստեղծման... ԺԲ. (12), զի ամենեքեան ի յարեւելս երկիրպագանեմք:
26. 102բ-4ա Արդ, քննեսցուք, զի այժմ զզանազան վերակոչութիւնս անուանց քահանայական դասուց, թէ զորպիսի զօրութիւն գործոյ ըստ անուանցն նշանակէ – Բըժիշկ կոչին յաղագս արուեստաբար բժշկելոյն զոգիս մարդկան... զի սրբեալ սրտիւն տեսլեանն Աստուծոյ արժանասցին:
27. 104ա-5բ Պատճառք Սրբոյն Ստեփաննոսի Նախավկայի տօնին – Նախասարկաւագ, առաջին վկայ կոչեցաւ... զի Ստեփաննոս պսակ թարգմանի, որում եւ զձեզ պսակակիցս արասցէ Տէր. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
28. 106ա Եւ թիւք միահամուռք – Թիւք, չափք եւ կշիռ յոբելեան Ծ. (50) ամ է... եւ քանքար մի են թուովք: Այսքան վասն թուոց:
29. 106ա-9ա Այս է Է. խորհուրդ եկեղեցւոյ – Նախ մկրտութիւն. երկրորդ՝ դրոշմն... այսպէս եւ պահքն եւ ողորմութիւնն ոչ են ընդունելի առանց աղօթից, որ ջերմ սիրով առած մատուցանի. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
25. 30. 109բ-13ա Ի բանն, որ ասէ. Ի սկզբանէ էր Բանն եւ Բանն էր – Արդ, ասասցուք, թէ զինչ է սկիզբն եւ ի քանիս բաժանի... իսկ զբանն ստորոգեալ ի վե-րայ. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
31. 113ա-22ա Նորին քարոզ պաշտաման պատուհասի, ի բանն Յովելայ. Փող հարէ՛ք ի Սիօն, սրբեցէ՛ք պահս, քարոզեցէ՛ք պաղատանս, ժողովեցէ՛ք – Փոփոխական է մարդոյ բնութիւն. երբեմն ի չար եւ երբեմն ի բարին... եւ այլն ամենայն խուլ եւ կոյր է. եւ Յիսուսի Քրիստոսի Աստուծոյն իմոյ փառք յաւիտեանս:
32. 122ա-3բ Վասն Հոռոմ թուականին – Ամենայն թուականք ազգաց զառաջադրութիւն իւրեանց ցուցանեն... որպէս եւ մեք զխոստովանութիւն եւ զկարգս մեր պահեմք՝ ոչ ըստ հրէից:
33.123բ-5ա Վասն օծանօղ կանանցն – Ի մէջ վարդապետաց զանազան են կարծիք վասն օծանող կանանց... այլ ի մարմին ոչ փոխեաց, զի անկուսական էր:
34. 125ա-34ա Բաղդատութիւն չորից աւետարանչաց չորից կենդանեաց – Արդ, չորք կենդանիքն, զոր ետես Եզեկիէլ... եւ ոչ թէ գողացեալ, զի գողն ոչ ծալէր զվարշամակն զմռսեալ:
35. 134աբ Յաղագս ճանաչման Աստուծոյ (տե՛ս Գր. Տաթեւացի, Գիրք հարցմանց, ձեռ. 921, 14բ-5բ) – Հարցումն. Որքան ճանաչումն Աստուծոյ: Պատասխանի. Վասն ճանաչման իւր Աստուած կազմեաց կրկին կերպիւ օրինակս... եւ միջնորդութիւն անհնար է ի կեանս այս:
36. 134բ-5բ Յաղագս աստուածաբանութեան եղանակաց (տե՛ս Պետրոս Հռոմկլայեցի, Համառօտ հաւաքումն աստուածաբանութեան, ձեռ. 129, 28բ-31բ) – Հարցումն. Ո՞րքան է եղանակ աստուածաբանութեան: Պատասխանի. Չորս... չոր[ր]որդ հրեշտակն անփոփոխ է, եւ հոգին փոփոխական:
37. 135բ-6բ Յաղագս անուան ամսոցն – Իսկ թէ զի՞նչ է անուն ամսոյն, որ կոչեմք... որ ասէ. «Իբրեւ լցան աւուրք պաշտամանն, գնաց Զաքարիայ ի տունն»:
38. 136բ-7ա Յատկութիւն աղին, թէ դուք էք աղ երկրի – Նախ, թէ զի աղն հաստատութիւն է յերկրի... այսքան բաւ շնորհօք Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի... ամէն:
39. 137ա Ներբողեան սուրբ Աստուածածնի – Ո՛վ ամենասրբուհի Աստուածածին, պարծանք կուսութեան... եւ զուղղափառ դաւանօղքս առաջի Որդւոյ քո եւ Աստուծոյն մեր... ամէն:
40. 137բ-8ա Յաղագս խորհրդոյ Խաչին – Քանզի Խաչին խորհուրդ ի ստեղծման չորեքծագեան տիեզերաց... եւ թողութիւն մեղաց ի փառս քո, Աստուա՛ծ:
41. 138բ-40բ Յաղագս առաքինութեան – Տեսակ առաքինութեան Գ. են. պահք, աղօթք, ողորմութիւն... եւ վաթսնաւուր եւ հարիւրաւոր ի փառս Քրիստոսի:
42. 140բ-1ա Ժողովեսցէ զցորեանն ի շտեմարանս, եւ զյարդն այրեսցէ անշէջ հրով – Յարդն համեմատէ մեղաւորաց բազում կերպիւ... որով փրկեսցէ զմեզ Քրիստոս Աստուած մեր. ամէն:
43. 141ա-5ա Արթուն կացէ՛ք, զի ոչ գիտէք (տե՛ս ձեռ. 605, 82ա-90ա) – Նախախնամութիւնն Աստուծոյ եւ բարերարութիւնն յամենայն ժամ յայտնի է... զի արժանի լիցուք հասանել մասին ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս. եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
– 145բ-6ա Ցանկ գրքոյս գլխաւոր իրաց, դասաւորեալ ըստ այբ[բ]ենական կարգի՝ առ ի դիւրաւ գտանել զիր ինչ ի յորոնելն, աշխատասիրեալ Պօղոս եւեթ քահանայէ՝ եղբօրորդւոյ տեառն Զաքարիայ ազգասեր եւ բարեկարգ վսեմափառ պատրիարգի մեծի Պօլսոյ– Աւետարանչաց սրբոցն չորից յորոց լեզուաւ գրելն 13... Ք. Քրիստոսի Մկրտութեանն 146, Օձագրի 120:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
4աՈ՛վ եղբայր, թէ քեզ հաճոյ թուի՝ դու փոխեա՛, ապա թէ ոչ՝ զիս մի՛ պարսաւեր, զի եւ ես սիրեցի եւ գրեցի, յիշեալ եւ փառաւորեալ Վանական վարդապետն, որ սադարեաց զսա առ ի յօգուտ թերավարժիցս:
72ա յիշեսջիք զեղկելիս՝ սիրօղ բանիս:
145բ (խորագրի վերջում) Եւ արդ, որք վայելէք ի հոգեշահ բանից սրբոյ մատենիս, աղաչեմ յիշել ի մաքուր մաղթանս ձեր միով Հայր մերիւ ի Տէր. ի թուին ՌՄԽԸ. (1799) եւ յունվարի Ա. ին:
145ա Շնորհիւ ամենասուրբ Երրորդութեանն յանկ ելեալ աւարտեցաւ հոգեշահ մատեանս այս ձեռամբ Յարութիւն նօտարիս, որդւոյ՝ ԵղիայիԹամզարացւոյ, յաշակերտէ Մեսրօպեան Թէոդոս դպրի աւագ՝ Եւսարի, ի վայելումն տէր Պօղոս քահանայի եղբօրորդւոյ՝ սրբազան պատրիարգի տեառն Զաքարիա:
145բ Փառք անեղին ողորմութեան
եւ գերաբուն իմաստութեան,
անբաւ, անհուն աստուածութեան
եւ համագոյ Երրորդութեան,
եւ որ հասոյց այժմ ի վախճան
գաղափարել զայս սուրբ մատեան՝
միջնորդութեամբ մօր գթութեան՝
ծնողի Բանին աստուածութեան:
Արդեամբք գոյիւք տէր Պօղոսի՝
բնիկ տեղեաւ Կաղզըվանցի,
եղբօրորդի ազգասիրի՝
Զաքարիայ տեառն վեհի
եւ բարեկարգ պատրիարգի
Բիւզանդիոյ մեծ քաղաքի,
որ ի վերայ հայոցս ազգի
ուղղադաւան Լուսաւորչի,
զոր տաժանմամբ մեծաւ գտեալ՝
որում վաղուց էր ցանկացեալ,
ի լոյս ածման պատճառ եղեալ
եւ յիշատակ իւր իսկ թողեալ:
Որք ստանայք զայս գանձ ծածկեալ՝
յիշէ՛ք յաղօթս առ Տէր կանխեալ
զտէր Պօղոսս մեղսաներկեալ,
որ աղօթից ձեր կարօտեալ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
146բ (1809թ., նոտրգիր) Եղբօրորդի տէր Պօղոսէ շնորհեալ վէքիլ Կիրակոս շնորհապերճ րափունւոյ: Աստուած բարի վայելումն տացէ. ամէն. ի ՌՄԾԸ. (1809), օգոստոսի Է.:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ахалцыхс[кой] град]ской полиции», 146բ՝ «Քրիստոսի ծառայ Տէր Պօղոս» 1785:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Վանական վարդապետի Համեմատութիւն Հին Կտակարանի», Պհպ. Աա՝ «Հմր 189/24», Պհպ. Աա՝ «103/2752», Պհպ. Աա՝ «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», Պհպ. Աա՝ «ՌՄԾԸ[.]-1809 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2753
|
ԱՐՄԱ՞Շ |
ՌՄՀԶ.–1827՞ |
ԳՐԻ՞Չ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Յօհաննէս Կարապետեան:
ԹԵՐԹ՝ 117. չգրուած՝ 1բ, 116բ-117բ: ՊՐԱԿ՝ 1-12x10 (2, 4, 6՝ 12, 3, 5՝ 8, 7՝ 9, 12՝ 6): ՆԻՒԹ՝ կապտաւուն թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ հրեշտակի պատկեր, «FI»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,7x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19x13,8. սահմանագծուած մատիտով): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 29: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը դեղնաւուն թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը փոքր-ինչ մաշուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան, սնկի հետքեր, թ. 1՝ ստորին եզրը 3սմ չափով պատռուած. ներդիր՝ ձեռագրի վիճակը եւ պարունակութիւնը բնորոշող քարտ-թերթ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա-116ա [Սոաւէ, Հոգեբանութիւն]
Տե՛ս ձեռ. 2591, 1ա-139ա: 1ա [Տիտղ.] Սոաւէի հոգեբանութիւն. իտալական բնագրէ փոխեալ է հայ ի Պրուսացի տիրացու Յօհաննէս մեծիմաստ դպրէ Տէր-Կարապետեան: Թարգմանեալ ի 1827 թուականի, ի վանս Սուրբ Աստուածածին, որ յԱրմաշ: Նխբ./2ա-3ա: I/3բ-53բ: 1/3բ-14բ: 2/14բ-53բ: II/53բ-81ա: 1/54ա-61ա: 2/61ա-81ա: III/81ա-102ա: ա/81բ-4ա: բ/84ա-7ա: գ/87ա-95բ: դ/95բ-8բ: ե/98բ-100բ: զ/100բ-2ա: IV/102ա-8ա: ա/102բ-4բ: բ/104բ-8ա:
Ունի՝
108ա-16ա Ծանօթութիւնք. Ուր եդեալքն յետ թուանշանաց կրկին գաւազանաձեւ գծիւք II հեղինակին են, իսկ առանց նշանաց եդեալքն ի մէնջ յաւելան. 1: Բացատրութիւն այսր կարծեաց լիով նշանակի... 48. II. զառաջինն համարէին հինգ եւեթ... մետասան ժամս եւ ի քանի մի վայրկեանս: Վախճան:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆԹԱՐԳՄԱՆՉԻ
Տե՛ս Տիտղ. 1ա:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Հոգեբանութիւն Սուաւէի Գաղղիացւոյ», Պհպ. Աա «115/2753», 1ա՝ «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2754
|
ԿԱՐԻ՞Ն |
ՌՄՀԲ. –1823 |
ԳՐԻՉ՝ Մարտիրոս (աշակերտ Գրիգորի Շէքէրճեան): ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպս.:
ԹԵՐԹ՝ 73. չգրուած՝ 1բ, 3բ, 72ա-73բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-Էx12 (Ա՝ 9, Դ՝ 10, Է՝ 6): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. «LL». ոճաւորուած նախշազարդ. 2. «ЕЕ». 3. անընկալելի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,5x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,5x11. սահմանագծուած կարմրով, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կարմրաւուն մետաքս, աստառը՝ ստուարաթուղթ:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյն՝ վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի ծաղկաթուղթը փոքր-ինչ մաշուած, վրան իւղի հետքեր, մէջքի մետաքսը ստորին եզրում հիմքից անջատ. թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր, թ. 3, 25՝ ցեցի անցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. [Նէոփիտոս. Գիրք ճակատամարտութեան]
Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-79բ: Գիրք/1ա: Յառաջ./2ա-3ա: ա/4ա-17բ: բ/17բ-27ա: գ/27ա-39ա: դ/39ա-68բ: Յայտարարութիւն/69աբ: Ցանկ/70ա-71բ («Ցանկ մատենիս. Ազգն հրէից ի սուրբ գրոց շուն եւ խոզ կոչի 3... Քրիստոս է ճշմարիտ Որդի Աստուծոյ 104»):
Ծնթ. Լս.-ներում սուրբգրային տեղիների նշումներ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1ա Գաղափարեալ ի վայելս երջանկափայլ մեծի րաբունապետի՝ տեառն Կարապետ առաքելաշաւիղ սրբազան արքեպիսկոպոսի եւ աստուածակարգ ծայրագոյն վերատեսչի Կարնոյ մայրաքաղաքի եւ այլոց: Ի նորուն սրբազնութենէ հաստատեալ ի մայր դպրատան: Գրչութեամբ Շէքէրճեան նուաստ Գրիգոր յետին մանկավարժի ձեռնասուն եւ մտերիմ Մարտիրոս աշակերտի: Ի 1823 ամի Տեառն, ի յօգոստոս 7:
3ա Ամենախոնարհս ի մէջ կրօնաւորացն՝ Նէոփիտոս:
4ա Սուրբ Հոգի Աստուած
Օգնեա՛ ինձ՝ տկարիս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ
Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 1ա (ձեռ. 935, 4ա):
Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 69աբ (ձեռ. 935, 79աբ):
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Ա. կազմաստառին՝ բոլորակ, անընթեռնելի:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճակատամարտութեան գի[ր]ք», Ա. կազմաստառ՝ «Ունի միկրոֆիլմ», Ա. կազմաստառ՝ «Հմր 16/90./», 1ա՝ «119/2754», «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Ա. կազմաստառին՝ «Ի յայ շթեալ պտ»:
2755
|
ԵԱ՞Շ |
ՌՄԾԷ.– 180՞8 կամ յետոյ |
ԳՐԻ՞Չ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Նէրսէս Յարութիւնեան:
ԹԵՐԹ՝ 61. չգրուած՝ 1բ, 3բ, 61ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-Եx12 (Ա, Բ՝ 11, Ե՝ 14)+1: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. «AG», 2. անբաշ էգ առիւծ, 3. անընկալելի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,1x17: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,8x11,4, ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագրանման նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 35 (երբեմն՝ 28): ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ եզրերը՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր, թռչնագիծ-ծաղկագիր՝ 61ա (Սահակ), կենդանագիր, հանգուցագիր: Գոյն՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը փոքր-ինչ մաշուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան հետքեր, 8ա՝ վերին մասում գրադաշտի վրայ (13 տող) այլ կարկատան-թուղթ փակցուած, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով որոշ թերթերի գրադաշտը մգացած, տեղ-տեղ ցեցի անցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա-60բ [Նէոփիտոս. Գիրք ճակատամարտութեան]
Տե՛ս ձեռ. 935, 4ա-78բ: Գիրք/չիք: Յռջբ./2ա-3ա: ա/4ա-15ա: բ/15բ-22բ: գ/22բ-32ա: դ/32ա-57բ: Յյտր./58աբ: Գովասանութիւն/չիք: Ցանկ/59ա-60բ:
Ծնթ. Լս.-ներում սուրբգրային տեղիների նշումներ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
3ա Ամենախոնարհս ի մէջ կրօնաւորաց Նէոփիտոս:
4ա Սուրբ Հոգի Աստուած, օգնեա՛ ինձ՝ տկարիս:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ
Տե՛ս Բովանդակութիւն 58աբ (ձեռ. 935, 79աբ):
60բ Վերջ բոլոր գրոցս ճակատամարտութեան կոչեցելոյ Նէոփիտոս: Ի Հին եւ ի Նոր կտակարանացն ունի 758 վկայութիւնս:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «[Печ. Ахалцыхской градской полиции]» (անընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճակատամարտութիւն (2)», Ա. կազմաստառ՝ «Ունի միկրոֆիլմ», 1ա՝ «Հմր 16/73», «120/2755», 1ա՝ «1808 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», 1ա՝ «Նէոփիտոս աբեղայի երբեմն րաբունւոյ»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Կազմի Բ. փեղկ՝ Միքայէլ:
2756
|
ՍՈՒՐԲ ՎԱՍԻԼԻ ՎԱՆՔ |
ԺԳ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Ռստակէս: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Վարդեմայր (Վարդենի) Կողբացի (մայր գրչի): ՍՏԱՑՈՂ՝ Սուրբ Վասիլի վանք: ԿԱԶՄՈՂ՝ Աբրահամ (տե՛ս ձեռ. 2784):
ԹԵՐԹ՝ 108+1 (կրկն.՝ թ. 76): ՊՐԱԿ՝ ԻԴ-ԼԷx8 (ԻԴ՝ 6, ԼԳ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,8x16,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19,3x12,3): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 23: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ, Գ+Դ, Ե, Զ, սպիտակ թուղթ, Պհպ. Գ եւ Ե՝ մասն կազմաստառի:

Նմուշ 3ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած. սկզբից թերի՝ սա շարունակութիւնն է Հմր 2784 ձեռագրի (տե՛ս. նաեւ աստ Պհպ. Աա՝ ծնթ. Լ. Խաչիկեանի), թերի է նաեւ վերջից, թ. 32-33ի, 38-39ի, 70-71ի միջեւ թերթեր ընկած. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած, թերթերին խոնաւութան, խունացման եւ թանաքի հետքեր, թերթերի ստորին մասերում ցեցի բազմաթիւ անցքեր, ներքին եւ արտաքին լս.-ներում, ստորին եզրերին եւ տեղ-տեղ գրադաշտի վրայ այլ՝ սպիտակթղթով նորոգումներ. թ. 76գդ՝ հիմքից պոկուած. որոշ թերթերի վրայ այբուբենի կարգով՝ տառերով անկանոն թերթակալում:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 1ա-3բ ԺԷ. [Երանելւոյն Յակովբայ Սրճեոյ եպիսկոպոսի ի յարութիւնն Ղազարու ասացեալ ներբողեան՝ձեռ. 2784, 154բ] – /// ինքն՝ Հայրն, կամակից է նորա յամենայն ի գործս իւր... եւ գթա՛ ի գինս արեան քո ի համաւրէն քրիստոնեայսս. եւ քեզ փա՜ռք յաւիտեան:
2. 3բ-11բ ԺԸ. Երանելւոյն աբբայ Եփրեմի Խորին Ասորւոյ՝ Ներբողեան ասացեալ ի գալուստ փրկչին յԵրուսաղէմ – Աղբեւր կենաց, յորմէ արբին մեռեալք... եւ պատիւ հանդերձական Հարբդ եւ ճշմարիտ Սուրբ Հոգւովդ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
3. 12ա-31ա ԺԹ. Տեառն Զաքարիայի Հայոց կաթողիկոսի ասացեալ՝ Ի չարչարանս փրկչին – Երէկ զմեծի եւ զհրաշափառ հինգշաբաթուն... յորում աւուր բանք սպառին ամենեցուն, եւ գործք թագաւորեն:
4. 31բ-45բ Ի. Տեառն Զաքարիայի Հայոց կաթողիկոսի ասացեալ՝ Յաւուր մեծի շաբաթուն – Յերիկեան ի գնացելում ժամու աւուրն... 32բ «...ապ[ա] թէ նշան ինչ թագաւորի///», 38բ «...եւ նոքա ի հրոյն առնուն զգոյն եւ զտիպ եւ ատրաշիկանան, եւ ի///» (շար. թափ., հմմտ. Զաքարիա կաթողիկոս Ձագեցի, Ճառք, Վենետիկ, 1995, էջ 300-341) վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
5. 45բ-50ա ԻԱ. Սրբոյն Եղիշայի Հայոց վարդապետի ասացեալ՝ Յաղագս ահաւուր եւ սուրբ Յարութեանն Տեառն – Արդ, յոյժ սիրեմ զտեղին եւ ոչ կամիմ հեռանալ ի դրացն գերեզմանին... վայել է փառք, իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտե[ան]:
6. 50բ-6բ ԻԲ. Երանելւոյն Տեառն Յովհաննու Ոսկեբերանի Կոստանտինուպաւլսի եպիսկոպոսապետի ասացեալ՝ Ի թերահաւատութիւն Թովմասու ի Նորում կիւրակէին – Ահա դարձեալ տաւն, ահա դարձեալ փրկութիւն ոգւոց... արդ, մատիցուք այսուհետեւ մաքրապէս սրբութեամբ՝ ընդունելով զՏէրն մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
7. 56բ-9բ ԻԳ. Ի մեծի աւուր Համբարձման Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ասացեալ Եւսեբէ եպիսկոպոսի Աղէքսանդրու – Ահաւասաիկ կատարեցաւ, զոր ինչ մարգարեացան վասն իմ... ընդ որում եւ որով Հաւր եւ Հոգւոյն Սրբոյ փառք, պատիւ եւ իշխանութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
8. 60ա-3բ ԻԴ. Ի մեծի աւուր Պենտակոստէին՝ Սրբոյն Կիւրղի Երուսաղեմի հայրապետի ասացեալ – Շնորհք հոգեւորք ճշմարտիւ պիտոյ են... այղ իւրաքանչիւր զանձինս պատրաստեսցեն առ յ[ը]նդունելութիւն երկնաւոր շնորհացն:
9. 63բ-6ա ԻԵ. Յաղագս տապանակի, որ ի Կարիաթիարիմ – Եւ խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... եւ արար Մովսէս՝ որպէս պատուիրեաց նմա Աստուած:
10. 66ա-70բ ԻԶ. Սրբոյն աբբայ Եփրեմի ասացեալ՝ Յայղակերպութիւնն Տեառն – Յերկրէ հունձք եւ ուրախութիւն, յայգւոյ պտուղք անթիւք... 70բ «...մի Մովսէսի եւ մի Եղիայի ///» (շար. թափ., տե՛ս Եփրեմի մատենագրութիւն, Դ., էջ 63-68):
11. 71ա-4ա [Ճառ ընդդէմ Արիոսի. տե՛ս Յիշտ. թրգմ.՝ 74ա] – /// թե ոչ էր Աստուած, Գաբրիէղ ու՞մ հրամայէր, եթէ ոչ էր մարմին ի մսուր ո՞վ եդաւ... խոստովանի եւ փառաւորէ զսուրբ զԵրրորդութիւնն եւ զմի աստուածութիւնն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:
–Յիշ. թարգմ. 74ա (1023 թ., բոլորգիր) Ի չորեք հարիւր յեւթանասուն եւ յերկու թուականութեանս հայոց (1023) թարգմանեցաւ ճառս ի յունականէն ի հայս, ի խնդրոյ ուսումնասիրի Դաւթի Խաղախորթի: Եւ է ընդդէմ Արիոսի, որ արարած ասէր զՈրդի եւ ո՛չ ի բնութենէ Հաւր, այսու բանիւք նա կործանի եւ ի յերկիր իսկ անի (=անկանի): Նոյն եւ Եվտիքէ, որ առ աչաւք ասաց զմարմնաւորութիւն Որդւոյն Աստուծոյ, եւ նա կործանեալ կարկի եւ ափ ի բերան խայտառակի. եւ՝ որք զնոցին մոլեգնին եւ յամառին մոլեգնաբար եւ լրբութեամբ:
Տե՛ս Ե-ԺԲ. դդ-ի յիշ-ք, էջ 83՝ առել է Հմր 995 ձեռ-ի 504բ էջից, որ տարբեր շարադրանք է:
12. 74բ-81ա ԻԷ.Սրբոյն Յակովբայ Սրճեցւոյ ասացեալ Ճառ ներբողեան ի ննջումն Սրբոյ Աստուածածնին եւ միշտ կուսին Մարիամու – Որդի Աստուծոյ, որ սիրով քո խոնարհեցար եւ իջեր յերկիր... աւրհիւնութիւն եւ փառք Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
13. 81բ-5բ ԻԸ. Պատուական ննջումն ամենասրբուհւոյ Աստուածածնին՝ մաւրն Տեառն մերոյ – Պարտ եւ արժան է գիտել զգրեալ զսքանչելիսն... եւ ի փառաւոր փոխումնն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեան:
14. 86ա-8բ ԻԹ. Ի Նաւակատիս սուրբ եւ կաթողիկէ եկեղեցւոյ, ասացեալ երանելւոյն Կիւրղի Երուսաղէմի հայրապետի – Յաղագս սուրբ եւ կաթուղիկէ եկեղեցւոյ մարթ եւ պատշաճ էր բազում ինչ ասել... եւ գոհութեամբ փառս հանցուք ամենասուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
15. 88բ-92բ Լ. Յովհաննու Ոսկեբերանի ասացեալ՝ Ի խաչն տերունական – Մի՛ ոք այսուհետեւ ամաւթ համարեսցի զպարկեշտ նշանն փրկութեան... խոնարհեցուցեալ զպարանոցս, ամենեքեան երկիր պագցուք սուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
16. 92ա-6ա ԼԱ. Յաղագս երեւման խաչին ի լեառնն Վարագ – Ընդ ժամանակս հայրապետութեանն տեառն Ներսէսի Մեծի... փառաւորելով զամենասուրբ զԵրրորդութիւնն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
17. 96ա-102ա ԼԲ. Գիւտ Սուրբ Խաչին յԵրուսաղէմ՝ ի ձեռն դշխոյին Հեղինեայ – Եւ եղեւ ի ժամանակին յայնմիկ ի թագաւորելն Կոստանտիանոսի... որում փառք եւ զաւրութիւն յաւիտեանս. ամէն:
18. 102ա-3բ ԼԳ. Գիւտ բեւեռաց Սրբոյ Խաչին – Երանելին Հեղինէ, լցեալ հաւատովքն որ առ Աստուած... որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
19. 103բ-8բ ԼԴ. Պատմութիւն սրբոյ առաքելոյն Թադդեոսի՝ յաղագս առաջին գիւտին յԵրուսաղէմ, յաւուրս Յակովբու եղբաւրն Տեառն – Եւ արդ, պատմեցից ձեզ յաղագս սրբոյ Խաչին... զի յամենեցունց փառաւորի ամենասուրբ Երրորդութիւնն այժմ եւ յաւիտեան:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
3բ Յիսուս Քրիստո՛ս, բարերար եւ բարեգործաւղ, բարեգութ, որ արարեր այսաւր հրաշալի ձայնիւ քո յարութիւն Ղազարու եւ ցուցեր նովաւ զյարութիւն ամենայն ծագաց երկրի, յորժամ գաս, ճշմարի՛տդ Աստուած, ի մէջ աստուածացելոց քոց սրբոց, ողորմեա՛ մեծաւ ողորմութեամբ քո Վարդենէ հոգւոյն եւ գթա՛ ի գինս արեան քո՝ ի համաւրէն քրիստոնեայսս. եւ քեզ փառք յաւիտեան:
11բ Բարեբանեալ սուրբ թագաւո՛ր ի վերնական հրեղէն զաւրաց եւ ի համասեռս զգալի բանականացս եւ յանբան տարերաց, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն՝ յորժամ գաս էականդ փառաւք. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:
31ա Տէր Յիսուս Քրիստո՛ս, Աստուած անպարագրելի եւ անհաս, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն, որ կայ հանգուցեալ առ դուրս ՍրբոյՎասլի, յորոյ անուն այսմ ննջեցելոյ այս սուրբ կտակս գրեցաւ՝ ընծայ ՍուրբՎասլիս, սակս փրկութեան հոգւոյ նորա: Այղ եւ աղաչեմ զսուրբ քահանայսդ եւ զաստուածասէր տանուտեարքդ, եւ զբնաւին հաւատացեալսդ, զմարսդ սուրբ, հանդերձ երկիւղած սուրբ զաւակաւք, որ յայսմ հրաշագործ եւ փրկութիւնաբեր աւուրս ժողովեալ էք ի գաւիթ Սրբոյ Վասլիս, թողութիւն մեղաց հայցեցէ՛ք սրտի մտաւք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ Վարդեմաւրն հոգւոյ, որ եւ զձերն թողու Քրիստոս ի հանդերձեալ գալըստեանն իւրոյ, յորում աւուր գայ ի դատել զկենդանիս եւ զմեռեալս, յորում աւուր բանք սպառին ամենեցուն եւ գործք թագաւորեն:
45բ Յիսուս Քրիստո՛ս՝ Որդի՛ Աստուծոյ կենդանւոյ եւ կենդանարար բնաւին հաւատացելոց քոց, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն հոգւոյն՝ քո սուրբ թաղմամբն եւ հրաշալի յարութեամբդ, եւ յարութիւն կենաց շնորհեա՛ նմա ի միւսանգամ գալըստեան քո. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:
50ա Յարութեամբ քո, Քրիստո՛ս, յարութիւն կենաց արա՛ Վարդեմաւրն. ամէն:
56բ Յամենայնի ողորմած եւ մարդասէր Քրիստո՛ս Աստուած մեր, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ զաւակաց նորա. եւ քեզ փառք, թագաւո՛ր Քրիստոս:
59բ Յիսո՛ւս, լոյս փառացն Հաւր, որ այսաւր համբարձար հայրենին քո փառաւք, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ Սիմեովնի:
Ծնթ. Ենթադրելի է, որ Սիմէոնը Վարդեմօր ամուսինն է:
63բ Հոգի՛ Աստուծոյ, Աստուա՛ծ ճշմարիտ, որ այսաւր հանգեար յառաքեալսն ի սուրբ վերնատանն, ողորմեա՛ մեծաւ ողորմութեամբ քո Վարդեմաւրն հոգւոյ եւ հա՛ն մասն եւ բաժին ընդ սուրբս քո, եւ քեզ փառք յաւիտեանս:
66ա Որ բազմահրաշ իմաստութեամբ զարդարեցեր, Քրիստո՛ս Աստուած, զտապանակ ուխտիս, որ բերէ խորհրդաբար համեմատութեամբ զսուրբ կոյսն Աստուածածին, յորում տաղաւարեցար Աստուածդ Բան, ողորմեա՛ ՎարդեմաւրԿողբացւոյ, որ եւ տարաշխահիկ մեռաւ եւ թաղեցաւ ի դուռն Սրբոյ Վասլիս:
74ա Քրիստո՛ս, Որդի՛ Աստուծոյ, որ այսաւր արտափայլեցեր զանճառելի զլոյս աստուածութեանդ քո ի Թաբովր լերինն, ողորմեա՛ Կողբացի Վարդեմաւրն հոգւոյ եւ հա՛ն նմա մասն ընդ սուրբս քո. եւ քեզ փառք յաւիտեանս:
81ա Սուրբ եւ անարատ ծնողի քո բարեխաւսութեամբ ողորմեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, Վարդենէ հոգւոյն:
85բ Բարեխաւս զքեզ ունիմք, սուրբ Աստուածածի՛ն, առ որդիդ քո միածին, վասն մեր եւ վասն հոգւոց մեր ննջեցելոցն, յորժամ փողն գոչէ, եւ հրեշտակք եւ հրեշտակապետք եւ սերովբէքն սարսեալ դողան, եւ մեռեալքն ի Քրիստոս յարիցեն. դու յայնմ աւուր լե՛ր մեր ապաւէն եւ հայցեա՛ ողորմութիւն մեզ ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որք հաւատով խնդրեմք ի քէն:
88բ Ընկա՛լ, Քրիստո՛ս Աստուած, զՎարդեմաւր հոգին ի յարկսդ յաւիտենական, ուր ուրախան[ան] ամենայն ընտրեալք քո:
92բ Խաչիւ քո, կենսատու Քրիստո՛ս Աստուած, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ թո՛ղ զամենայն զյանցանս նորա, եւ սուրբ խաչին լուսով՝ յորժամ յարեւելից լուսածագիս դու անճառ հրաշիւք, լուսաւորեա՛ զհոգի Վարդեմաւրն եւ զզաւակաց նորա, զի քեզ փառս վերառաքեսցուք:
96ա Քրիստո՛ս Աստուած, քո սուրբ նշանին բարեխաւսութեամբ, յորում հեղեր զաստուածային արիւնդ ի փրկութիւն հաւատացելոց քոց, ողորմեա՛ Վարդեմաւրն եւ զաւակաց նորա:
108բ Աստուածընկալ սրբոյ խաչի քո բարեխաւսութեամբ եւ սուրբ Աստուածածնին բարեխաւսութեամբ ողորմեա՛, Քրիստո՛ս Աստուած, Վարդեմաւրն, յորոյ անուն գիրքս գրեցաւ, եւ հա՛ն մասն եւ բաժին ընդ սուրբս քո:
Ծնթ. 31ա, 59բ, 66ա, 74ա, 96ա էջերի յիշ-ները տե՛ս ԺԳ. դ. յիշ-ք, էջ 211-2 (էջ 211 ծնթ. «Այս կարգի յիշատակարաններ կան նաեւ 3ա, 11ա, 85բ, 92ա, 96ա եւ այլ էջերում»): Առանց բացատրութեան յիշ-ները դրել է 1239ի ներքոյ. նախորդը (էջ 210-11) 988 թ. գրուած Հմր 8906 ձեռ-ի 1239 թ. վերակազմող Տիրատուր Կողբացու 175բ էջի յիշ-նն է. այս՝ 2756ի եւ 8906ի միակ ընդհանուրը սրա ստացողի եւ նրա վերակազմողի Կողբացի լինելն է: Էջ 212 նկատի ունենալով Հմր 2786 ձ-ի յիշ-ները՝ ծնթ. «Յաջորդ համարի տակ բերուած յիշատակարանները նոյնպէս այս ձեռագրին են պատկանում, որովհետեւ Մատենադարանի Հմրք 2756 եւ 2784 ձեռագրերը միեւնոյն Ճաշոցի բաղկացուցիչ մասերն են, որ վաղուց արդէն բաժանուած են միմեանցից». այստեղ Ճաշոց է կոչել, յիշ-ների խորագրերում՝ «Ճառընտիր»:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 31ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Ընդ նմին Տէր ողորմեցի Շահանդըխտին հոգոյն, որ երետ կապել. ամէն (նման՝ 108բ):
50ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Եւ Շահանդըխտին:
59բ (ԺԶ., անվարժ բոլորգիր) Աստուած Տէր, ողորմի Շահանդըխտին հոգոյն, որ երետ կազմել:
74ա (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Աստուած ողորմի Շահանդխտին հոգոյն, որ երետ կապել յարդար վաստակոց իւրոց. ամեն:
108բ (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Ընդ նմին Շահանդըխտին, որ երետ կազմել հոգոյն համար (նման՝ 81ա):
2. 85բ (ԺԶ. դ., անվարժ բոլորգիր) Մեղաց Գրիգորին զթողութիւն հոգոյն, Մարգարտին հոգոյն եւ Ճուանին, որ հանկուցեալ կան առաջի տաճարին ՍուրբՎասիլիոսին:
74ա (ԺԶ. դ., նոտրգիր) Եւ ողորմեայ Ճուանին հոգոյն. ամեն:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ճառընտիր (Հ.)», Պհպ. Աա՝ «128/2756», Պհպ. Աա՝ «ԺԳ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», Պհպ. Աա՝ «Ընտիր ճառագրութիւն նախնեաց», Պհպ. Աա՝ մանուշակագոյն թանաքով գրուած (կարմիր թանաքով ջնջած)՝ «Սոյն գրչագիրը կազմում է Հմր 2784 գրչագրի անմիջական շարունակութիւնը, որի վերջում պահպանուած են անգամ հետքեր մի շարք թերթերի կորուստի: Նպատակայարմար ենք գտնում թողնել այս մասերը իրենց արդեան համարների տակ, զի այդ շփոթութիւնը կատարուել է, ինչպէս ցոյց է տալիս սոյն հատուածի կազմը, հնում, եւ գուցէ այդ համարներն օգտագործուել են գրականութեան մէջ: Լ. Խաչիկեան, 22/I 45», Պհպ. Աա՝ սեւ մատիտով՝ «Սոյնի 76գդ թերթը նախկինում հանդիսանում էր 2784-ի 113-րդ թերթը: Օ. Եգանեան, 10. 8. 73»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 104ա՝ «Մունսն///ց///իր»:
2757
|
ԱԼԻՓՈՒՂԱՐ |
ՌՃԻԸ. – 1679 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Ալիփուղարցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Մինաս Ամթեցի:
ԹԵՐԹ՝ 448+2 (կրկն.՝ թ. 1, 194). չգրուած՝ 1աբ, 339բ-44բ, 444ա-8բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԷx12 (ԺԹ՝ 10, ԼԷ՝ 14)+6: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ եռամահիկ, երեքնուկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x15: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (15x9,4. սահմանագծուած կարմրով, բացի՝ 95բ, 191բ, 201բ, 202աբ, 217բ. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 25: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, վարդեակահիմք 3 մետաղէ գամով, միջուկը տախտակ, աստառը մոխրագոյն մետաքս. լուսանցակողերը՝ կարմիր, մէջքի մօտ սեւ կորագծով սահմանագծուած սպիտակ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ, Գ + Դ, Ե, սպիտակ թուղթ:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1ա: Ճակատազարդ՝ 345ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, խաչ՝ 246բ, տաճար՝ 256ա: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր, մարդագիր, կենդանագիր՝ մարդու դէմքով՝ 287բ, երկրաչափական՝ մարդու դէմքով՝ 289ա: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վարդագոյն, նարնջագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, 3 կապիչներն ընկած, ստորին գամն ընկած, մնացել է վարդեակը. երկու փեղկերը երկու տեղից երկայնակի կոտրուած. թերթերին տեղ-տեղ խոնաւութեան, խունացման հետքեր, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ 1բ, 444ա, ԺԹ. դարի երկրորդ կէսին արուած՝ սեւ մատիտով բնագրային նշումներ եւ կապոյտ մատիտով ընդգծումներ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1գ-339ա [Տօնապատճառ]
1. 1գ-4բ Զընթերցուածս, որք յեկեղեցիս ուղղափառաց կարգեալ ի սուրբ առաքելոցն, ընդ նմին եւ մեկնութիւն Թ.ն եւ Ժ.անց (19) ընթերցուածոց, որ ի Հիպողիտայ եւ ի Նեքտառեայ եւ Յոհաննու Ոսկեբերանէ եւ այլոց սուրբ վարդապետացն ասացեալ վասն Յայտնութեան եւ Ծնընդեան Տեառն եւ հաւատոյ հաստատութեան ընդդէմ երկաբնակացն, վկայութիւնք Տեառնեղբօրն եւ Կիւրղի Երուսաղեմայ սուրբ հայրապետին – Յորժամկամիցի շինուածս ոք հաստատել... եւ արարին զայն իւրեանց աւետիս եւ ծնունդ:
2. 4բ-7ա Յեկեղեցական պատմութենէ, զոր երկրորդեալ է Սարկաւագ վարդապետի – Ի յարութենէն Քրիստոսի մինչեւ ցԲեկտորՀռոմայեցւոց եպիսկոպոսն, որ էր երեքտասաներորդ ի Հռոմ քաղաքի... եւ ստուգէ ինքն զմիութիւն իւրոյ Ծնընդեանն եւ զՄկրտութեանն զխորհուրդ:
3. 7ա-9ա Սամուէլի եւ Պօղոսի եւ այլոց վարդապետացն՝ Վերլուծութիւն ընթերցուածոց որոց (= Գրոց) – Արդ, բազումք ի վարդապետաց եկեղեցւոյ վասն խնդրոյս այսորիկ... վասն այսորիկ ասէ, որ բազմաչեայք քերօբէիցն անտեսանելին:
4. 9աբ Եթէ զինչ խորհուրդ իմասցուք վասն աւուր ճրագալուցին, որ սկիզբն է, եւ ճրագալուց եւ արտաքոյ ութօրեայ թուոցն եւ ի թիւ պահոց Զ. կարգ կանոնին ունի – Հայրն աստուածաբանութեան՝ Գրիգորիոս, ասէ վասն Մեծի Պասեքին... ի վախճան աւուրցս խօսեցաւ ընդ մեզ Որդովն, որ ծնաւ ի սուրբ Կուսէն:
5. 9բ-11ա Իսկ յերիկունն յունվարի ի հինգն ժողովին ի հովանոցն – Այսինքն՝ եկեղեցի, որ յայտնէ մեզ զժողովիլն, յանձեռագործ խորանն վերին Երուսաղէմի... որ ի վերայ քէրովբէիցն նստէր:
6. 11ա-52ա Յաղագս Ծնընդեանն Քրիստոսի ի ներքս ի յայրին առ մսրովն
ա. 11ա-8բ Արդ, մտանելով ի ներքս՝ ի յայրն նախաձայն աւետարանութեամբ ասի... զոր արարի փրկութիւն հոգոց եւ մարմնոց. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
բ. 18ա-9բ Իսկ ի կատարմանն Դանիէլի ընթերցումն, որ վասն Նաբոգոդոնոսորա թագաւորին քաղդէացւոց... մեծ տնօրէնութեամբ Որդւոյն Աստուծոյ Յիսուսի Քրիստոսի յԱստուծոյ մերոյ, փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
գ. 19բ-27բ [Առաջին աւուր] – Յառաջին աւուր արարչութեանն ասաց Աստուած. Եղիցի լոյս... ասացեալ է զմիտս սաղմոսին եւ զընթերցուածիս վերագոյն:
դ. 27բ-30բ [Երկրորդ աւուր] – Յերկրորդումն աւուր արար Աստուած զհաստատութիւն զջրեղէն յարկն... շնորհօք Քրիստոսի Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
ե. 30բ-1ա Նախ զառաւելութիւն երից աւուրցն ասացից: Երից աւուրց արարչութեանն լոյսն... եւ յանապատս աղբերաբար առաքեցան յանապատի աշխարհի եւ ի քաղաքի յապառաժի:
զ. 31ա-2բ [Երրորդ աւուր] – Յերկրորդումն աւուր ասաց Աստուած. Հանցէ երկիր բանջար... սակայն զպատուհասն արգելոյ:
է. 32բ-3բ Յերրորդ դարոյն հազարեկին ջրհեղեղն եկն եւ ապականեաց զերկիր... եւ ստուերաւն զճշտութիւն դրոշմեալ:
ը. 33բ-6բ [Չորրորդ աւուրն]– Ի չորրորդ աւուրն ստեղծումն լուսաւորացդ... եւ զկատարումն էառ յայտնութեամբն Քրիստոսի:
թ. 36բ-9բ [Հինգերրորդ աւուրն] – Ի հինգ երորդում աւուր արարչութեանն լցեալ աստուածային հոգով գիտութեամբ... ի բարձրութիւնս երկնից Քրիստոսիւ Յիսուսիւ՝ Տէրամբ մերով, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
ժ. 39բ-43բ [Վեցերորդ աւուրն] – Աւուրն վեցերորդ եւ գործք նորա զարմանալի է... մեռանել ի վեցերորդ աւուր ուրբաթու:
ժա. 43բ-7բ [Եւթներորդ աւուրն] – Յաւուրն եւթներորդի ոչ գործին գործք... մարդն դրամ ասի, եւ անդրադարձութեամբ՝ դրամն մարդ:
ժբ. 47բ-52ա [Ութերորդ աւուրն] – Ութերորդ աւուրն կանոնն կատարի Սուրբ Յարութիւնն... եւ ի յարութեանն ընդ յարուցելոյն Քրիստոսի յառնեն փառօք:
7. 52ա-4ա Թէ վասն էր զկնի աստուածայայտնութեան աւուրցն՝ զյիշատակ Պետրոսի եւ Աբիսողոմա տօնէ եկեղեցի Քրիստոսի, եւ զկնի՝ զմեծին Անդոնի, եւ ապա՝ զթագաւրին Թէոդոսի – Այսպէս ուսաք յաւանդութենէ սուրբ հարցն եւ վարդապետացն... եւ եղջիւր նորա բարձր եղիցի փառօք:
8. 54ա-62ա Յաղագս Քառասնօրեայ գալստեան Տեառն ի տաճարին
ա. 54ա-6բ Պարտ է գիտել վասն Սիմէովնի... երեք հարիւր եւ քառասուն եւ երկու ամաց էր:
բ. 56բ-7բ Իսկ յԵրուսաղէմ գալն վասն զի յայնմ աւուր... որ ի վեր անցանէ, քան զամենայն միտս:
գ. 57բ-62ա Իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նոցա ըստ օրինացն Մովսիսի... զի զարմանար, թէ անգիտացաւ սուրբ Կոյսն:
9. 62ա-3բ Աւետարանն Ղուկասու – Եւ երթային ծնօղքն նորա ամի ամի յԷրուսաղէմ ի տօնի Զատկին. արդ, այս ի Մովսիսէ աւանդեցաւ... ուսուցանէր ի ժողովուրդս նոցա փառաւորեալ յամենեցունց եւ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
10. 63բ-8ա Պատճառ վասն Առաջաւորի պահոցն – Բազում պատճառք են Առաջաւոր պահոցն... նմա փառք ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն յաւիտեանս. ամէն:
11. 68ա-71բ Վասն Քառասնորդաց պահոցն
ա. 68ա-71ա Մերձեալ է արքայութիւնն Աստուծոյ... յարութեամբ փրկչին զմեզ ի ծառայութենէ մեղաց:
բ. 71բ Վասն երախայիցն ընթերցուածոց մեկնութիւն – Ամենայաղթ սուրբ նշանն փայլեաց... ի հրէից եւ ի հեթանոսաց. արդ երանելին Կիւրեղ:
գ. 71բ Ընթերցուած վարդապետութեանն – Այս է վերնագիրն, որ վասն երախայիցն կարգեաց... ի խրատ եւ ի վարդապետութիւն նոցա եւ ապաշխարողաց:
12. 71բ-6ա Ի գիր անկելոցն ի սուրբ Քառասներորդն, որ հանդերձեալ էին կնիք առնուլ, որ է վերնագիր, իսկ զերեխայքն, որ ասի ի գիր անկանել, այսինքն՝ կնիք առնուլ ի մեծի հինգշաբթի աւուրն
ա. 71բ-5ա Ոմանք այսպէս ասացին հինգշաբթին, եւ ոմանք ճրագալուցին... որում մեք արժանի լիցուք հասանել շնորհօքն Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
բ. 75ա-6ա Զայս իբր կարգեաց զընթերցուածս երանելին Կիւրեղ... որ առ հռոմայեցիսն, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
13. 76ա-80ա Վասն էր չորեքշաբաթուն ընթերցուածն երկու եւ ուրբաթուն երեք
ա. 76աբ Վասն զի չորեքշաբաթն ի դէմս կնոջն ունի զվերաբերութիւն խորհրդոյն... վասն այսորիկ զչորեքշաբաթ եւ զուրբաթ առաւել պարսպին եւ պատուեն. ընթերցուածօքն:
բ. 76բ-80ա Խորհուրդ առաջին չորեքշաբաթին. յԵլից ընթերցուածոց մեկնութիւն – Այս են անուանք որդւոցնԻսրայեղի՝ մտելոցն յԵգիպտոս...նոյն պահեսցէ հաստատուն եւ անշարժ յամենայն գործս արդարութեան. ամէն:
14. 80ա-1ա Առաջին հինգշաբաթին՝ առաքելական թղթոյն, որ առ Հռոմայեցիսն – Թէ ոչ գիտէք եղբա՛րք, զի որ միանգամ մկրտեցան ի Քրիստոս... եւ խոտորեցուցանէին զնոսա յայնպիսի յուսոյ, որ Քրիստոսիւ տուան, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
15. 81աբ Վասն է՛ր ի չորեքշաբաթ եւ ուրբաթ ընթերցուած կարգեցան – Զի չորեքշաբաթուն վասն նախամօրն եդաւ... հաղորդ լիցուք փոխելով եւթներեակեն՝ ի նոր եւթներեակն:
16. 81բ-2բ Վասն է՛ր ուրբաթուն երեք ընթերցուածօք վարի կարգն – Վասն զի արուն կատարեալ է բնութեամբ... այլ այս տակաւին յուսով՝ մինչեւ ի կատարումն հանդիսի պահոցն:
17. 82բ-3ա Խորհուրդ առաջին շաբաթու ուրբաթին, եւ տեսութիւն նորին ընթերցուած Երկրորդ օրինաց – Քանզի յուրբաթու Ադամ առ զկենդանութիւն... եւ շաբաթն բովանդակ յԵրրորդութեանն խորհուրդ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
18. 83ա-9բ Լո՛ւր Իսրայէղ. ամենայն ծնունդք սուրբ աւազանին որդիք երկրորդ Ադայ[=մ՞] եմք՝ Նոր Իսրայէղ կոչեցեալք ի Քրիստոսէ... եւ շաբաթն բովանդակ յԵրրորդութեանն խորհուրդ օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
19. 89բ-92ա Երկուշաբաթոջն ընթերցուած ի թագաւորութեանց
ա. 89բ-90ա Երկուշաբաթի օրն այս կանովն ի Սուրբ Յարութիւնն երեք-երեք ընթերցուածօք... որով Աննա ամլութեամբ ընկալաւ զՍամուէլ պտուղ խնդրուածոցն իւր:
բ. 90ա-2ա Այր մի էր յԱրեմաթեմայ, Նասիփայ. Նասիփ բնակութիւն կամ գեւղ ասի... եղիցին ականջաց քոց ի լսել զձայն աղօթից իմոց:
20. 92ա-5ա Երկրորդ շաբաթու երեքշաբաթին ընթերցուած Առաջին Թագաւորաց – Նստաւ կինն եւ սնոյց զորդին... լո՛ւր ինձ, զի կարդացի առ քեզ. ողորմեա՛ց եւ լո՛ւր ինձ:
21. 95ա-8ա Երկրորդ շաբաթու չորեքշաբաթին կարգն ի Սիովն կատարի – Քանզի ստուեր հանդերձելոց բարեացս ունէին օրէնքն...
ա. 95աբ Քանզի ստուեր հանդերձելոց բարեացս ունէին օրէնքն... զայսպիսի փրկութիւն Մովսէս օրինօքն բարձեալ ունէր:
բ. 95բ-8ա Իբրեւ մեծացաւ Մովսէս ի կատարումն հասակի... օրհնել եւ սաղմոս ասել քեզ փառաց քոց Տէր Աստուած իմ:
22. 98ա-101բ Հինգերորդ աւուրն կանովն ի Սուրբ Յարութիւնն կատարի – Հեղի ծերացեալ էր յոյժ, զայս զօրինացն Մովսիսի իմասցուք... այսու յուսով հանգեայց մինչեւ յաւիտեան:
23. 102ա-7բ Երկրորդ ուրբաթուն ի Սիովն կատարի յԵրկրորդ աւրինացն ընթերցուածս – Զի զառաջին օրէնսն ոչ պահեցաք... եւ փառացն հաղորդ լինիցիմք:
24. 107բ-9ա Երրորդ շաբաթու երկուշաբաթին ի յառաքելական ընթերցուածոյ մեկնութենէ – Զգոյշ լերո՛ւք, զի մի՛ ոք իցէ, որ զձեզ կողոպտիցէ: Այս ցուցանէ զչարահնար բանսարկութիւն... որ ի փրկչէն աշակերտացն ասացաւ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
25. 109ա-10ա Յերրորդումն շաբաթուն երեքշաբաթի աւուր ընթերցուածոց մեկենութիւն – Արդ, ժամ է զնոյն ինքն զընթերցուածն մերձ դնել... այժմ զամենակալ անունն յաղերսաւոր բանից սրբոյն Երեմիայ. Ամենակալ մեծ անուն Տէր:
26. 110ա-6ա Երրորդումն շաբաթու չորեքշաբաթին յԵլից վասն Եւայի խորհուրդ – Յետ աւուրց բազմաց մեռաւ թագաւորն Եգիպտացւոց... ի ժամանակի որպէս ամաչեսցեն, ի ժամանակի ամաչելոյ սատանայի:
27. 116ա-20ա Խորհուրդ երրորդ ուրբաթին յԵրկրորդ աւրինաց – Եղբայր իմ դարձեալ զգուշացուցանէ զհաւատացեալս... ասելով. Արձակեալ ես ի հիւանդութեանց քոց մեղաց:
28. 120բ-1ա Ի չորրորդումն շաբաթին երեքշաբաթին ընթերցուածոց մեկնութիւն – Ամենակալ մեծ անուն Տէ՛ր. արդ, ամենակալ ասի Աստուած... հիմն ասի գոլ երկինք երկրի, ստեղծօղն աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
29. 121ա-5բ Չորրորդումն շաբաթի չորեքշաբաթի Յովբայ ընթերցուածոց մեկնութիւն – Ո՞վ է դա, որ թագուցանէ յինէն... նա յիս բնակեսցէ, եւ ես ի նմա, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
30. 125բ-8ա Որ ի չորեքշաբաթւոջ եւ յուրբաթւոջ աւուր ի տասներրորդ ժամուն ժողովին ի սուրբ Սիովն. այսպիսի է վերնագիր ընթերցուածիս – Զի Սիովն հնոյն է օրինակ... ի յիշատակ նորին խորհրդոյ եւ ճշմարտութեան:
ա. 125բ-6ա Զի Սիովն հնոյն է օրինակ... որով յուսով առաջին մարդն վրիպեցաւ:
բ. 126ա-8ա Մի՛ եղիցի քեզ այլ Աստուած բաց յինէն... ի յիշատակ նորին խորհրդոյ եւ ճշմարտութեան:
31. 128բ-31ա Ի չորրորդումն շաբաթուն չորեքշաբաթի աւուր. յԵլից ընթերցուածոց մեկնութիւն – Արդ, երթեալ ժողովեսցես զծերակոյտ որդւոցն Իսրայեղի, զոր օրինակ Մովսէս իջեալ յԵգիպտոս... որ Քրիստոսի փրկութեանն օրինակ դրոշմեցան ի հնումն:
32. 131ա-2բ Հինգշաբաթի օր յառաքելական ընթերցուածոց մեկնութիւնն – Հաւատամք եւ ի մի Տէր Յիսուս Քրիստոս... յորոց եւ զմեզ ազատեա,՛ Քրիստո՛ս Աստուած մեր, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն:
33. 132բ-7բ Իսկ ուրբաթուն յԵրկրորդ աւրինացն – Զաւետեաց խոստումն ունի յերկիրն Պաղեստինացւոց... զի եւ մեք նախանձաւորք լիցուք ի փառս Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
34. 137բ-8բ Հինգերորդ երկուշաբաթին յառաքելական ընթերցուածոց մեկնութիւն – Այսինքն՝ յէութենէ Հօր Աստուած յԱստուծոյ... Ահա կոյսն յղասցի, եւ ծնցի որդի օրհնեալ յաւիտեանս:
35. 138բ-9բ Հինգերորդ երեքշաբաթին ընթերցուածոց մեկնութիւնն – Ահա կոյսն յղասցի եւ ծնցի որդի. զայն, որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր... Տէ՛ր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ:
36. 139բ-44բ Իսկ հինգերորդ չորեքշաբաթուն ընթերցուածն յԵլից – Ասէ Տէր ցՄովսէս. Ի մէջ ամպոյն եւ միգին եւ մառախլին. զոր օրինակ մէգ եւ մառախուղ անտես գործէ... որք դառնան ի չարաց եւ յուսով ապաշխարեն:
37. 144բ-6բ Հինգերորդ հինգշաբաթւոջն աւուր Եսայեայ ընթերցուածոց մեկնութիւն – Տէ՛ր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ. այր մի ի հարուածս, քանզի ետ զթիկունս իւր ի հարուածս մտրակացն Պիղատոսի... ես Դանիէլ տեսանէի ի տեսլե՛՛:
38. 146բ-51ա Խորհուրդ հինգերորդ շաբաթու ուրբաթուն. ընթերցուած յԵրկրորդօրինաց մեկնութենէ – Ի ժամանակին յայնմիկ ասէցիս Տէր. «Կոփեա՛ դու».
ա. 146բ-50բ Յորժամ աղօթիւք ապրեցոյց զժողովուրդն... այլ պայծառութեամբ Աստուծոյ կենդանւոյ ծառայեմք եւ ճշմարտի, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
բ. 150բ-1ա [Հ]արցումն. Յաղագս Քառասնորդաց Պահոց ընդէր պահեն պնդութեամբ... մինչեւ ի վախճան աշխարհի համբերութեան տուօղն աւրհնեալ յաւիտեան:
39. 151ա-3բ Վեցերորդ երկուշաբաթին ի Դանիէլի տեսութեանն մեկնութիւն – Ես՝ Դանիէլ, տեսանէի ի տեսլեան գիշերոյ: Գիշեր աստ զժամանակ գերութեանն կոչէ... ընթերձուածն ի Կորնթացւոց առաջին թղթոյն:
40. 154աբ Վեցերորդ երեքշաբաթուն ի Կորնթացւոց թղթոյն մեկնութիւն – Այլ վասն հոգեւորացն, թէպետ եւ բաժինք շնորհաց են... եւ եղեւ ի վերայ իմ ձեռն Տեառն:
41. 154բ-9ա Իսկ վեցերորդ չորեքշաբաթին յԵլից – Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս. Յերթալդ քում եւ ի դառնալդ: Մովսէս տպաւորութիւն Քրիստոսի ի հայրական փառացն եկեալ... եւ աստուածաբանութեան վարդապետն յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր:
42. 159ա-63ա Տեառն Յոհաննու Ոսկէբերանին ասացեալ է
ա. 159ա-62բ Զի յորժամ կամի Աստուած նշանս առնել... ոչ ըստ կարգի գնացից մարդկան յոստոստից գնայր: Այլ ասէ՝ Եղեւ ի վերայ իմ ձեռն Տեառն եւ եհան զիս հոգին Տեառն... որպէս զի ի գրելոցս ուսցիս:
բ. 162 -3ա Ընթերցուածս ի Տիմոթիեայ յերկրորդ թղթոյն – Զայս գրեմ առ քեզ... վերացաւ փառօք ի փառս:
43. 163ա-6բ Խորհուրդ վեցերորդ ուրբաթուն եւ տեսութիւն նորին յԵրկրորդ օրինացն – Այս ընթերցուածս լի է յուսով աւետեաց... զոր առաքեալ եւ սաղմոսն, զոր խորհուրդ պատմեն:
44. 166բ-75բ Վասն յարութեանն Ղազարու ի շաբաթու
ա. 166բ-8ա Ի վեցերորդ շաբաթուս կատարեմք զյիշատակ Ղազարու մահուանն... ի գերեզմանացն արտաքս ածել նման Ղազարու:
բ. 168ա-73բ Է՞ր ոմն հիւանդ: Հիւանդութիւն ըստ իմանալի տեսութեան... ի ձեռն աւազանին Մկրտութեան. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
գ. 173բ-5բ Եւ է՞ր մերձ Զատիկն հրէից: Զպասեքն, որ յԵգիպտոս տօնեցին... որում լիցի մեզ արժանաւոր գտանել շնորհօք Տեառն մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
45. 175բ-93ա Ի մեծի աւուր տօնին, որ Ողոգոմեանն կոչի օրհնեալ օր, եւ ի գալուստ Տեառն յԵրուսաղէմ – Յելանել նորա յԵրիքովէ: Յայնժամ կոչեցաւ... ի Քրիստոսի միւսանգամ գալստեանն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
46. 193ա-8ա Խորհուրդ մեծի երկուշաբաթին եւ տեսութեան նորին – Իսկ Զատկի շաբաթուն կանովն Պահոցն զատեալ ի Քառասնիցն... եւ արեամբ նահատակին նոցանէ պատրաստել առնուլ զնա:
47. 198ա-206ա Խորհուրդ մեծի երեքշաբաթին եւ տեսութիւն նորին. ընթերցուած ի Ծնընդոց – Ունելով զՄովսէս այր հին, պատմելով զաղէտս անցից... եւ վայ այնոցիկ, որ ի մասինն Եսուա:
48. 206ա-13ա Խորհուրդ Մեծի Դ.շաբաթին եւ տեսութեան նորին – Չորեքշաբաթի օր չորս աւուր արարչութեանն է... եւ փրկութեան որդոցն Ադամայ մատնեցաւ:
49. 213բ-24բ Ի խորհուրդ Մեծի հինգշաբաթին եւ ի տեսութիւն նորին – Ի հինգերորդ աւուր արարչութեան, յորում ամենայն ուղղակք... եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
50. 225ա-31բ Եւ ապա պատարագ մատչի, եւ նոյնժամայն երթան ի Սուրբ Սիովն, եւ այս կանոն կատարի – Սաղմոս կցուրդ. Պատրաստ արարեր առաջի իմ զսեղան: Սեղան զսուրբ խորհուրդն զկենդանարարն... քաջալերիչն ամենեցուն աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
51. 231բ-46ա Եւ նոյնժամայն ելանեն ի լեառն Ձիթենեաց եւ անդ կատարեն զերեկոյեանպաշտօնն, եւ ար[ար] ի նոյն զհսկումն գիշերւոյն – Աստուածաբանն վեց թիւ ասէ զաշխարհս՝ ի բարձրութիւն երկնից... եւ այդ մերոյ կենդանութիւն պարգեւեաց մահացեալ ծնօղացս քո:
52. 246բ-56ա Իսկ այգւոյ ուրբաթոյն դնի պատուական փայտ խաչին առաջի սրբոյն Գողգոթայ, եւ ժողովուրդն երկիր պագանեն, մինչեւ ի վեցերրորդ ժամն կատարի երկրպագութիւնն – Իսկ այլ ոչ, զի խաչողքն երկիր պագանէին կատակելով... այլ զսոյն ուսուցանէ, հայեսցին ի նա յոր խոցեցինն:
53. 256ա-7ա Յետ կատարման Աւետարանին իսկոյն մտանեն ի սուրբ մատրանն, եւ այս կանովն կատարի. Ընթերցուած յԵրեմիայ մարգարէէ – Տէ՛ր, ծանո՛յ ինձ, եւ ծանեայց, որ բազում խորհուրդ քննութեան ունի, զոր Կիւրեղ երանելին հրամայէ... վասն զի յարեաք ընդ նմա, որում փառք յաւիտեանս:
54. 257ա- Յորժամ Համբարձին վճարի. Աւետարան ըստ Մատթէոսի – Իբրեւ երեկոյ եղեւ, եկն այր մի: Ապա ասեն՝ Սուրբ Աստուած... յարութիւն պարգեւելով նմա եւ ծնընդոց նորա:
55. 257ա-8բ Ի թաղումն Տեառն – Այր մի Յովսէփ, որ էր նախարար... եւ Յակոբ եդ սնարս, ննջեաց եւ ետես զտեսիլ սանդղոցն:
56. 258բ-63ա Թէոփիլոս աշակերտ Յովհաննու – Նոր երկինք այսօր յերկրի հաստատեցաւ... թէպէտ ջերմ էին ի սպասաւորութիւն Տեառն ամենայն ուրեք:
Ծնթ. 262բ՝ բնագրի կարեւոր տեղին ընդգծող ձեռնանիշ:
57. 263աբ Խորհուրդ մեծի Ճրագալուցին աւուրն եւ տեսութիւն նորին – Արդ, զպատիւ աւուրս բազմայեղանակ բանիւք... զի օրս այս ոչ ունի զաստեացս ինչ խորհուրդ, այլ ի հանդերձեալն հայի:
58. 263բ-73բ Շաբաթ օրն երեկոյն սուրբ Զատկին սաղմոսէ եպիսկոպոսն ի Սուրբ Յարութեանն ի մետասան ժամուն.
ա. 263բ-5բ Վասն այսօրիկ երգէ մարգարէն ի դէմս նախահօրն... ոչ հրամայեցաւ յայնմ աւուր դնել ծունր յերրորդ ժամէ ի վեր:
բ. 265բ-7բ Ընթերցուածս յԵլից – Եւ խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի... եւ ի սիրտ մարդոյ ոչ անկաւ, պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց:
գ. 267բ Ընթերցուած չորրորդ Յովնանու – Աւրինակ Քրիստոսի ի նաւին ի քուն լինել... թողեալ լիցի տունդ ձեր աւերակ:
դ. 268ա Հինգերորդ ընթերցուածն յԵլից – Ծովահերձ ճանապարհն մեզ ի յերկինս ելանելն... աստ աւարտի, որ ի Ծնընդեանն Քրիստոսի ընթերցուածն յԵլից:
ե. 268աբ Վեցերորդ ընթերցուածն յԵսայեա – Որ եկեղեցւոյ առձայնէ զյարութիւն Քրիստոսի լուսընկալ հրամանն... եւ յաւուրսն քառասնիցն յԵսայայ մարգարէութիւնն:
զ. 268բ-9ա Եւթներորդ ընթերցուածն, որ առ Յոբ – Այս զՔրիստոսի թաղմանն եւ ի դժոխս իջանելոյն նկարագրէ մեզ... արդ, լցաւ Յովբայ ընթերցուածսն, որ յուրբաթսն:
է. 269ա Ութ ընթերցուածն՝ Եղիայի վերացումն – Զի Յարութիւնն եւ զՀամբարձումն նշանակէ... յամենայն ժամ ընդ Տեառն լինիցիմք:
ը. 269աբ Իններորդ ընթերցուածն յԵրեմիայէ, որ ասէ – Եկեսցեն աւուրք, եւ տաց ձեզ ուխտ նոր... եւ էած ի դատ:
թ. 269բ Տասներորդ ընթերցուածն յԵսուայ – զՄովսէսի վախճանելն եւ զԵսուայ զօրաւորութիւնն... որ նկարագրէ յինքեան զխորհուրդ իմոյն Քրիստոսի:
ժ. 270աբ Ընթերցուածն յԵզեկիէլէ – Զյարութիւն մեռելոց պատմէ... աստ կատարեցաւ որ վասն յարութեան մեռելոց ընթերցումն:
ժա. 270բ-3բ Իսկ վերջին ընթերցուածն ի Դանիէլէ մարգարէէ – Պատմէ զՔաղդէացոց բռնաւորին... զի յերկուց վկայից հաստատութիւնն առնու, որ ասացաւն ի Մատթէոսէ եւ Յոհաննու:
59. 273բ-5ա Ի յարութիւն Քրիստոսի եւ ի սուրբ Պասէքն – Յակոբ յորժամ կամեցաւ զխաշինս զատել ի միմեանց... ոմանք նահատակութեամբ, եւ այլք կուսութեամբ եւ կրօնաւորութեամբ:
60. 275ա-7բ Ի մեծի աւուր Պասեքին – Ժողովին ի սուրբ Յարութիւնն յերրորդ ժամուն եւ սկսանիցին ասել. Ահաւոր եւ սքանչելի է... եւ որ ի կարգին է օգտակար խրատն:
61. 277բ-82բ Վասն Նոր կիրակէին – Նաւակատիկք ասի, այսինքն՝ նորոգումն, զոր եւ աստուածաբան զՆաւակատեաց ճառն... շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուս Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
62. 283ա-6ա Վասն շաբաթին եւ նորին խորհրդոցն – Յիշեսջի՛ր դու, ասէ, զօրն շաբաթ... որով զեւթնեկիցս խորհուրդ բարւոք աւարտեմք ի մեզ յայժմու յաւիտենիս:
Ծնթ. 284բ՝ բնագրի կարեւոր տեղին ընդգծող ձեռնանիշ:
63. 286ա-7բ Հարցումն. Զի՞նչ խորհուրդ է յիսուն օր պահք... Պատասխանի. – Յորժամ յԱստուծոյ մոլորեցան մարդիկ... տասն եւ երկու երաժշտապետաց առաքելոցն յեկեղեցի սուրբ:
64. 287բ-8բ Յաղագս՝ որ յետ Յարութեանն տօնեմք զյիսուն օր, առանց պահոց եւ ծունր դնելոյ կատարեմք՝ հանդերձ աւետարանչօքն – Ցուցանէ մեզ գարնանային ժամանակն ազատիլ ամենայն կենդանեաց... եւ չարքն ի տանջանքն յաւիտենականք:
65. 288բ Հարցումն. Զի՞նչ է, որ զբանն առաջին Զատկին կարդամք եւ Համբարձմանն – Զի որպէս կրկին էր իջանելն Քրիստոսի... եւ համբարձաւ յերկինս. այս է կրկին կարդալն:
66. 288բ-9ա Վասն համբարձման Տեառն յերկինս – Ամենայն տօնք աստուածայինք, որ վասն մերոյ փրկութեան կատարին... կոչելովն ջրով եւ հոգով զնորածնեալսն յարքայութիւնն երկնից:
67. 289ա-98բ Երեւեալ նոցա աւուր քառասուն – Զի՞նչ է խորհուրդ Խ. (40) աւուրն, որ ի հնումն վարի... հեթանոսք կատարեալ թիւ կոչեն զնա... մի խոյ մատչէր ի քաւութիւն ամենայն ժողովրդեանն եւ մի՝ քահանային:
68. 298բ-301ա Պատճառք երկրորդ գալստեանն – Զտօնս զայս տօնէն ոչ միայն որդիք մարդկան... ի Քրիստոս Յիսուս Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
69. 301ա-8ա Վասն գալստեան Սուրբ Հոգւոյն – Յառաջինս եւ ի վերջինս մի եւ նոյն է խնամք Արարչին... եւ սուրբ առաքեալքն հաստատեցին մատուցանել զպատարագն յերրորդ ժամու:
70. 308ա-313ա Տեառն Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի ասացեալ՝ Վասն նախերգանի աղօթիցն, որ կատարի ի գիշերի – Որպէս նեղեալ ոք ի չար թշնամեաց... զուարթաթռիչ ճեպին ամպօք ի հանդիպումն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
71. 313ա-5բ Պատասխանի – Խորհուրդ մեծ եւ ի վեր քան զկար մեր, բայց զօրութեամբ Քրիստոսի կարեմք ուսանել... աստ նափորտ սրբութեան խաչազգեցիկ ժողովրդեամբն Քրիստոսի:
72. 315բ-6ա Նորին տեսէք զարմանալի մեկնութիւն – Ասէ Տէր ցՄովսէս. Տեսցես զամենայն, որ ցուցաւ քեզ... գոյն մարմնոյն պատրուակ վարագուրին մորթն:
73. 316ա-7ա Հարցումն. Զի՞նչ է այս երեք քառասունքս նաւակատիկքս, զի ոչ գոյ մսակերութիւն ի մէջ քրիստոնէից: Պատասխանի. – Նաւակատիքս բարձրագոյն խորհրդով տեսանի... այս է նաւակատիք ոչ ճաշակել ի մսոյ:
74. 317ա-22բ [Պ]ատճառ [Վ]արդաւառի [տ]օնին – Վասն է՞ր Յակովբ մեծն, որ Եղբայր Տեառն կոչեցաւ... փառս տացուք սուրբ Երրորդութեանն՝ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
75. 322բ-30ա Մեկնութիւն Առակացն Սողովմոնի – Բազում ինչ իրօք Սողովմոն օրինակ էր Քրիստոսի... եւ առ նա թռչել, որ եղեն:
76. 330ա-9ա Նորին եւ այլոց վարդապետաց ի նոյն խորհուրդ եկեղեցւոյ – Նաւ է եկեղեցի, նաւապետ՝ Հայր, նաւաւար՝ Որդի, նաւահանգիստ՝ Սուրբ Հոգին... եւ միոյ տէրութեանն եւ աստուածութեանն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Բ. 345ա-443բ Մեկնութիւն ընթերցուածոց, զոր արարեալ է տեառն Գրիգորիսի Արշակ(=ր)ունեաց քորիսկոպոսի – Զհարկ բանիս, զոր պահանջեցեր յինէն փութապէս յաղագս աստուածային ընթերցուածոցն... շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
Տե՛ս տպ. Մատենագիրք հայոց, հտ. Զ., Անթիլիաս-Լիբանան, 2007, էջ 31-91(Ա-[ԼԵ.]). այստեղ տպուած են Ա-ԼԵ. գլուխները, իսկ մնացեալ՝ ԼԶ.-Կ. համարները տե՛ս ստորեւ:
– 394բ-5ա ԼԶ. Մեկնութիւն ընթերցուածոց, թէ յումմէ եդաւ կամ որպէս եւ կամ զինչ խորհրդեամբ՝ մի ըստ միոջէ – Արդ, երանելի եղբայր Տեառն Յակոբոս... զի հաշտեսցի ընդ արարածս:
– 395աբ ԼԷ. Դարձեալ այլ խորհուրդ նայի բանս այս – Արեգակն էր Ադամ, եւ լուսին Եվայ... յայնժամ ծագեսցեն արդարքն յար":
– 395բ ԼԸ. Յաղագս խնդրո ընթերձուածոցն կարգեալ յեկեղեցի – Առաքեաց Կիւրիղոս յԱղեքսանդր՝ առ Պետրոս... եւ անապական պահեաց վասն իւր զընթերցուածն:
– 395բ-6ա ԼԹ. Ընթերձուած ի գիր անկելոց – Զի՞նչ է գիր անկելոցն առ սուրբն Կիւրեղ... եւ զամենայն չար ի բաց ընկեցէ՛ք:
– 396ա Խ. Խրատ առաջին ի գիր անկելոցն – Լուացարո՛ւք, սրբեցարո՛ւք՝ զմկրտութիւն ցուցնէ... զոր չիցէ տեսեալ զրահետ վարել:
– 396ա-9բ ԽԱ. Հարցումն յաղագս ընթերձուածին առաջին շաբաթին եւ երկրորդ շաբաթին, զոր բազմախուռ ընթերձուածովք եւ ողբաձայն սաղմոսիւք Կիւրեղ զընթերցուածն գրեաց. եւ կամ է՞ր աղագաւ յերկրորդ շաբաթու պահոցն զկարգն վերագոյն եդ, զընթերձուածն եւ զսաղմոսն նոյնպէս զշաբաթ Մեծի Զատկին եւ զայլ շաբաթսն նուազագոյնս եւ միադիմիս, քահանայն ասէ – Մովսէս մարգարէն յորժամ հրաման առ... թէ յագք եւ լիք հացիւ նուաղեցան:
– 399բ-403բ ԽԲ. Դարձեալ այլ բան ի գրոց Ծնընդոց – Հրէայքն, որ պարծեալ էին յօրէնսն... զոր պատրաստեաց Աստուած սիրելեաց իւրոց:
– 403բ-11ա ԽԳ. Մեկնութիւն ընթերձածոց աղուհացից Մեծի պահոց – Ընթերձուածն յԵլից զԵւայի ունի խորհուրդ... այտ առաջին բան Հաւատամին. եւ Քրիստոսի փառք:
– 411ա-2բ ԽԴ. Յաղագս յարութեանն Ղազարու մեկնութիւն – Ղազարու մեռելութիւնն զնախաստեղծին բերէ զօրինակ... որոց լիցի ամենեցուն մեզ հասանել, շնորհօք Տեառն:
– 412բ-3բ ԽԵ. Պատճառ գալստեանն փրկչին յաւուր Ծաղկազարդին յԷրուսաղէմ – Աւուրս տօնախմբութիւն զերկոցունց բարձրագոյն... եւ ի վախճան աւուրց եկն աշխարհս:
– 414ա-5ա ԽԶ. Մեծի երկուշաբաթին վասն թզենւոյն – Յորժամ երթայր Յիսուս ընդ առաւօտն, քաղցեաւ... ի թագաւորել Նեռինն եւ ապա լինի կատարած. Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:
– 415ա-7ա ԽԷ. Յաղագս Մեծի երեքշաբաթի աւուրն վասն Նոյի – Եւ այս են ծնունդքն Նոյի... յաղագս այնորիկ եդ զաղեղն ի յամպն ուխտ յաւիտենական:
– 417ա-9ա ԽԸ. Կանոն Մեծի աւուր չորեքշաբաթին – Իսկ չորրորդում աւուր լուսաւորքն եղեն... եւ աւազակն եմուտ ի դրախտն:
– 419ա-22ա ԽԹ. Մեծի աւուր Ե.շաբաթին բաղարջակերաց եւ ոտնալուային խորհուրդ – Իսկ յաւուր Ե.շաբաթոջ, յորում ամենայն ղօղակք... ոչ միայն զԱդամ, այլ զամենայն արժանացեալսն:
– 422բ Ծ. Թէ զի՞նչ է, որ ի ծնընդեան ճրագալուցին երեկոյի ժամ սկսանինք, այսինքն՝ Խոնարհեցո՛յ եւ ապրեցո՛յ. եւ զինչ ի կարգին է, իսկ յարութեան ճրագալուցին ոչ ասեմք ժամ երեկոյին – Այս է պատճառն, զի դեռեւս տակաւին ի մարմնի եմք... բայց միայն ի հանդերձեալսն հայի խորհուրդն:
– 422բ-3բ ԾԱ. Յաղագս Զատկին, թէ զի՞նչ է – Յակոբ յորժամ կամեցաւ զխաշինսն զատել... շնորհօք Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում վայել [է] փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս. ամէն:
– 423բ-4ա ԾԲ. Յաղագս Նոր կիրակէին, թէ ընդէ՛ր ասի Նոր կիրակէ եւ դարձեալ նաւակատիք – Զոր եւ Աստուածաբանն զնաւակատեաց ճառն յայսմ աւուր խօսեցաւ... եւ ընդ Քրիստոսի լինել ի հանդերձեալսն. եւ նմա փառք:
– 424ա-5ա ԾԳ. Յաղագս Պենտէկոստէին – Տօն բաղարջակերացն, զի խոստովան լինիցին... իսկ երկրորդ զնորս հաստատէ. ցայս վայր բաւական է իմաստնոց:
– 425ա-6ա ԾԴ. Յաղագս յինանցնէ մեկնութիւն – Զի օր Ծ. (50) պահք եւ սուգ եւ տրտմութիւք, այլ եւ ողբաձայն սաղմոսք... եւ չարքն ի տանջանսն. այս է պատճառ յինանցն:
– 426ա-8բ ԾԵ. Մեկնութիւն յաղագս տապանակին Տեառն – Թէ զի՞նչ օրինակէր տապանակն... եւ Տեառն շնորհօքն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
– 428բ-9ա ԾԶ. Յաղագս Վարդավառին – Ամենայն աստուածային տօնք զանցեալ իրացն ունին... եւ երրորդ՝ այսօր ի Թաբօր լերինն:
– 429աբ Մեկնութիւն Առակացն ի խորհուրդ յաւուր Վարդավառին – Ուրախ լե՛ր, երիտասա՛րդ, ի բաց արա՛ զսրտմտութիւնդ... որդիք մարդկան եւ ոգիք նոցա նորափետուր զարդարին:
– 429բ-30ա Այլ բան առակաց – Եւ դարձցին ամպք զկնի անձրեւաց... եւ զերծանել յարքայութիւնն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
– 430ա-1ա ԾԷ. Մեկնութիւն յաղագս աւուր վերափոխման սուրբ Աստուածածնին – Վասն զի առաջին կոյսն Եւայ յղացաւ զցաւս... զսաղմոսն առակէ ի Քրիստոս օրինակաւ:
– 431ա ԾԸ. Թէ վասն է՛ր ի Ճ. (100) ամ շինեաց Նոյ զտապանն – Զի թերեւս զղջասցին եւ ապաշխարեսցեն... զՀոգւոյն շնորհքն ասէ, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
– 431ա-2ա ԾԹ. Մեկնութիւն յաղագս Տեառնընդառաջին – Արդ, ծերունին Սիմէովն որ ՅԽԴ. (344) տարի ապրել օրինակ զԱդամա... բարեբանութեամբ ծանեան զՏէրն ըստ Ողոգոմեանն աւուրն:
– 432ա-40ա Կ. Գրիգորիսէ Աշարու քորիսկոպոսէ՝ Յաղագս Խ.եկի (40) պահոցն – Վասն ընդարձակագոյն եւ երկայնագոյն ասելոյ եւ գրելոյ... միասնական սուրբ Երրորդութեանն փառք եւ պատիւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
– 440ա-1ա Յաղագս Գիւտի նշխարաց սրբոյն Ստեփաննոսի – Որպէս ի գործս առաքելոցն պատմի... եւ վերայփոխեաց զմեծապայծառ պարգեւս անդ:
– 441ա-3բ Թէ որպէս վերափոխեցաւ յԷրուսաղէմէ ի Կոստանդնուպօլիս մարմին սրբոյն – Արդ, իբրեւ անցին ամք Ե. շինուածոյ տաճարին սրբոյ... շնորհօք եւ մարդասիրութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1.Գրչի 18բ Զաշխատող օրինակիս եւ զիւր վարդապետն յիշեսջի՛ք եւ գրեսջի՛ք ամենայն օրինակ:
52ա Քրիստո՛ս Աստուած, քո սուրբ տնօրէնութեամբդ ողորմեա՛ ստացողի սուրբ գրոցս Մինաս րաբունապետին եւ աստուածաբանութեան վարդապետին, եւ ինձ՝ մեղաւոր գրչիս, կարդացողաց եւ լսողաց (նման՝ 101բ, 137բ):
76բ Գրչիկս յիշեա՛:
81բ Եւ մեղաւոր գրչակս յիշեա՛ (նման՝ 76բ, 206ա):
120ա Զստացող տառիս՝ զմեծ րաբունապետին՝ զՄինասն յիշեա՛ ի Տէր (նման՝ 168ա, 193ա, 198ա, 246ա, 282բ):
144բ Եւ յիշեն զստացող գրոյս՝ զՄինաս քաջ րաբունապետն եւ մեղաւոր քարտուղար՝ Գրիգորն:
151ա Մանաւանդ զստացող սուրբ գրոյս՝ զՄինաս վարդապետն, որ է Ամթեցի, եւ մեղաւոր Գրիգոր գրիչս Ալիփուղարցի յիշե[ցէ՛ք] (նման՝ 213ա):
159ա Եւ զիս՝ մեղաւոր փծուն Գրիգոր գրիչս, որ է Ալիփուղարցի, եւ ստացող սուրբ գրոյս զՄինասն, րաբունապետ եւ աստուածաբանութեան վարդապետն յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր, եւ դուք յիշեալ (նման՝ 153բ):
224բ Գրեցաւ եւ աւարտեցաւ Մեկնութիւն ընթերցուածոցս ձեռամբ Գրիգորի գրչի ի գեւղէն Ալիփուղարու, ի դուռն Սուրբ Աստուածածնայ, թվին ՌՃԻԸ. (1679), ի հոկտեմբերի ամսոյ ԺԸ. (18), ի վայելումն Մինաս վարդապետին, որ է յԱմթեցի: Քանզի յոյժ եռանդոտ սիրով բերեալ էր զօրինակ գրոյս ի սուրբ քաղաքէն յԵրուսաղէմայ, եւ հրամայեաց ինձ՝ Գրիգորի գրչի, գրել զսա ի վայելումն անձին իւրոյ. եւ յետ մահուան մարմնոյ իւրոյ՝ յիշատակ ի դուռն Սուրբ ԱթոռոյնԷջմիածնայ: Արդ, որք հանդիպիք՝ միով ողորմեայիւ վասն Աստուծոյ յիշեսջի՛ք ի սուրբ եւ յաստուածային յաղօթս ձեր, եւ Աստուած զձեզ եւ զծնօղս ձեր զամենայն յիշեսցէ իւր սուրբ արքայութիւնն, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
422ա Նաեւ ստացող սորին զՄինաս վարդապետ յԱմթեցի, հանդերձ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ծնօղօք առնել արժանի յայսմ երանութեան. ամէն:
432ա Որում եւ զմեզ արժան արասցէ, եւ՝ զՄինաս վարդապետն յԱմթեցի (նման՝ 246ա, 282ա, 419ա):
Լուսանցակողին. կարմիր հէնքի վրայ սեւով. վերին՝ «ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾՈՑ ՄԵԿՆԻՉ», ստորին՝ «ԹՎ. ՌՃԻԸ. (1679)»:
2. Ստացողի 339ա Արդ, հայցեմ ի ձենջ յիշել յաղօթս ձեր սուրբ զմեղօք վիրաւորեալ ոգի զբազմամեղս Մինաս լոկ անուամբ եւեթ անուն վարդապետս յԱմթեցի, հանդերձ ծնօղօք իմովք՝ զհոգեւոր ուսուցիչն իմ՝ զտէր Մարկոս վարդապետն Շէնքուղցի, եւ Աստուած ողորմի ասել նմա. նա եւ մարմնաւոր ծնօղաց իմոց. հօրս՝ մահտեսի Առաքելին, մօրս՝ Հռիփսիմէին, որ յետ Ծ. (50) աւուր ծնընդեան իմում փոխեալ է աստեացս առ Տէր, նա եւ մամուն իմում՝ բարեբարւոյ մահտեսի Պահրոյ, որ բազում ճգամք սնուցեալ է զիս, որով մաղթեմ ասել նոցա Աստուած ողորմի, նա եւ ինձ՝ Մինաս վարդապետի, որ ըստացաւ զԳիրս ընթերցւածոց մեկնչիս փափաքանօք բազմօք՝ ի վայելումն իմոյս անձին, եւ յետ մահուանս իմոյ ետու եւ գրեցի իմով ձեռամբս յիշատակ ի դուռն մօրն հանուրց ՀայոցՍուրբ լուսածաւալ ԱթոռոյնԷջմիածնի՝ վասն քաւութեան բազմաց մեծաց մեղաց իմոց, զի այսու եղիցի գտանել ինձ զքաւութիւն յաւուր մեծի գալստեանն Քրիստոսի՝ միջնորդութեամբ սուրբ հօրն մերոյ՝ արփիաւորչի ամենից ՀայոցԳրիգորի Լուսաւորչի սրբոյ եւ շնորհօք աստուածաէջ տեղոյն եւ տաճարի Սուրբ Էջմիածնի: Արդ, ոչ ոք չունի իշխանութիւն յետ մահւան իմոյ քակօղ լինել կտակագրեալ յիշատակիս, զի մի՛ պատժեցցին, այլ մնասցէ յիշատակ ի Սուրբ Էջմիածին ի Աթոռն Սուրբ, մինչեւ ի կատարած աշխարհի: Վասն որոյ ես՝ Մինաս յԱմթեցի, գրեցի զյիշատակարանս իմոյ ձեռամբս ՌՃԼԵ. (1686) թվին հայոց, ի քաղաքն Թօխաթ, եւ զմեզ յիշատակօղքդ սրտիւ յիշեալ լիջի՛ք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերմէ:
443բ (ստացողի) Յիշեցէ՛ք զստացօղ գրոցս՝ զՄինաս վարդապետն յԱմթեցի, հանդերձ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ծնօղօք իւրովք, որ ստացաւ զայս ի վայելումն անձին իւրոյ եւ եդ յիշատակ ի Սուրբ ԱթոռնԷջմիածնի: Արդ, որք ընթեռնուք եւ կամ օրինակէք, յիշեշջէք յաղօթս ձեր ողորմեայիւ միով զմեղուցեալ Մինաս, եւ դուք զնոյն ի Քրիստոսէ ընկալջիք: Ես՝ Մինաս վարդապետս, գրեցի զյիշատակարանս ՌՃԼԵ. (1686) թվին, ի քաղաքս Թօխաթ, սեպտեմբեր ամսոյ Գ., ի կաթողիկոսութեան տեառն ԵղիազարուՀռոմկլաեցւոյ:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1գ (երկիցս), 71բ, 224բ. բոլորակ՝ «ՄԻՆԱՍ / ՎԱՐԴԱՊԵՏ», 1գ, 224բ, 443բ. ութանկիւն՝ «ԳԻՐՔՍ / ՍՈՒՐԲ ԷՋՄ/Ի[Ա]ԾՆԱ Է»:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Մեկնութիւն [Ըն]թերցուածոց տօնից եկեղեցւոյ (1)»,Պհպ. Աա՝ «171/2757», «ՌՃԻԸ[.]-ՌՃԼԵ[.]-1679-1686 Մ[եսրոպ] եպիսկոպոս»,Պհպ. Գբ. մատիտով՝ «Յիշատակարան Մինաս վարդապետի Յամթեցւոյ, գրել ի Թօխաթ, ՌՃԼԵ. (1686) 339ա եւ 443, 224բ «ձեռամբ Գրիգորի գրչի ի գիւղէն Ալիփուղարու, ի դուռն Սուրբ Աստուածածնայ, թվին ՌՃԻԸ. (1679), ի հոկտեմբերի ամսոյ ԺԸ. (18), ի վայելումն Մինաս վարդապետին, որ է յԱմթեցի: Քանզի յոյժ խանդոտ սիրով բերեալ էր զօրինակ գրոյս ի սուրբ քաղաքէն յԵրուսաղեմայ եւ հրամայեաց ինձ Գրիգորի գրչի գրել զսա», 68ա լս-ում մատիտով՝ «Մեկնութիւնս՝ աստի սկսեալ է Գրիգոր եպիսկոպոսի Արշարունեաց, տե՛ս տպագիրն», 165բ լս-ում մատիտով՝ «Տպագիրն մինչ աստ ունի: Ըստ Ճաշոցին ուղիղ է գրքերի թիւը եւ Գ.րդն է Ես. ԽԶ. 3. – Լուարո՛ւք ինձ, տո՛ւնդ Յակովբայ», 394բ՝ «2. 1454, էջ 131 բացայայտութիւն յաջամբ առաջաւորացն... – Արդ, երանելի եւն»,Պհպ. Դա.՝ «353 379 380 392 393 394 а б в»:
2758
|
ԶՄԻՒՌՆԻԱ |
ՌՄԾԱ. –1802 |
ՍՏԱՑՈՂ՝ Ստեփաննոս Տփխիսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 126 (գրչի էջակալում՝ 1-208, որ է՝ 4ա-192ա). չգրուած՝ 1ա-3ա, 80բ-1բ, 109ա-26բ: ՊՐԱԿ՝ 1-11x12 (1՝ 14, 6, 10՝ 10, 11՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «HR» եւ թագապսակ գծային ոճաւորումով զինանշան, մէջը՝ եղջերագաւաթ, ներքեւում՝ «GR»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,1x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,1x12,4. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 12ա): ՏՈՂ՝ 26: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 12ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, տեղ-տեղ քերծուած, մաշուած, թերթերին խոնաւութեան, խունացման, սնկի եւ թանաքի հետքեր. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը մգացած. արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ Ա. կազմաստառ, Պհպ. Աբ, ստ. լս-ում՝ յիշագրերի մեծ մասը:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3բ-108բ [Անդրէասի Կապադովկացւոյ Մեկնութիւն Յայտնութեանն Յովհաննու. ձեռ. 2520. 256ա-342ա]
Տե՛ս ձեռ. 1161, 80ա-168բԻ տիեզ. ժողովոյն/4ա-5բ: Գլուխք Յայտ./5բ-7ա: Ի Յայտ. Յովհ./7ա-10ա: ա/10ա-2բ: բ/13ա-5ա: գ/15ա-6ա: դ/16ա-7ա: ե/17ա-8ա: զ/18ա-9բ: է/19բ-20բ: ը/20բ-1բ: թ/21բ-3բ: ժ/23բ-6բ: ժա/26բ-7բ: ժբ/27բ-8բ: ժգ/28բ-30ա: ժդ/30ա: ժե/30բ-1ա: ժզ/31բ-2ա: ժէ/32աբ: ժը/32բ-4ա: ժթ/34ա-6բ: ի/36բ-8բ: իա/38բ-40ա: իբ/40աբ: իգ/3ա: իդ/40բ: իե/40բ-1բ: իզ/41բ-3բ: իէ/43բ-5բ: իը/45բ-6բ: իթ/46բ-8ա: լ/48ա-9բ: լա/49բ-50ա: լբ/50ա-1ա: լգ/51ա-4բ: լդ/54բ-9բ: լե/59բ-60բ: լզ/60բ-2բ: լէ/62բ-4ա: լը/64աբ: լթ/64բ-6ա: խ/66աբ: խա/66բ-67ա: խբ/67ա-8ա: խգ/68ա-9ա: խդ/69ա-70ա: խե/70ա-72ա: խզ/72ա: խէ/72աբ: խը/72բ-4ա: խթ/74ա: ծ/74բ-5ա: ծա/75ա-6ա: ծբ/76ա-7բ: ծգ/77բ-9ա: ծդ/79ա-80ա, 82աբ: ծե/82բ-6ա: ծզ/86ա-7ա: ծէ/87ա-8ա: ծը/88ա-9բ: ծթ/89բ-90բ: կ/չիք: կա/91աբ: կբ/91բ-2ա: կգ/92ա-3բ: կդ/94ա-5բ: կե/95բ-6բ: կզ/96բ-7բ: կէ/97բ-102բ: կը/102բ-3բ: կթ/103բ-4բ: հ/104բ-5ա: հա/105աբ: հբ/105բ-7ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ
107բ-8ա. տե՛ս ձեռ. 1161, 79բ (թերի), ձեռ. 2520, 343ա-4ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
108բ (1657 թ., նոտրգիր) Ասեալ օրինակի թիւն էր գրեալ այսպէս. Գրեցաւ մեկնութիւն տեսլեան Յովհաննու Աւետարանչի Աստուածաբանի եւ սիրեցելոյն Յիսուսի ի թուականիս հայոց ՌՃԶ. (1657), ի թագաւորութեանն Պարսից Փոքր շահ Աբազի եւ ի հայրապետութեան Սուրբ Էջմիածնայ ՋուղայեցիՅակոբ վարդապետ կուսակրօնի, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ եւ երջանկի:
Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Գ. էջ 762:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
108բ Գրեցաւ դարձեալ այս Մեկնութեան Յայտնութեան գիրքս Յովհաննու յիԶմիւռին քաղաքին, ՌՄԾԱ. (1802), ապրիլի 6ին աւարտ ի հայրապետութեան տեառն Դաւթի սրբազնասուրբ կաթողիկոսին եւ ի յառաջնորդութեան յԶմիւռին քաղաքի Կեսարացի Մարտիրոս սրբակրօն արհիեպիսկոպոսի եւ երանաշնորհ վարդապետի, որոյ հոգեսուն զաւակի՝ Ստեփաննոս գրասէր վարդապետի Տփխիսեցւոյ, ի վայելս անձին իւրոյ ի փառս Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներս. Լամբրոն., Մեկնութիւն յայտնութեան Յովհաննու (3)», կազմի վրայ՝ խզբզոցներ, նկարափորձ (թռչուն), Պհպ. Աա՝ «190/2758 Ի վ. Գ. Ս. Աշ. Մ.», 1ա՝ 2 տող ռուսերէն անընթեռնելի, 1ա՝ «1802, Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ՆԿԱՐԱՓՈՐՁ՝ Պհպ. Ա. ճնշագծուած վարդեակ, մէջը՝ «ԻԳ»:
2759
|
ԿԱՐԻՆ |
ՌՄՀԴ. –1825 |
ԳՐԻՉ՝ Սարգիս Համշէնցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպիսկոպոս Կարնոյ:
ԹԵՐԹ՝ 115. չգրուած՝ 1բ, 112ա-5բ: ՊՐԱԿ՝ 1-10x10 (2, 4, 6՝ 14, 8՝ 12, 10՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «AG» եւ էգ առիւծ՝ առանց բաշի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23,6x 16,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,5x11. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա), բոլորգիր (նմուշ՝ 105ա): ՏՈՂ՝ 29: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, երկու փեղկերի վրայ (18,8x12,7) ուղղանկիւն թղթէ զարդաշրջանակ, մէջը՝ աստղանիշեր եւ գծանիշեր, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ:

Նմուշ 4ա

Նմուշ 105ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը փոքր-ինչ քերծուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, ցեցի անցքեր՝ 1-5, 17:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 2ա-111ա [Պետրոս Բերթումեան, Մեկնութիւն Յայտնութեան Յովհաննու առաքելոյ: Համառօտ եւ ծաղկաքաղ հաւաքեալ ի զանազան մեկնչաց եւ շարադրեալ ըստ մտաց նոցա, ի Պետրոսէ արքեպիսկոպոսէ Նախիջեւանեցւոյ Աղամալեան]
Տե՛ս ձեռ. 4487, 1ա-55ա: ա/2ա-11ա: բ/11ա-8բ: գ/18բ-25բ: դ/25բ-9ա: ե/29ա-33ա: զ/33ա-9ա: է/39բ-42բ: ը/42բ-6բ: թ/46բ-52ա: ժ/52ա-4բ: ժա/54բ-9բ: ժբ/60ա-6բ: ժգ/66բ-72ա: ժդ/72ա-6բ: ժե/76բ-8բ: ժզ/78բ-82բ: ժէ/82բ-6ա: ժը/86ա-9ա: ժթ/89ա-93ա: ի/93բ-7ա: իա/97բ-105բ: իբ/106ա-11ա:
Բ. 117բ [Ոտանաւոր ասացեալ յօրինօղէ գրքոյս]
Տե՛ս. ձեռ. 4487, 55բ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
1ա Ի հայրապետութեան լուսանկար Սրբոյ եւ մեծի Աթոռոյն Էջմիածնի երիցս երանեալ տեառն տեառն Եփրեմի սրբազնասուրբ կաթողիկոսի ամենայն Հայոց, եւ ի պատրիարգութեան սրբոյ Երուսաղէմի տեառն Գաբրիէլի երջանկազարդ արհիեպիսկոպոսի, եւ ի պատրիարգութեան Կոստանդնուպօլսոյ տեառն Կարապետի արհեպիսկոպոսի, հրամանաւ տեառն Կարապետ սրբազան արքեպիսկոպոսի Կարնոյ եւ այլոց՝ ծայրագոյն վերատեսչի եւ ուսումնասէր մեծի րաբունապետի, գաղափարեցաւ բաղդատութեամբ ի յընտիր օրինակաց, ի ձեռն գրչութեամբ նորին սրբազնութեան ամենանուաստ աշակերտի եւ սպասաւորի Սարգիսսոսկ անուամբ դպրի Համշէնցւոյ: 1825, փետրուար 5ին, յարքեպիսկոպոսարանս Կարնոյ:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Ա. փեղկի կազմաստառին՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. [Ахалцы]хской гр[ад]ской пол[иции]» (սկիզբը եւ վերջը անընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պետրոս Բերթումեան, Մեկնութիւն յայտնութեան Յովհաննու», Ա. փեղկի կազմաստառին՝ «Հմր 225/61/», 1ա՝ «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», «192/2759»:
2760
|
ԿԱՐԻՆ |
ՌՄՀԶ. –1827 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր Շաքարճեան Կարնեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Կարապետ արքեպս. Կարնոյ:
ԹԵՐԹ՝ 179. չգրուած՝ 1բ, 2բ, 174բ-179բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (Ա, Ժ՝ 11, Բ, Զ, Է՝ 10, ԺԶ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ «GN» եւ «A»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,6x15: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x9,7. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 27: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, եզրերը եւ մէջքը փոքր-ինչ մաշուած, թերթերի ստորին աջ եզրերը խոնաւացած, խունացած, մի քանի թերթի եզրերը պատռուած. արտատպում հանդիպակաց էջին՝ Ա. կազմաստառ, ցեցի անցքեր՝ թ. 27, 29-32:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
3ա-174ա Մեկնութիւն սրբազնագործ բանից անմահարար խորհրդոյ սրբոյ պատարագի, արարեալ ի տեառնէ Ներսիսէ հոգեփայլ սրբոյ արքեպիսկոպոսէ Տարսոնի Կիլիկոյ տան, գաղափարեալ բաղդատութեամբ ոմանց ընտիր օրինակաց
Տե՛ս ձեռ. 441, 45ա-117բ: Ցանկ/չիք: ա/3ա: բ/3բ7բ: գ/7բ-8ա: դ/8ա-10բ: ե/10բ-1ա: զ/11ա-8ա: է/18աբ: ը/19աբ: թ/20աբ: ժ/20բ: ժա/21ա-2ա: ժբ/22աբ: ժգ/23ա: ժդ/23բ-9բ: ժե/29բ-30բ: ժզ/30բ-1ա: ժէ/31բ-2ա: ժը/32բ-8բ: ժթ/38բ-9ա: ի/39ա-42բ: իա/42բ-3ա: իբ/43ա-6բ: իգ/46բ-8ա: իդ/48ա-9ա: իե/49ա-50ա: իզ/50բ-1ա: իէ/51աբ: իը/51բ: իթ/51բ-2ա: լ/52աբ: լա/52բ-5ա: լբ/55ա-6ա: լգ/56ա-7բ: լդ/57բ-8ա: լե/58ա-9ա: լզ/59ա-60ա: լէ/60ա-4ա: լը/64աբ: լթ/65ա-8բ: խ/69ա-72բ: խա/72բ: խբ/73աբ: խգ/73բ-4ա: խդ/74աբ: խե/75ա-6ա: խզ/76աբ: խէ/76բ-7ա: խը/77բ-8բ: խթ/79ա-80բ: ծ/80բ-1ա: ծա/81ա-91ա: ծբ/91ա-2ա: ծգ/92ա-3բ: ծդ/93բ-9ա:ծե/99ա-101բ: ծզ/101բ-10բ: ծէ/110բ-3ա: ծը/113ա-27ա: ծթ/127բ-8ա: կ/128ա-9բ: կա/129բ-31ա:կբ/131ա-9ա: կգ/139ա-40բ: կդ/140բ-1բ: կե/141բ-2ա: կզ/142ա-3բ: կէ/144ա-6բ: կը/146բ-7ա: կթ/147բ: հ/148ա-9ա: հա/149աբ: հբ/149բ-51ա: հգ/151աբ: հդ/152ա-58ա: հե/158ա-9ա: հզ/159աբ: հէ/159բ-60բ: հը/160բ-61ա: հթ/161ա-2բ: ձ/162բ: ձա/162բ-3ա: ձբ/163աբ: ձգ/163բ-9բ: Յիշատ. նախագաղ. օր./169բ-74ա (ձեռ. 441, 123ա-4բ):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
2ա Ի զբօսանս հոգւոյ գրասիրի տեառն Կարապետի ազգաշահ սրբազան արքեպիսկոպոսի Հայոց եւ ծայրագոյն վիճակաւոր վերատեսչի բնակչաց Կարնոյ մայրաքաղաքի եւ այլոց, գրչութեամբ ձեռնասուն աշակերտաց նորին սրբազնութեան մտերմի Գրիգորի ապարդիւն մանկավարժի Շաքարճեան Կարնեցւոյ, ի շնորհիւ նորուն սրբազնութեան հաստատեալ մայր դպրատան Կարնոյ. ի 1827 ամի Տեառն, ի մարտի 20:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «[Печ. А[халцы]хской градской пол[иции]» (շար. դժուարընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբրոնացի, Մեկնութիւն պատարագին», 1ա՝ «195/2760», 1ա՝ «Հմր 193/48/», 1ա՝ «1827 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2761
|
ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ |
ՌՃԻԹ. – 1680 |
ԳՐԻՉ՝ Երեմիա: ՍՏԱՑՈՂ՝ Նահապետ վրդ.:
ԹԵՐԹ՝ 535+4 (կրկն.՝ թ. 1, 32, 318, 498). չգրուած՝ 1աբ, 1դ, 534ա-5բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԵx12 (ԽԵ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. շեղանկիւն ողկոյզ, 2. գլանաձեւ պատկեր, մէջը՝ «AP©PI» վերեւում՝ բուսական զարդ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,6x17: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (16x11. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 35-37: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կարմիր կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ+, Գ, Դ, թուղթ, չգրուած. լուսագծերով:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1գ: Ճակատազարդ՝ 95ա, 174բ, 246ա, 306ա, 354բ, 395բ, 473ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչնային, յուշկապարիկ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը, եզրերը եւ դռնակը մաշուած, երեքական կապիչները, նրանց մետաղէ վարդեակ հիմքերը եւ վարդեակահիմք մետաղէ գամերն՝ ընկած, տեղ-տեղ խոնաւութեան, խունացման հետքեր, ցեցի անցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա Մեկնութիւն Սաղմոսացն Դաւթի, արարեալ ի Ներսիսիէ Լամբրօնացւոյ.
Տե՛ս ձեռ. 990, 2ա-730բ: Նխդր./չիք: Նխ./չիք: ա/1գ-95ա: բ/95ա-174բ: գ/174բ-245բ: դ/246ա-305բ: ե/306ա-54ա: զ/354բ-95բ: է/395բ-473ա: ը/473ա-533բ: Յիշ. յեղ./չիք:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
473ա Ստացօղ տառիս յոյժ ցակալի,
Նահապետ վարդապետ արի,
գովեալ գնտին սուրբ Պետ[ր]ոսի
ի բարեաց լի եւ անթերի:
Որ ցանկացաւ հոգով իլի
այս քաղցրահամ բուրաստանի.
մեծին Դաւթի երգարանի՝
մեկնեալ Ներսէս Լամբրոնացի:
Ետ գծագրել տենչմամբ իլի
յԵրուսաղէմ սուրբ քաղաքի,
թվին հայոց մեծաց զարմի
ՌՃԻ. եւ իննի (1680):
Մաղթեմ յիշել զստացող տառի՝
զվերոգրեալ սպասաւոր բանի,
նա եւ զթարմատ մեղօք է լի
զԵրեմիայ սորին գծողի.
եւ Տէր Աստուածըն ամենի
ողորմեսցի զմեզ յիշողի:
533բ Եւ որպէս դիւրին է նաւավարին ի ցամաք ելանել, նոյնպէս դիւրին է եւ ցնծութիւն գրագրին Աստուծով ի կատարն հասանել:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
Պհպ. Գա. (ԺԸ. դ., նոտրգիր) «Յիշատակ է գիրգս/// վարդապետին»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 95ա, 174բ, 246ա, 306ա՝ անընթեռնելի:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբրոնացի, Մեկնութիւն սաղմոսաց (2)», Պհպ. Աա՝ «203/2761», Պհպ. Աա՝ «ՌՃԻԹ. – 1680 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2762
|
|
ԺԸ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 121 (գրչի էջակալում՝ 1-236, որ է՝ 1ա-119բ). չգրուած՝, 51աբ, 120ա-1բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԲx10 (Գ՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ եռամահիկ եւ այլ՝ եզրահատման հետեւանքով անընկալելի պատկերներ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,7x15: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (15,5x9,5. սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 23: ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ եւ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա, Բ+Գ, Դ, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 4ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – (գծանկարային) Ճակատազարդ՝ 1ա, 52ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ թռչնագիր, կենդանագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, տեղ-տեղ ցեցակեր. թերթերին խոնաւութեան, խունացման եւ սնկի հետքեր, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ Պհպ. Բա, 51ա. ցեցի անցքեր՝ Ա. եւ Պհպ. Բ, 119:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1ա-37բ [Բանք տոմարականք՝ Յովհաննու Սարկաւագի]
Տե՛ս ձեռ. 2180, 430ա-63բ: ա/1ա-3ա: բ/3ա-8ա: գ/8ա-13բ: դ/13բ-7ա: ե/17ա-9ա: զ/19ա-20բ: է/20բ -1ա: ը/21ա-5բ: թ/25բ-6ա: ժ/26բ-8ա: ժա/28ա-9ա: ժբ/29ա-34բ: ժգ/34բ-5ա: ժդ/33ա-7ա: Եւ զայս գիտեսջիր/37աբ:
Բ. 37բ-50բ [Այլք բանք տոմարականք]
Տե՛ս ձեռ. 2180, 464ա-75ա: 1/37բ-9բ: 2/42աբ: 3/42բ-5բ: 4/45բ-9ա: 5/49ա-50բ:
ՅԱՒԵԼԵԱԼ՝
1. 40ա-1ա Ասասցուք եւ վասն երկրորդին, որ է աւետեաց Աստուածածնին – Արդ, այսմ օրէ թուեա՛ մինչեւ Աւետիս սրբոյ Կուսին... Զ. ամիս անսխալ, մինչեւ յապրելի Է.: Այսքան յաղագս երկրորդ աւուրն:
2. 41աբ Իսկ վասն երրորդի աւուրն այսպէս գիտեա՛ – Արդ, աստի մինչ ի ծնունդն Քրիստոսի թուեա՛... մնա Ե., որ է Ե.շաբթի: Յաղագս երրորդին այսքան:
3. 41բ Եկեսցուք զչորրորդն ցուցցուք, որ է Մկրտութիւն – Իսկ ի Մկրտութեան Քրիստոսի էր թուական Շ.եկին (532)... մնայ Ա., որ է կիրակի: Այս վասն չորրորդ աւուրն ասացաւ:
4. 41բ-2ա Եկեսցուք եւ ասասցուք զԵ.երրորդ աւուրն, որ է Խաչելութեան – Իսկ ի խաչելութեան Քրիստոսի էր թուական Շ.եկին (532)... օրագիւտ արա՛ եւ գի՛տ, զօր Խաչելութեան ուրբաթ:
Գ. 52ա-117ա Անանիայի Շիրակունոյ Համարողի առ խոստացեալսն
Տե՛ս ձեռ. 2180, 478ա-537ա: ա/52ա-3ա: բ/53բ-57ա: գ/57ա-60ա: դ/60ա-2ա: ե/62ա-71ա: զ/71ա-4բ: է/74բ-5ա: ը/75ա-6ա: թ/76ա-80ա: ժ/80ա-8բ: ժա/88բ-9ա: ժբ/89ա-91բ: ժգ/91բ: ժդ/91բ-2ա: ժե/92ա: ժզ/92ա: ժէ/92բ: ժը/92բ: ժթ/92բ-4ա: ի/94աբ: իա/94բ: իբ/94բ: իգ/94բ-5ա: իդ/95ա: իե/95ա: իզ/95ա: իէ/95ա: իը/95բ: իթ/95բ: լ/95բ-6ա: լա/96աբ: լբ/96բ: լգ/96բ: լդ/96բ: լե/96բ-7ա: լզ/97ա: լէ/97աբ: լը/97բ: լթ/97բ-8ա: խ/98ա: խա/98ա-9ա: խբ/99ա-100ա: խգ/100ա: խդ/100ա: խե/100աբ: խզ/100բ: խէ/101ա: խը/101աբ: խթ/101բ: ծ/101բ-2ա: ծա/102ա: ծբ/102աբ: ծգ/102բ-3ա: ծդ/103ա: ծե/103աբ: ծզ/103բ-4ա: ծէ/104ա: ծը/104աբ: ծթ/104բ: կ/104բ: կա/104բ-5ա: կբ/105ա: կգ/105ա: կդ/105ա: կե/105ա: կզ/105աբ: կէ/105բ: կը/105բ: կթ/105բ: հ/105բ-6ա: հա/106ա: հբ/106աբ: հգ/ 107բ: հդ/107բ-8ա: հե/108ա: հզ/108ա: հէ/108ա-10ա: հը/110ա-1ա: հթ/111բ-3բ: ձ/113բ-5ա: ձա/115բ-6ա: ձբ/116բ-7ա:
Ծնթ. հգ. համարից սկսած՝ 2762 եւ 2180 ձեռագրերի նիւթերի յաջորդական կարգը տարբեր՝ խառն է:
ՅԱՒԵԼԵԱԼ՝
1. 106բ ՀԳ. Զի՞նչ է տեսանել զնահանջ կամ ԹԺ.երեակ (19) – Զայսոսիկ այժմ տեսանել յառաջ քան... զի բազմապատիկն անսահման է:
2. 106բ-7ա ՀԴ. Զի՞նչ է՝ ա՛ծ ի վերայ ԹԺ.երեկին (19) – Զօրն եկամուտ, որ ժողովէ... եթող զայն օրն:
3. 107ա ՀԵ. Զի՞նչ է՝ Ե՛րթ ըստ նահանջիցն Ա. եւ թող – Այս խափանք միայն են... Ա. նահանջի թող:
4.107ա ՀԶ. Զի՞նչ է ԺԷ. (17) ապրիլի եւ կամ ԻԵ.ն (25) մարտի ո՛չ նահանջ եւ ո՛չ բազմապատիկ – Այս եկամուտ աւուրն անկումն է... Ե. ամսեան, ժամս ԺԴ. (14):
5. 107աբ ՀԷ. Զի՞նչ է, որ ի մարտի եւ յապրելի լինի ԺԳ.աներորդն (13) զատկաց – Այս ի յիշատակ Տեառն ի ժամանակի չարչարանացն... զի հաւասար եւ համախոհ կատարեսցին բնաւքս:
6. 107բ ՀԸ. Զի՞նչ է, որ ի փետրուարի վերջին աւուրն անկանի օրն նահանջի – Սա բան միայն է եւ ոչ օր... եւ յեղանակաց աճումն:
Դ. 117ա-9բ [Քաղուածոյ բանք]
Տե՛ս ձեռ. 2180. 538բ-40բ:ա/117ա: բ/117ա: գ/117բ: դ/117բ: ե/117բ: զ/118ա: է/118ա: ը/118ա: թ/118ա-9բ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ անընթեռնելի, Պհպ. Աա՝ «209/2762», Պհպ. Աա՝ «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», 56ա՝ «Լուս., յճխպտ Բարսեղ», 56բ՝ «Փիլոն», 119ա՝ «740/1291», Բ. փեղկի կազմաստառին՝ «19x5/95»:
2763
|
ԿԱՐԻՆ |
ՌՄՀԷ. – 1828 |
ԳՐԻՉ՝ ոմն աշակերտ մեկենասի: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Գրիգորի Շաքարճեան Կարնեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ Գէորգ վրդ. Տէր-Դաւթեան Ձորագեղցի:
ԹԵՐԹ՝ 122 (գրչի էջակալում՝ 1-235, որ է՝ 2ա-119ա). չգրուած՝ 1բ, 119բ-22բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԱx12 (Ա՝ 11, Թ, Ժ՝ 10, ԺԱ՝ 7): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. զինանշան, մէջն անընկալելի պատկեր, 2. բուսական զարդանախշ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x15,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (16,3x10,4. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 3ա): ՏՈՂ՝ 22: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ փեղերի եզրերը շագանակագոյն կաշի, միջուկը ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն:

Նմուշ 3ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր (2ա): Գոյն՝ վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թերթերին խոնաւութեան հետքեր. ձեռագրի բովանդակութիւնը եւ վիճակը բնորոշող ներդիր թերթ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա Շարունակութիւն կամ հաստատութիւն յառաջագոյն գրեալ մերում տեսարանի կամ յայտնի ապացոյց նոր հերձուածօղ լինելոյ վերապատուելի հ. Միքայէլի Չամչեանց եւ բոլոր միաբանութեան իւրոյ՝ քաղեալ ի բուն ձեռագիր գրուածոյ իւրոյ, զոր իբր հրաշիւք ձգեցաք ի ձեռս մեր յամի 1815, մարտ 4:
1. 2ա-18բ [Խնդիր Ա.] – Զոր ինչ միանգամ գրեալ էր յառաջին անդ մերումս տեսարանի երեւեցուցչի մոլար վարդապետութեանց աբբայեանց... գուցէ մնա՞ց եւ այլ ինչ այս միմիայն ասել՝ ես քեզ մեղայ, եւ այսմ եւս յուսամ հանդիպել (վերջ խնդրոյն մարդեղութեան մինչեւ յերես 167):
2. 18բ-104բ Խնդիր Բ.
ա. 18բ-22բ Ի վերայ բղխման Հոգւոյն Սրբոյ – Եւ արդ, վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց յաւարտ հասուցեալ զառաջին վիճաբանութիւն իւր ըստ խելաց եւ ըստ մտաց իւրոց... ի վերայ ձայնին, որպէս ի բազում տեղիս գրոց իւրոց զայս այսպէս պնդէ:
բ. 23ա-6բ Ի վերայ Խաչեցարիւ երգելոյ զսուրբ Աստուածն – Յանդնդախոր պտոյտեաց ալեաց ծովու նման է այս խնդիր... որ կարօղն է տանել՝ տարցի, եւ որ ունիցի ականջս լսելոյ՝ լուիցէ:
գ. 27ա-59բ Ի վերայ եկեղեցւոյ – Եւ արդ, խուզել զայս խնդիր պիտանի է, քան զամենայն... եւ տեսցուք, թէ զի՞նչ խօսի զայնմանէ եւ որով արդարացուցանէ զեկեղեցին Հայոց:
դ. 59բ-69բ Ի վերայ վերջին օծման – Սքանչելի է ճարտարամտութիւն եւ ճարպկութիւն վ. հ. Միքայէլի՝ նոր պաշտպանին ուղղափառութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ... ահա սուր, որով վերջին զօրութեամբ իւրով մխեաց ի սիրտ միսիոնարաց, եւ վէրքն ոչ գիտեմ որպիսի՞ տեղովք ունի բժշկիլ:
ե. 69բ-95ա Վէճ վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց ի վերայ ջրախառնութեան, համառօտիւ քաղեալ ի ձեռագիր մատենէն իւրմէ – Այս խնդիր ի մէջ ահագին մատենի վ. հ. Միքայէլի, նոր պաշտպանչին ուղղափառութեան... ուստի զայս ի բաց թողեալ, սկիզբն արասցուք սակաւուք եւս քաղել զբանս նորա, որ եւ ի վերայ տօնի Ծննդեան եւ Մկրտութեան Տեառն:
զ. 95ա-9ա Վէճ վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց՝ նոր պաշտպանին ուղղափառութեան հայոց, որ իվերայ տօնի Ծննդեան եւ Մկրտութեան, հա[մա]ռօտիւ քաղեալ ի բուն ձեռագիր մատենէն իւրմէ – Թէպէտ չէին կամք մեր ի սոյն խնդիրս պատաղիլ սակս թեթեւութեան նիւթոյն... որով դադարէր ամենայն վէճ հակառակութեան ի վերայ այսպիսի նիւթոյ, յերես՝ 377:
է. 99ա-104բ Վէճ վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց ի վերայ քաւարանի, համառօտիւ քաղեալ յընդարձակ ձեռագիր մատենէն իւրմէ – Յոյժ ճարտար ոք է վ. հ. Միքայէլ Չամչեանց՝ նոր պաշտպան ուղղափառութեան Հայոց եկեղեցւոյ... ուխտիւք տենչացեալ փափագիմք եւ ի նոյն վայելել ախորժիմք ի փառս Քրիստոսի փրկչին մերոյ եւ Աստուծոյ. ամէն:
Ծնթ. Այլ ձեռքով՝ «Ի հայր Միքայէլ վարդապետէ Չամչեան 1776 երես»:
ը. 105ա-10ա Յայտարարութիւն դաւանութեան վ. հ. Պօղոս վարդապետի Թընկրեան՝ աշակերտի վ. հ. Միքայէլի Չամչեանց, զոր գրեաց ի վերջին միաբանութեան եւ հրատարակեաց թէ՛ առ հայս, եւ թէ՛ առ ուղղափառս, որով իւրաքանչիւր ոք քաջ իմանայ, թէ քանի՞ ազգակցութիւն ունի այս դաւանութիւն ընդ վերոյգրեալ բանսն հ. Միքայէլին: Յայտարարութիւն ողջամիտ դաւանութեան մեր Հայաստանեայց եկեղեցւոյ – Եկեղեցին Հայաստանեայց ի սկզբանէ եւ այսր ընդունի եւ դաւանի զուղղափառ հաւատս ճշմարտութեան... քան զոր չիք այլ ինչ թշնամութիւն մեծ եւ անօրէնութիւն անտանելի:
–110բ-1բ Գլխաւորումն բանից – Որով եւ վերջին դատումն մտաց մերոց՝ յայտ յանդիման եւ ակներեւ ողջամտաց առնեմք առաջի... զոր ոչ կարեմք ուրանալ, զի աչօք բացօք տեսանեմք եւ տեսեալ իսկ եմք. Վերջ:
–112բ-9ա Ցանկ մատենիս – Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցի, վասն զրպարտչացն, տիրական լռութեամբ ակնկալէ այցելութիւն բարձրելոյն... վերջին օծումն է խորհուրդ եկեղեցւոյ, բայց օծանելն իւղով չէ հարկաւոր յոյժ ըստ մեծին Խոսրովու Անձեւացեաց եպիսկոպոսի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ
2ա (1815թ., նոտրգիր) Տե՛ս Բովանդակութիւն՝ 2ա:
112ա (1815թ., 1822 թ., նոտրգիր) 1815, փետրուար 12, ի Կոստանդնուպօլիս: Իսկ այժմ գաղափարեցաւ յամի Տեառն 1822, մայիսի 22, ձեռամբ ապարդիւն իբր սարկաւագ Յօհաննու՝ սպասաւորի Սրբոյ Միածնաէջ Աթոռոյ ծայրագոյն նուիրակ Աստուածատուր արքեպիսկոպոսի սրբազան վարդապետի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
112ա Յորմէ օրինակեցաւ եւ այս՝ հոգունակութեամբ ն[ուաստ] Գրիգորի վարժապետի Շաքարճեան Կարնեցւոյ, ի ձեռն ուրուք յաշակերտաց իւրոց, ի 1828, յունվար 10, ի Մայր դպրատան հայոց՝ որ ի Կարնոյ քաղաքի: (Այլ ձեռքով)՝ Ի զբօսումն եւ ի վայելս Տէր-Դաւթեան ընթերցասէր Գէորգայ խաչակիր վարդապետի Ձորագեղցւոյ եւ ասպետի կայսերութեան Ռուսաց:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«[Печ. Ахалцыхской г]радск[ой] п[олиции]» (դժուարընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Հ. Միքայէլի Չամչեան, շարունակութիւն տեսարանի 2», 1ա՝ «233/2763», 1ա՝ «Հմր 19/72/», 1ա՝ «1828 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2764
|
ԿԱՐԻ՞Ն |
ՌՃԿԸ. –1719ից յետոյ |
ԳՐԻՉ՝ Իգնատիոս:
ԹԵՐԹ՝ 174: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԶx12 (ԺԵ՝ 2, ԺԶ՝ 4): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ թագապսակ բոլորակ, մէջը սրտիկ, ցածում խաղողի շեղանկիւն ողկոյզ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,8x16,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (14,2x10,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 25: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը սպիտակ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. + Բ՝, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Ճակատազարդ՝ 1ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական: Զարդագիր՝ հանգուցագիր, թռչնագիր: Գոյներ՝ շագանակագոյն, կարմիր, կապոյտ, կանաչ:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը՝ մաշուած, թերթերին խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, եզրերը տեղ-տեղ պատռուած, անհարթ, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը մգացած. ցեցի անցքեր՝ 29, 34, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ կազմաստառ Ա, Պհպ. Աբ, 3ա, 123ա, 141ա:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-173ա Համառօտ պատմութիւն ժամանակաց ի սրբոյն Գրիգորէ մինչեւ ցյետին յաւուրս թեւացեալ, արարեալ Կիրակոս ընտրեալ վարդապետի, ի մեծահռչակ ուխտն Գետ[կ]այ
Տե՛ս ձեռ. 1518, 181ա-260բ: Նխրգ./1ա-4ա: ա/4ա-51բ: բ/52ա-68բ: գ/69ա-72ա: դ/72ա-4ա: ե/74ա-9ա: զ/79ա-81ա: է/81ա-2ա: ը/82ա-3ա: թ/83ա-5ա: ժ/85ա-9ա: ժա/89ա-90բ: ժբ/90բ-1բ: ժգ/91բ-3բ: ժդ/93բ-6ա: ժե/96ա-7ա: ժզ/97ա-8ա: ժէ/98ա-9ա: ժը/99ա-101ա: ժթ/101ա-2ա: ի/102ա-4ա: իա/104ա-5ա: իբ/105ա-6բ: իգ/106բ-7բ: իդ/107բ-11բ: իե/111բ-2բ: իզ/112բ-3բ: իէ/չիք: իը/114ա -5ա: իթ/115ա-7ա: լ/117ա-8ա: լա/118աբ: լբ/118բ-20բ: լգ/120բ-1բ: լդ/121բ-3ա: լե/123ա-4բ: լզ/124բ-5ա: լէ/125ա-6ա: լը/126բ-7ա: լթ/127ա-8ա: խ/128ա-9ա: խա/129աբ: խբ/129բ-32բ: խգ/132բ-8բ: խդ/չիք: խե/139ա-40ա: խզ/140աբ: խէ/140բ-2ա: խը/142ա-5բ: խթ/145բ-6ա: ծ/146ա -8ա: ծա/148ա-50բ: ծբ/չիք: ծգ/150բ-2բ: ծդ/152բ-6ա: ծե/156ա-7բ: ծզ/157բ-8բ: ծէ/158բ-9բ: ծը/159բ-62բ: ծթ/162բ-4բ: կ/164բ-7բ: կա/167բ-8բ: կբ/168բ-9ա: կգ/169բ-70բ: կդ/170բ-1ա: կե/171ա-3ա:
Ծնթ. Որոշ տեղերում կան լս-ային սրբագրութիւններ: Տե՛ս Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, Աշխատասիրութեամբ Կ. Ա. Մելիք-Օհանջանեանի, Երեւան, 1961, էջ ՃԳ-ՃԴ. եւ 3-399, ձեռ. n:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
53բ Ձեռս երթա, գիրս մնայ:
88ա Տիեարցտ իմոց աղ[ա]չեմ սղալութեան գրիցս ո՛չ մեղադրել, զի կարի անպատշաճ է տեղն եւ շատազրոյց:
148ա Եւ Իգնատիոս գծագիրս յիշել մախթեմ:
152բ Արդ, աղաւթիւք նորա տացէ Աստուած խաղաղութիւն աշխարհի, եւ մանաւան[դ] Իգնատիոս գրչի:
173ա Աւրհնեալ է Տէրն իմ Յիսուս Քրիստոս:
173բ [Ա]ւրհնեալ է Տէրն իմ Յիսուս Քրիստոս. եւ գոհանամ զնոյն ամենապարգեւի Հօրն անսկզբնականի, Որդոյն ծնօղ անճառելի, եւ Հոգոյն բղխողի աղբիւրաբար անհատ եւ աննուազ, եւ դաւանիմ զայսպէս եւ անկեալ երկիր պագանիմ եւ հառունչահոս սրտիւ եւ արտօսրալից աչօք օրհնեմ եւ փառաւորեմ առ այն, որ ետ ինձ՝ նուաստիս եւ ամենայանարգիս, եւ չանարգիս իսկ կարողութիւն, որ ածի զսա առ եզր, եւ զի թէպէտ ամենայնիւք սարասիւք մեղանչեմք եւ լինիմք անարժան աստուածապարգի բարեացն, այլ նա ինքն իսկ գթած է եւ ողորմած եւ ո՛չ անսա մեղանաց մերոց, սակայն փորձութեամբ խրատէ եւ ողորմութեամբ իւրով մխիթարէ եւ պարգեւաց իւրոց արժան առնէ:
Դարձուցից զբանս իմ եւ յայտ արարից տէարցդ իմոց՝ որ պատահեցաւ ի մերում ժամանակի:
Իսկ յորժամ էր թուականն հայոց հազարորդի հարիւորորդի վեցից տասանց եւ ութներորդի (1719) կալուածւոյ ի յամարայնոյ եղանակին, յամսեանն յունիսի Ժ. եւ (բաց).ին, որ էր օր Բ.(երկու)շաբթի՝ ի լուսանալ Գ.(երեք)շաբթի, մէջ գիշերոյ, ի հաւախօսս նախնոյն, որ ամենեքեան ննջեին ըստ սովորական բնութիւնս մարդկայնոյ, եղեւ յանկարծակի ի՛ր ինչ հնչումն սաստ[ի]կ, իբրեւ թէ կարկտախառն հողմ, զկնի նորուն գոռումն ահագին, ոչ որպէս գոռումն ամպոյ, այլ ի սանդարամետէ անթնդոց յուժգնագի բախմամբ |174ա| եւ պառպատմամբ յերկրի: Եւ եղն շարժ անաս<ես>ելի եւ անպատմելի երկրին Կարնոյ, քանզի տկարամտութեամբ ո՛չ կարեմք մի ըստ միոչէ ի ձեռն քարտիսի ներտառականի ըստ նոյնոյ տեսակի ճառել, այլ մանաւանդ վիպասանական արհեստի արկից առաջի նազելեացտ, զի ոչ է այս իր առանց քարտիսի մնալ յաղագս աստուածախրատ բարկութեանն, այլ արժան է պատմութեան, զի երկիւղ Տեառն ընթերձմամբ արկից զսիրտս մեր: Դարձցուք ի կարգ բանին. եւ յորժամ յորոտայր երկիր, դողայր հաստակառուց թանձրութիւնն նորա, իբր թէ գրաստ ինչ, որ ոչ կարէ մարդ ընթանալն նորա, առ ուղղակի կայ առնել ի վերայ նորա: Եւ այսմ ժարժմանէս փլուզեալ ցնդեցան ամենայն շինուածք գեւղօրէիցն, եւ մնացին ներքեւ փլուզելոցն մարդ եւ անասունք, խայտառակեալ դէմքն եւ պատռոտեալ յորովայնքն իւրեանց, հեձամղձուք լեալ մեռան ամենեքեան: Զի յորժամ շարժէր երկիր՝ առաւել շարժմանէն ոստեցուցանէր շինուածքն ի տեղոջէ իւ[ր]մէ, եւ ընթանայր խառնախուռն լինելով քարք եւ կերանք, եւ մարդք ընդ նոսա զարկուցանէր առաջի շինուածոցն եւ զնոյն եւս կործանմամբ ի բաց ցնդեին: Եւ անդ էր տեսիլ այնուհետեւ զաղէտ տրտմագինք եւ զաշխար արժանի ողբոց, քանզի մինչ խուզիլն հողոց, մեռանէին մարդիք ներքեւ տապալմանցն, եւ հանէին մանկունք առաջի հարցն իւրեանց |174բ| կիսամեռք, եւ հոլովք մեռեալք, կուսանք առաջի մարցն, կին ընդ առաջի մարցն, այր ընդ կնոջն եւ այլն ըստ նոյն կարգի: Եւ զմեռեալսն ո՛չ կարէին մի ըստ միոջէ թաղել, այլ խորացուցանէին վեհ մի մեծ եւ արկանէին ի միջի նորա զութն եւ Ժ.(տաս)ն միատեղ եւ թաղեալ երթային: Արդ, եւ անդ էր տեսիլ զարտօսր աչաց, աղաղակ ձայնից եւ բեկումն միջաց, բաղխումն քրձից, քանզի բաժանեցան հարք ի որդոց, մայրք՝ ի դստերաց, բարեկամք՝ ի բարեկամաց. տեարք՝ ի յ[ը]նջից, քայքայեցան, բեռեկտեցան, մեկուսացան, անգիւտ լեալք ի միմիանց, զի յորժամ հանեին զմեռեալսն ի փլուզելոցն, ոչ կարեին ճանաջել՝ իմն եւ քոյն իցէ: Ահագին էր շարժս այս, զի յորժամ շարժէր, թուլանային եւ լքանէին ձեռք արի արանց, զի ի Տեառնէ էր բեկումն եւ վրէժխնդիր գործոց մեցոց, քանզի ոչ սովորական էր շարժս այս, այլ յայտնապէս պատիժ պատուհասի էր ստգանք մեղանացս: Կայ գեօղ մի Իլիճա, որում էր մօտ նորա ջերմուկ, շինեալ էր կամարաձեւ ի վերայ նորա կրօք, ի այ[ս]մ շարժմանէս բեկբեկեցեալ ի տեղոջէ իւրմէ, զարկուցեալ ի մէջ ջերմուկի, եւ եղեւ հողաբլուր, եւ կորեաւ, իսկ եւ այլում տեղոջէ երեւեցան սեաւ ակունք: Նա եւ գեօղ մի Խաչկավանք, զոր շինեալ է առաջնոց ժամանակաց, որում ասեն, թէ մասն ինչ կա խաչափայտէն Քրիստոսի անդ, ի արեւելից կուսէ պատառեցաւ որմն: Այլ եւ ի մօտ քարորի բըղխեաց աղբիւր մի քաղցր, որոց ջրաղացի միոյ բաւական էր, որքան կայր շարժն, կայր աղբիւրն, իսկ յորժամ դադարեաց շարժն, դադա /// (շար. թափ.):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 111ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ձեռըս կերթայ, գիրըս մնայ: Յիշա՛յ զիս, օվ կարդացող եւ տո՛ւր ողորմի, ասելով. Աստուած ողորմի:
2. 1ա (ԺԹ. դ. սկիզբ, նոտրգիր) Գի՛ր, քեզ ասեմ, արի՛ գընայ օրհնեալ քաղաքդ Արզընկան,Դվնիկ. գի՛ր, քեզ ասեմ, արի՛ գընայ օրհնեալ քաղաքդ Արզընկան, Դվնիկ:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝1ա (անընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Կիրակոս վարդապետի Գանձակեցւոյ, Պատմագրութիւն 1», Պհպ. Աա՝ «242/2764», Պհպ. Աա՝ «ՌՃԿԸ.-1719, Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 31ա՝ «Թ. ՌՄ[ԽԱ]. (1792)”», 23ա՝ «Այս է ալալ գին թամալն է», 26ա՝ «Ալալ գին է, տեղն է», 49ա՝ «Ասաց», 53բ՝ «Ձեռս երթայ, գիրս մնայ», 111ա՝ «Ձեռս երթ», 122բ՝ այբուբեն, 122բ՝ «Թէոդու»:
2765
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 87+1 (կրկն.՝ թ. 56): ՊՐԱԿ՝ 1-12x8 (1՝ 2, 2՝ 9, 12՝ 4): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x17: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x11,7. չորս կողմից թանաքով սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 18-19: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կապոյտ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Բ. (սկ.) սպիտակ, չգրուած թուղթ:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ փեղկերի եզրերը մաշուած, թերթերին խոնաւութեան, թանաքի հետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-86բ [Պատմութիւն ժամանակաց, արարեալ Ստեփան[ն]ոսի Տարօնեցւոյ՝ Ասողնիկ կոչեցելոյ]
Տե՛ս ձեռ. 1894, 4ա-100բ: 1/1ա-31բ: Ցանկ/չիք: 2/31բ-79բ: Ցանկ/31բ-32ա: 3/80ա-86բ: Ցանկ/80ա-82բ:(Ա-ԽԸ. Գ-ից յետոյ՝/// շար. չիք): 4/չիք:
Տե՛ս Ստեփանոս Ասողիկ, Պատմութիւն տիեզերական, Երկրորդ տպագրութիւն, Ս. Պետերբուրգ, 1885, 438 էջ: Հմմտ. Մատենագիրք Հայոց, ԺԵ. հատոր, Ժ. դար. Պատմագրութիւն, Երկու գրքով, Գիրք Բ., Անթիլիաս – Լիբանան, 2010, էջ 619-832. ձեռ. I:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքին՝ «Ստեփ. Ասողնիկ, Պատմագրութիւն 2», Ա. փեղկին՝ «Ցուցակ հային սոսաց 12, որ ամենայն բանեայ թէ այն ասաց, թէ որ թպէ նորին» (՞), կազմաստառ Ա՝ «94 97 14 14 16/64», Պհպ. Աա՝ «254/2765 1848 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2766
|
[ԱՍՏՐԱԽԱՆ] |
[ՌՄՀԴ.-ՌՄՀԷ. – 1825-1828] |
ԳՐԻՉ՝ Գէորգ Խուբեանց:
ԹԵՐԹ՝ 192+1 (կրկն.՝ թ. 113. գրչի էջակալում՝ 2-381, որ է՝ 2բ-191ա). չգրուած՝ 1բ, 191ա-2բ: ՊՐԱԿ՝ 1-16x12 (1, 2՝ 13, 16՝ 11): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. կապոյտ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. օղակ, 2. «МУШ» ներքեւում՝ 18... 3. «ФПР», 4. «КФММ», 5. շրջանաձեւ ցանկապատի ներսում սաղաւարտով մարդ, ձեռքին նիզակ, դիմացը՝ետեւի թաթերի վրայ կանգնած թագակիր առիւծ՝ ձեռքին սուր: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,3x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (19x14,2. աջ, ձախ եւ ստորին կողմերից սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 21-26: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ կարմիր կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, սպիտակ, չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան, խունացման եւ թանաքի հետքեր, թերթեզերքը մաշուած, մանր պատռուածքներ, անհարթ, թ. 113գդ՝ վերին մասից կտրած 18 տողի չափ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա-190բ [Գեորգ Խուբեանց, Յաղագս վարուց եւ գործոց կաթողիկոսաց Էջմիածնայ. 1737-1822 թթ.]
– 2բ-84ա ստ. լս. 2ական տողով [Չափածոյ Նախաբան. ծայրակապ՝ «Ի Գէորգ Մելքիսեդեկեան Խուբով Խաղբակեան հայկազն իշխանէ լալով սգալով ժողովեալ անպատեհ սրբազնագ»] – Ի գլուխս գրոց եւ յերգս ողբոց արժան է գրել զայս բան սգալի, / կարդալ ողբալ եւ հառաչել սրտիւ գոչել, զի է զգալի... Ուղղեաց կարգեաց բարեդրութեամբ՝ սահման կոպար եդ բնաւ անցի / ոչ լիովին գրեալ զգործոցն, այլ հակիրճ իմն ճառեալ անցի:
Ծնթ. Ստ. լս-ում սուրբգրային քաղումների հասցէներ:
1. 2ա-3ա Պրակ Առաջին. Սգալի զարթուցիչ – Ողբալի ողբարան Հայոց՝ բացօղ առականց... զի եւ ինքն գթացեալ ողորմեսցի դարձեալ:
2. 3աբ Պրակ 2. Ցաւակրական ողբերգութեամբ ճառեալ որպիսութիւն կաթողիկոսացն ի Ղազարու սկսեալ – Ի 1737 թուոջ Քրիստոսի ի յընտրելն զՂազար եպիսկոպոս Ջահակցի ի կաթուղիկոսութիւն սրբոյ գահին Էջմիածնի... մեծաց եւ փոքունց առ հասարակ եւն, որպէս տեսցի ի ստորեւ:
3. 3բ-4բ Պրակ 3. Կանոն եւ կարգ կաթուղիկոսի ընտրութեան – Սովորութիւն եւ ծէս նախնեաց հոգելեացն էր ի բնէ... քանզի ոսոխն անգութ՝ իբրեւ զառիւծ, մանաւանդ նմին հանդէպ գոչէ եւ այլն:
4. 4բ-5ա Պրակ 4. Յաղագս որպիսի ընտրութեան Ղազար կաթուղիկոսի – Ի 1737 թուոջ, ի յընտրութեան Ղազարու ընտրեցին զԳրիգոր պատրիարգն Երուսաղէմի... բանադրեաց զՂազար եւ նզովաւք արգել ո՛չ յիշել զանուն նորին, յիւրումն վիճակի:
5. 5աբ Պրակ 5. Վասն օծման Ղազար կաթողիկոսի – Բայց ի 1738 թուոջ յօծմանն Ղազարու կաթողիկոսի... վասն որոյ եւ ի կարճոյ համառօտեմք:
6. 5բ-6բ Պրակ 6. Վասն բռնակալութեան Ղազարու կաթողիկոսի – Ապա մինչ ըստ աշխարհակալաց բռնացելոց... ըստ խնդրոյ Ֆաթալի խանին, զոր եւ զկնի հինգ ամսոց հանին:
7. 6բ-7ա Պրակ 7. Վասն խստագոյն տանջանօք տառապացուցանելոյ նորա զեպիսկոպոսունս – Արդ, որպէս պատմի զայնմանէ հայրապետէ... ո՞ր բռնաւոր զայս գործեաց, զոր Տէր մեր հոգեւոր գործեաց:
8.7աբ Պրակ 8. Վասն խաբանօք զՊետրոս բերեալ նորանոր տանջանօք չարչարելոյն – Ապա մինչ խայտառակութիւն անձին... եւ բռնաւորաց բռնութեամբ բերել տալ կամեցաւ, բայց ոչ յաջողեաց:
9. 7բ-8ա Պրակ 9. Վասն սպանման Նատր շահի եւ թագաւորելոյ Շահռուհի եւ Ատլ շահի – Ապա ի 1747 թուոջ Նատր շահ յաւուր միում խորհուրդ ետ... եւ զեղբայր իւր Իբրահիմ եդ մարզպան ի Սպահան:
10. 8աբ Պրակ 10. Վասն մատնելոյ Ղազարու զիշխանսն Երեւանու Հայոց – Յայնմ ամի մինչ կամեցաւ կաթողիկոսն... վասն զի միաբանիցն աղաղակք լցին զականջս վշտալուր ազգին:
11. 8բ-9ա Պրակ 11. Վասն աքսորելոյն զՂազար եւ նստուցանելոյն զՔիւթիւր – Զյայսպէսեաց ծփանց ո՛չ յագեալ Ղազարու... եւ Պետրոս՝ յԱթոռն կաթուղիկոսութեան (հանապազ յայսպիսի երկպառակութենէ զօրացեալ խրախուսէ համբառնալ զգլուխ չարագլուխն ո՛ եւ իցէ):
12. 9բ Պրակ 12. Վասն կուրացուցանելոյ զԱտլ շահ, եւ թագաւորելոյ Իբրահիմայ, եւ ելման Ղազարու ի Սեւանայ – Ի նմին ամի Իբրահիմ մարզպան՝ եղբայր Ատլ շահայ արքային Պարսից... կացեալ ի կաթողիկոսութեան ամիսս 10, ահա կաթուղիկոսավայել գործ արդարութեան:
13. 9բ-10բ Պրակ 13. Վասն այլոց արարմանց Ղազար կաթուղիկոսի – Պատմեցից եւ զայլ արդարութիւնս նորին Ղազարու կաթուղիկոսի... եւ ինքեան զդրամն միայն ժողովել եւ այլն:
14. 10բ-2ա Պրակ 14: Վասն առաջին նուիրակի աշխարհին Հնդկաց – Ապա քան զայն յառաջ Սահակ անուն վաճառական ոմն Երեւանցի... վասն զի ծանեան որպիսի ոք լինիլ եւ զինչ լեզու ունիլն:
15. 12աբ Պրակ 15. Վասն որպիսութեան նուիրակ Սիմէօն սարկաւագի – Զկնի այնքան թախանձանացն առեալ Սիմէօնի... զի աստ ոչ գտանին (թողեալ յիւրում տեղւոջ պատմել, դարձցուք ի կարգ բանիս):
16. 13ա-4ա Պրակ 16. Վասն դիմելոյ Սիմէօն նուիրակի ի Սուրբ Աթոռն – Ապա բաց յանհամար գանձուցն... շնորհեսցէ Տէր վայելել ձեզ բարեաւ եւ արդարութեամբ. եւ այն է բարին:
17. 14բ-5բ Պրակ 17. Վասն մտանելոյ Սիմէօնի ի Սուրբ Աթոռն եւ ձեռնադրելոյն – Ի մտանելն յԷջմիածին Սիմէօն սարկաւագի... ողջ լե՛ր հայրապետ Հայոց եւ հայր իմ հոգեծին:
18. 15բ-6ա Պրակ 18. Վասն վաղճանման Ղազարու եւ կաթուղիկոսութեան Մինասայ – Ապա յետ այնքանեաց անհանգիստ տառապանաց անձին եւ այլոց... հանդարտութեամբ վարեալ զիշխանութիւն կաթուղիկոսութեան յամիսս 20, փախեցաւ յանանցն ի 12 մայիսի 1753 ամի:
19. 16ա-7ա Պրակ 19. Վասն յԵրուսաղէմ գնալոյ Սիմէօն վարդապետի ընդ Եաղուբ աղային – Իսկ ի 1752 թուոջ գնաց յուխտ յԵրուսաղէմ... եւ թղթակցութեամբ զպասքումն ծարաւութեանց սիրելութեանն ոչ զօրէին զովացուցանել, մինչեւ դէպ եղեն:
20. 17ա-8ա Պրակ 20. Վասն քարոզութեան քօսայի եւ Մուսայի – Գոյր յԵրուսաղէմ եւ Մօսէս վարդապետ ոմն բարձրահասակ... զմեծահարուստ եւ զամենափարթամ զթագաւորապատիւ հանրահռչակ հոգելոյս իշխանն ի կենաց յայնմ ամի:
21. 18աբ Պրակ 21. Վասն մահուն Մինաս կաթողիկոսի եւ ընտրութեանն Աղէքսանդրի եւ այլոց – Իսկ հեզահամբոյրն Մինաս կաթողիկոս մինչ ի 1753 թւոջ վաղճանեցաւ... ի վանս Սուրբ Լուսաւորչին, ի 1760 ամի:
22. 19ա-20ա Պրակ 22. Վասն որպիսութեան վարուց Յակոբայ կաթողիկոսի – Սոյն այս Յակոբ Շամախեցի էր այր ճգնազգեաց... որոյ եւ կցեալ ի կաթուղիկոսութեան ամս 3 եւ ամիսս 4 վախճանեցաւ:
23. 20բ-1ա Պրակ 23. Վասն ընտրութեան եւ օծման Սիմէօն կաթողիկոսի Երեւանցւոյ – Յայն աւուրսն Սիմէօն եպիսկոպոս Երեւանցի՝ նուիրակն Պօլսոյ... զոր եւ օծին ի 20 ապրիլի, ի 1763 թուոջ, յերեւման Խաչի Կիւրակէին:
24. 21աբ Պրակ 24. Վասն բարեկարգութեան Սիմէօն կաթուղիկոսի – Զյետ օծման Սիմէօն կաթուղիկոսի... Սուրբ Աթոռն Էջմիածին, որպէս ի ծոց մօր կայ:
25. 22աբ Պրակ 25. Վասն ընծայամատոյց գոլոյ Սիմէօն հայրապետին, կայսրուհւոյն եւ շահին – Յարաժամ հոգալով նորա զազգային բարեկարգութեանց... այսպիսի ջանադրութեամբ ապահովացուցանել զհայկազնեայս տքնէր միշտ:
26. 23ա-5ա Պրակ 26. Վասն գժտութեան ի մէջ Սիմէօն կաթուղիկոսի եւ Աբրահամ վարդապետի – Մինչ ամենաչար բանսարկուն հին թշնամի... եւ դարձաւ ի Սուրբ Էջմիածին եւ անդուստ չուեաց:
– 25ա Հեղինակի՝ «Ցայս վայր զպատմութիւնս ընթերցեալ կամ ի ծերաց լուեալ գրեցի, եւ այսմ հէտէ զականատես եղեալսս գրեմ»:
27. 25ա-8բ Պրակ 27. Վասն շինուածոց Սիմէօն կաթուղիկոսի – Բայց Սիմէօն կաթուղիկոս ի խաղաղանալ երկրին... իբր թէ ի մեռանիլ տեառն վայելողի, որպէս թէ մեռաւ եւ ի վայելելին եւ այլն:
28. 28բ-30ա Պրակ 28: Վասն որպիսի դաւանութեան թարգմանին եւ կերլեացն ֆռանկաց – Բայց թարգման նոցին Ստեփան անուն... ապա եւ փափքն մեր հրամայեն թարց զենման արեամբ ուտել եւ պարարիլ:
29. 30ա-1բ Պրակ 29. Վասն այլ շինուածոց Սիմէօն հայրապետի – Յետ այնոցիկ շինեաց Սիմէօն հայրապետ նաեւ զարտաքին մարագս... եւ ըստ չափու իւրոցն վշտալի եւ ցաւակոծ կենաց:
30. 31բ-2բ Պրակ 30. Վասն քաջարթուն հետեւողութեան օրինաց Սիմէօն հայրապետի – Հոգայր մանաւանդ եւ երկնէր ի սրտի զցայգ եւ զցերեկ... եւ եղեւ քարոզ վասն որպիսութեան հատուցման եւ պատժոց անհնազանդից եւ այլն:
31. 32բ-5բ Պրակ 31. Վասն որպիսի բարեկարգելոյ նորա զկարգ ուսմանց աթոռայնոցն – Արդարեւ իբրեւ հովիւ քաջ... եւ հիւծեալ տոչորեին ցամաքեալ ոսկերք երանելոյն ի բովս զբաղմանց եւ հիւանդութեանց:
32. 36ա-8ա Պրակ 32. Վասն երկարատեսութեան Սիմէօն հայրապետի եւ պահպանելոյն նորա զկաթուղիկոսացուս յԱթոռն – Ամենաշրջանկատ երկարատեսութեամբ զօրհասն... այլ քաջ գիտէր, զի յայնմ հետէ արգելեալ լինին հրամանք մեռելոց:
33. 38աբ Պրակ 33. Վասն վարուց եւ կենցաղավարութեանց Սիմէօն հայրապետի – Հարկ վարկանեմ պատմել եւ զաստուածահաճոյ վարուց... մանաւանդ ի գալ հիւրից եւ երգօք հոգեւորօք բերկրիլն:
34. 39ա-40ա Պրակ 34. Վասն անդուլ աշխատանաց Սիմէօն հայրապետի – Իսկ եւ անդադար աշխատանացն պտուղք էին... ժխտեաց գլխովին եւ ոչ կամեցաւ վճարել:
35. 40ա-2բ Պրակ 35. Վասն աւերման Հերակլի զԵրեւան. եւ տառապանաց Սիմէօն հայրապետի – Ուստի ի 1879 թուոջ մինչ յայտ եղեւ Հերակլայ... եւ կրէին գրաստք Էջմիածնի եւ արքայի:
36. 43աբ Պրակ 36: Վասն պատերազմելոյ Հերակլի ընդ Երեւանցւոց եւ պաշարելոյ զբերդն եւ մահուան Սիմէօն հայրապետի – Յայնմ օրէ սաստկացուցեալ զմարտն... ի 26 յուլիսի, ի Պայծառակերպութեան կիրակէին, ի 1780 ամին:
37. 44ա-5բ Պրակ 37. Վասն որպիսի զգաստ մահուան Սիմէօնի եւ ընտրութեան Ղուկասու – Այսօրինակ անըմբերելի ցաւակրութեամբ մարմնոյ եւ հոգւոյ... խղճահարեալ ստրջացան,վասն որոյ եւ զֆերմանն հանեալ յղեցին:
38. 45բ-6բ Պրակ 38. Վասն արտաքսման սպասաւորաց Սիմէօն վեհապետին ի Վեհարանէն – Գրեալ պատարագին եւ պօլսեցւոց եւ զանազան առաջադրութիւնս... եւ ասաց. Թող աստ մնայ ի գանձարանն, եւ երբ պիտայեսցի, տարցես. եւ այլն:
39. 46բ-7բ Պրակ 39. Վասն մահուան մահտեսի Սիմէօնի եւ հրդեհման բնակարանի նորին – Իսկ ի կենդանութեան Սիմէօնի հայրապետին... մինչ հայր եւ մայր իմ հոգելոյսք կենդանի էին (որպէս գրեալն է):
40. 48ա-9բ Պրակ 40. Վասն վարուց Ղուկաս կաթուղիկոսի – Իսկ Ղուկաս կաթուղիկոս իբրեւ եգիտ զհանգստութիւն... եւ զի՞նչ յօժարաբար ընծայեն, բաւականագոյն է:
41. 49բ-50բ Պրակ 41. Վասն որպիսութեան եւ մահուան Իսահակ արքեպիսկոպոսին – Իսահակ արքեպիսկոպոս ի մեծն Պօլսի... վասն որոյ հատուսցէ նմա Տէր յիւրն ամենալի գանձարանէ զհատուցումն:
42. 51ա-4ա Պրակ 42. Վասն որքանութեան աշակերտաց մերոց եւ զի՞նչ ուսմանց նոցին – Ուսանօղք յինէն երեք դասք էին... այլ ամենեքեան յագարակս եւ ի վաճառս վաղվաղեն. եւ այլն:
43. 54ա-6բ Պրակ 43. Վասն աւերման Թիֆլիզու եւ աւարման զարդուց Աթոռոյն – Որպէս ի վերայ պատմեցաւ... կամ քառապատիկ զգինսն հատուսցեն (զորոյ լիակատարն գրեալ եմք ի Պատմութեանն Հայաստանի):
44. 56բ-8բ Պրակ 44. Վասն ունակութեանց եւ բարուց Ղուկաս կաթուղիկոսին – Իսկ Ղուկաս կաթուղիկոս ունակացեալ էր չորիւքս... ուրեմն Սիմէօնն վատնեալ էր, եւ ինքն՝ ոչ:
45. 58բ-60բ Պրակ 45. Վասն անտանելի տառապանաց Կուչուրեան Ստեփաննոս եպիսկոպսին – Ըստ սովորութեանն զԿուչուրեան Ստեփաննոս եպիսկոպոսն Մուլքանաչի (այսինքն՝ տասանորդօղ) եդ ի գեղջն Էջմիածնի... քան զանբան կարկամեցուցեալ շլացուցնէ զմտացն անգամ լուսաւորութիւնս. եւ այլն:
46. 60բ-2ա Պրակ 46. Վասն առաքման Ղուկասու զԵփրեմ եպիսկոպոս ի Ռուսաստան նուիրակ – Նմին նման եւ վասն նախանձու... եւ Ղուկաս կաթուղիկոս վաղճանեցաւ ի 1799, դեկտեմբերի 29, եւ թաղեցին ըստ օրինին:
47. 62ա-3ա Պրակ 47. Վասն ծագման հակառակութեանց հակառակաթոռ կաթուղիկոսացն՝ Դանիէլի եւ Դաւթի. եւ իսպառ նուաղելոյ եւ (ո՞ գիտէ), որպէս նշմարի՝ եւ վերջանալոյ եւս կաթուղիկոսութեանն Հայոց եւ լքեալ խանգարելոյ Աթոռոյն Էջմիածնի – Զկնի ննջման հանգուցեալ տեառն Ղուկասու կաթուղիկոսին... այլ եւ համանգամայն զհօտն վատնել, եթէ ոչ ընդունեցեալ լիցի ինքն:
48. 63աբ Պրակ 48. Վասն գնալոյ Դաւթի ի Պօլիս եւ վասն ընտրութեան Յօվսէփայ եպիսկոպոսին – Իսկ յարուցիչն չարեաց եւ աննինջ նպաստիչն... եբաց զանփակելի դրունս անհամար վնասուց, որպէս յայտնին յառաջիկայդ:
49. 63բ-5ա Պրակ 49. Վասն պատրիարգութեան Դաւթի եւ աքսորանաց եպիսկոպոսաց ոմանց – Ուստի խնդամիտ սրտիւ աճապարեաց... որ եւ դարձաւ անդրէն փութանակի յԷջմիածին՝ անդ յագեցուցանել զծարաւ բաղձանացն:
50. 65ա-6ա Պրակ 50. Վասն առ իս գրելոյ Յովսեփ կաթուղիկոս անուանելոյն զդիտմունս իւր – Գրեաց առ իս Յօվսէփ կաթուղիկոս անուանեալնյԱշտարխանու... եւ գործէր ըստ Յուդային, այսինքն՝ Մի՞թէ ես իցէմ:
51. 66բ-7ա Պրակ 51. Վասն վերստին մահսարագրութեան միաբանաց եւ խաբեութեանն Դաւթի – Վերստին սիւնհոդոսին ժողով գումարեալ... վասն որոյ հրամայեաց բերել տալ յԵրեւան զբոլոր միաբանսն Էջմիածնի:
52. 67աբ Պրակ 52. Վասն կոչելոյ խանին զմիաբանսն եւ հարկադրելոյն վասն Դաւթի – Ի ժողովել հրամանատարացն զմիաբանսն յԱթոռայ անտի... զի երդումն վնաս ինչ ո՛չ գործէ ձեզ եւ մեզ:
53. 68ա-9ա Պրակ 53. Վասն խորհրդեանն միաբանացն եւ պատասխանելոյ խանին – Ելեալ միաբանացն ի պալատէ խանին... որովք գաղտնիք եւ գողօնք իւր ոչ մերկապարանոցէին:
54. 69ա-70ա Պրակ 54. Վասն խարդաւանութեան Աստուածատուր եպիսկոպոսին – Արիցեալ եւ նորա անկանէր... եւ արգելիչ բարեաց գտաւ յայնժամ:
55. 70բ-1ա Պրակ 55. Վասն ստանալոյ խանին զկաշառն Դաւթի եւ կաթուղիկոսացուցանելոյն – Իսկ Մահմատ խանն շտապեալ ի ստանալ զայն գումար... քակտելոյն աներկբայ մնային սպասեալքն (Գրծ. 5. 38):
56. 71բ-2ա Պրակ 56. Վասն պատուելոյ Դաւթի զտաճիկսն եւ անարգելոյն զհոգեւորսն – «Օրհնութեանցն յայնժամ հեռի եղեալ յոչ կամեցօղէն» (Սղմ. 108. 18)... զլսելիս բարեբարոյ ընթերցասիրաց է փոյթ փութալի. եւ այլն:
57. 72ա-3ա Պրակ 57. Վասն գալստեանն Դանիէլի ի յԻւչքիլիսայ եւ օծանելոյն անդ – Զկնի ոչ բազմաց աւուրց հասեալ Դանիէլի...ոչ գիտէին խաղալ զայսպիսի տղայական խաբեբայութեամբ խաղս եւ այլն:
58. 73ա-4ա Պրակ 58. Վասն բռնակալութեան Դաւթի եւ փախստեանն միաբանացն – Յայն ժամանակսն անտանելի նկատեալզբռնաբար խստութիւնսն Դաւթի... եւ երջանիկ վայելչութեամբ եւ յարգանօք կեալ:
59. 74ա-5ա Պրակ 59. Վասն որքանութեան ծախուց Դաւթեանցն ի Պօլիս – Իսկ Դաւթեանցն ծախուց որքանութիւն (ի Պօլիս կամ յայլ ուրեք)... ընդ վայր կորուսանելն փոյթ ինչ ո՛չ համարեցան, այլ յուսահատութեամբ դարձան:
60. 75ա-6ա Պրակ 60. Վասն անխնայ վատնելոյ Դաւթեանցն դարձեալ ի Պօլիս – Լուեալ զայս համբաւ Դաւթեանցն ի Պօլիս... եւ անաշխատ եւ անպատճառ եւս սատանային, ո՞հ, թէ զո՞րն գրեցից:
61. 76ա-80բ Պրակ 61. Վասն ոմանց տումարացն ծախուց որքանութեանց – Այսու եւ զայլսն զննել կարելի է... եթէ գլուխն այն, ա՞յլքն որպէս. դարձցուք ի կարգ բանին:
62. 81ա-4ա Պրակ 62. Վասն Ներսիսի որպիսի ծննդեան եւ զարգացմանն – Հաստատէին արժանահաւատք բազումք... եւ ազգաւ եւ ընտանեօք ողնաբեկ խորտակմամբ կորնչիլ (1 Թգ. 4. 18). վասն որոյ թողցի:
63. 84ա-5ա Պրակ 63. Վասն ըղձակատարութեանց արբանեակաց տառապակրութիւն ազգի Հայոց – Քանզի վասն չար ըղձից իւրեանց... գայթակղեցուցին սիւնքն կարծեալք, զպարզամիտ եւ ջերմեռանդ ազգն Հայոց:
64. 85բ-6ա Պրակ 64. Վասն մատուցումն անթիւ կաշառաց ի Պօլիս երկոցունց կողմանցն – Պարապ ի Պօլիս չգտեալ եւ դաւթեանցն յառատաձեռնելոյ զգումարս կաշառացն... եւ ի պատիժ մահուան մտանեալ հրատարակել էր (ահա մեզ առանց արծաթոյյ յԱստուծոյ ընտրեալ կաթուղիկոս):
65. 86աբ Պրակ 65. Վասն գողանալոյ ոսկեղինաց, գոհարեղինաց եւ այլ զարդուց – Այսպիսի սնոտի պատճառօք իբր հաստատեալ գոլ կարծելն... եւ յետ աւուրց ինչ փոխեցաւ ի տուն Գաբրիէլի:
66. 86բ-7ա Պրակ 66. Վասն գողանալոյ Դաւթի զգեղարդն աստուածամուխ ընդ այլ զարդուց – Յայնմ միջոցի յաւուր կաղանդին չորեքշաբթի, ի 1802 ամի... եւ ի կաշառակուր խեղդելոց բարեբանեալ գովեսցին եւ այլն:
67. 87բ-8ա Պրակ 67. Վասն բացման գեղարդունակ արկեղն – Կոչեալ եւ զիս անդ յայնմ գիշերի... զինչ օգուտ, կորայս զհազւագիւտն ժամ բազմաշահ, թէ եւ ստերջացաւ բազմիցս:
68. 88բ-9ա Պրակ 68. Վասն յորդարելոյ իմ զիշխանսն յընկրկեցութիւն ազատութեան գեղարդեանն – Փակեալ զարկղն անդէն, կնքեցաք նոյնպէս ըստ առաջնոյն... եւ ողբալով հետեւեալ եկին ընդ իս 24 ոգիք, ուր եւ ես գնայի:
69. 89ա-91բ Պրակ 69. Վասն որպիսի ժողովելոյ եւ խորհրդակցութեան զարկղն տանելոյ – Յընթանալն մեր առ արհին... այնք եւս ի հարկէ՝ ի պատկառանաց եւ ի յանարգանաց իմոց հարկադրեալք. եւ այլն:
70. 91բ-2բ Պրակ 70. Վասն ժամանելոյ մեր յԱթոռն եւ յափշտակելոյ Դաւթի զարկղն բռնութեամբ – Յանագանիլ ուղորդացս՝ հնացեալն աւուրք չարութեան... եւ խղճալիքն սրտահատեալ գայթակղութեամբ՝ յաւետել իւրաքանչիւրոցն աշխարհաց:
71. 92բ-4ա Պրակ 71. Վասն ամբոխման միաբանացն եւ անպատմելի անցից գիշերի ճրագալուծին – Յետ այսց ամենայն անցից... մերս հասարակաց զի՞նչ մնայ առնել. եւ այլն:
72. 94ա-6ա Պրակ 72. Վասն զկնի մեր հրաւիրակս յղելոյն Դաւթի – Յղեաց ապա եւ հրաւիրակս առ մեզ... եւ կրկին խայտառակիս, եւ տարաձայնութիւն չարագոյն բարձրանայ, վասն որոյ լաւ է չխօսիլդ:
73. 96աբ Պրակ 73. Վասն առաքելոյն Դաւթի զկաշառս եւ փակման դրանց վանացն – Ի մէջ գիշերին յետ արձակումն ժողովոյն... եւ դարձան խնդալով, կատակելով եւ հայհոյելով:
74. 96բ-9ա Պրակ 74. Վասն բանադրելոյն Դաւթի զՔեալ Յօհաննէս եւ զԶօրաբն – Յետ սակաւ միջոցի ոչ արբուցանել կարողանալով զծարաւ մախանացն... բայց Անտօն վարդապետ բժիշկն ազատեաց դեղթափ դեղօք եւն:
75. 99աբ Պրակ 75. Վասն ամէնաողորմածաբար շնորհելոյ զղրամատ Դանիէլ կաթուղիկոսին – յԱմենուստ կուսէ վիշտք եւ վտանգք յայնպիսիհոգեւորաց բազմանալոյն... ի մեղս՝ ամօթ վարկանին դառնալ յառաքինութիւնս. եւ այլն:
76. 100ա-1բ Պրակ 76. Վասն սուտ մուրհակս սահմանելոյն Դաւթի յանուն Դանիէլի – Իբրեւ գիտաց Դաւիթ, թէ... վասն որոյ եդ ի կշիռ, թէ ոչ մեռանիլ, անպատճառ մեռուցանել. եւ այլն:
77. 101բ-2բ Պրակ 77. Վասն սուտ եւ բռնաբար մահսարագրութեանցն վասն Դաւթի – Տե՛ս դու ինձ, թէ որպիսի մորթ երկաթի... յայտ առնելով, թէ Ահա գայ բռնութեամբ ստորագրեցուցեալ սուտ վկայութիւն եւ այլն:
78. 103ա-4ա Պրակ 78. Վասն որովք յղելոյ զմահսարսն. եւ առ իս գրեցեալ թղթոցն յայլուստ – Թէպէտ զիւր բռնադատ մահսարսն ակամայ ինձ... գուցէ կողմնակի ընթացուք թերուղի մնասցէ. եւ այլն:
79. 104ա-5ա Պրակ 78. Վասն գրելոյ առ իս եպիսկոպոսացն, թէ վատնեաց զամենայն. եւ այլն – Բայց քան զամենեսեան առաւել... եւ ոչ տիրիլ ի գործոյն ընդդէմ կոչմանն, այսինքն՝ իշխեցեալ. եւ այլն:
80. 105ա-8ա Պրակ 80. Վասն Անտօն խաբեբայի գալստեանն յԷջմիածին եւ փախստեանն – Առ սրբազանն Եփրեմ առաջնորդ... եւ փչեաց ի նոյնում նենգութեան. թարց զղջման եւ մեղայի:
81. 108ա-9ա Պրակ 81. Վասն խաբանօք խոշտանկելոյն զիս Դաւթի – Ի վերայ ամենայնի այսոցիկ ակն ածելով... զի զչեղեալսն առնելով զարմացուցանէր մինչ զռամիկսն:
82. 109բ-10ա Պրակ 82. Վասն ողոքանօք ներել խնդրելով խիլայելոյն զիս Դաւթի – Յետ այնքան անարգանաց... յորում զ112 աշակերտս եւ զքահանայսն ուսուցանէի:
83. 110բ-2բ Պրակ 83. Վասն փախստեանն արհւոյն Յօհաննու. եւ խանձատելոյն զսպասաւոր նորին – Զաւարտ անհիմն եղեռնագործութեանց անկայուն նկատելով... անկեալ եդաւ դի անկենդան յորոց գերչաց արդեօք, եթէ ոչ յոչխարամորթ գազանաց. եւ այլն:
84. 113ա-դ Պրակ 84. Վասն Շարիֆ փաշային եւ կաշառամատոյց լինելոյ Կուչուրեանին – Յայն միջոցն եւ Շարիֆ փաշայն... երկոսին ի Ղազարապատն ի միում սենեկի շղթայեալ անսուաղ տայր տքնել. եւ տեւեցին ցութն աւուրս (113բ՝ 12 տող թանձր թանաքագծերով ջնջած, յաջորդ թերթերի՝ 18 տողը կտրած, 4 ջնջած):
85. 113դ-5ա Պրակ 85. Վասն գալստեանն Ցիցինովի եւ առարկայից Շարիֆ փաշայի – Իսկ քան զայս յառաջ ի 1803 ամի ժամանեալ... եւ ազատեցաք զնոսա կատարելապէս ի բանտահեղձ եւ սովալլուկ մահուանէ:
86. 115աբ Պրակ 86. Վասն առաքման իբր դեսպանաց խանիցն, այսինքն՝ Էյնալ խանի եւ այլոց – Ընդ պայծառ Թէմուրազ Օրբելիանին... ի գերեզմանս օտարաց ամփոփել հրամայեաց:
87. 116ա-7ա Պրակ 87. Վասն ձեռնադրութեան Գէորգ եւ Աստուածատուր քահանայից – Յամենայն անկանոն եւ անսահման ապօրինաւորութեան... այլ յեկեղեցւոջ Անանիայի առաքելոյն ձեռնադրեալ, անդէն մնացին:
88. 117աբ Պրակ 88. Վասն առաքման Ասլան բէկի ի Թիֆլիզ. եւ պատգամաց Շահզատային – Յետ երթեւեկութեան Էյնալ խանի... եւ ի չարագոյն չարեաց ոչ երբէք ձանձրացաւ (Սղ. 35. 5). եւ այլն:
89. 117բ-8բ Պրակ 89. Վասն ժողովելոյ խանիցն զբնակիչս ի բերդն եւ գալստեանն պարսից – Յանագանիլ խանին ընդդէմ հրամանի կուսակալին... եւ յիւրաքանչիւր պատգամատրութեանն 200 ռուբլի տայր դէրվիշին (սակս բազմավտանգ գոլոյ ճանապարհացն (ասէին):
90. 118բ-9բ Պրակ 90. Վասն դարձման կուսակալին յԵրեւանու յԷջմիածին – Ի դառնալ կուսակալին հանդերձ զօրօք... բայց զի՞նչ օգուտ, զի պատրեալ անցուցաք. եւ այլն:
91. 119բ-21ա Պրակ 91. Վասն դարձման միաբանացն ընդ զօրացն ի Թիֆլիզ – Դարձ արարեալ եւ միաբանաց Աթոռոյն... եթէ զբովանդակն պատմել ձեռնարկցից, քարտէն եւ մելան սղանան:
92. 121ա-2բ Պրակ 92. Օրինակ ամբաստանական թղթոց Ներսիսի յարհւոյն Յօհաննու – Ներսէս վարդապետ առ ի բարերարել մեծերախտ բարերարին իւրում... վասն որոյ եւ մեր յառասպելս գրեալ զզուեցուցանել չկամելով, թողաք զայլսն:
93. 122բ-4ա Պրակ 93. Այլ օրինակ չարախօսութեանց գանգատանացն Ներսիսի – Լցեալ ապա զթերթս բազումս... աղօթարար վասն անգին կենացդ ջերմեռանդ ծառայ վեհազննութեան ձեր նուաստ աբեղայ Ներսէս, յուլիսի 19, ի Նոր Նախիջեւան:
94. 124բ-5բ Պրակ 94. Ճշմարտութեան կշիռ որպիսութեան գործելոցն Ներսիսի – Ոչ այսչափ միայն, այլ յոյժ անխիղճ... եւ որպէս թէ զվեհանձնութիւն իւր մեզ ցուցնէ, զի շնորհազարդեալ եւ այլն գրեալ են:
95. 125բ-8բ Պրակ 95. Այլ հայելի արդարութեան եւ կշիռ խղճմտանաց պատասխան գրեցմամբ – Թողլով զբազմառիթ սրտահատ... որք խուն իմն անհաճոյ թուլոց գրեալքն են. եւ այլն:
96. 129ա-30բ Պրակ 96. Վասն յԷջմիածին գնալոյ շահին եւ տանելոյ զԴանիէլն – Դարձցուք դարձեալ ի կարգ բանին... եւ պատրաստեցաւ ի գնալ շահն ի վաղուեանն:
97. 131ա-2ա Պրակ 97. Վասն դարձման շահին եւ գերութեանն Դանիէլի – Մատնելոյն Դաւթի ի սպանումն զԴանիէլն... զայսոսիկ տեսիլս գրեալ էին մեզ ի Մօսկով բազումք:
98. 132բ-3ա Պրակ 98. Վասն տառապեցուցանելոյ զմիաբանսն Դաւիթ կաթուղիկոսի – Իսկ Դաւիթ մինչ ոչ ետես զիղձ իւր լցեալ... եթէ ոչ անհաւան եւ պախարակիչ առ ամենեսին եւ յամենեցունց:
99. 133աբ Պրակ 99. Վասն ի բանտ կապելոյ ի Թիֆլիզ զՍահակ Մէլիքեանն – Ազդեաց կուսակալին ի Թիֆլիզ Յօհաննէս արհին... ի դուռն ողորմութեան դիմել եւ զողորմութիւն վասն նոցա գտանել. եւ այլն:
100. 133բ-5բ Պրակ 100. Վասն կապտելոյ Դաւթի զգոյս Աթոռոյն – Մինչ չեւ եւս գնացեալ էի ի Թիֆլիզ... որ ոչ յայլոց դիպուածոց, եթէ ոչ ի սրբութեանցն պատճառեալ:
101. 135բ-6բ Պրակ 101. Վասն բերելոյ Նեսվետայեվ եներալի զզարդ Աթոռոյն եւ զժողովուրդն Հայոց – Ապա յամենալս իմ ի Թիֆլիզ... անդամալոյծ բանտարկեալ եւ ընչաթափ կողոպտեալ:
102. 136բ-7բ Պրակ 102. Վասն պէս-պէս պատուհասելոյն Դաւթի զբազումս – Ի փախուցանել պատրաստիլն Դաւթի... եւ ոչ որպէս դահիճ եւ բանտապետ, վասն որոյ խոնարհեալ անկեալ երեսօք՝ լռեցաւ:
103. 137բ-9ա Պրակ 103. Վասն զանգթաբար պատժելսն Դաւթի զերեսօքն հարկանելն սարդարի – Ասաց սարդարն դարձեալ վասն անցելոցն եւս... եւ կիրք ողբալի միաբանացն նորին:
104. 139ա-41ա Պրակ 104. Վասն ի Թիֆլիզ մնալոյն իմոյ եւ խնդրամատոյց գոլոյս – Վերջ ամենայնի մինչ իԹիֆլիզ...եւ նոքա հետեւէին ըստ հրամանին պատրաստութեան, զի ելցեն:
105. 141բ-3բ Պրակ 105. Վասն վրդովելոյ Ներսիսի զբազումս եւ պատճառելոյ զատելութիւնս – Բայց բարեսիրտնԵփրեմ... ուստի «որոյ հոգւոյ գոլն, այսու եւս յայտ լինի» (Ղուկ. 9. 55)
106. 143բ-4բ Պրակ 106. Դարձեալ վասն խռովարարութեանցն Ներսիսի – Որ եւ յօրէ մտանելոյն առ սրբազանն Եփրեմ... եւ պատմէ համարձակ զելիցն, զի ի չափահաս եղէ այժմ:
107. 145աբ Պրակ 107. Վասն յանդուգն սնափառութեանցն Ներսիսի – Ապա մինչ ըստ ամենայնի տիրեաց կամաց... եւս խորհուրդ ետու յուղարկել առ Դանիէլ, եւ արար այսպէս:
108. 145բ-7ա Պրակ 108. Վասն գնալոյ Ներսիսի առ Դանիէլ կաթուղիկոս – Ապա ի գնալ Ներսիսի առ Դանիէլ կաթուղիկոս... եւ ասպականեաց նոցին Կամսարականաց եւս կոխեալ զԱշտարակն:
109. 147ա-9բ Պրակ 109. Վասն մամօնայպաշտութեան եւ սնափառութեան եպիսկոպոսաց – Քանզի յետ հոգելոյս հայրապետացն Յակոբայ եւ Սիմէօնի մեծի... ընդ մեր եւս պատասխանատու զնոսա գիտելով. եւ այլն:
110. 149բ-51բ Պրակ 110. Վասն բերելոյ Ահմատխանի զԴանիէլ եւ նստուցանելոյ կաթուղիկոս – Յորժամ ասպանջական Դանիէլի... եւ հաստատեցին զԴանիէլ՝ զհաստատեալն եւ ի Ն. Կ. մեծութենէ:
111. 152ա-5ա Պրակ 111. Ի գնալն Ներսիսի առ Դանիէլ, թէ զի՞նչ ինչ գործեաց – Ապա որպէս ի վերայ ասացաւ... վասն որոյ գործէին անիրաւութիւնք անգրելիք:
112. 155բ-6բ Պրակ 112. Վասն վրէժխնդրութեան սարդարին եւ տուգանելոյն զՆերսէս – Ի լսել սարդարին զհամբաւ ինքնագլուխ... թեթեւացուցին զպատիժ մահուանն Ներսիսի եւ համախոհիցն:
113. 156բ-7բ Պրակ 113. Վասն տուժելոյն Ներսիսի զայլ եւս տուգանս վասն Վրթանիսի ե այլւն – Իսկ Ներսէս՝ զհոգեկիցն իւր Վրթանէս... եւ ամբարտաւանութեան ըղձից, զոր աշխարհ ոչ բովանդակէ:
114. 157բ-8ա Պրակ 114. Վասն ընտրութեան Եփրեմ կաթուղիկոսին եւ նենգութեան ոմանց – Ի հրաւիրելն զԵփրեմի կաթուղիկոսութիւն... եւ սաստեաց Ներսիսի ոչ առնել զայն խստապարանարոց ժանտութիւն:
115. 158ա-62ա Պրակ 115. Վասն հրաւիրակացն Եփրեմայ ի կաթուղիկոսութիւն – Ապա ի հրաւիրել զԵփրեմ առաջնորդն... եւ լուեալ՝ ազատեցաւ ի տառապանաց մտատանջութեանն. եւ այլն:
116. 162ա-5ա Պրակ 116. Վասն այլ արարմանց Ռէթէոս հրաւիրակին – Յայսպիսի վրդովմունս եւ ի խռովարարութիւնս... կամ ընդ այս ինչ կնոջ նստաւ եւ այլն, եւ այլն. զորս անլսելիս ասեն:
117. 165ա-6ա Պրակ 117. Վասն համեմատելոյ արարմանց Ռէթէոսի ընդ Պօղօս եպիսկոպոսին – Եթէ զայսոսիկ գործս բաց յԱշատարակեցւոց... եւ յայլուր արարեալ մինչ զ16.000 տնաւորսն ֆռանկացուցեր. եւ այլն:
118. 166ա-7բ Պրակ 118. Վասն եւ ոմանց գործոց գեղարդակիր արհւոյն՝ համեմատելով սոցա – Լսելոյ արժանի գործք Յօհաննէս արհւոյն... յանձնցաք աւագ լուսարար արքեպիսկոպոսին:
119. 167բ-8բ Պրակ 119. Վասն դառնալոյ արհւոյն փախստեամբ ի Թիֆլիզու – Իսկ արհին Յօհաննէս զկնի... կրեաց զտանջանս անտանելիս նահատակաբար, որպէս տեսցի:
120. 168բ-72ա Պրակ 120. Վասն անխնայ տանջելոյն պարսից զՅօհաննէս արհին – Ի գոռալ եղբօր շահին Պարսից... եւ զաշտարակս վասն նոցա բարձրացուցանեն. եւ այլն, եւ այլն:
121. 172բ-4ա Պրակ 121. Վասն պարգեւատրեալ դարձման կաթուղիկոսին ի Ս. Պ.Բուրգայ – Եւ այնպէս՝ մինչ կաթուղիկոսն տակաւին... յորժամ անկաւ ի մէջ անհաւատարմաց եւ նենգաւոր թշնամեաց մանաւանդ:
122. 174ա-5բ Պրակ 122. Վասն որպիսի ուղ[ղ]որդութեան տեառն Եփրեմայ կաթուղիկոսին – Եւ ի չուել կաթուղիկոսին ի Ս. Պ. Բուրգայ... մարգարէութիւնն յանձն իւր կատարեցաւ, որպէս գրեցաւ:
123. 176աբ Պրակ 123. Վասն ի Թիֆլիզ մտանելոյ Եփրեմ կաթուղիկոսին – Ի մտանել կաթուղիկոսին իԹիֆլիզ... եւ ի չարախօսաց չարակնեալ եւ մատնեալ. եւ այլն:
124. 177ա-8ա Պրակ 124. Վասն յԷջմիածին գնալոյ Եփրեմ կաթուղիկոսին – Ելեալ ի Թիֆլիզու նովին մեծարանօք... եւ այսու կենօք կառավարիւր կաթուղիկոսն Հայոց:
125. 178բ-80ա Պրակ 125. Վասն դառնալոյ Կարբեցւոյն յԷջմիածին ի նուիրակութենէ – Եւ այնպէս բռնակալեալ նոցա ոչ կաթուղիկոսական... եւ խաբէկան կեղծաւորութեամբ հանդերձցաւ ելանել անտի:
126. 180բ-1բ Պրակ 126. Վասն որպիսի ելանելոյն Ներսիսի յԱթոռոյն եւ համախոհից նորին – Քանզի եւ Գրիգոր վարդապետ հարազատ գանձապետ կաթուղիկոսին... եւ ընդդէմ ամենայն օրինաց առնէ, եւ անմեղ է:
127. 181բ-4ա Պրակ 127. Վասն գալստեանն հաճի Նանային – Մինչ տակաւին էր Ներսէսն յԱթոռոջն... զոր յայտնի կամ անյայտ կլնել ունին ի հարկէ:
128. 184բ-5ա Պրակ 128. Վասն որպիսի արարմանց եւ արդարութեանց Ներսիսի – Ոչ թէ զամենայն արարս նորին բովանդակել... դատեսցեն արդարազննին խոհականք:
129. 185ա-8ա Պրակ 129. Վասն յԱրցախ գնալոյ կաթուղիկոսին եւ մերկանալոյ իկաթուղիկոսութենէն – Ի գալն յԱրցախկաթուղիկոսին յԵփրեմայ... վասն որոյ եւ ի նոցունց կողմանէ Աստուծով մխիթարեմք:
130. 188ա-90ա Պրակ 130. Վասն վերադառնալոյ Կարբեցւոյն ի վիճակացն Պօլսոյ եւ գերելոյն – Ապա ի վերադառնալ Կարբեցւոյն ի Կարին... զգենուլ ինքնին. արդարեւ սքանչանալի լրբութիւն:
131. 190աբ Պրակ 131. Վասն պատասխան գրելոյ շահզատային առ Ներսէսն – Ծանուցեալ իսկոյն շահզադային զխորամանկութիւն Ներսիսի... բայց զի՞նչ օգուտ. էանց:
Տե՛ս Գ. Տէր-Վարդանեան, Գէորգ Խուբովի նորայայտ երկը իբրեւ ԺԸ-ԺԹ. դարերի Հայաստանի եւ հայ-ռուսական յարաբերութիւնների պատմութեան սկզբնաղբիւր.- Բանբեր Մատենադարանի, հտ. 13, Երեւան, 1980, էջ 192-202 (ստորագրուած՝ Յու. Վարդանեան):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս Բվնդ՝ 25ա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Ի վայելում Յ. Եառալեանց:
1ա (ԺԹ. դ., շղագիր) Անչափ գանձ է այս, զոր կտեր պահեա՛ եւ մի՛ կորուսաներ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Պ]ատմութիւն ///ամառ/// գրակ/// կաթուղի[կ]ոսաց ///» (դժուարընթեռնելի),Պհպ. Աա՝ «259/2766», Պհպ. Աա՝ «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «[Բ]գդեզէըթժիլ, վերմակ, որ է եօրղան»
2767
|
ԺԸ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 465+4 (կրկն.՝ թ. 1, 466, 467, 468). չգրուած՝ 36աբ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԱx12 (Ա՝ 11, Բ, Ե, Զ, Ը, ԺԲ, ԺԵ, ԻԲ, ԻԷ, ԻԸ, Լ, ԽԱ՝ 10): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ էգ առիւծ՝ առանց բաշի, «AG»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x17,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,5x12,2. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 28: ԿԱԶՄ՝ մուգ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ:

Նմուշ 2ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Գոյներ՝ կարմիր, նարնջի:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, տեղ-տեղ քերծուած, թերթերի վրայ խոնաւութեան հետքեր. առաջին պրակի 1ին թերթը դարձուած է Ա. փեղկի կազմաստառ, որի տակ գիր է նշմարւում. թերթակալումն արուած թանաքով՝ Մատենադարան մտնելուց առաջ, 343բ՝ գրադաշտի վրայ փակցրած 3 տողի լայնքի այլ թուղթ. մանր անցքեր թ.՝ 15, 45, 97, 368:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-465բ [Պատմութիւն չորից ժողովոցն, որ ի Նիկիայ, ի Սարդիկիայ, ի Կոստանդնուպօլիս եւ Յեփեսոս]
Տե՛ս ձեռ. 1776, 4ա-327ա: ա/1գ-35բ: բ/37ա-57բ: գ/58ա-76բ: դ/77ա-465բ: [«Նախապատմութիւն սուրբ ժողովոյն Եփեսոսի»]/77ա-85բ: 1/86ա-147ա: 2/147ա-318բ: ա/147ա-226բ: բ/226բ-31ա: գ/231բ-3ա: դ/233բ-9ա: ե/239բ-53բ: զ/254ա-318բ: է/չիք: 3/319ա-465բ:
– Յիշ. թարգմ. 35բ (ԺԷ. դ., նոտրգիր) Թարգմանեալ ի նուաստ Յակոբ դպրէն, ի լեզուէն յունաց եւ լատինացւոց, ի փառս Աստուծոյ եւ ի զուարճութեան Հայկազունեաց:
Լս-ներում սուրբգրային քաղուածքների տեղիների նշումներ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Պատմութիւն տիեզերական ժողովոց համառօտ 1», Պհպ. Աա՝ «268/2767», «ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», «Հմր 179», «4.»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ Պհպ. Աա՝ անընթեռնելի:
2768
(Բաղկացած է չորս տարբեր ձեռագրերից)
ԹԵՐԹ՝ 159+1 (կրկն.՝ թ. 1աբ): ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ շագանակագոյն եւ սեւ կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, լուսանցակողերը գունաթափուած, կազմաստառների տակ տպագիր թերթեր (անընթեռնելի), թերթերին խոնաւութեան, խունացման, թանաքի հետքեր, գրադաշտը սահմանագծուած:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Յօ]վհաննու սարկաւագի [Բ]երիացւոյ. Վէպ Կարթագինեայ»: 1գ՝ «278/2768», 1գ՝ «ԺԹ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.
|
ԷՋՄԻԱԾԻՆ |
ՌՄԿԷ.–1818 |
ԳՐԻՉ՝ԶաքարիաԳուլասպեանցՏփխիսեցի (4ա-21ա, 21բ-25ա), Անանուն՝ 29ա-66բ: ՍՏԱՑՈՂ՝Ստեփաննոսարքեպս. ԵնօքեանՏփխիսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 67+1 (1աբ, 1գդ-67. գրչիէջակալում՝ 1-34, որէ՝ 4բ-21աեւ 230-305, որէ՝ 29ա-66բ). չգրուած՝ 1աբ, 1դ, 2բ, 3բ, 25բ-8բ, 29բ, 67աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-6x14 (1՝ 13, 2, 5՝ 11, 3՝ 5): ՆԻՒԹ՝կապոյտթուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմներով՝ 1. թագակիրոճաւորուածզինանշան, մէջըեղջերագաւաթ, որիտակ՝ «CalHONIG», 2. 1աբ՝անընկալելիպատկեր, 3. 1գդ՝ «GFA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,9x15,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (17,5x12,7. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 17ա): ՏՈՂ՝ 24-31:

Նմուշ 17ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով գրադաշտը մգացած, թ. 18, 19՝ հիմքից պոկուած. արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ 1ա, 1դ, 15ա, Թ. 5, 43՝ ցեցի անցքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 3ա-10բ [Տիտղ.]ՎԷՊ ԿԱՐԹԱԳԻՆԵԱՅ. յօրինեալ Յօհաննու սարկաւագի Բերիացւոյ՝ առն աստուածիմաստի եւ քաղցրաբանի, որ ծաղկեցաւ ի յութ եւ տասներրորդ դարու: Իսկ այժմ օրինակեալ եղեւ յեղծեալ ձեռագրէ, աշխատասիրութեամբ ուրումն հեքացելոյ յիմաստիցն ճաշակէ, ի Սուրբ Էջմիածին.
ա. 4ա Վէպ Կարթագինեայ.Նախաբանք – [Յիշ. հեղ-ի] Գիտեմ՝ սիրելի է քեզ, քա՛ջդ գիտնական, կանգնումն կարդացեալ հագներգութեանցն հանդէս, վասն որոյ եւ զրոյցս ինչ կարգել զկնի կարեւոր համարիմ քեզ եւ որոց ընդ քեզ՝ առնել վերծանելեացն զբօսանս, քանզի ոչ ակն ի տեսանել եւ ոչ ունկն ի լսել ունիլ զյագուրդ ազդեաց բանն կանխագիր: Եւ թէպէտ անոճ եւ տգեղ տեսակս ունիլ տեսանիցին բանիցս յերիւրք, բայց առ այն ի գութ գորովոյ զիջանել ժտեմ, յիշել, թէ այն ինչ յատուկ է դեռավարժից բազմասխալն լինել: Ուրեմն, կարեկցաբար եւ ողջամիտ սիրով ընկա՛լ զայս, իբր զբռնալիր ափալիցն եւեթ ջուր նուիրեալ առատասիրտն այն արքայի:
բ. 4բ-9ա [Վէպք] – Զրուցեն հին աւուրց մատեանք եւ հասու առնեն զմեզ... եւ զօրութեամբ արեան նորա խորտակել զզօրութիւն նոցա եւ զհնարս. ամէն:
գ. 9աբ Վերջաբանք – Բայց դու ե՛կ, տե՛ս ինձ, թե զի՞նչ ի միում եւ զի՞նչ ի միւսում գործեաց գինին... սակաւուք զսովաւ իմաստասիրեալ աշխատասիրեալ:
դ. 9բ-10ա Համառօտութիւն բանիս ճոխութեան – Նախ քան զայս ճոխ ճառեցի զախտին շուայտութեան... եւ բարեկրութեանց տիրանել մեծաց:
ե. 10աբ [Տաղ]Ի նոյն կարգ բանք չափականք – Գինին րախատու մտաց եւ սըրտից, / սակաւ ըմպողաց մայր է շատ օգտից... Եւ մեք գործեսցուք այս վեպի վըճառ:
Բ. 11ա-2բ Դրուատ ի վերայ սրբազան քահանայապետին ամենայն Հայոց՝ ամենապատիւ տեառն Եփրեմայ հոգեպայծառ կաթողիկոսի,ասացեալ ի մեծի հանդիսի՝ ընդառաջաւորութեաննորին բարձր սրբազնութեանն, ի տէր Ստեփաննոս շնորհափայլ վարդապետէ Ենովքեան Տփխիսեցւոյ՝ բնիկ միաբանէ Սուրբ Էջմիածնի, յամի Տեառն 1820, ի հոկտեմբեր 9 (որ է այժմ արքեպիսկոպոս եւ ծայրագոյն նուիրակ ի սուրբ Աթոռոյն ի վերայ Զմիւռնեայն նահանգին)
ա. 11ա-2բ Բնաբան – Հոգին Սուրբ բարձրաձայնեալ աւետարանէ բերանով մարգարէին Զաքարիայ... ի պարծանս մեծի Մայր Աթոռոյս Սուրբ Էջմիածին:
Գ. 12բ-16ա Նորին տեառն Ստեփաննոսի արքեպսիոկոպոսի Ենովքեան արարեալ յաբեղայութեան իւրում՝ յամի տեառն 1820, նոյեմբեր 6- Դրուատ ի վերայ նորին սրբազնակատար քահանայապետութեան ամենայն Հայոց տեառն Եփրեմայ, ասացեալ ի բազմախումբ հանդիսի հրաշափառ օծութեան նորին
ա. 12բ Բնաբան – Ընտրելագոյն օրիորդքն եւ թագուհիքն մեծի արքային Սողօմօնի... բարձրասցի թագաւոր մեր յըշտեմարանս եւ ի գահոյս մեր:
բ. 12բ-3ա Յառաջաբանութիւն – Ուրախ լերո՛ւք, խնդացէ՛ք, որդիք լուսոյ նոր մեր Սիովնի... բարձրասցի թագաւոր մեր յըշտեմարանս եւ ի գահոյս մեր:
գ. 13ա Առաջարկութիւն – Ապաքէն եւ մեք ամենեքեան մանկունք առագաստի... եւ թագաւորութեան նորոյս Իսրայելի՝ բնաւից ազգաց մերազնէից:
դ. 13ա-5բ Հաստատութիւն – Դարձուցեալ ուրեմն զբանս մեր առ քեզ... ո՛վ Հայր մեր հոգեւոր:
ե. 15բ-6ա Վերջաբանութիւն – Իսկ մեք ամենեքեան շնորհածին որդիք... ամենապատիւ բարձր սրբազնութեան քում, այժմ եւ յաւիտեանս ժամանակաց. ամէն:
Դ. 16բ-9բ Նորին տեառն Ստեփաննոսի արքեպիսկոպոսի ասացեալ յաբեղայութեան իւրում՝ յամի Տեառն 1811, ի մայիսի 4. Ներբողական ծանուցումն ի տօնի Սրբոյ Աթոռոյն Էջմիածնի, առաջի բազմականաց, ի մեծահանդէս հացկերութի ամենապատիւ տեառն Եփրեմայ սրբազնակատար կաթողիկոսի ամենայն Հայոց
ա. 16բ Բնաբան – Ընտրելագոյն օրիորդքն մեծիմաստ արքային Սօղոմոնի... տարածեալ զսէր ի դստերացն Երուսաղէմի:
բ. 16բ-7ա Յառաջաբանութիւն – Չըքնաղակերտ արքայական գահաւորակս այս Սօղոմոնի... յատուկ այցելութեամբ, ողորմութեամբ եւ ճշմարտութեամբ:
գ. 17ա Առաջարկութիւն – Ապաքէն մեծ է գովութիւն... ի սմին է ինքն Քրիստոս փառաց թագաւորն երկնի եւ երկրի:
դ. 17աբ Մասն առաջին – Ասացաք նախ, թէ է ամենագեղեցիկ... գահաւորակ արար իւր արքայն Սօղոմոն ի փայտիցն Լիբանանու. եւ այլն. որ ի կարգին է բան:
ե. 17բ-8բ Մասն երկրորդ – Երկրորդ ասացաք, թէ հրաշակերտօղն սորին... գահաւորակ արար. եւ այլն:
զ. 18բ-9բ Վերջաբանութիւն – Այլ քանզի ի մերումս յայս ժամանակի նոր մեր այս Սօղոմոնն Քրիստոս փառաց թագաւորն... եւ հարազատութեան այժմ եւ յաւիտեանս ժամանակաց. ամէն:
Ե. 19բ-21ա Ծանուցումն վասն վախճանման Յովսէփ կայսերն Նէմցէու ի թուին ՌՄԼԹ. (1790): Ներբողական կերպիւ ասացեալ եղեւ ի քաղաքն Ռօման, ի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին Հայոց, ի Չորրորդ կիւրակէին Մեծի Պահոց, ի մարտի 3. յամի Տեառն 1790, ի ներկայութեան ազնուականացն Գերմանիու, որք ի Ռօման, ի տէր Յովսէփ սրբազան արքեպիսկոպոսէ – Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. ամէն: Բարեպաշտօն ժողովուրդք, ներկայանալով մեր այսօր... որք են ենթ իշխանութեան երկուց կայսերացն մեծաց:
Զ. 21բ-5ա Սրբոյ Էջմիածնի բնիկ միաբան Բերթումեան Պետրոս արքեպիսկոպոսի ասացեալ Քարոզ ի բանն Յայտնութեան՝ Յիշեա՛ ուստի անկար. եւ այլն:
ա. 21բ-3ա [Մասն Առաջին] – Յորժամ բարեգութ եւ մարդասէրն Աստուած կամեցաւ զազգն Իսրայէլի... վասն այսորիկ ասէ. Յիշեա՛ ուստի անկար:
բ. 23բ-5ա Մասն 2. Եւ ապաշաւեա՛ – Համախմբեալ հոգեւոր եւ յայտ լիցի... վասն որոյ ասէ. Յիշեա ուստի անկար եւ ապաշաւեա՛:
գ. 25ա Մասն 3. Եւ զառաջին գործն քո գործեա՛ (միայն այս):
Ծնթ. շարունակութիւնը՝ 25ա-28բ՝ չգրուած, իսկ 29ա-66բ՝ այլ ձեռքով:
Է. 29ա Պսակազարդ երջանիկ տեառն տեառն Ստեփաննոսի՝ բարեկարգ արքեպիսկոպոսի մեծի Զմիւռնոյս եւ համայն վիճակաց սորին ուղերձ նուիրանաց պատկառաւոր իմն խոնարհութեան – Հրամանոյն վեհագունից զօրինաւոր եւ զկարելին... եւ ամենայն սրտէ բազմիրանեան ձեր սրբազնութեան նուաստիկ ծառայ Միրզայեան տէր Յովհան Վանանդեցի վարժապետ քահանայ Զմիւռնոյս Սուրբ Ստեփան եկեղեցւոյ:
Ը. 30ա-59բ Յաղագս պատուոյ քահանայից [թրգմն. Վարդան կրօնաւոր. տե՛ս ձեռ. 5063, 5ա-44ա] – Գերագոյն է յոյժ պատիւն քահանայական... կա՛լ զանձն քո ի խոնարհութեան:
ա. 30բ-2ա Գլուխ առաջին. Թէ արքայական է քահանայութեանն պատիւ – Գուցէ անախորժ իմն թուեսցի այս ըստ աշխարհի... եւ առաւել եւս բարձրագոյն, քան զայն:
բ. 32ա-3բ Գլուխ երկրորդ. Թէ քահանայք գեր ի վերոյ են քան զմարդիկ, եւ են հրեշտակք – Գերունակ բարձրութիւն քահանայական աստիճանի... հրեշտակական գերաշխարհիկ զօրութեանցն գեր ի վերոյ է այս աստիճան: Ընդհանուր յերես 46:
գ. 33բ-4բ Գլուխ երրորդ. Թէ քահանայք են սիրելիք եւ բարեկամք Աստուծոյ – Անզուգական է այս պատիւ... որքան մեծագոյն է եւ սուրբ միզանն Աստուծոյ, քան զԱրտաշեսին:
դ. 34բ-6ա Գլուխ չորրորդ. Թէ քահանայքն են Աստուած – Զամենայնիւ հրաշափառագոյն եւ զաստուածայնագոյն պատուոյ... որպէս եւ սպառնացեալ նոցա Աստուած:
ե. 36ա-7ա Գլուխ հինգերորդ. Հաստատութիւն քահանայական գերազանցութեան բանիւք սրբոց հարց – Բազմապատիկ են ապաքէն բանք սրբոց... որք ճաշակեն ի մարմնոյ նորա եւ ըմպեն յարենէն:
զ. 37աբ Գլուխ վեցերորդ. Զարմանաւոր միաւորութիւնն Քրիստոսի ընդ քահանայն ի սուրբ հաղորդութեան – Նոյն ինքն յաւիտենական ճշմարտութիւն Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս... եւ արիւն նորա զարդարեաց զծնօտս մեր:
է. 37բ-9բ Գլուխ եօթներորդ. Թէ ո՞րքան ճշտիւ համար պահանջեսցի ի քահանայից յաւուրն դատաստանի – Ով թէ ո՞րքան եւ որպիսի՞ տարբերութիւն լինիցի... ծանրագոյն եւս դատիցիմք յարարչէն աշխարհի:
ը. 39բ-41ա Գլուխ ութերորդ. Թէ որքա՞ն կատարելութիւն եւ սրբութիւն պահանջի ունիլ քահանային – Կատարելութիւն եւ սրբութիւն կնիք են քահանայից... յաղօթարանս ունիլ զհանգիստ ջերմեռանդ աղօթիւք:
թ. 41ա-2բ Գլուխ իններորդ. Թէ յանցանք քահանայից ծանրագոյնս վշտացուցանեն զԱստուած – Ահագին է այս ճառ, եղբա՛րք, ահագին է եւ սարսափելի... սանձել եւ արմատախիլ առնել պարտաւորեցաք:
ժ. 42բ-6ա Գլուխ տասներորդ. Թէ զիա՞րդ անաչառ պատժէ Աստուած զքահանայս վասն մեղաց – Առանց ակնառութեան է արդարեւ վրէժխնդրութիւն դատաստանին Աստուծոյ... եւ զանբասիր վարս յանձին ստասցուք ի շինութիւն մեր եւ ամենայն աշխարհի:
ժա. 46ա-7ա Գլուխ մետասաներորդ. Թէ որքա՞ն պարտաւորութիւն է քահանայից օրինակ բարեաց լինիլ ժողովրդեան – Այս պարտաւորութիւն անտի յառաջանայ... եւ այլ ամենայն հարկաւոր եւ ի բարի ձիրս հոգւոյ:
ժբ. 47ա-8ա Գլուխ երկոտասաներորդ. Թէ ո՞րքան հարկաւոր է քահանայից առնիլ զգիտութիւն – Որք ի բարձրագոյն խորհրդոցն կարգեալ են ի սպաս պաշտաման... որով լիցի մեզ ազատութիւն յանզերծ դատապարտութեան անտի:
ժգ. 48ա-50ա Գլուխ երեքտասաներորդ. Թէ որքա՞ն զազրոտի է անմաքուր պղծութիւն ի քահանայս – Գարշ եւ աղտեղի է ապաքէն պղծութիւն մարմնական... ի բաց հրաժարի մերձենալ:
ժդ. 50ա-1ա Գլուխ չորեքտասաներորդ. Թէ պարտ է քահանայից պահել զողջախոհութիւն օրինակաւ քրմացն – Զոր օրինակ հրեշտակային է բարձրութիւն քահանայական աստիճանի... եւ բոլորովին ի նոյն բեւեռեցէ՛ք:
ժե. 51ա-2ա Գլուխ հնգէտասաներորդ. Թէ պարտ է քահանայից հրաժարիլ յաշխարհական զբազմանց եւ յաստուածայինսն պարապիլ – Զբաղմունք կենցաղականք եւ հոգք աշխարհայինք փուշ են վնասակար... որ ապականիչն է հոգւոյն բարելաւութեան:
ժզ. 52ա-3բ Գլուխ վեշտասաներորդ. Թէ պարտաւոր են քահանայք խորշիլ յունելոյ զինչս – Աղքատութիւնն է մի ի գլխաւոր ուխտիցն... որ համայն շքեղութեանց է պանծագոյն:
ժէ. 53բ-5ա Գլուխ եօթեւտասաներորդ. Թէ զի՞նչ պարտաւորութիւն է ունողաց զեկեղեցական հասոյթս – Եկեղեցական հասոյթքն են մշտնջենաւոր իրաւունք ինչ... որք կարող են հնարել զապրուստս վայելչականս:
ժը. 55ա-8ա Գլուխ ութնեւտասաներորդ. Թէ ցանկութիւն պատուոյ եւ իշխանութեան զեղծումն է եկեղեցականաց – Չիք ուրեք, չիք երբէք այնպիսի վնասակար եւ ապականիչ բարեկարգութեան... զինքն ածեալ մուծանէ:
ժթ. 58ա-9բ Գլուխ իննեւտասաներորդ. Խօսակցութիւն Քրիստոսի ընդ երանուհի կուսին Պրիկիդեայ – Երանելի այս կոյս ըստ իւրումն ջերմեռանդութեան... ի դժոխս քան զայլ՝ ո ոք եւ իցէ ի մարդկանէ:
Թ. 60ա-6բ Յաղագս թերութեանց, որք հանդիպին ի մատուցման սրբոյ պատարագին
ա. 60աբ Պրակ Ա. – Խորհուրդ սոսկալի սուրբ պատարագին ըստ ամենաբարձր իւր գերակայութեան... եւ թոյլ տան թերութեան ինչ անկանիլ յամենասուրբն յայն մատակարարութիւն:
բ. 60բ-2ա Պրակ Բ. Յաղագս նիւթոյ պատարագին եւ պակասաւորութեանց նորա – Նիւթ մատուցման սուրբ պատարագին... ըստ աւանդութեան սուրբ եկեղեցւոյ մերոյ:
գ. 62ա-3բ Պրակ Գ. Յաղագս տեսական բանի սուրբ պատարագին եւ պակասութեան նորա – Տեսական բանք կատարիչք բարձրագոյն խորհրդոյ... ոչ է պարտ կրկնել:
դ. 63բ-6ա Պրակ Դ. Յաղագս պակասութեան կատարիչ պաշտօնէին – Պաշտօնեայ կատարիչ աստուածային խորհրդոյս է ճշմարիտ... բարեբանութիւն ընդ Հօր եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
ե. 66աբ Առազդեցութիւն հեղինակին, առանց ինչ յաւելման – Վա՜հ, ո՛վ թշուառական քահանայ, որ մեռեալ ես յերկինս... որոյ արգանդն դրախտ եղեւ Որդւոյն Աստուծոյ եւ սրբարան Հոգւոյն Սրբոյ. Վերջ:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԺԹ. դ.
2ա Պատուականութիւն ձեր, եթէ բարեհաճեսցի մանաւանդապէս առ մեզ խօսի, քան առ այլս աւանդելով զխրատս զայսոսիկ – Մի՛ բնաւ պատուեր զհարուստ անիրաւ եւ բռնաւոր ո[ք] եւ մի՛ արհամար[հ]եր զաղքատ եւ զտնանկ ոք արդար... 8. Մի՛ բնաւ առներ զչար ինչ վասն նենգութեան եւ մի՛ գործեր զխոտս վասն ագահութեան:
Որ իւրում տեառն քաջ ծառայ է,
Նա հարազատ լաւ ծառայ է,
Ոչ ինչ է գին լաւ ծառայի,
Մինչեւ նաեւ թիւ ծառայի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
4աԻ 1818, սեպտեմբերի 26 գծեալ եղեւ վէպս Կարթագինեայ, ի վայելումն Ստեփաննոս շնորհապսակ սրբազան արքեպիսկոպոսին Ենօքեան Տփխիսեցւոյ, որ ի մայրագահն Սուրբ Էջմիածին:
10բ Վախճան վիպասանութեանս. Ընկա՛լ, ո՞ ծայրացեալ սէր եւ պսակագեղ թագ գլխոյ իմոյ, զդոյզն ինչ երկասիրութիւն ձեռին իմում, գոգեա՛ եւ մտաց, զոր բերկրալիր սրտիւ նուիրեմ քեզ, զի սխրալի է ինձ յոյժ առ յինէն առնուլ եւ քեզ առձօնել այն, զի որ ինչ իմ է, քոյ է, եւ որ ինչ քո՝ իմ, վասն որոյ եւ սպասահարկելս իմ քեզ՝ պարծանք ինձ վարկուցեալ մնամ: Սրբազնութեան ձերում խոնարհագոյն ծառայ՝ Զաքարիա սեւակիր Գուլասպեանց Տփխիսեցի:
ՅԵՏԱԳԱՅԻ ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ
2ա (1863թ., շղագիր) Ի 24 փետրուարի, 1863 ամի մի վերին կարգի աջակողմեան ատամս հանի առանց ցաւելոյ:
ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 72 (68-139): ՊՐԱԿ՝Ա-Թx8 (Թ՝ 6)+2: ՆԻՒԹ՝սպիտակթուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝թագովզարդայինզինանշան, տակը՝ «DA»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (18,5x13,5-15. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝շղագիր (նոտրանման) (նմուշ՝ 70ա): ՏՈՂ՝ 23-29 (138ա-9բ՝ 43-49):

Նմուշ 70ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թերթերի եզրերը մաշուած, փոքր-ինչ ծալուած, անհարթ, թ. 68-9՝ ցեցի անցքեր, թ. 137 եւ 138 միջեւ անորոշ քանակի թերթեր թափուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 68ա-137բ Համառօտ խնդիրք. ծայրաքաղ արարեալ ի պէս պէս երեւելի եւ յընդունելի եւ ի հաստատուն հեղինակաց:
1. 68ա-96բ Գլուխ առաջին. Յաղագս խորհրդոյ ապաշխարութեան
ա. 68ա-9ա Յօդուած առաջին. Յաղագս զղջման – Խնդիր Ա. Արդեօք որ զղջացեալ ի վերայ մահացուաց ոչ երբեք զղջասցի... տե՛ս ի Կրովիքս թիւ 672 եւ Լիգուորի Գ. 44:
բ. 69ա-76ա Յօդուած երկրորդ. Յաղագս խոստովանութեան – Խնդիր Ա. Որ զթիւ մեղաց իւրոց մահացուաց առաւել ասասցէ... յաղագս իրաւաբանութեան յօդուած երրորդ:
գ. 76ա-9ա Յաղագս իրաւաբանութեան, յօդուած Գ. – [Խնդիր] Ա. Վաւե՞ր է խոստովանութիւն նորընծայ քահանայից... եւ ապաշխարողաց մեծագոյ օգուտ լիցի կառավարելոյ նոցա եւս գիտութենէ:
դ. 79ա-88բ Յօդուած չորրորդ. Յաղագս պաշտօնի եւ պարտաւորութեան – [Խնդիր] Ա. Ժողովրդատէրն կոչեալ ի լսել զխոստովանութիւն հարճին... վասն անպատութեան խորհրդոյն դել" լիք" կրո":
ե. 89ա-92ա Յօդուած Ե. Յաղագս կնքոյ խոստովանութեան – [Խնդիր] Ա. Արդեօ՞ք օրէն իցէ վարել ի խոստովանութենէ ստացեալ գիտութեամբ... ո՛չ է վճռեալ, այլ վճռելի, Պո." 23:
զ. 92ա-3ա Յօդուած Զ. Յաղագս վճարման խորհրդոյ խոստովանութեան – [Խնդիր] Ա. Որ զապաշխարան ներելի մեղաց ոչ կատարեսցէ, մեղանչէ... որ կատարէ զապաշխարանս, առ Լիք" 522:
է. 93ա-6ա Յօդուած Է. Յաղագս հրապուրողաց ի խոստովանութիւն – [Խնդիր] Ա. Երբ քահանայն հաւանեսցի միայն... ի լսել զխոստովանութիւն նորին այսպէս դի". եւ այլ առ Պո" 584:
ը. 96աբ Յօդուած Ը. Յաղագս հրամանի կղերիկոսաց – [Խնդիր] Ա. Ո՞վ անկանի ի բանադրութիւնս եւ եր՞բ... չարաչար ստոր եւ գրելոցս պատժեսցին:
2. 96բ-121ա Գլուխ երկրորդ. Յաղագս խորհրդոյ պսակին
ա. 96բ-100ա Յօդուած Ա. Յաղագս հարսնախօսութեան – [Խնդիր] Ա. Զի՞նչ առ իսկութիւն հարսնախօսութեան խնդրի: Պատասխանի. Նախ խնդրի փոփոխ... իսկ ըստ երկրորդին ստորասեն առհասարակ աստուածաբանք:
բ. 100ա-11ա Յօդուած 2. Յաղագս խորհրդոյ պսակին – [Խնդիր] Ա. Ի պսակի հարկաւո՞ր է դիտումն մարմնաւոր զուգաւորութեան... եւ հոսելն արտաքս երբեմն-երբեմն է պատահական:
գ. 111ա-4ա Յաղագս բաժանման ամուսնացելոց – [Խնդիր] Ա. Ո՞ր օրինաց է անլուծանելի պսակն: Պատասխանի. Անլուծանելի լինել պսակին լրացելոյ է... զոր թէ արարեալ իցէ կարգ, յայնժամ առ լիգ. հասարակաց:
դ. 114ա-5բ Յաղագս պարզ արգելման. Մասն առաջին – [Խնդիր] Ա. Կարէ՞ արդեօք պապն դնել զեղծին... եւ հեռացուցանեալ զնոսա ի մեղաց նոյն:
ե. 115բ-21ա Մասն երկրորդ. Յաղագս եղծիչ արգելմանց – [Խնդիր] Ա. Քանի՞ են եղծիչ արգելք պսակի: Պատասխանի. Են հնգետասան եւ են մոլորութիւն... մտանելոյ ի կօրն եւ ի մշտնջենաւոր ողջախոհութենէ:
3. 121ա-137բ Ի վերայ իրաւանաց եւ արդարութեան
ա. 121ա-5ա Յօդուած Ա. Յաղագս գողութեան եւ յափշտակութեան – Որ աշխարհ ոք զսակաւ ինչ գողանայ դիտաւորութեամբ... կարէ վարել գաղտի փոխարինութեամբ բիլ." նոյն:
բ. 125բ-37բ Ի վերայ հատուցման – Արդեօք ո՞յր իցեն ինչքն, որք յետ մահուան ուրուք մնան առանց օրինաւոր ժառանգի: Պատասխանի. Յորժամ չիք ոք... ասէ կտակ, զի հատուսցեն ժառանգ իմ արդ /// (շար. թափուած):
Բ. 138ա-9բ (այլ ձեռքով) Թուղթ յումեմնէ առ ծնողս իւր յԵրուսաղեմայ – Հոգեսիրաց մանաւանդ թէ տիրապէս սիրելեացդ յԱստուծոյ բարեխրատ ծնողաց իմոյ ողջոյն... այլ դուք դոցա, ապա թէ ո գուցէ եւ աստուածամարտ գտանիցիք, այսինքն՝ (բարոյ///նեով) ի բաց չարիք /// (շար. թափուած):
ՁԵՌԱԳԻՐ Գ.
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 12 (140-151). չգրուած 144ա-51ա: ՊՐԱԿ՝ 1x12: ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝թագակիրառիւծ, տակը՝ «ANGELO», «PEDEMONTE»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,5x15,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝երկսիւն (17,7x11,9): ԳԻՐ՝նոտրգիր (նմուշ՝ 141ա): ՏՈՂ՝ 31-33:

Նմուշ 141ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. թերթեզերքը անհարթ-անկանոն:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 140ա-3բ Տեսութիւն սրբոյ պատարագի. ծաղկաքաղ արարեալ ի Յօհաննու Գառնեցւոյ եւ յայլոց – Նախ պատրաստութիւն պիտի պատարագիչ քահանայն եւ յամենայնի ի ստացումն շնորհացն Աստուծոյ... զի ոչ ի կեանս յայս, այլ եւ ի հանդերձեալն օգնէ սուրբ պատարագն: Վերջ:
ՆՇՈՒՄ՝ 151ա «Համառօտ սահմանք եւ բաժանմունք եւ [պ]արագայք մասանց բանի արուեստի քերականութեան»
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 140ա կցագիր գրչափորձ (չորիցս) «Անաստաս, Ստեփանոս, արուեստ» (ընթերցումը՝ երկբայելի):
ՁԵՌԱԳԻՐ Դ.
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 8 (152-9). չգրուած՝ 159աբ: ՊՐԱԿ՝ 1x8: ՆԻՒԹ՝թուղթ. լուսագծերովեւլուսադրոշմով՝եռամահիկ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,7x15,4: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝միասիւն (18-18,5x11. ստ. լս.՝յիշագրեր): ԳԻՐ՝բոլորգրանմաննոտրգիր (նմուշ՝ 156ա): Տող՝ 30-34:

Նմուշ 156ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 152ա [Յաղագս կենդանակերպից] – (սկ. թափ.) /// եւ Ջրհոսն, Կոյսն եւ Ձուկն. եւ սոքայ վեցեքին մուղապիլայ հայեցքն միմեանց... եւ ինքն ջրային տեղ լինի Զօհրէյին է եւ Օտարիիտին հայեցք:
ա. 152ա Պատմութիւն ԲԺ.ան (12) կենդանակերպիցն – Տեղեակ լե՛ր եւ գտեա՛յ զկենդանակերպսն ամէն ժամ... եւ յանժամ մահ բերէ մարդուն:
բ. 152ա-3ա Անուանք կենդանակերպիցն – Թէպիթ, որ կոչին անշարժք եւ ԲԺ.ան (12) կենդանակերպից... Այբն եւ ապա Եջն եւ ի վերեւն՝ Ա, Բ, Գ եւ այլ ԼԶ. (36) գիրն:
գ. 153ա-5ա [Թուաբանական աղիւսակ]– Ի թվական արհեստէն աղիւսակս եւ երկու դիհեն ըսկիզբն... 154բ-5ա [Աղիւսեակ բազմպատկութեան այբբենական՝ 154բ՝ 18 սիւն՝ Ա-Ղ եւ 37 տող՝ Ա-Ք, Ա, 155ա՝ 19 սիւն՝ Ճ-Ք, Ա. եւ 37 տող՝ Ճ-Ք, Ա-Ճ]:
դ. 155բ-8ա Անանիայ Շիրակունոյ երիցս երանեալ վարդապետն. Վասն որպիսութեանն կէնաց իւրոց – Ես՝ Անանիայ Շիրակացի, ի յԱնանիայ գեղջէ... եւ ամենայն գոյացելաքս տե՛ս զԱյբ, զԲեն քան:
ե. 158բ Հայեցք Լուսնի Արեգական արպերէն եւ հայրէն – [Լուսնացոյց. աղիւսակ բազմապատկութեան այբբենական՝ 3 սիւն՝ Ա., ԺԲ., ԺԲ. եւ 30 տող՝ Ա. (1) – Լ. (30)]:
2769
|
ԲՈՒՄԲԱՅԻ |
ՌՄԾԳ. – 1804 |
ԳՐԻՉ՝ Յակոբոս արքեպս.: ԳԾԱԳՐՈՂ, ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ՝ Յարութիւն Սահակեան Ջուղայեցի:
ԹԵՐԹ՝ 160 (գրչի էջակալում՝ 1-184, որ է՝ 7ա-100ա եւ 1-153, որ է՝ 102ա-160ա). չգրուած՝ 1բ-5բ, 6բ, 100բ, 101բ, 142բ, 144բ, 145բ, 146բ, 147բ, 150աբ, 154բ, 160բ: ՊՐԱԿ՝ 1-7x25 (1՝ 27, 3՝ 23, 5՝ 29, 6՝ 14, 7՝ 17): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ 1. «ST», թագապսակ զինանշան, մէջը՝ եղջերագաւաթ, 2. «CURTEIS & SONS 1799», 3. «1801»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,3x18: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17-17,5x13,3. սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 28ա): ՏՈՂ՝ 20-29: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ դեղին:

Նմուշ 28ա
ԳԾԱԳՐԵՐ՝ 23բ, 32բ, 34աբ, 36ա, 38ա, 40ա, 41բ, 44բ, 45ա, 46ա, 47ա, 48ա, 50բ, 67ա, 68բ, 144ա, 145ա, 146ա, 147ա եւ այլն. նաեւ՝ աղիւսակներ բազմաթիւ էջերում:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, Ա. եւ Բ. փեղկերը ստորին մասից կիսով չափ հիմքից անջատ, թերթեզերքին խոնաւութեան հետքեր, մանր պատռուածքներ, թանաքի թթուայնութեան հետեւանքով որոշ թերթերի գրադաշտը փոքր-ինչ մգացած. արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ 1ա, 160բ, ցեցի անցքեր՝ թ. 21, 22. մէջն ունի ձեռագրի բովանդակութիւնը եւ վիճակը նկարագրող ներդիր թերթ. 22,5x35 չափսի, ծալումներով ներդիր փակցուած թերթեր՝ 144-7:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
6ա [Տիտղ.] Աղիւսակք աստղաբաշխականք: Յօրինեալք եւ ի լոյս ընծայեալք հրամանաւ եւ ձեռնտուութեամբ Մեծին Լուդովիկոսի: Յորս աւանդին ընթացք Արեւու եւ Լուսնոյ եւ այլոց մոլորակաց՝ ըստ երեւելոյ ի դիտողութեանց սոսկապէս, ոչ ինչ ուշ եդեալ դրութեան ինչ: Նշանակին եւ եւս տեղիք գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան երեւելոց ի մերում հորիզանի: Առաջի դնի եւ եւս կարճ ի կարճոյ եղանակն գործադրութեան հաշուի՝ հանդերձ երկրաչափական ապացուցութեամբ խաւարմանց՝ գտելոց սոսկ վերլուծութեամբ ուղղագիծ եռանկեանց:
Յաւելան՝
Ստորագրութիւն, կազմութիւն, գործածութիւն աստղաբաշխական ինչ գործեաց՝ կարգելոց առ նորանոր գործածութիւնս եւ ազգի ազգի առաջարկութիւնս՝ կարի կարեւորս աստեղաբաշխից եւ աշխարհագրաց: Յարմարեալ ըստ միջօրէի արքունի դիտարանին Փարիզու, ուր կատարեցան դիտողութիւնքն ի նոյն իսկ հեղինակէն Փիլիպպոսէ Տէ Լա Հիրեայ՝ արքունի վարժապետէ ուսումնական գիտութեանց եւ յընկերութենէ արքունի ճեմարանին մակացութեանց:
[Յիշ. թրգմն.] Թարգմանեալ ի Հ[այր] Մատթէոս վարդապետէ Մաղաքեան՝ ի միաբանութենէ Մխիթարայ մեծի Աբբայի: Ի խնդրոյ Ջուղայեցի պարոն Յարութիւնի Սահակեան: Յամի Տեառն 1795: Ի Վենէտիկ, ի վանս Սրբոյն Ղազարու:
Ա. 7ա-160ա [Աղիւսակք աստղաբաշխականք]
1. 7ա-12բ [Առաջաբան հեղինակի]Պայծառափայլ առն տեառն տեառն Յովհաննու Պօղոսի Բիգնոնեաց աբբայի ուխտին Սրբոյն Կուինտիոսի, գահանիստ բարձակցի եւ արքունի ճեմարանին գիտութեանց գահագլխի – Իբրեւ այնինչ իրազեկ եղէ, ո՛ պայծառափայլ աբբաս... ի լնուլ զիմ պարտս, այլ եւ իմոցս առ քեզ յարգանաց եւ պաշտօնասիրութեան: Գրեցաւ ի դիտարանիս ի Կաղանդս (այսինքն՝ յառաջին աւուր) նոյեմբերի, 1702: Մտերիմ ծառայ Փիլիպպոս Տէ Լա Հիրէ:
2. 13ա-6ա Գործածութիւն աղիսակաց: Յաղագս բեկբեկման (շառաւիղաց աստեղաց) – Յամի Տեառն 1681. սկիզբն արարի մեծաւ խնամով...
ա. 13բ-4ա Յաղագս բարձրութեան բեւեռին Փարիզու յարքունի դիտարանին եւ մեծագոյն խոնարհման Արեւու կամ խոտորման Ծիր խաւարման – Դիտողութիւնք, որք եղեն յարքունի դիտարանին՝ յաւուրս արեւադարձից: Յամառնային արեւադարձին երեւելի միջօրական բարձրութիւն... իսկ լրումն սորա, որ է բարձրութիւն բեւեռին, 48.50.0 զ:
բ. 14ա Դիտողութիւնք բեւեռային աստեղն – Ի ձեռն բազմապատիկ դիտողութեանց... իսկ զբարձրութիւն հասարակածին, 41. 10. Գ:
գ. 14աբ Ի դիտողութեանց եղելոց առ հասարակածաւ. հաստատես զվերոյ գրեալ տարակայութիւն արեւադարձից ի միմեանց – Երեւելի աստեղաբաշխ ազնուականն Դիշէր... կազմելոց հասարակ հայեցիկ խողովակաւ, որովք վարեցաւ Մարկրաֆֆիոս:
դ. 14բ-6ա Յաղագս սովորական աւուր – Օրն աստղաբաշխական, որով վարիմք յայսոսիկ աղիւսակս... իբրեւ ի տեսարան համօրէն տիեզերաց:
3. 16ա-7բ Կանոն Ա. Յաղագս ուղղութեան ժամանակի – Երրեակ է ուղղութիւն քաղաքական ժամանակի... ըստ այլեւայլ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն:
ա. 18ա Օրինակ հաշուի հաւասարութեան ժամանակի – Եթէ խնդրեսցի հաւասարութիւնն ժամանակի... ունիմք առաջի դնել ի յաջորդ կանոնի:
4. 18ա-9բ Կանոն Բ. Գտանել զճշմարիտ տեղի Արեւու ի Ծիրն խաւարման, եւս եւ զճշմարիտ տարակայութիւն նորա ի հեռակետէն ի սահմանելինչ երեւելի ժամանակի հասարակ թուականին Քրիստոսի – Զառաջ եդեալ ժամանակն վերածեալ յաստղաբաշխականն... լինի ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութիւն (գաղափարանշան՝ կլոր՝ մէջտեղում մէկ կէտ). 8.20՛.57.42:
Ծնթ. Աստղագիտական որոշ եզրեր գրուած են գաղափարանշաններով, որոնք այս եւ յետագայ տեղերում արտայայտում ենք գրային տարբերակով:
5. 19բ-21ա Կանոն Գ. Գտանել զճշմարիտ տեղի Լուսնոյ ի պարունակ նորա եւ զճշմարիտտարակայութիւն նորա ի հեռակետէն ի նշանակեալ ինչ ժամանակի հասարակ թուականին Քրիստոսի – Զառաջ եդեալ երեւելի ժամանակն ուղղեալ... ճշմարիտ տարակայութիւն նորա ի հեռակէ[տէն] 2.13.13.7:
6. 21բ-2ա Կանոն Դ. Գտանել զճշմարիտ տեղի հատուածոյ ելից Լուսնի ի սահմանեալ ինչ ժամանակի – Ուղղեալ զժամանակն ըստ օրինի նախընթաց կանոնի... եւ ճշմարիտ տեղի Առիւծին (այսինքն՝ հատուածոյ ելից) 24.20.36:
7. 22աբ Կանոն Ե. Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժամանակի զճշմարիտ լայնութիւն Լուսնոյ – Ի ճշմարիտ տեղւոյ Լուսնի բարձր զճշմարիտ տեղի... լայնութիւն ճշմարիտ հիւսիսային 5.3.25:
8. 22բ-3ա Կանոն Զ. Վերածել առ Ծիրն խաւարման զճշմարիտ տեղի Լուսնոյ, եւս եւ զբաղադրեալ ընթացս Լուսնոյ ի միում ժամու, որով վարիմք ի գտանել զճշմարիտ ծնունդ եւ լրումն Լուսնոյ – Յաղիւսակն 22 վերածութեան Լուսնոյ առ Ծիրն խաւարման... կամ ճշմարիտ երկայնութիւն (գաղափարանշան՝ Լուսիի) 7. 43. 38 (գաղափարանշան՝ Կշեռք):
9. 23ա-4բ Կանոն Է. Գտանել զհորիզոնական տրամագիծ Լուսնոյ եւզհորիզոնական տեղազանութիւն նորա, եւ զհեռաւորութիւն կեդրոնի Լուսնոյ ի կեդրոնէ Երկրի – Ի ձեռն ճշմարիտ տարակայութեան ի հեռակետէն գտանիցես... զոչ ինչ ասացաք զվերագունից:
10. 24բ-7բ Կանոն Ը. Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժամանակի զճշմարիտ երկայնութիւն եւ զլայնութիւն վերին եւ ստորին մոլորակաց: Ի վերայ երկայնութեան – Ա. Պարտ է զսահմանեալ երեւելի ժամանակն վերածել... [26բ-7ա՝ աղիւսակ աստղաբաշխական. 4 սիւն եւ 10 բաժանում]:
Ծնթ. Աղիւսակները ներկայացնում ենք ըստ ուղղահայեաց սիւների եւ հորիզոնական բաժանումների (երբեմն՝ տողեր են), այստեղ եւ այսուհետեւ ամէն բաժանում ունի հիմնականում 3-6 տող:
11. 28աբ Կանոն Թ. Ի սահմանեալ ինչ ժամանակի խնդրել զմիջական աւուրս Լուսնոյ կամ զաւուրս անցեալս ի նախընթաց միջական ծննդենէ Լուսնոյ, եւս եւ գտանել զժամանակն, յորում ունի դիպիլ անմիջապէս հետեւեալ միջական ծնունդ եւ լրումն Լուսնոյ – Զառաջ եդեալ ժամանակն ուղղեալ երրեակ... ոյր վասն չէ հարկ յառաջ բերել զօրինակ:
12. 28բ-30բ Կանոն Ժ. Եդեալ զժամանակ միջական ծննդեանն եւ լրման կամ զի՞նչ եւ իցէ ժամանակ անմիջական նախընթաց կամ հետագայ ճշմարիտ ծննդեանն եւ լրման, գտանել զժամանակ ճշմարիտ ծննդեան եւ լրման, այսինքն՝ զուգընթացութեան եւ յանդիմանակացութեան լուսաւորաց եւ զկէտն Ծիր խաւարման, ուր դիպի ընթացակցութիւն նոցա: Արդ, ասի ճշմարիտ ընթացակցութիւն, յորժամ տեղի արեւուն կամ նորին հակակայն համեմատի առ տեղին Լուսնոյ վերածելոյ առ Ծիրն խաւարման – Եթէ առաջի եդեալ ժամանակն իցէ երեւելի... իսկ Լուսնին. 6՛ 26՛.43". Զոհալ (գաղափարանշանով):
13. 30բ-1բ Կանոն ԺԱ. Գտանել յառաջագոյն զխաւարումն, որ հանդերձեալ իցէ պատահել ի ծննդեան ինչ կամ ի լրման – Գումարեսջիր զհորիզոնական տեղազանութիւն... վասն որոյ յառաջ եդեալ լրման Լուսնոյ ունի պատահել խաւարման Լուսնոյ:
14. 31բ-54բ Կանոն ԺԲ. Յորում աւանդի բացատրութիւն խաւարմանց: Նախագիտելիք ի վերայ երկաքանչիւր խաւարմա[ն]ց – Նախ այնչափ համարիմք զհեռաւորութիւնն Արեւու...
ա. 32բ-4ա Նախընթաց հաշիւք կամ ներածութիւն առ երկոսին խաւարմունս – Երեքին հետագայ ձեւքդ բաղկացուցանեն զմիմիայն ձեւ... որ դոյզն աշխատութեամբ վճարի:
բ. 34ա-5ա Յաղագս խաւարման Լուսնոյ – Ուղղեալ զհորիզոնական տեղազանութիւն Լուսնոյ... լինի ժամն սկսանելոյ նորին ելանէլ ի ստուերէն:
գ. 35աբ Չափ խաւարման – Ի խաւարմունս ըստ մասին գտանի չափ... ճիշդ եւ անվրէպ յանդիման արասցէ զչափն խաւարման:
դ. 35բ-7բ Առաջին օրինակ: Հաշուի խաւարման Լուսնոյ – Առցուք ի ձեռին զճշմարիտ լրումն... որ է 16 մատնաչափ եւ 4 մասն:
ե. 37բ-8բ Երկրորդ օրինակ: Հաշուի խաւարման Լուսնոյ – Առաջի տեսանեմք զճշմարիտ լրումն լուսնոյ... որ է մատնաչափ եւ 9 մասն:
զ. 38բ-9բ Վասն խաւարմանց Արեւու կամ Երկրի – Խաւարումն, զոր սովորութիւն է կոչել խաւարումն Արեւու... գտանին երեւոյթք խաւարմանց այս մեր առաջի եդեալ եղանակաւս:
է. 40ա Գտանել զսկիզբն, զաւարտ եւ զչափ խաւարմանն երեւելոյ ի սահմանեալ ինչ տեղւոջէ: Սահմանք – Ի հետագայ ձեւդ կոչեմ տեղազանութիւն տեղւոյն... եթէ սահմանեալ տեղին Լ[ուսինն] գտցի ի միջօրականին:
ը. 40ա-1բ Ի նշանակեալ ինչ ժամու գտանել զտեղազանութիւն սահմանեալ ինչ տեղւոյ եւ զանկիւն տեղազանութեան նորա: Կանոն առաջին – Դիցուք, թէ Ան ՊՉ է կիսագունդն Երկրի... ի տեղի փոխաբերելոց նոցին ի մակարդակի:
թ. 41բ-3ա Զերեւելի պարունակն Լուսնոյ ՃԷ վերածելի ի պարունակ երեւեալ յառաջի եդեալ տեղւոջէ ի սահմանեալ ինչ ժամու: Կանոն երկրորդ – Ծանուցեալ զճշմարիտ տեղի Արեւու... որով գտանի եւ մնացեալ մասն ԴՌ ուղիղ գծին ՃՌ:
ժ. 43ա-6ա Գտանել զայլեւայլ երեւոյթս խաւարմանց: Կանոն Գ. Կետն Դ. ի վերոյ եդեալ ձեւդ...
I. 44ա-5ա Ուղղութիւն նախընթաց հաշուին: Հետագայ ձեւդ յարակցեսցի ընդ նախընթացսն – Թէպէտ եւ երեւելի պարունակ (կամ շաւիղ ընթացից)... պարտ է ի կիր առնուլ զուղիղ գիծն ԼՏ փոխան գծին ԼԴ:
II. 45ա-6ա Ուղղութիւն կիսատրամագծի աղօտաստուերին Լուսնոյ – Ասացաք ի սկզբան, թէ կիսատրամագիծն... զի չնչին իմն է եւ կարի նուազագոյն:
ժա. 46ա-54բ Գտանել ի սահմանեալ ինչ ժամու յառաջ եւ յետ ծննդեանն Լուսնոյ զայն մասն երկրի, որ անկանի ընդ ստուերիւ Լուսնոյ եւ լինի անդէն կեդրոնական խաւարումն կամ ծանուցեալ զլայնութիւն խնդրեալ տեղւոյն, գտանել զտեղին եւզժամուն: Կանոն Դ. Նախ դիցուք, թէ կէտն Ի ձգեալ իցէ...
I. 48ա-50ա Յաղագս նկարագրելոյ զպատկեր խաւարման Արեւու ի ձեռն գծի – (Աստղաբաշխական բոլորակ) Գտեալ զամենայն, զոր առաջի եդաք...
II. 50ա-4ա Պիտանի է յոյժ այս գծանիշ պատկեր խաւարման, առ հաստատութիւն ստուգութեան եւ անվրիպութեան հաշուին: Օրինակ հաշուի խաւարման Արեւու – Գի՛տ զժամանակ ճշմարիդտ ծննդեան խաւարեալ Լուսնոյ... որք առնեն 10 մատնաչափ եւ 36 մասն:
III. 54աբ Գտանել զայն տեղի երկրի, յորմէ ի սահմանեալ ինչ ժամու երեւի կեդրոնական խաւարումն – Առաջի դնեմք գտանել զտեղին յօրինակի... ի յառաջ բերել զօրինակս սոցա:
15. 54բ-73բ Կանոն ԺԳ. Գտանել զտարբերութիւն երկայնութեան երկուց տեղեաց երեսաց երկրի՝ դիտելով ի նոսա զերեւոյթ ինչ խաւարման Լուսնոյ կամ Արեւու. ծանուցեալ յառաջագոյն զբարձրութիւն բեւեռի կամ զլայնութիւն տեղեացն այնոցիկ՝ ի ձեռն խաւարմանց Լուսնոյ – Եթէ դիտեալ երեւոյթքն իցեն համատեսակ...
ա. 56ա Ի ձեռն խաւարմանց Արեւու – Աստանօր առ ի դիւրութիւն զդիտարանն կոչեմ... գտանի անկիւնն ՉՃՕ հանդերձ կողմամբ ՕՃ:
բ. 56ա-7բ Հայեաց ի հետագայ ձեւդ – Եթէ յաւելցես կամ բարձցես յանկեանէն... ուղղեալ տրամագծի Արեւու:
գ. 57բ-8բ Գտանել զսոյն ի վերայ գծանիշ պատկերի խաւարման Արեւու – Եթէ ոք քաջ հասու լեալ իցէ... որով եւ տարբերութիւն երկայնութեան տեղեացն գտանի ըստ վերոյ գրեալ օրինակին:
դ. 58բ Բացատրութիւն քառորդի եւս եւ վեցերորդի եւ այլոց մասանց բոլորակի, եւ գործածութիւն նոցա – Ի գլխաւոր գործիս համօրէն գործնական աստղաբաշխութեան... եւս եւ որոց փոքր ի շատէ տեգերեալ իցեն յաստղաբաշխական գիտութիւնս:
ե. 58բ-65ա Ձեւք այսր ստորագրութեան նկարեալ կան յառաջին տախտակին – Զայնմ քառորդէ միայն հանդերձեալ եմք ճառել աստանօր... զոր պատշաճագոյն եւ դիւրին դատի:
զ. 65աբ Երկրորդ եղանակ ուղղելոյ զդիրս ապակեաց դիտական – Առ այս գործադրութիւն պահանջի տեղի ինչ... ձգելոյ ընդ երկայնութիւն փողոյն առ մակերեւոյթ ջրոյն:
է. 65բ-6ա Երրոր[դ] եղանակ – Պարզ է այս եղանակ, այլ խնդրէ զտարժանաւոր դիտողութիւնս... ունիմք ասել ի ստորեւ:
ը. 66աբ Ի վերայ շարժական քանոնի քառորդին – Արդ, մնայ մեզ բացատրել զկազմութիւն... եւ ուղղելով առ առարկայս (որով ձեւանան անկիւնք տարակայութեան նոցա):
թ. 67ա-71բ Ստորագրութիւն խոշորացուցին եւ գործածութիւն նորա – Խոշորացոյցն է գործի պիտանի յոյժ... եւս եւ անձուկ միջոցաց այլեւայլ տեղեաց յերեսս Երկրի:
ժ. 71բ-3ա Ի վերայ դիտողութեան աստեղաց – Դիտողութիւնք աստեղաց կատարեալք ի ցերեկի... գտանի եւ խնդրեալ անկիւնն գագաթային:
16. 73բ-4ա Կանոն ԺԴ. Յանցանել աստեղաց հաստատութեան ընդ ո եւ իցէ միջօրական շրջանակ ուղղել զառկախեալ ժամացոյցն ըստ միջական ընթացից Արեւու – Դիտեալ զժամն ժամացուցին ի ժամանել աստեղն... ի միջոց չորից շրջանաց աստեղն հաստատութեան:
17. 74բ-89ա Կանոն ԺԵ. Յարմարել զժամացոյցն ճշմարիտ ընթացից Արեւու, կամ որ նոյն է՝ խնդրել զժամն ժամացուցին, յորում անցանէ կեդրոն Արեւուն ընդ միջօրական շրջանակն – Ապաքէն դիւրին լինէր այս գործադրութիւն...
ա. 75աբ Առաջարկութիւն Ա. – Գտանել զանկիւնն յԱրեւու ԲՍԶ... յորում խնդրի չափ այսր անկեան. տե՛ս ի l ձեւ յերրորդ տախտակին:
բ. 75բ Առաջին եղանակ – Անկիւնն յԱրեւու ԲՍԶ է գնտաձեւ... որ ընդ մէջ դիտողութեանն եւ ոչ ուղղեալ միջօրէին:
գ. 75բ-6ա Կանոն գտանելոյ զանկիւննԲՍԶ – Որպէս բաղդատի ծոցն ՍԶ կամ ծոցն լրման... առ ծոցն ա[ն]կեան յԱրեւ ԲՍԶ:
դ.76աբ Երկրորդ եղանակգտանելոյ զանկիւնն յԱրեւու – Նոյն անկիւնն յԱրեւու գտանի եւ եւս անաշխատ... եւ ի մէջ գծին վստահութեան, որ կայ ի նոյն դիրս:
ե. 76բ-7ա Երրորդ եղանակ գտանելոյ զանկիւնն յԱրեւու եւ այն նա եւ առանց ծանուցեալ գոլոյ բարձրութեան բեւեռին, եւ բարձրութեան Արեւու ի վերայ հորիզոնին, եւ ի ժամու դիտողութեանն լոկ ի ձեռն խոնարհման Արեւու – Այս եղանակ պահանջէ կատարել գէթ զերկուս դիտողութիւնս... զոր ունէաք գտանել:
զ. 77աբ Ապացուցութիւն – Դիւրին է ապացուցութիւն այսր եղանակի... լիցի անկիւնն յԱրեւու, որ էր ցուցանելին:
է. 77բ-8ա Յօրինել զաստիճան վերածութեան առ զուգահեռականս հասարակածին – Երկարաձգեալ զշառաւիղն ՉՏ... յորոց ձգեսցին գիծք առ երկոտասան մասունս գծին ՏԴ:
ը. 78աբ Գտանել զվերածութիւնն առանց աստիճանի – Մարթ է զանց առնել զաստիճանաւ վերածութեան... Աղիւսակ վերածութեան (3 սիւն եւ 10 տող):
թ. 78բ-9ա Առաջարկութիւն Բ. Ծանուցեալ զանկիւնն յԱրեւու եւ զխոնարհումն նորա, գտանել զուղղութիւնն երեկոյեան դիտողութեան առ ի ձեռս բերելոյ զճշմարիտ միջօրէն – Այսու համեմատութեամբ վերլուծանի առաջարկութիւնս... ելանէ ուղղութիւնն 21" երկրորդական ժամու:
ժ. 79ա-80ա Նոյնն այլազգի ձեռն վերոյիշատակեալ նկարուն մերոյ – Բաժինք կամ երկոտասան մասունք գծին... իբր ի բազումս ոչ ներածէ զգալի ինչ փոփոխութիւն յուղղութեան:
ժա. 80ա-1ա Ապացուցութիւն եղանակին գտանելոյ զչափ ուղղութեանն, երբ ծանուցեալ իցէ անկիւնն յԱրեւու – Յայտ է ի յառաջ բերեալ օրինակաց... զոր ինքեանք հնարեալ էին:
ժբ. 81ա-5ա Ի վերայ դիտողութեան խաւարմանց – Ի դիտողութիւնս խաւարմանց սկիզբն եւ աւարտ... զի նովաւ գտցի եւ ժամն խաւարման եւ լուսաւորութեան կեդրոնի բծին:
ժգ. 85աբ Անուանք գլխաւոր մասանց երեւելի դիմաց Լուսնոյ. տե՛ս ի տախտակն Դ. – [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 10 տող]... դիւրութիւն կազմութեան նորա յանդիման առնէ զպատուականութիւն մեքենային:
ժդ. 85բ-6բ Բացատրութիւն եւ գործածութիւն մեքենային, որով գտանին խաւարմունք Լուսնոյ եւ Արեւու, եւս եւ ամիսք եւ լուսնական ամք, հանդերձն վերադրօք – Այս մեքենայ բաղկանայ յերից բոլորակ թղթեայ... գործին ըստ իւր համօրէն թուոց եւ մասանց:
ժե. 87ա Թուականք ամաց լուսնոյ ըստ գործածեալ ժամանակի, որ սկսանի ի մէջ գիշերոյ առաջիկայ աւուրց ըստ հասարակ հաշուի համարաց միջօրէիւ ընդ միջորէիւ ի Փարիզու – Ամք լուսնի: Գործածեալք օր... զի միանգամայն ընդ գործւոյն յանդիման լիցին:
ժզ. 87բ-9ա Եղանակ գործածութեան մեքենայիս – Յառաջարկեալ ամի Լուսնոյ գիտ զաւուրս... եւ այսպէս ի ճահ պատահեն եւ դիտողութիւնքն:
18. 89աբ Կանոն ԺԶ. Եդեալ զժամ կամ զճշմարիտ եւ զերեւելի ժամանակ անցանելոյ աստեղ ինչ հաստատուն կամ մոլորակի ընդ շրջանակն միջօրական գտանել զտարբերութիւն ուղղորդ ամբարձման, որ ի մէջ աստեղն հաստատութեան կամ մոլորակին եւ ի մէջ Արեւու – Զնշանակեալ ճշմարիտ ժամանակն... յորում կեդրոն Լուսընթագին անցանէ ընդ միջօրեայն:
19. 89բ-90ա Կանոն ԺԷ. Եդեալ զտարբերութիւն ճշմարիտ ժամանակաց անցանելոյ երկուց աստեղաց հաստատութեան կամ միոյ աստեղ հաստատութեան եւ մոլորակի ընդ միջօրականն, գտանել զտարբերութիւն ուղղորդ ամբարձման երկոցունցն – Զսահմանեալ ժամանակն, որ ընդ մէջ անցից նոցա... յորում խնդրի տարբերութիւնն ուղղորդ ամբարձման:
20. 90աբ Կանոն ԺԸ. Վասն դիտելոյ զմիջօրական բարձրութիւն աստեղաց – Առաւել դժուարագոյն է զետեղել զքառորդն անվրէպ... յորում անցանէ աստղն ընդ միջօրեայն:
21. 90բ-2ա Կանոն ԺԹ. Եդեալ զմի եւ զնոյն կամ դոյն ինչ անհաւասարաչափ միջօրական բարձրութիւնս երկուց աստեղաց հաստատութեան. զմին ընդ հիւսիս եւ զմիւսն ընդ հարաւ, եւ ծանուցեալ յառաջագոյն զխոնարհումն նոցա. գտանել զբեկբեկումն յաստիճանն բարձրութեան հաստատուն աստեղաց եւ զճշմարիտ բարձրութիւն բեւեռի կամ հասարակածին ի տեղւոջ դիտողութեանն – Եթէ յերեւելի միջօրական բարձրութիւն...
ա. 91բ-2ա Այլ ինչ եղանակ դիտելոյ զբեկբեկումն – Մարթ է եւ եւս գտանել զչափ բեկբեկմանն... յառաջ գայ ճշմարիտ բարձրութիւն բեւեռին:
22. 92ա-3բ Կանոն Ի. Գտանել դիտողութեամբ զժամանակ գիշերահաւասարին եւ արեւադարձին – Ծանուցեալ զբարձրութիւն հասարակածին եւ զբեկբեկումն Արեւու... առ ի գտանելոյ զճշմարիտ ժամանակ արեւադարձին:
23. 93բ-96ա Կանոն ԻԱ. Գտանել զհայեցուածս մոլորակաց – Ծանուցեալ զերկայնութիւն երկուց մոլորակաց...
ա. 94ա-6ա Կազմութիւն ստուերացուցակի եւ գործածութիւն նորա առ ի դիտելոյ զմիջօրական բարձրութիւն Արեւու – Անուամբ ստուերացուցակի ոչ այլ ինչ իմացեալ լինի... եւ ապա ի ժամ դիտողութեանն բացցի վերստին:
24. 96ա-100ա Կանոն ԻԲ. Գտանել զչափ երկայնութեան հասարակ առ կախեալ ծանրութեան, որոյ իւրաքանչիւր երթեւեկութիւնն կատարեսցի ի միում երկրորդական րոպէի – Նախ հաստատեալ ի վերայ որմոյն...
ա. 96բ-7ա Գործածութիւն 56 աղիւսակին – Յայտ է ի գործնական աստղաբաշխութենէ եղանակն... եւ ահա այսպէս գտանի ոչ ուղղեալ ժամ միջօրէին:
բ. 97ա Յառաջին դիտողութէնէ ի 21՛ բարձրութեան – Ի ժամն երեկոյեան 2. ժամ 7՛. 49"... եւ գտանիցես զանհաւասարեալ րոպէ ի միջօրէին 11.50.26.զ:
գ. 97ա-100ա Յերկրորդ դիտողութէնէ ի 21՛.20՛. բարձրութեան – Յաւելեալ ի ժամն երեկոյեան 12 ժամս լինի... որով գրեթէ բադնի եր[ր]որդ մասն հաշուին: Վախճան:
25. 101ա, 102ա-147ա Աղիւսակք
ա. 102ա Աղիւսակ Ա. – Վերածութիւն մասանց հասարակածին ի միջական ժամանակ [աղիւսակ՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում]:
Ծնթ. Աղիւսակների մի մասը վերջում ունեն «Գործածութիւն» խորագրով հրահանգներ:
բ. 102ա Աղիւսակ Բ. – Վերածութիւն միջական ժամանակի ի մասուն հասարակածին [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:
գ. 102բ Աղիւսակ Գ. – Հաւասարութիւն ժամանակի վասն ամաց Տեառն 1700 լրացելոյ [աղիւսակ՝ 13 սիւն եւ 8 բաժանում]:
դ. 103ա-4ա Աղիւսակ Դ. – Դասաւորութիւն երեւելի տեղեաց, հանդերձ տարբերութեամբն ժամանակին, զոր պարտ է յաւելուլ կամ բառնալ ի ժամանակէ միջօրէին Փարիզու կամ արքունի դիտարանին՝ նշանակելով միանգամայն աջ բարձրութիւն բեւեռի իւրաքանչիւր նոցա [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 20 բաժանում]:
ե. 104բ Աղիւսակ Ե. – Բեկբեկումն շառաւիղաց [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 8 բաժանում]: Տեղազանութիւն Արեւու [աղիւսակ՝ 2 սիւն եւ 4 բաժանում]:
զ. 105ա Աղիւսակ Զ. – Խոնարհումն իւրաքանչիւր աստիճանաց Ծիր խաւարման [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:
է. 105բ-6բ Աղիւսակ Է. – Ուղիղ ամբարձումն իւրաքանչիւր աստիճանաց Ծիր խաւարման [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 21 բաժանում]:
ը. 107աբ Աղիւսակ Ը. – Յաղագս անկեանն, զոր գործէ Ծիրն խաւարման ընդ միջօրականին, ընդ արեւելս՝ ի կիսագունդն հիւսիսային [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:
թ. 108աբ Աղիւսակ Թ. – Ուղիղ ամբարձումն եւ խոնարհումն գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան երեւելոց ի կիսագունդն մեր ի 1700 լրացեալ ամին [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 64 տող]:
ժ. 108բ Աղիւսակ Ժ. – Երկայնութիւն եւ լայնութիւն գլխաւոր աստեղաց հաստատութեան կիսագնդոյն մերոյ ի 1700 լրացեալ ամին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 18 տող]:
ժա. 109ա-10ա Աղիւսակ ԺԱ. – Միջական ընթացք Արեւու [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ Արմատք՝ 4 սիւն եւ 2 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. Յամիսս հասարակ տարւոյ՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 10 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 3 սիւն եւ 9 բաժանում, 6. Ի ժամս եւ ի րոպէս՝ 4 սիւն եւ 11 բաժանում]:
ժբ. 110ա Աղիւսակ ԺԲ. – Կիսատրամագիծ Արեւու եւ տեւողութիւն անցանելոյ տրամագծի նորա ընդ միջօրական գիծն [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 14 բաժանում]:
ժգ. 110բ-1ա Աղիւսակ ԺԳ. – Հաւասարութիւն կետրոնի Արեւուն: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:
ժդ. 111բ Աղիւսակ ԺԴ. – Տրամագիծ Արեւու. միաժամ ընթացք նորա եւ տարակայութիւն յԵրկրէ ի ձեռն նշանակաց [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 8 բաժանում]:
ժե. 112ա-3ա Աղիւսակ ԺԵ. – Միջական ընթացք Լուսնոյ [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ արմատք՝ 4 սիւն եւ 2 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարուոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Իրպէս եւ յերկրորդականս՝ 4 սիւն եւ 10 բաժանում, 6. Յաւուրս՝ 4 սիւն եւ 8 բաժանում, 6. Ի ժամս, րոպէս եւ ՛՛ եւն՝ 4 սիւն եւ 11 բաժանում]:
ժզ. 113բ-4ա Աղիւսակ ԺԶ. – Հաւասարութիւն կետրոնի Լուսնոյ: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 16 բաժանում]:
ժէ. 114բ Աղիւսակ ԺԷ. – Ուղղութիւն Լուսնոյ եւ հատուածոյն [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 10 բաժանում]:
ժը. 115ա Աղիւսակ ԺԸ. – Ընթացք Լուսնոյ ժամաւոր: Տրամագիծ եւ տեղազանութիւն նորա հորիզոնական եւ տարակայութիւնն յԵրկրէ [աղիւսակ՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ժթ. 115բ-6ա Աղիւսակ ԺԹ. – Յետին հաւասարութիւն Լուսնոյ. տարակայութիւն Լուսնոյ յԱրեւու [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 16 բաժանում]:
ի. 116բ Աղիւսակ Ի. – Յաղագս հաւասարութեան հատուածոյ Լուսնի եւ համեմատական մասնկանց յարելի ընդ հեռաւորութեան Լուսնոյ յԱրեւու: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 10 բաժանում]:
իա. 117ա Աղիւսակ ԻԱ. – Լայնութիւն Լուսնոյ միջական եւ վերադիր մասն նորա [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 9 բաժանում]:
իբ. 117բ Աղիւսակ ԻԲ. – Վերածութիւն պարզ ճշմարիտ տեղւոյ Լուսնի առ Ծիրն խաւարման եդեալ զխոտորումն պարունակի Լուսնոյ ի Ծիր խաւարմանց 5°. 1՛. 30": Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
իգ. 118ա Աղիւսակ ԻԳ. – Ուղղութիւն հորիզոնական տրամագծի Լուսնոյ. տեղազանութիւնն եւ հեռաւորութեան նորա յԵրկրէ [աղիւսակ՝ 14 սիւն եւ 12 բաժանում]:
իդ. 118բ Աղիւսակ ԻԴ. – Տրամագիծք Լուսնոյ ըստ հինգ-հինգ աստիճանաց բարձրութեան կեդրոնի Լուսնոյ ի վերայ հորիզոնին [աղիւսակ՝ 10 սիւն եւ 5 բաժանում]:
իե. 119ա Աղիւսակ ԻԵ. – Տեղազանութիւն հորիզոնական Լուսնոյ առ իւրաքանչիւր հինգ-հինգ աստիճանս բարձրութեան կեդրոնի Լուսնոյ ի վերայ հորիզոնին [աղիւսակ՝ 10 սիւն եւ 5 բաժանում]:
իզ. 119բ Աղիւսակ ԻԶ. – Խոտորումն պարունակի Լուսնոյ ի շրջանակէ լայնութեան առ մերձաւոր հատուածաւն, (նշանակեալ) ըստ տասն-տասն նախնական մասին ցուցակի լայնութեան վասն խաւարմանց [աղիւսակ՝ 9 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ԻԷ. 120ա Աղիւսակ ԻԷ. – Անկիւնն ՏՃԷ բառնալի յանկեանէն ՏՃՉ, վասն խաւարմանաց [աղիւսակ՝ 12 սիւն եւ 7 բաժանում]:
իը. 120բ Աղիւսակ ԻԸ. – Վերադիրք վասն ծննդեան եւ լրման Լուսնոյ [Աղիւսակք՝ 1. 2 սիւն եւ 7 բաժանում, 2. Ամք հասարակք՝ 3 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. Շրջանք ծննդեանց Լուսնոյ՝ 4 սիւն եւ 9 տող]:
իթ. 121ա-2ա Աղիւսակ ԻԹ. – Միջական ընթացք Երեւակին՝ (գաղափարանշանը) [Աղիւսակք՝ 1. Դարք կամ արմատք՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում]:
լ. 122բ-3ա Աղիւսակ Լ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Երեւակին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 8 բաժանում]:
լա. 123բ Աղիւսակ ԼԱ. – Նշանակք հեռաւորութեան Երեւակին յԱրեգականէ առ իւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:
լբ. 124ա Աղիւսակ ԼԲ. – Խոտորումն Երեւակին [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 9 բաժանում]:
լգ. 124բ Աղիւսակ ԼԳ. – Վերածութիւն Երեւակին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 10 բաժանում]:
լդ. 124բ Աղիւսակ ԼԴ. – Հաւասարութիւն Առիւծ Երեւակին [աղիւսակ՝ 3 սիւն եւ 7 բաժանում]:
լե. 125ա-6ա Աղիւսակ ԼԵ. – Միջական ընթացք Լուսնթագին [Աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 տող եւ 3 սիւն, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:
լզ. 126բ-7ա Աղիւսակ ԼԶ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Լուսնթագին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:
լէ. 127բ Աղիւսակ ԼԷ. – Նշանակք հեռաւորութեան Լուսնթագին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:
լը. 128ա Աղիւսակ ԼԸ. – Խոտորումն Լուսնթագին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
լթ. 128բ Աղիւսակ ԼԹ. – Վերածութիւն Լուսնթագին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խ. 129ա-30ա Աղիւսակ Խ. – Միջական ընթացք Հրատին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:
խա. 130բ-1ա Աղիւսակ ԽԱ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Հրատին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խբ. 131բ Աղիւսակ ԽԲ. – Նշանակ հեռաւորութեան Հրատին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ կամ հաւասարեալ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:
խգ. 132ա Աղիւսակ ԽԳ. – Խոտորումն Հրատին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խդ. 132բ Աղիւսակ ԽԴ. – Վերածութիւն Հրատին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խե. 133ա-4ա Աղիւսակ ԽԵ. – Միջական ընթացք Արուսեկին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հասարակ տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4 սիւն եւ 9 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 5 սիւն եւ 11 բաժանում]:
խզ. 134բ-5ա Աղիւսակ ԽԶ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Արուսեկին. Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խէ. 135բ Աղիւսակ ԽԷ. – Նշանակ հեռաւորութեան Արուեսկին յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռակետէն [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 8 բաժանում]:
խը. 136ա Աղիւսակ ԽԸ. – Խոտորումն Արուսեկին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
խթ. 136բ Աղիւսակ ԽԹ. – Վերածութիւն Արուսեկին [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ծ. 137ա-8ա Աղիւսակ Ծ. – Միջական ընթացք Փայլածուին [աղիւսակք՝ 1. Թուականք կամ առաջին ամք դարուց՝ 4 սիւն եւ 3 բաժանում, 2. Յետ Քրիստոսի՝ 4 սիւն եւ 5 բաժանում, 3. [Յամիսս հաւասար տարւոյ]՝ 4 սիւն եւ 4 բաժանում, 4. Յամս շարունակեալս եւ հաւաքեալս՝ 4սիւն եւ 7 բաժանում, 5. Յաւուրս՝ 6 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ծա. 138բ-9ա Աղիւսակ ԾԱ. – Հաւասարութիւն կեդրոնի Փայլածուին: Բարձ յիջանելն [աղիւսակ՝ 16 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ծբ. 139բ-40ա Աղիւսակ ԾԲ.– Նշանակք հեռաւորութեան Փայլածուի յԱրեգականէ յիւրաքանչիւր աստիճանս ճշմարիտ տարակայութեան նորա ի հեռակէտէն [աղիւսակ՝ 14 սիւն եւ 7 բաժանում]:
ծգ. 140բ Աղիւսակ ԾԳ. – Խոտորումն Փայլածուի [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 բաժանում]:
ծդ. 141ա Աղիւսակ ԾԴ. Վերածութիւն Փայլածուի. Բարձ յիջանելն – [աղիւսակ՝ 5 սիւն եւ 9 տող]:
ծե. 141բ Աղիւսակ ԾԵ. – Երագութիւն աստեղաց հաստատութեան, քան զմիջական ընթացս Արեւու [աղիւսակ՝ 2 սիւն եւ 7 բաժանում]:
ծզ. 142ա Աղիւսակ ԾԶ. – Հաւասարութեան միջօրէին գտելոյ ի ձեռն համաչափ բարձրութեանց Արեւու, նշանակեալ առ իւրաքանչիւր աստիճանս խոնարհման Ծիր խաւարման. ըստ լայնութեան արքունի դիտարանին Փարիզու [աղիւսակ՝ 8 սիւն եւ 12 բաժանում]: Աւարտ աղիւսակաց:
ծէ. 143ա Օրինակ ծննդեան Լուսնի – Գտանել զճշմարիտ ծնունդն Լուսնոյ, որ հանդերձեալ է ծնանիլ յամի Տեառն 1783, յամսեանն մարտի, ի դիտարանին Փարիզու... ընթացք Լուսնոյ ի միում ժամու 34.1, ընթացք Արեւու ի միում ժամու բարձ 2,30, մնացորդ՝ 31,31:
ծը. 143բ Օրինակ լրման Լուսնոյ – Գտանել զճշմարիտ լրումն Լուսնոյ, որ հանդերձեալ է լրանալ յամի Տեառն 1783 յամսեանն մարտի, ի դիտարանին Փարիզու սկսեալ ի միջօրական աւուրց... ընթացք Լուսնոյ ի միում ժամու 32,26", ընթացք Արեւու ի միում ժամու 2,29, մնացորդն մո՛յծ ի կանօն 29,57:
ծթ. 144ա Տախտակ Ա. – [նկար՝ Գործիք աստղադիտական]:
կ. 145ա Տախտակ Բ. – [նկար՝ Աղիւսակ աստղաբաշխական հաշուումների]:
կա. 146ա Տախտակ Գ. – [նկար՝ Բոլորակ ըստ ամսոց]:
կբ. 147ա Տախտակ Դ. – [նկար՝ Աստղաբաշխական քարտէզ]:
Բ. 151ա-4ա Յօրինեալ յայլոյ ումեմնէ. Գիւտ խաւարման Լուսնոյ եւ Արեգական – Ընթացք Լուսնոյ այնպէս փոփոխական է... Ութնեւտասնամեայ շրջան խաւարման Լուսնոյ եւ Արեգական: Սկսեալ յամէ Տեառն 1768 (Ա.-ԺԸ.)... ԺԸ. 1785: Ոչ գոյ խաւարումն Լուսնոյ: Արեգակն փետր. 9: 1: օգոստ. 4: 14:
Գ. 155ա-7բ [Աղիւսակք] – Համաձայնութիւն ամսոց Հռօմայեցւոց, Լատինացւոց, Ազարիայ եւ Հայոց:
Դ. 1. 158աբ [Աղիւսակք] – Վերադիր, եօթներակ, գիր տարւոյ [աղիւսակ՝ 22 սիւն եւ 28 տող]... ի յեօթն մասունս՝ ըստ թուոյ եօթներեկաց:
2. 159ա-60ա Գիր տարւոյն այսպէս գի՛տ – Կա՛լ հանապազ զթիւն 26... եւ մի ուղուկն 4 մատնաչափ եւ 3 ուղուկն՝ մի թիզ, որ է 12 մատնաչափ:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
148ա Յիշատակարան օրինակողի Աստղաբաշխական գրքոյս. Ի կեանս մարդկան չիք ինչ պիտանագոյն, քան զիմաստասիրութիւնն, վասն զի ըստ վեհիմաստին Սողոմօնի՝ զմարդն բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս առնէ. Իմս. Է. 27 [«բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ»]:
Արդ, մարդս գոլով պատկէր արարչին ամենայնի, եւ ըստ իմացական մասին կցորդ իմանալեաց անմահից հանապազ ազնուագունիցն ունի ցանկալ եւ հետեւիլ, եւ յարաժամ ի նոյնս բերիլ եւ նոքօք զուարճանալ, եւ փառաւորել զարարչապետն ամենեցուն Աստուած, որ է աղբիւր ամենայն իմաստութեան եւ գիտութեան. ըստ որում՝ նա ինքն է իմաստութեան առաջնորդ եւ իմաստնոց ուղղիչ: Իսկ նոքա, որք սիրեն զտգիտութիւն՝ քան զուսումն իմաստութեան, այնպիսիքն ըստ պաճարաց անասնոց ընդ երկրաւ ունին միայն զկէնցաղավարութիւն իւրեանց, եւ նոքօք պատաղին եւեթ ըստ մարմնոյ եւ ո՛չ կամին ընտրել զարժանն, յորոց ի դէմս ասէ Ժողովօղն. «Եկն եւ խաւարաւ գնաց, եւ ի խաւարի անուն նորա ծածկեցաւ». Ժող. Զ. 4: Վասն այնորիկ նախախնամութիւն Աստուծոյ առնելով զմարդն հաղորդ իւրում գերազանցեալ բարութեանն, կացոյց իբրեւ զհաւատարիմ տնտես եւ իմաստուն ի վերայ ամենայն պարգեւաց իւրոց, զի մի՛ մնասցէ ոք ի խաւարի տգիտութեան, եւ պատուիրեաց իւրաքանչիւրոց ըստ իւրում շնորհացն, զոր ընկալեալ է, մատակարարել ըստ արժանոյն եւ տալ ծառայակցացն ի ժամու զկերակուր իմաստութեան եւ գիտութեան իւրոյ, եւ ո՛չ առնել այսու ամենայնիւ ապախտ զինքեան տուեալն շնորհ, որով փայլի իմացականութիւնն եւ լուսաւորի միտքն բանական: Եւ հասեալ ի կատարումն եւ յեզր ամենայն գիտութեանց, լինի յայնմ հետէ վեհ ի յարարածս եւ յատկանայ ի նոսին: Ահաւասիկ առ այս նկատեալ իմաստնոյն Սողոմօնի եւ քան զամենայն մեծութիւնս եւ զփառս աշխարհի |148բ| նախամեծար համարեալ զիմաստութիւնն, զայս միայն եւեթ խնդրեաց յԱստուծոյ շնորհել ինքեան, որպէս ասէ. «Խնդրեցի ի Տեառնէ աղօթիւք, եւ տուաւ ինձ հանճար, կոչեցի եւ եկն ինձ հոգի իմաստութեան, եւ նախամեծար ընտրեցի զնա, քան զիշխանութիւնս եւ զաթոռս, ոչինչ համարեալ զայնս առ նորա համեմատութեամբն» (Իմս. Է. 7): Յայն սակս ունէր Սողոմօն ի տուչութենէն Աստուծոյ զհամայն աստղաբաշխական եւ զփիլիսոփայական գիտութիւնս, որ եղեւ սկիզբն եւ հեղինակ համօրէն փիլիսոփայից, որպէս նա ինքն Սողոմօն խօսի զինքենէ ի դէմս Աստուծոյ՝ յասելն. «Նա ետ ինձ զանվրէպ գիտութիւն զեղելոց, գիտել զհաստատութիւն աշխարհի եւ զազդեցութիւն բնութեանց, զսկիզբն եւ զկատարած եւ զշրջիլ ժամանակաց, զտարերաց փոփոխմունս եւ զաստեղաց դիրս» [Իմստ. Է. 17-19]: Ապա առ ի նազելի ցուցանել զգիտութիւն իւր եւ յորդորել զբազումս ի նոյն ասէ. «Առանց նենգութեան ուսայ եւ առանց նախանձու բաշխեցից եւ զմեծութիւն նորա ոչ թագուցից» [Իմստ. Է. 13]:
Արդ, այսր բանի մեծիմաստին Սողոմօնի աշակերտեալ բազմահմուտ եւ գերահանճար աստղաբաշխ փիլիսոփայն Պիլիպպոս Տէ Լա Հիրէն՝ շարադրօղն այսորիկ Աստղաբաշխական գրոցս, աննախանձաբար ուսուցանէ զգիտութիւն իւր եւ բաշխէ հետեւողաց եւ աշակերտելոց այսմ փիլիսոփայական արուեստի աստղաբաշխութեանս:
Բազմավաստակ տքնութեամբ հետազօտեալ ի բազում ամս եւ մաշեալ զկեանս իւր ի սոյն, ինքնին յօրինեալ զզանազան եւ զպէս-պէս մեքենայս եւ զգործիս դիտողութեան՝ առ ի չափել զընթացս Արեգական եւ Լուսնի եւ զանազան աստեղաց եւ կէնդանակերպից, եւ գիտել զնոցին խաւարմունս՝ թէ յե՞րբ եւ յորու՞մ ժամանակի, որոց սակս եւ զբազմակերպ օրինակս աւանդեալ այնց, որք ունիցին զտենչ հետեւման եւ ուսման սոյնոյ սքանչելի արուեստիս, որպէս եւ տեսանէք ի սոյն գիրս պէս-պէս օրինակաւ աւանդեալ:
Այլ արդ, մինն ի բազմաց՝ հետեւօղն հոգետարփ ըղձանօք այսմ |149ա| գերապանծ արուեստի գիտութեանս իմաստնապերճ պարոն Յարութիւնն Սահակեան Ջուղայեցի՝ այր երեւելի եւ ուղղափառ եւ որդի հարազատ սրբոյ եկեղեցւոյս Հայաստանեայց, ուսեալ եւ մակացու լեալ անթերի սոյնոյ արհեստի աստղաբաշխութեանս, թարգմանեցուցեալ է զայսոսիկ գիրս ի լատինական լեզուէ ի հայ բարբառ, որպէս յայտ է ի սկզբան տետրակիս, թէ ո՞ւր եւ յումմէ՞ լինիլն թարգմանեցեալ: Եւ մեք մինչդեռ էաք ի Հնդիկս՝ գոլով գնացեալ անդ յաղ[ա]գս գործոյ նուիրակութեան Սրբոյ Աթոռոյնէջմիածնի, պատահեցաւ մեզ ի Բումբայի եւ յորդորեաց օրինակել զսոյն օգտաւէտ եւ պիտանի տետրակս աստղաբաշխական գիտութեան՝ ի նախկին թարգմանեալ ուղիղ եւ անսխալ օրինակէն: Եւ զբովանդակ ձեւսն գործեաց չափման եւ դիտողութեան ինքնին՝ նկարելով զիւրաքանչիւրն ի տեղիս իւրեանց (լս-ում՝ «ի գրելն իմ զսոյն տետրակ նա եւ զ56 աղիւսակսն, որ ի սմին») եւ զբովանդակ նոցին հաշիւն համարոյ եւ այլ եւ ամենայն ինքնին իւրով ձեռամբ գծագրեաց, որպէս զի եւ սոյն օգտակար եւ պիտանի գիրք գտցի ի Սուրբ Աթոռոջն առ յապայս յիշատակի, թերեւս լինի ոք հետեւօղ եւ ուսանօղ այսմ արհեստի աստղաբաշխութեանս՝ ի պայծառութիւն ազգի:
Այս եւս յուշ լիցի ընթերցասէր եւ ուսումնատենչ սիրելեաց, զի որպէս գրեցեալն էր իսկ օրինակն այսմիկ գրքոյս՝ թէ՛ ըստ կէտիցն եւ թէ՛ ըստ առոգանութեանն, նոյնպէս գրեցաք եւ մեք առանց կէտ ինչ յաւելացուցման եւ պակասեցուցման. ըստ որում՝ սոյնպիսի գիրք ո՛չ են հանգոյն եւ նման այլոյ հասարակ մեկնողական եւ վարդապետական գրեանց, այլ ի ստերիւրիլն միոյ կիտի կամ բթի եւ շեշտի՝ համանգամայն խանգարի եւ խաւարի իմացուած բանին, որպէս յայտ է գիտնոց: Նմին իրի որպէս տեսաք, նոյնպէս գրեցաք:
Ապաքէն հանդիպօղքդ այսմիկ Աստղաբաշխութեան արուեստի գերապանծ գրքոյս՝ օրինակօղքդ կամ ընթերցօղք եւ ուսանօղքդ, յիշեսջի՛ք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զգիտնական եւ զբարենախանձ ըղձիւ հետեւօղն այսորիկ իմաստութեան՝ զյիշեալ պարոն Յարութիւնն|149բ|Ջուղայեցի եւ զիւրայինսն ամենայն, որ եղեւ պատճառ գրեցման գրքոյս: Հուսկ յետոյ եւ զօրինակօղ սորին՝ զՅակոբոս արքեպիսկոպոս անարժան զյետին միաբանս սրբոյ գահին Միածնաիջի՝ հանդերձ հոգեւոր եւ մարմնաւոր ծնողօք իմովք, զի եւ դուք լինիջի՛ք յիշեալք ի վերինն կէնաց դպրութեան ի Քրիստոսէ՝ Աստուծոյ մերմէ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
Օրինակեցեալ եղեւ յամի Տեառն 1804 եւ ի մերումս թուականի ՌՄԾԳ. (1804), ի սեպտեմբերի 8 սկսեալ եւ ի հոկտեմբերի 9 աւարտեալ, ի նաւահանգիստն Բումբայի, ընդ հովանեաւ ՍուրբՊետրոս եկեղեցւոյն:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «[Տ]ումար [ա]ստղաբա[շ]խական», 1ա՝ «287/2769», 1ա՝ «ՌՄԾԳ. – 1804 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2770
|
ԿԵՍԱՐԻԱ |
ՌՄԾԴ. – 1805 |
ԳՐԻՉ՝ Մեսրոպ Պօլսեցի:
ԹԵՐԹ՝ 360 (գրչի էջակալում՝ 1-705, որ է՝ 3ա-355ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 43ա, 85ա, 355բ-60բ: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԼԶx10 (Ա՝ 12, ԼԶ՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ «AC» եւ վահանաձեւ զինանշան, մէջը դիմագծերով լուսին: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,2x 16,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17,5x11,3. սահմանագծուած կարմրով. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ նոտրգիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 24: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա,Բ+Գ,Դ,Ե. կապոյտ թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով՝ բուսական, թագով զինանշան, մէջն անընկալելի պատկեր եւ «ЯМЬСЯ»:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը եւ մէջքը մաշուած. Ա. պրակը՝ պոկուած, Բ. պրակը՝ թուլացած. թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, թերթեզերքին եւ կողքերին մանր պատռուածքներ, տեղ-տեղ ցեցի անցքեր. 35բ, 85ա, 85բ՝ գաղափար օրինակի բնագրական պակասի պատճառով կիսով չափ չգրուած եւ յետագայում չլրացուած, ունի ձեռագրի բովանդակութեան եւ վիճակի նկարագրական ներդիր թերթիկ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
2ա Գիրք, որ կոչի Տօնապատճառ:
2ա-355ա [Տօնապատճառ]
1. 3ա-10բ Պատճառ տօնի Դաւթի եւ Յակոբայ – Ամենայն տօնից եւ հոգեւոր ուրախութեանց սկիզբն է տօն Ծննդեան... որոց աղօթիւք խնայեսցէ Քրիստոս յեկեղեցի իւր սուրբ, եւ փառք յաւիտեանս. ամէն:
2. 11ա-2բ Յարմարումն բանից ասացուածոց ի Թագաւորութեանց գրոց, Յովհանիսի վարդապետի Եկեղեաց գաւառի, յԵզնկայ քաղաքէ, Յաղագս մարգարէին Դաւթայ – Եւ զղջացաւ Տէր, զի թագաւորեցոյց զՍաւուղ: Աստուածային բնութիւն պարզ է... եւ արձակեաց զծերակոյտն:
3. ա. 13ա-6ա Դրուատ գովեստի վասն սրբոյն Ստեփաննոսի Նախավկային Քրիստոսի – Աստուածազարդ շուք տօնիս լուսակազմ երեւմամբ իւրով... այլ համառօտիւք աւարտեսցուք զբանս ի <ի> փառս Աստուծոյ:
բ. 16ա-22ա Ստեփաննոս այր լի շնորհօք եւ այլն – Եւ ոչ ի հարց եւ ի հաւուց ազգաբանին սուրբք... եւ զայն օր եւս տօն կարգեցին, որ է օգոստոսի Բ. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
4. 22ա-8բ Պետրոսի եւ Պօղոսի գլխաւորաց առաքելոցն Քրիստոսի – Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք, զոր իմանամք եւ բանիւ ասել... ի վերայ մեր քաղցրութեամբ եւ մարդասիրութեամբ, եւ նմա փառք յաւիտեանս:
5. 28բ-35բ Յովհաննու եւ Յակովբու որդւոց Որոտման – Աստուածահրաման պատուէր ունէր Իսրայէլ զսկիզբն տօնին... եւ հեշտազերծ լինել ի խաւարաշօշափ արգելարանէն. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ. ամէն:
6. 36ա-42բ [Յաղագս յայտնութեան ճրագալուցին. ձեռ. 2021, 29բ-38ա] – (սկ. թափ.) /// Երկրպագեալ ի հարցն ի վերայ երկրի... Որդւոյ մկրտիլ, Հոգւոյ իջնել Հօր ձայնին:
7. 43բ-6ա [Առաջին աւուրն արարչութեան] – Յառաջին աւուրն առաջին երկին եղեւ... եւ մեզ բժշկեսցէ Քրիստոս զխոր վիրաւորեալքն ի փառս անուանն իւրոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեան. ամէն:
8. 46բ-8ա Մեկնութիւն ի բանն, որ ասէ. Քանզի երեւեցան շնորհք Աստուծոյ – Քանզի երեւեցան շնորհք Աստուծոյ փրկիչ ամենայն եւ այլն, այսինքն՝ քարոզեցաւ ճշմարտութիւն... զի մի՛ ոք իցէ, ասէ, որ զձեզ արհամարհիցէ:
9. 48բ-52բ Ի Մատթէոսի Աւետարանէն, որ ասէ. Յայնժամ գայ Յիսուս ի Գալիլեայ – Աստուածայինքն ոչ ըստ մարդկայնոցս բերին ակամայ շարժումն... եւ ոչ հրեշտակս կամ հրեշտակապետս պատրաստէ լինել մեզ մկրտութեամբն, այլ որդիս Աստուծոյ:
10. 53ա-62բ Պատճառ սուրբ Աւետարանին՝ Ներսէսի կաթողիկոսի Հայոց – Բնութիւնք արարածոց իմանալեաց եւ զգալեաց ոչ ունին... լինի անթերի չորեքտասանիցն թիւն:
11. 63ա-5բ Դարձեալ այլ տեսութիւն ի խորհուրդ սուրբ Ծննդեան – Եւ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս: Քանզի ասաց յառաջագոյն, թէ՝ Յակօբ ծնաւ զայրն Մարիամայ... Յովսէփ որդի Դաւթի, եւ Քրիստոսի փառք:
12. 65բ-74բ Դարձեալ ի խորհուրդ Յայտնութեանն – Յայնժամ վարեցաւ Յիսուս յանապատ ի Հոգւոյն՝ փորձել ի սատանայէ: Եւ ընդէ՞ր ի ծննդենէ անտի... զի Աստուած անփորձ է յամենայնի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
13. 75ա-84բ Ի բանն Յովհաննու աւետարանչի, որ ասէ. Ի սկզբանէ էր բանն.եւ այլն – Քանզի Աստուծոյ երեւումն իմանալի արեգակն ծագեաց... եւ է միով բնութեամբ (այսչափ, չշարունակուած. տե՛ս Վիճակ):
14. 85բ-91բ [Յաղագս մարմնոյ եւ հոգւոյ] – Եկն. Եւ ուստի՞ գայ, որ զամենայն լնու... եւ բեռնաւորք եւ ես հանգուցից զձեզ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն (սկզբից թերի. տե՛ս Վիճակ):
14. 92ա-3բ Պատճառք Առաջաւորաց – Յոլովք են բանք վասն այսր Պահոց, այլ զսակաւսն ասասցուք... եւ խնդրօղ վրիժուց ոչ պահողացն եւ պատուհասօղ, եւ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս:
15. 93բ-101բ Խորհուրդ Տեառնընդառաջին ի փետրուարի ԺԴ. (14) Քառասնօրեայ գալստեան Տեառն ի տաճարն ըստ օրինացն – Ի գալ մեծի թագաւորի ոչ միայն երեւելիքն եւ ճոխքն խնդան... եւ արժանապէս ընծայել նովաւ ի հաճոյս Հօր եւ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
16. 102ա-4ա Քառասնօրեայ Գալստեանն Տեառն ի տաճարն – Աստուածային ամենառատ բարերարութեանն իրակերտութիւն... ընդ մոգուցն ընծայաբեր լիցուք:
17. 104բ-13բ Յաղագս Բուն Բարեկէնդանին պատճառք – Խորհուրդ եկեղեցւոյ նման է գանձի ծածկելոյ... եւ նմա փառք ընդ Հօր եւ ընդ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս:
18. 113բ-5բ Մեկնութիւն Աւետարանին, որ ըստ Մատթէոսի – Ճրագ մարմնոյ ակն է. էթէ ակն քո առատ է... որով ցուցանելոցն էր օրինակ համեմատութեան:
17. 116ա-8ա Տեսութիւն մարգարէութեանն, որ ըստ Եսայեայ – Գոչեա՛ զօրութեամբ եւ մի՛ խնայեր, բարձրացո՛ իբրեւ փողոյ զբարբառ քո... առ ամենայն կարօտեալսն եւ նեղեալսն այլովքն հանդերձ:
18. 118բ-20բ Յաղագս առաջին Չորեքշաբաթին – Բովանդակ իսկ քառասնորդացս չորեքշաբաթի եւ ուրբաթի ընթերցուածք... յորում նուիրեմք քեզ զհաճելին պատարագ:
19. 120բ-3ա Կանոն առաջին Ուրբաթուն – Կերպարան ընթերցուածիս ցուցանէ զառաջին ստեղծուածոյն Ադամայ... զի նոր Իսրայէլ գոլով, օրհնեցից զքեզ յաւիտեանս եւ առ յապա:
20. 123ա-5ա Աղուհացիցն երկրորդ Կիրակէին առաւօտուն, Աւետարան, որ ըստ Ղուկասու – Իբրեւ տիւ եղեւ, ել եւ գնաց յանապատ տեղի առանձինն, վասն զի զայն գիշերն օթանս կալաւ... ի ցամաք գնաց զհետ նորա ի վերինն Երուսաղէմ:
21. 125ա-9բ Տեսութիւն Աւետարանին, որ ըստ Մատթէոսի ճաշոյն – Սովորութիւն է Աստուծոյ, յորժամ նոր օրէնս դնէ մարդկան. նախ մեծամեծ սքանչելիս ցուցանէ... շնորհիւ նորա եւ ողորմութեամբ, եւ նմա փառք ամենայն յաւիտենից. ամէն:
22. 129բ-30բ Կանոն երկրորդ Չորեքշաբաթին աղուհացիցն – Այս կանոն ի Սիօն կատարի ընդ այլսն պատկերակից աւուրսն... զի բարձրացաւ ողորմութիւն քո ի վերայ մինչեւ յաւիտեան:
23. 130բ-2ա Կանոն երկրորդ Ուրբաթի աղուհացիցին – Եւ սոյն եւս աւուր կանոն ի Սիօն կատարի... այժմ ցորեան ատոք ամբարին յըշտեմարանս եկեղեցւոյ:
24. 132ա-4ա Երրորդ Կիրակէին առաւօտուն՝ Աւետարան որ ըստ Ղուկասու – Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն՝ կալ յաղօթս... ուստի զմեզ փրկեսցէ Քրիստոս Աստուած մեր. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
25. 134ա-40բ Տեսութիւն Աւետարանին Ճաշոյ – Առն միոջ էին երկու որդիք, ասէ կրտսերն ցհայրն... այսպէս մարդկան մեղքն առ սատանայի մեղք:
26. 140բ-2ա Երրորդ Չորեքշաբաթի աւուր աղուհացիցն – Եւ այս կանոն ի Սիօն ընդ նախկի իմաստիցն... որ խորհէրն չար ի վերայ իմ:
27. 142ա-4բ Երրորդ Ուրբաթուն աղուհացիցն – Աստանօր զգուշացուցանէ զապաշխարօղսն ոչ հպարտանալ... եւ աստուածատեսականն պատուէ կողմամբ:
28. 144բ-7ա Չորրորդ Կիրակէին առաւօտուն Աւետարանին, տեսութիւն, որ ըստՂուկասու – Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ, զի հաճեցաւ: Փոքր հօտ ոմանք զազգս մարդկան ասացին... եւ մտանէ ի փառս Աստուծոյ, որ է օրհնեալ յաւիտեանս յաւիտենից:
29. 147բ-52ա Տեսութիւն Աւետարանին Ղուկայ Ճաշոյն – Եւ ասէ առ աշակերտսն. «Այր մի էր մեծատուն...»... քան զորդիս լուսոյ յազգս իւրեանց:
30. 152ա-3ա Կանոն Չորրորդ Չորեքշաբաթին – Արդ, երթեալ ժողովեսցես զծերակոյտ որդւոցն Իսրայէլի... առաջնորդեաց եւ ինքեամբ նորոյ ժողովրդեանս ի հաւատ եւ յարդարութիւն:
31. 153ա-5ա Կանոն չորրորդ Ուրբաթուն – Եւ եղեւ յետ Խ. (40) տունջեան եւ Խ. (40) գիշերոյ... ծանիցի Աստուած յերկինս ի վեր եւ յերկիր ի խոնարհ:
32. 155աբ Հինգերորդ Կիրակէին առաւօտուն՝ Աւետարան Մարկոսի – Ի Մարկոսի Աւետարանս Տեառն ասացեալ առ աշակերտսն... զմեզ զգուշացոյց յամենայն ժամ պատրաստ կալ եւ սպասել:
33. 155բ-8բ Տեսութիւն Ճաշոյ Աւետարան Ղուկայ – Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոցն, թէ՝ Ե՞րբ գայցէ արքայութիւնն Աստուծոյ... փառաւորելով զսուրբ Երրորդութիւնն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
34. 158բ-9բ Կանոն Ե. Չորեքշաբաթի աւուրն – Եւ աստ առնու Մովսէս նշան ահաւոր զգաւազանին յօձ... եւ բազմապատիկ երանութեանց արժանասցին յուսացեալքն ի Տէր:
35. 159բ-61բ Կանոն հինգ Ուրբաթուն – Ի ժամանակին յայնմիկ ասէ ցիս Տէր. Կոփեա՛ դու քեզ երկուս տախտակս... եւ գնացք մեր առաջնորդեսցին ի ճանապարհն ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:
36. 162ա-6ա Վեցերորդ Կիրակէին ճաշուն, Աւետարան Մատթէոսի – Իսկ փարիսեցիքն իբրեւ լուան... որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:
37. 166ա-7ա Կանոն վեց Չորեքշաբաթին – Եւ ասէ Տէր ցՄովսէս. Յերթալդ քում եւ ի դառնալդ յԵգիպտոս... եւ մխիթարեցեր զիս մինչ ի սուգ մեղացն կայի:
38. 167բ-8բ Կանոն վեց Ուրբաթուն – Քանզի երկիրն, յոր մտանելոց էք ժառանգել, ոչ իբրեւ զերկիրն եգիպտացւոց է... սաղմոս. Տէր Աստուած փրկութեան իմոյ ի տուէ կարդացի:
39. 169ա-75ա Կարգ եւ խորհուրդ Ղազարու – Այս տօն, զոր կատարէ եկեղեցի ի շաբաթու տերունական... որ է օրհնեալ յաւէրժապէս ընդ Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն յաւիտեան յաւիտենից. ամէն:
40. ա. 175ա-7ա Խորհուրդ Գալստեանն Տեառն յԵրուսաղէմ յաւուր Ողոգոմեանն, Աւետարան Մարկոսի ՃԺԶ. Եւ գան յԵրիքով – Զսուրբ արմաւենեացս օր զոր եւ օրհնեալ օր անուանեմք մեք.. յասելն Մարկոսի աւետարանչի վասն Տեառն եթէ:
բ. 177ա-92ա Եւ գան Երիքով – Արժան է գիտել, թէ ուստի՞ գայր... որ է օրհնեալ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն, այժմ եւ միշտ յաւիտեանս:
41. 192բ-4բ Կանոն Մեծի Երկուշաբաթին – Այսր շաբաթու պահք Մեծի Պասեքին ազատարար տերունական յարութեանն... տացին ստացուած ժառանգութեան ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
42. 195ա-8ա Կանոն Մեծի Երեքշաբաթին – Ըստ կարգի առաջնոյն եւ այս ի ծննդոց պատմութիւն... անդր կարկառել զհայեցուածս մտաց աչաց:
43. 198ա-9բ Կանոն Մեծի Չորեքշաբաթի – Եւ երեւեցաւ Աստուած Աբրահամու առ կաղնեաւն Մամբրէի... ի զանխուլ տեղւոջ, զի մատնեսցէ զնա:
44. 200ա-8ա Կանոն մեծի Հինգշաբաթին – Այսմ աւուր սահմանեալ կանոնս մեծախորհուրդ է... այսպէս եւ կատարմամբ յիշատակին յառաջի կայիցն զգուշացուցանէ, եւ նմա փառք:
45. 208ա-11բ Կանոն Մեծի Ուրբաթին չարչարանացն Քրիստոսի – Զկնի մեծի երեկոյին հնոյ եւ օրինաւոր Զատկին... եւ սիրոյ սրբութեան նորա հաղորդեսցուք ի Քրիստոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս:
46. 211բ-3ա Դարձեալ ի խորհուրդ Մեծի Ուրբաթուն – Եկեսցէ հասցէ Տէր Աստուած իմ, եւ ամենայն սուրբք ընդ նմա... որում փառք յաւիտեան՛՛: Առ զսա եւ ի միւսանգամ գալուստն:
47. 213ա-6բ Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ ի Մատթէոսի Աւետարանին մեկնութենէն – Յառաջնում աւուր բաղարջակերացն մատեան աշակերտքն... անմահին վասն մեր մեռելոյ փառք յաւիտեան:
48. 216բ-20բ Յաղագս ճրագալուցին խորհրդոյ – Զի որպէս զգալի արարածքս յաւելուածով հասին ի կատարելութիւն... զպտուղ յարութեանն եւ կենարար մարմնոյն՝ փառաւորելով զյարուցեալն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
49. 220բ-1բ Աւետարանին Մատթէոսի տեսութիւն – Մատեաւ, ասէ, Յովսեփ եւ խնդրեաց զմարմինն... այլ զհակառակն անձին գործել:
50. 222ա-3բ Վասն Զատկին սրբոյ – Իսկ կիրակէն առաւօտուն ժողովին ի մատուռն... եւ զանգիտութեան կամօքն Հօր եւ հաճութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ յաւիտեանս՛՛:
51. ա. 224ա-33բ Տեսութիւն եւ յարմարումն Աւետարանին, որ Յովհանն եւ այլոցն Աւետարան – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ, որ յԱրիմաթայ... մինչեւ ի կատարած աշխարհի աստուածութեամբն:
բ. 233բ-4բ Այլ միտք յոմանց ասացեալ: Մի մերձենար յիս – Ոմանք ասեն, թէ զիս յայտ արասցէ... յարուցելոյն եւ առ Հայր վերացելոյն փառք յաւիտեանս:
52. 234բ-44բ Յելից մեկնութենէ ի խորհուրդ աւուրս – Խօսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի եւ ընդ Ահարոնի յերկրին Եգիպտացւոց... եւ ժրաջան աշխատութեամբ եւ աներկբայ հաւատով, եւ նմա փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
53. 244բ-6բ Կանոն Նոր Կիրակէին – Եւ յետ ութ աւուր դարձեալ էին ի ներքս աշակերտքն... եւ զանվախճանն ընդունին կեանս հաւատով յանուն նորա:
54. ա. 247ա-8բ Պատճառք տօնի առշխարհամատրանի, թէ վասն էր յայսմ աւուր կատարի, սուղ բան ի Դաւթայ – Ի շինելն Կոստանդիանոսի Մեծի զԵրուսաղէմի եկեղեցիսն... եւ զամենասուրբ Հոգին երգաբանել յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
բ. 248բ Այլ – Տօնիս խորհուրդ ոչ որպէս ոմանք կարծեցին մարտիրոսաց յիշատակելով... որ է Կաթուղիկէ, եւ Քրիստոս գլուխ նոցին:
56. 249ա Պատճառ երեւման Խաչին – Չարչարանքն Քրիստոսի փրկութիւն եղեւ մարդկան ազգի... ցուցեալ ի Քրիստոս Յիսուս, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
57. 249բ-56բ Յաղագս վերացման Տեառն, ի Ղուկայ Աւետարանին մեկնութենէն – Ամենայն տօնք տնօրինականք, զոր պաշտէ եկեղեցի ահաւոր եւ հրաշալիք են... որում փառք եւ պատիւ եւ օրհնութիւն յաւիտեանս՛՛:
58. 256բ-9բ Դարձեալ ի Համբարձումն – Անսահմանելին եւ բնութեամբ բարին Աստուած... եւ զմարդիկ, որ սպասաւոր էին դիւաց, առ ինքն ժողովեաց:
59. 259բ-60բ Ի գալստեանն խորհուրդ – Արդ, իբրեւ ուսան վերինքն, թէ նա է Բանն Աստուած... ի վերայ հողեղէն յաւանակի եկն առ մեզ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
60. 260բ-3ա Ի խորհուրդ Ծաղկազարդին, որ ասի Երկրորդ Գալուստ – Զտօնս զայս տօնեն ոչ միայն որդիք մարդկան... եւ առնուլ վարձս վաստակաց ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:
61. 263աբ Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ Ծաղկազարդին – Եւ վաղվաղակի ուսեալք երկնայնոցն զբազմապատիկ իմաստութիւնն Աստուծոյ... փառաւորաց ողորմութեամբ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
62. 263բ-6ա Յաղագս, որ յետ Յարութեանն տօնեմք Ծ.(50) օր առանց Պահոց եւ ծունր դնելոյ, հանդերձ չորիւք Աւետարանօք. Հարցումն եւ պատասխանին – Հարց: Զի՞նչ պատճառ է՝ Ծ. (50) օր Պահք եւ տրտմութիւն եւ ողբաձայն Սաղմոսք...Պատասխանի: Յորժամ յԱստուծոյ մարդիկ մոլորեցան... նոյնպէս ի գերեզմանն, եւ յերկինս ել առ Հայր, որում փառք յաւ՛՛:
63. 266բ-72ա Ի սուրբ եւ ի հրաշափառ իջումն Հոգւոյն Սրբոյ ի դասս առաքելոց – Բարի է Աստուած եւ բարւոյ ամենայնի արարիչ... ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ, որ է օրհնեալ, գովեալ եւ փառաւորեալ յաւիտեանս յաւ՛՛:
64. 272ա-5բ Պատճառ Նաւակատեաց եկեղեցւոյ ի Տրէ ամիս ի Դաւթայ – Ի բազմաց զանազանից կարծեաց զանխուլ մնալոյ... եւ ամենասուրբ Հոգւոյն փառակցի յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
65. 276ա-82բ Յաղագս տապանակին խորհրդոյ – Եւ արար Բեսելիէլ զտապանակն յանփուտ փայտից... կենաց հացին արժանիս արասցէ Քրիստոս Աստուած մեր, որ է օրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
66. 283ա-93բ Յաղագս Պայծառակերպութեան Տեառն մերոյ ի Թափոր լերին – Եւ երեւելի արեգակն ի ծագելն իւրում ոչ զոք թողու անլոյս... որ եւ խնայեսցէ ի մեզ յայնժամ ողորմութեամբն իւրով, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
67. 293բ-300ա Յաղագս Շողակաթին սակաւ ինչ պատճառ – Անդրդուելի հիմն հաստատութեան Կաթուղիկէ եկեղեցւոյ... հանդերձ կենդանարար Սուրբ Հոգովն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
68. 300բ-9ա Ի ննջումն ամենօրհնեալ Աստուածածնին – Ի մէջ ամենայն հոգեւոր տօնից պայծառագոյն երեւի տօնս Փոխման Աստուածածնին... արասցէ ողորմութիւն Տէր Աստուած ամենայն աշխարհի, եւ նմա փառք յաւիտեանս:
69. 309բ-15բ Ի նոյն աւուր Փոխման Աստուածածնին ի նորին բանսն տեսութեան – Պարծանք Կաթուղիկէ եկեղեցւոյ եւ հիմն հաւատոյ գոլ... եւ Իսահակայ փրկութեամբ զբոլոր ազգաց փրկութիւն ճշմարտապէս:
70. 315բ-7բ Պատճառ Նաւակատեաց Սուրբ Խաչին – Մեծ է իմաստութիւն յաղագս Պահոց եւ Նաւակատեաց... ի յաւիտենական բարութիւնսն վայելել:
71. 318ա-9ա Պատճառք սրբոյ Խաչին, որ ի ԺԴ. (14) կատարի սեպտեմբերի – Ի ժամանակս Մեծին Կոստանդիանոսի, որ կոչի ամ խաղաղութեան մերոյ... եւ այսոքիկ բաւականասցին նպաստաւորութիւն բանասիրաց՝ նախաշաւիղ ատենաբանութեան:
72. 319ա-24ա Ի բանն, որ ասէ. «Զի ճառ խաչին Կորնթացւոց» – Կորնթոս քաղաք է յԵլլադա առաջին, եւ յոլովք իւիք ի հինսն... ոչինչ զօրեցին, այլ յամօթ եղեն:
73. 324բ-5ա Նախերգան – Ամենայն տօնից տերունականաց եւ համաբուն հոգեւոր ուրախութեանց... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեան:
74. 325բ-7բ Յաղագս հիմնարկութեան եկեղեցւոյ – Ժողովէ աստուածային քահանայապետն ի տեղին նուիրեալ... ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն:
75. 327բ-31բ Կանոն օրհնութեան Նաւակատեաց եկեղեցւոյ – Մտանեն երեկոյին ի հսկումն յեկեղեցին, զի արթուն եւ զուարթունս... եւ գոհացօղ ձայնիւ փառս վերառաքեսցուք ամենասուրբ Երրորդութեանն յաւիտեանս յաւիտենից:
76. 331բ-41ա Յաղագս խորհրդեանեկեղեցւոյ – Բարեբանեցէ՛ք զԱստուած յեկեղեցիս մարգարէականն... եւ փառաւորեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՀոգին Սուրբ այժմ եւ միշտ:
77. 341ա-3բ Կարգ ձեռնադրութեան սարկաւագաց եւ քահանայից – Օրէնք եկեղեցւոյ անխափան միշտ ունին յինքեան... եւ հանգուսցուք զյօժարութիւնս մեր ի փառս Աստուծոյ:
78. 344ա-51բ Ի յաւետիքն առ սուրբ Կոյսն Մարիամ. Պատմութիւն, որ ըստ Աւետարանին Ղուկասու – Եւ յամսեանն վեցերորդի առաքեցաւ Գաբրիէլ հրեշտակ... եւ սպասաւոր զնա ցուցեալ այսր խորհրդոյ փրկութեան:
79. 351բ-3ա Յաղագս հրեշատակապետացն եւ ամենայն երկնաւոր զօրացն – Օրհնեցէ՛ք զՏէր, ամենայն հրեշտակք նորա... յանձին իւրոյ օրհնութիւն զայսոսիկ զամենեսեան առեալ օժանդակ:
80. 353բ-5ա Ո՞ դնէ յամպս զգնացս իւր, եւ շրջի նա ի վերայ թեւոց հողմոց – Այսոքիւք զառ ի յամենայնի սիրելութեանցն յայտնեաց... եւ զօրութիւնն կապ եւ սահման էր սոցա:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
175ա Զգրօղ լուսազարդ մատենիս՝ զՄեսրոպ աբեղայս, յիշեսջի՛ք ի Քրիստոս:
341ա Զմեղապարտ գրօղ՝ Մեսրոպ աբեղայ, յիշել աղաչեմ, ո՛վ սուրբ մակացուք:
343բ Ծանի՛ր, ո սիրելի՛ ընթերցօղ, ի վերայ խոստացեալ բանս, որ վասն քահանայութեան ասելոց էր, ոչ գոյր ի ձեռագիրքն, որում ես գաղափարեցի, մի՛ մեղադրէք:
355ա Աւարտեցաւ գիրքս այս, որ կոչի Տօնապատճառ, արարեալ ի Յովհաննէս վարդապետէ Գանձակեցիէ, մականուամբ Տօնասէր: Յօրինեաց սա ընդարձակ ի վերայ ընթերձուածոց եւ խորհրդոյ տերունական տօնից եւ գլխաւոր սրբոց, յերիւրեալ ըստ պատշաճի աւուրցն քարոզս եւ վարդապետական խրատս, ուր եւ յոլովակի առաջի դնէ ի խորհուրդ այնց տօնից զհարազատ ճառս կամ զհատուածս բանից նախնի հարց, քաղեալ ի գրոց նոցին, ձեռամբ անարժան եւ մեղսամած Մեսրոպ իբր աբեղայէ մեծի Պօլսեցւոյ, ի թուականիս հայոց 1254 (1805), ի Սուրբ Կարապետ շնորհատու վանս, որ ի մեծն Կեսարիա. բաւ է:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Յովհ. վարդապետի Գանձակեցւոյ, Տօնապատճառ 2.», Պհպ. Աա՝ «296/2770», «ՌՄԾԴ. – 1805 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
2771
|
ԱՄԻՐԴՕԼՈՒ ՎԱՆՔ (ԲԱՂԷՇ) |
ՌՃԾԲ. – 1703 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր: ՄԵԿԵՆԱՍ՝ Վարդան վարդապետ Բաղիշեցի: ՍՏԱՑՈՂ՝ աշակերտք մեկենասի:
ԹԵՐԹ՝ 545+4 (կրկն.՝ թ. 1, 114, 154, 398). չգրուած՝ 1գդ, 2բ, 3ա: ՊՐԱԿ՝ Ա-ԽԶx12 (ԽԶ՝ 9): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով՝ 1. եռամահիկ, 2. գծային խաչ՝ վերին թեւի ծայրին երեքնուկ, կողքային մի թեւին՝ «A», միւսին՝ «C», 3. «BMZ»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x16: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (16x11,3. կարմրով սահմագծուած): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7ա): ՏՈՂ՝ 32-34: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, Ա. փեղկին 3 կապիչների մետաղէ գամերի հիմք-վարդեակներ, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա-Բ. (վջ). թուղթ, սպիտակ, չգրուած:

Նմուշ 7ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Դաւիթ թագաւոր՝ 3բ: Կիսախորան՝ 4ա: Ճակատազարդ՝ 451բ: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, յուշկապարիկ, տաճար, խաչ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, կանաչ, դեղին, սեւ, սպիտակ, նարնջի, մոխրագոյն, մանուշակագոյն, շագանակագոյն, վարդագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքի եւ եզրերի կաշին մաշուած, 3 կապիչներն՝ ընկած, գամերը՝ ջարդուած, ընկած. լուսանցակողերը գունաթափ, սեւացած, թերթերին տեղ-տեղ խոնաւութեան, խունացման ու բորբոսի հետքեր, եզրերը՝ անհարթ, Ա. փեղկի կազմաստառին, թ. 168, 307, 381՝ ցեցի անցքեր, 174բ՝ լուսանցազարդի ներկերը տարածուած էջի վրայ, պահպանակ թերթերը կտրած հանած՝ միայն հիմքերն են մնացել:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 4ա-474բ [Տօնապատճառ]
1. 4ա-12ա Ի տօնի Դաւթի մարգարէի եւ Յակովբու՝ եղբօրն Տեառն – Սկիզբն տօնից եւ հոգեւոր ուրախութեանց ամենայն հաւատացելոց է... որոց աղօթիւք խնայեսցէ Քրիստոս յեկեղեցի իւր սուրբ:
2. 12ա-20բ Ի յիշատակի Նախավկային –Աստուածազարդ շուք տօնիս, լուսակազմ երեւմամբն իւրով... եւ զայն օր տօն եւս տօն կարգեցին, որ է օգոստոս ամսոյ յԲ. ի փառս Քրիստոսի:
3. 20բ-7ա Ի տօնի սրբոց առաքելոցն Պետրոսի եւ Պօղոսի – Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք են...
ա. 26ա-7ա Նիկիայ ժողով – [Յ]ուլիոս Հռովմայ, Աղէքսանդի՝ Աղէքսանդրոս... Պետրոս ասէ ի թխտին իւրում:
4. 27ա-33ա Յովհանու եւ Յակոբայ – Աստուածահրաման պատուէր ունէր Իսրայէլ... եւ հեշտազերծ լինել ի խաւարաշօշափ արգելարանէն. ամէն:
5. 33ա-40ա Յաղագս յայտնութեան ճրագալուցին – Ըստ աստուածագործ նորոյ արարչութեանս սկիզբն հիմն եւ արմատ է... եւ լինել եղբայր նորա:
6. 40ա-58ա [Առաջին աւուրն արարչութեան] – Արդ, որպէս յառաջին աւուրն արարաւ լոյսն եւ փարատեցաւ խաւարն...
ա. 40ա-2ա Այլ օն առ եսն կրկնելով զերեսանակ բանիս... մինչեւ միանայ ընդ նմա ի հասակն առեալ զգլուխն յանզրաւական յաւիտեանս Հօրն կամեցութեամբ:
բ. 42ա-8բ Եւ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս... եւ եղեւ հնոյն Ադամայ մարմին նոր միաւորութեամբ ընդ նորոգողին յանապականութիւն:
գ. 48բ-51բ Եւ ի ծնանելն Յիսուսի ի Բեդղէհէմ Հրէաստանի, յաւուրս Հերովդի արքայի... թէ զմէօք զանց արարեալ զհեթանոսս ընտրեաց:
դ. 51բ-8ա Յայնժամ Հերովդէս գաղտ կոչեաց զմոգսն... Յիսուս Քրիստոս Բանդ Աստուած վասն սուրբ եւ մաքուր ծննդեան քո եւ մարմնառիկ տնօրէնութեանդ:
7. 58ա-61բ [Երկրորդ աւուրն արարչութեան]– Յերկրորդ աւուր կանոնն ի մատրանն կատարի...
ա. 58բ-61բ Եւ հովիւքն էին ի տեղւոջն յայնմիկ... իւր անճառ խորհրդոյն. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
8. 61բ-9բ [Երրորդ աւուրն արարչութեան] – Յերրորդ աւուրն զարդարեցաւ երկիր...
ա. 62բ-9բ Եւ եղեւ յաւուրս Հերովդի արքայի Հրէաստանի... այլ միայն առ մարդկան այսպիսիքս ասացեալ լինին:
9. 69բ-73ա [Չորրորդ աւուրն արարչութեան] – Ի չոր[ր]որդ աւուրն եղէն լուսաւորքդ... որով առաւել եւս հաստատէր առ խոստումն զխորհուրդ սրտին:
10. 73ա-7բ [Հինգերորդ աւուրն արարչութեան] – Ի հինգերորդ դարուն մկրտեաց Մովսէս զժողովուրդն...
ա. 73բ-7բ Յարուցեալ Մարիամ յաւուրսն յայնոսիկ, գնաց առ Եղիսաբեթ... բառնալով զվատթարն կարծիս:
11. 77բ [Վեցերորդ աւուրն արարչութեան] – Ի վեցերորդում ստեղծաւ Ադամ եւ պատկերաւ պատուեցաւ... եւ էր ոմն հիւանդ Ղազարոս յօրինակ Ադամայ:
12. 77բ-8ա [Եւթներորդ աւուրն արարչութեան] – Յեւթն հանգաւ Աստուած ի գործոց... եւ հանգիստ անաշխատ արժանաւորաց եւ սրբոց Աստուծոյ:
13. 78ա-80ա [Ութերորդ աւուրն արարչութեան] – Ութերորդին կանոնն կատարի ի յարութիւնն...
ա. 78բ-9ա Կիւրղիանու եպիսկոպոսի – Արդ, աւետիքն ի Է.ն ապրիելի եղեւ... այլ մ՛ի տօնախմբութիւն երեցունց:
բ. 79ա Շարական Եփրեմի Ասորւոյ – Խուզ սիմաւ բրիշէ... Թարգմանութիւն. [Հ]աստատեալ է ի գլուխ անուան քո... ծնանելով ի յունվարի ի վեցն:
գ. 79աբ Հիպողիտեայ – Սրբաբանի ի ծնունդն եւ մկրտութեանն Տեառն գլուխ մի ըստ աւետեաց... բաժանելով յոմանց, որպէս զԶատիկն հրէից:
դ. 79բ-80ա Իբրեւ լցան աւուրք Ը.՝ թլփատել զնա – Թէպէտ եւ այնքան բարձրագոյն Աւետարանի... եւ աղ չարչարանս կատարելոց:
14. 80ա-5բ Պատճառ <եբրայ> Եբրայեցւոց թու[ղ]թս թըւի, թէ չիցէ Պօղոսի, սրբոյն Եփրեմի: Պատճառ թղթոյն Հե[բրայեցոց] – Յսկիզբն թղթոյն ծուփ եւ խնդիր անկաւ գիտել...
ա. 82ա-5բ Բազում մասամբք եւ բազում օրինակօք կանխաւ խօսեցաւ... զի օծցէ զմեզ ի հոգի:
15. 85բ-95բ Պատճառ Քրիստոս ծնեալ ճառին – Աստուածայայտնութեանս խորհուրդ յայտնապէս քարոզեալ ծանուցաւ...
ա. 90ա-5բ Գրիգորի Աստուածաբանի Նազազեցւոյ՝ Ի յայտնութիւնն Տեառն – Բազում Գրիգորք էին, վասն այնորիկ գաւառաւն ծանուցանէ... եւ կնիք կուսութեան անլուծանելի յետ ծննդեանն մնալով:
16. 95բ-6բ Պատճառ Առաջաւոր Պահոց – Յոլովք են բանք վասն այսր պահոց, այլ զսակաւսն ասասցուք... եւ վրէժխնդիր ո՛չ պահողացն եւ պատուհասող, եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս. ամէն:
17. 96բ-103ա [Վասն] Քառասնօրեա գալստեանն – Փետրուարի ամսոյ, որ օր չորեքտասան է, քառասներրորդք է Տեառն մերոյ... կատարել զտօն տնտեսութեան եւ արժանապէս ընծայիլ նովաւ ի հաճոյս Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
18. 103ա-16բ Յաղագս Բուն Բարեկենդանին – Խորհուրդք եկեղեցւոյն սուրբ, որպէս է գանձի ծածկելոյ...
ա. 105ա-6ա Իսկ է շաբաթ պահոցս – Ըստ իմաստնոյ Է.ամսեայ ծնեալ մանկունքն ապրին... եւ անթերի լրմամբ Աստուծով աջողեալ:
բ. 106աբ Արդ, զՅակովբայ գրեալ կարգս տօնից – Հաւատացեալքն, որ յԵրուսաղէմ յառաջ քան զաւերն... եւ բարեգործք Աստուծով զօրացեալք:
գ. 106բ-7բ Եւ յուրբաթուն ընթերցուածքն ի խորհուրդ նորոգման առաջնահօրն մերոյ մարդոյ – Զի յուրբաթու ստեղծաւ ի մուտն Նիսանայ... զտեղի անկելոյն. շնորհօք եւ ողորմութեամբ Տեառն Աստուծոյ մերոյ եւ փրկչին՝ Յիսուսի Քրիստոսի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
դ. 107բ-8բ Արդ, զայս քաջութիւնս տեսեալ արի սպառազէնն Քրիստոսի... արդ, այս է սահման խորհրդաւոր՝ եդեալ սրբոցն անսասան յաւիտեան:
ե. 108բ-10բ Իսկ ի շաբաթու յիշատակ մարտիրոսաց – Այս է տեսութիւն զկնի ուրբաթու, զի տեսին զՏեառն չարչարանս յաւուր ուրբաթու... եւ արժանի արասցէ յարութեանն իւրոյ եւ յարքայութեանն եւ նմա փառք այժմ եւ մի՛՛:
– 109աբԱրդ, նախ ի շաբաթի սրբոյն Թէոդորոսի տօն եդաւ... 109բ Եւ յերկրորդ շաբաթուն՝ Կիւրղի, վասն ընթերցուածոցս... 109բ Երրորդ շաբաթուն Յովհաննու... 109բ Չորրորդ շաբաթուն սուրբ քառասնիցն... 109բ-10ա Հինգերորդ շաբաթուն սրբոյն Գրիգորի չարչարանքն... 110աբ Վեցերորդ շաբաթուն Ղազարու յարութեանն...
զ. 110բ-5ա Է եւ այլ իմն պատճառ, զի յաւուր սգոյ եւ կրից ճգնութեան յիշումն առնէ մեզ մեծի երախտեաց մարմնացելոյն վասն մեր – Ահա հայեսցուք խոհեմ մտօք... որով լցուցանելոցն էր օրինակ համեմատութեան:
է. 115ա-6բ Երկրորդ Աւետարանս եւ ընդ այլոց շաւիղս մօտաւորս ցուցանէ – Զպահոցն սրբութիւն յասելն՝ Զգոյշ լերո՛ւք... զի որպէս զօրութիւնն բազմէ:
19. 116բ-9բ [Պատճառ] երկրորդ կիրակէին – Արդ, զինչ ընթերցմունք են այս աւուր յԱւետարանէ յԵսայեայ...
ա. 117բ-9բ Տէ՛ր, ողորմեա՛ց մեզ, զի ի քեզ յուսացաք – Աղօթք են այս տանն Յուդայ... որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
20. 119բ-24բ [Պատճառ] երրորդ կիրակէին – Սքանչելահրաշ են խորհուրդք միաշաբաթուց աղուհացիցս...
ա. 121ա-2բ Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն... արդ, եւ վա՛յի արժանաւորք, ուստի զմեզ փրկեսցէ Քրիստոս Աստուած, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
բ. 122բ-4բ Ասաց Տէր՝ Հաշտեալ եմ ընդ քեզ, տառապեա՛լդ... զի յայսմ հետէ արքայութիւնն Աստուծոյ բռնադատի շնորհօքն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
21. 124բ-8ա[Պատճառ] չորրորդ կիրակէին – Սքանչելահրաշ համեմատութեամբ կարգեալն են առ միմեանս...
ա. 125ա-6ա Արդ, զի յանցելում կիւրակէին Ղուկայ աւետարանութիւնն առաւօտուն ասաց... եւ լուսատու լիցի քեզ Քրիստոս:
բ. 126ա Բաղդատութիւն Աւետարանին Ղուկայ – Արդ, տէրունական ինքնահրաման խօսքն առակաւոր դեղ բժշկութեան է կենաց... իմաստունք են յազգս իւրեանց, քան զորդիս լուսոյ:
գ. 126ա-8ա Աւետարան Ղուկայ – Մի՛ երկնչիր, հօ՛տ փոքրիկ... որ պահեն զտունս իւրեանց ի գողոց:
22. 128ա-36ա [Պատճառ] Հինգ կիրակի – Ահաւոր եւ մեծ է խորհրդոյն Աստուծոյ զօրութիւն...
ա. 129բ-30բ [Եսայի] – Այսպէս ասէ Տէր, զոր օրինակ... զի մի՛ սատկեսցուք զմահն յաւիտենից այլօքն հանդերձ:
բ. 130բ-3ա Առաքեալ – Այսուհետեւ, եղբա՛րք իմ, ուրախ լերո՛ւք ի Տէր... եւ մեք մի՛ մեղիցուք, զի մի՛ հեռասցի ի մէնջ Աստուած, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
գ. 133ա-6ա Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոցն, թէ ե՞րբ գայցէ արքայութիւնն Աստուծոյ... եւ արդարքն մխիթարեսցին՝ փառաւորելով զսուրբ Երրորդութիւնն յաւիտեանս. ամէն:
23. 136ա-41ա Պատճառ վեցերորդ կիրակէին. Օգնեա՛ Յիսուս Քրիստոս – Այն, որ նախ քան զսայ հինգերորդ կարգք... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
24. 141ա-6բ Կարգ եւ խորհուրդ յարութեանն Ղազարու – Այս տօն, զոր կատարէ եկեղեցի ի շաբաթու... ժամանեալ յանզրաւական ուրախութիւնն ի Քրիստոս Յիսուս՝ ի Տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւերժապէս ընդ Հօր եւ ամենասուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ:
25. 146բ-60ա Խորհուրդ գալստեան Տեառն յաւուր Ողոգոմենին – Զսուրբ արմաւենեաց օր, զոր եւ աւրհնեալ օր անուանեմք... ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
26. 160ա-2բ Կանոն Մեծի Երկ[ու]շաբաթին – Այս շաբաթու պահք Մեծի Պասեքին ազատարար տէրունական յարութեանն... խնդրեցէ՛ք զարք՛՛ Աստուծոյ, որով տացի նա ստացուած ժառանգութեան ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
27. 162բ-5բ [Կանոն]Մեծի աւուր Երեքշաբաթին – Ըստ կարգի առաջնոյն եւ այս եւս ի Ծննդոց պատմութիւն երկրորդի լինելութեան... անդր կարկառել զհայեցւածս մտացն աչաց:
28. 165բ-7ա [Կանոն] Մեծի Չորեքշաբաթին խորհուրդ – Եւ երեւեցաւ Աստուած Աբրա[հ]ամու առ կաղնեաւն Մամբրէի... զի մատնեսցէ զնա նոցա:
29. 167ա-74ա [Կանոն] Մեծի աւուր Ե.շաբաթին – Այսմ աւուր սահմանեալ կանոն մեծախորհուրդ է... յառաջկայիցն զգուշացուցանէ. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
30. 174բ-89ա [Կանոն] Յաւուր Մեծի Ուրբաթին – Որպէս զի մեծ են գործք քո, Տէ՛ր, զամենայն ինչ իմաստութեամբ արարեր... եւ պատուական մահուան քո:
31. 189ա-93բ Յաղագս ճրագալուցին խորհրդոյ – Զի որպէս զգալի արարածք յաւելուածովք հասին ի կատարելութիւն...
ա. 193աբ Աւետարան Մատթէոսի – Մատեաւ, ասէ, Յովսէփ եւ խնդրեաց զմարմինն... եւ կամաւ գործէին զչարիս:
32. 193բ-203ա Ըստ Յոհաննու Աւետարանին – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ, որ յԱրեմաթեա էր...
ա. 203ա-4բ Վասն Զատկին քեզ վայել է աւրհնութիւն – Իսկ ի կիւրակէին առաւօտուն ժողովին ի մատուռն... զմեղացն աղջամուղջ եւ զանգիտութեան կամօք Հօր եւ հաճութեամբ Սուրբ Հոգւոյն:
33. 204բ-6ա Պատճառ տօնի աշխարմատրանն, թէ վասն էր յայսմ աւուր – Ի շինելն Կոստանդիանոսի Մեծի զեկեղեցիսն... եւ միածնի նորա երկրպագել եւ զամենասուրբ Հոգին երգաբանել յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
34. 206ա-11բ Յաղագս վերացման՝ ի Ղուկայ Աւետարանէն. Մինչդեռ տակաւին չը՛՛ – Ամենայն տօնք տնօրինականք, զոր պաշտէ եկեղեցի... ճգնակիցս լինել նոցա եւ հաղորդս Հոգւոյն Սրբոյ, որում պատիւ եւ փառք եւ աւրհնութիւն յաւիտեանս. ամէն:
35. 211բ-8ա Յոհաննու Ոսկիբերանին՝ Ի Գործոց մեկնութենէ սկիզբն – Բազմաց անգիտելի է մատեանս... այլ ի Պենտէկոստէին, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
36. 218ա-20ա Երկրորդ գալստեան պատճառ – Եղիցին գօտիք ձեր պնդեալք, եւ ճրագունք՝ լուցեալք... այլ ըստ կարի նմանեսցուք. նուաստքս այսքանեաց փառաւորաց ողորմութեամբն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի:
37. 220ա-5ա Յաղագս իջման Սուրբ Հոգւոյն յառաքեալս – Բարի է Աստուած եւ բարւոյ ամենայնի արարիչ... տեսեալ դիմօք եւ բնութեամբ եւ աստուածութեամբ եւ զօրութեամբ եւ կամօք միաւորեալ ընդ Հօր եւ ընդ Որդոյ. այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:
38. 225ա-6բ Յոհաննու Ոսկիբերանի՝ Հաւատամք ի մի Աստուած, Հայր ամենակալ – Մեզ մի է Աստուած Հայր... իսկ Սաբինոս Մակեդովնիոյ եպիսկոպոս ընկալաւ զհամագոյութիւնն:
39. 226բ-32ա Յաղագս տապանակին խորհրդոյ – Եւ արար Բեսելիել զտապանակն յանփուտ փայտից... կենաց հացին արժանաւորեսցէ Քրիստոս Աստուած մեր, որ է աւրհնեալ յաւ՛՛:
40. 232ա-40բ Յաղագս տօնի Վարդավառին – Երեւելի արեգակն ի ծագելն իւրում ոչ զոք թողու անլոյս... եւ խնայեսցէ ի մեզ յայնժամ ողորմութեամբ իւրով, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
41. 240բ-1ա Յոստոսի, որ երրորդ եպիսկոպոս Երուսաղէմի, ի ձեռն Յակոբայ եղբորն Տեառն – Լռեաց քահանայութիւնն Ղեւտական, եւ հաստատեցաւ քրիստոսականս... նուէր դիւաց եւ ո՛չ պատարագ Աստուծոյ:
42. 241աբ Այլուստ – Յորժամ չոգան սուրբ Լուսաւորիչն Գրիգոր եւ քրիստոսապսակ արքայն Տրդատ ի Հռովմ... ուսոյ մեզ խոստովանութիւն հաւատոյ. եւ ուսոյց զնոսա յերկար:
43. 241բ-7ա Յաղագս Շողակաթին սուղ ինչ պատճառ – Անդրդուելի հիմն հաստատութեան Կաթուղիկէ... ընդ որում աւրհնի Հայր ամենակալ, հանդերձ կենդանարար Սուրբ Հոգւովն. յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
44. 247ա-55ա Ի նընջումն Աստուածամօր կուսին – Ի գերազանց լուսոյն պայծառացան ամենայն արարածք... զի յայնմ աւուր ողորմութիւն գտանեմք ի Քրիստոսէ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
45. 255ա-62բ Վարդանայ վարդապետի՝ Յաղագս Նաւակատեաց եկեղեցւոյ, ի բան առաքելոյ տեսութիւն յայն, որ ասէ. Քրիստոս եկեալ քահանայապետ – Հա՛ն ի գերազանց լուսոյն, պայծառացան արարածք անստուեր... եւ ի հասեալ ժամս նորանալ եւ եկեղեցանալ ի փառս Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս:
46. 262բ-71ա Ի խորհուրդ սուրբ եկեղեցւոյ – Բարեբանեցէ՛ք զԱստուած յեկեղեցիս՝ մարգարէականն հրամայէ բան... զանմահականն ճաշակելով զպտուղ ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր. ամէն:
47. 271ա-4բ Յաղագս սրբոյ եկեղեցւոյ՝ ի տօնին, որ ի Տրէ ամսեան կատարի – Ի բազմաց զանազան կարծեաց եւ զանխուլ մնալոյ...
ա. 273ա-4բ Զայսոսիկ ընկալեալ զաւանդ, հաւանելի վարկաք քան զայլ ինչ իմացուածս... եւ ազատագոչ ձայնիւ հանցուք զփառս եւ զպատիւ ամենակատար եւ համագոյ Երրորդութեանն՝ Հօր ամենակալի եւ Որդւոյ նորա իսկակցի եւ ամենասուրբ Հոգւոյն փառակցի:
48. 274բ-81բ ԽԸ. Յաղագս սրբոյ եկեղեցւոյ՝ յԱռակացն – Աստուածային իմաստութեամբն լցեալ առակախօսն Սողոմովն... զկնի վճարման կենցաղոյս շնորհօք եւ մարդասիրութեամբն Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
49. 281բ-8ա Ի մեծի տօնի սրբոյ Խաչին, զոր Խաչավերաց ասեմք – Ի ժամանակս Մեծին Կոստանդիանոսի, որ կոչի նա ամ խաղաղութեան մերոյ...
ա. 282բ-8ա Եւ ահա արք Զ. գային ընդ ճանապարհ բարձու դրանն, որ հայի ընդ հիւսիսի... եւ սրբոցն դասուց արժանապէս փառաւորեսցուք զամենասուրբ զԵրրորդութիւնն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան:
50. 288ա-90ա Յաղագս հիմնարկութեան եկեղեցւոյ – Ժողովէ աստուածային քահանայապետն ի տեղին նուիրեալ զդասս... վասն զի ի վերուստ քարոզաւն, ընթերցուածովք եւ Աւետարանաւն. ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ աւրհնելոյն յաւիտեանս. ամէն:
51. 290ա-4ա Նաւակատիկք եկեղեցւոյ – Մտանեն երեկոյին ի հսկումն յեկեղեցին, զի արթուն եւ զուարթունս պարտին լինել... եւ գոհացօղ ձայնիւ փառս վերերգեսցուք ամենասուրբ Երրորդութեանն յաւիտեանս. ամէն:
52. 294ա-7բ Պատճառ սրբոց մարտիրոսացն – Յորժամ լուսաւորին հարք հոգեւորք, ընդ նմին եւ որդիքն լուսաւորին... այլ վաստակելոյ եւ ամբարելոյ հանդերձելոյ ժամանակին:
53. 297բ-8բ Վասն սրբոց նախահարց – Նախահարք ասին Աբրա[հ]ամ, եւ որք զկնին նորա են աստուածապաշտք... եւ փառաւորեցին զՔրիստոսի մարդանալն վասն մերոյ փրկութեան, եւ նմա փառք եւ պատիւ ընդ Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ:
54. 298բ-319ա Ի խորհուրդ Մեծի Ուրբաթուն կամաւոր եւ փրկագործ չարչարանաց եւ մահու Տեառն մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի, ի բանն Եսայեա. Տէր ո՞ հաւատաց լրոյ մերոյ. Տեսութիւն սրբոյ հօրն եւ մեծ հռետորին՝ Գրիգորի Սկեւռայցւոյ, զոր արարեալ է ի խնդրոյ բարեպաշտ իշխանին Կոստանդեայ՝ տեառն Լամբ[ր]օնի – Աստուածային խորհրդոցն հազարապետն զարմանալին Պօղոս...
ա. 315ա-7բ Զայսքան առատութիւն աստուածապարգեւ շնորհի, որ յաննախանձ պարգեւորէն... փրկեացն զքեզ Իսրայէղի Աստուածն՝ ամենայն երկրի կոչեսցի:
բ. 317բ-8բ Արդ, այս է փրկութեան խորհուրդ յայս հայեցուցանեն... զյօժարութիւնն գործոյ հաւասարել:
գ. 318բ Որ եւ զմերս աստուածասէր իշխողի եւ տէրունական տօնից... յամենայն արարածոց յիմանալեաց յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
55. 319ա-30բ Բացայայտութիւն առաջին քարոզին գիշերոյ՝ [Խոսրովայ Անձեւացեաց եպիսկոպոսի. ձեռ. 2273, 266ա] – Ընդ Աստուծոյ եւ վասն Աստուծոյ խօսելով ամենայն արթնութեամբ...
ա. 320ա-3բ Զարթուցեալքս ամենեքեան ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհ – Յիսկզբան բանիցս ցուցանէ զԱստուծոյ խնամսն... զառաւել պիտոյսն յայտ առնելով:
բ. 323բ-5բ Աղօթք. Զքէն գոհանամք, Տէ՛ր Աստուած մեր – Վասն զի հրամայեաց քարոզն գոհանալ զԱստուծոյ... եւ է ամէնն եբրայեցի բարբառովն՝ այո եւ արդարեւ:
գ. 325բ-6ա Խաղաղութիւն ամենեցուն – Վասն այսր խաղաղութեան երկայն բանիւք ի բազում գիրս խօսի... եւ մանաւանդ սրբոյն Յովհաննու անդ զուսումնասէրն առաքեսցուք:
դ. 326ա-30բ Հրամայէ սարկաւագն. Աստուծոյն երկրպագեսցուք – Քանզի եւ այսպէս է օրէն պարգեւառուին... կարեն պատրաստել բանք Սուրբ Գրոց:
56. 330բ-7բ Քարոզ վասն ի գիշերի եւ ի տըւնջեան եւ յամենայն – [Ք]անզի բաղձացեալ սաղմոսերգողին երանութեանցն բաժանորդ լինել...
ա. 335բ-7ա Ի գիշերի եւ ի տըւնջեան եւ յամենայն ժամու – Աստանօր զկարդալն առ Աստուած ցուցանէ պատճառ լսելի լինելոյն... քանզի զայս յայտ առնէ յարելն ի նոյն ի փառաբանութիւն եւ ի պատիւ ամենասուրբ Երրորդութեանդ այժմ եւ՛՛:
բ. 337աբ Հովիւ քաջ, հովիւ բարի եւ յաւիտենական – Քաջ հովիւ է, որպէս եւ ինքն ասաց, զի զանձն իւր եդ... դու ես Տէր կենաց եւ տըւօղ ողորմութեան, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն:
57. 337բ-43բ Քարոզ. Վասն ուղղելոյ զգնացս մեր ի ճանապարհս խաղաղութեան – Զի՞նչ է ուղղել զգնացս, անծուկ զճանապարհն ասաց Տէրն...
ա. 340բ-2բ [Մեկնութիւն աղօթից]՝ Տէր երկնի եւ երկրի, արարիչ ամենայն արարածոց – Նայեա՛ յիսկզբան աղօթիցս, զի անդ բարերարութեանն Աստուծոյ պատճառս յուզէ... եւ զայս արարեալ սկսանի քահանայն:
բ. 342բ-3բ Քում ամենազօր եւ յաղթողտէրութեանդ – Կրկնի ամենայն ծունր եւ երկիր... տալով զխաղաղութիւնն եւ առնելով:
58. 343բ-6ա Քարոզ. Վասն գտանելոյ մեզ զշնորհս եւ զողորմութիւն – Բազում անգամ յայտարարի, թէ տուրք ձրիք շնորհք կոչին... եւ մեր եղբարցն հոգալոյ:
59. 346ա-56ա Յուդայ զքեզ աւրհնեն եղբարք քո, ձեռք քո ի վերայ թիկանց թշնամեաց քոց – Կորիւն առիւծոյ Յուդայ ի շառաւիղէ ելեր, որդեա՛կ...
ա. 346բ-56ա Ասաց Աստուած մարգարէին առաջնոյն եւ յետ բարեկամին իւրոյ Մովսեսի... պտղաբերեալք ի ցնծութիւն կթողաց հրեշտակաց եւ մարդկան վայելչութեամբ:
60. 356ա-63ա Աւրհնեալ ես, աստուածազարդ քրիստոսապսակեալ փա՛յտ սուրբ – Ամենայն բարեկամի եւ սիրելւոյ գալուստք ուրախարարք են...
ա. 356բ-9ա Յետ կատարման տնօրէնութեանն Աստուծոյ մերոյ եւ վերացմանն յերկինս – Փայտն փրկութեան անխնամ թաղեալ... առնէ անդրէն անդրադարձ պատասխանի:
բ. 359ա-63ա Զառ ի յաստուածուստ պատուեալ զերիցս երջանիկ հայրապետից մեծի զաթռակալի սրբոյն Գրիգորի Հայոց Մեծաց վերադիտողի – Զաստուածահրաման խնդիր հարկապահանջութեան եկեղեցական գործառնութեան... զուարճանայ ի փառս պսակողին իւրոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
61. 363ա-6բ Յոբ՝ Երկիր եւ ի նմանէ ելցէ հաց – Վերագոյն ասաց, թէ նիւթք պատուականք յերկրէ ելանեն... շահեալ զանձինս եւ զԱստուած, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
62. 366բ-78բ ՅԱռակաց – Արմատ եւ սկիզբն ամենայն բար[եա]ց է իմաստութիւնն...
ա. 368ա-78բ Տէր ստացաւ զիս սկիզբն ճանապարհաց իւրոց ի գործս իւր – Յառաջ քան զյաւիտեանս... զի մի՛ եւ մեք զնոյն կրեսցուք յանաչառ դատաւորէն Աստուծոյ, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
63. 378բ-89ա Խորհուրդ Վարդավառին – Խորխուդ (=խորհուրդ) աւուրս յանուանէն իւրմէ բացայայտի...
ա.– 381բ-9ա Եւ արդ, զՈւրախ լե՛ր երիտասարդս ի Սաղոմովնէ – Վարդավառիս ընթեռնուլն այս է... եւ գնալ ըստ կամաց դատաւորին Քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս. ամէն:
64. 389ա-94ա [Խորհուրդ]Խաչի – Դարձեալ, եթէ ի նաւ ոք ելանիցէ եւ ընդ ամեհի ալիսն ճանապարհորդէ... որով լինի արդարութիւն ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ աւրհնելոյն յաւիտեանս:
65. 394ա-6ա Դաւթի քահանայի ի բանն մարգարէական, որ ի Մաղաքիայ, եթէ՝ Որդի փառաւոր առնէ զհայր, եւ ծառայ երկնչի ի տեառնէ իւրմէ – Ամենայն մարգարէքն իբրեւ զպատգամաւորս յԱստուծոյ առաքեցան... յաղագս ուսուցանելոյ մեզ զհեզութեան եւ զնուաստախոհութեան կրօնս ի փառս Աստուծոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
66. 396ա-401բ Նախադրութիւնք թղթոյն Յակոբայ – Արդարն Յակոբոս, որ էր ըստ մարմնոյ եղբայրն Տեառն մերոյ...
– 396բ-401բ [Քաղուածք ի Ճառից]
ա. 396բ Ա. (լս-ից)՝ [Յակոբայ] – Յակոբոս Աստուծոյ եւ Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ երկոտաս[ան ազգացդ. ս]ովորութիւն է իւրաքանչիւր ումեք առաքելոցն... նախ ողջունէ իբրեւ զխաղաղութեան աւետարանիչ:
բ. 396բ-7ա Դիդիմոսի – Որպէս մարդիկ, որ յաշխարհի յաշխարհական գիրս... եւ փորձութիւնն ուրախութեան արժանի այսմ նիւթ լինելով:
գ. 397աբ Ոսկիբերանի – Անեղծ սիրոյ կապանք եւ նեղութիւն... եւ յաւելցի նմա զօրութիւն:
դ. 397բ Կիւրղի Աղէքսանդ[րացւոյ] – Քանզի նախատէ միայն զթերահաւատութիւնն... զի նորա պարգեւն հաւատացէ:
ե. 397բ-8ա Կիւրղի [Աղէքսանդրացւոյ] – Թշնամանօղ է յայտնապէս եւ հայհոյիչ Աստուծոյ... հրաժարեսցուք ի չար ախտէս յայսմանէ:
զ. 398աբ Պիմենի հօր՝ յիններորդ պատուիրանէն – Բա՛րձ ի քէն յերկմտութիւնն... զի ոչ վայրապար ի մարդկանէ մտածութիւն եկեսցէ:
է. 398բ Եւ յետ սակաւուց – Մի՛ բազում վարդապետս լինիք եղբարք... յաստուածակոյս կողմ կալով ընդ երկիր ստորաքարշիլ:
ը. 398բգ Ոսկէբերանի – Քանզի ուսուցանել առանց առնելոյ... քանզի բազում ինչ յանցանեմք ամենեքեան:
թ. 398գ Սեւեռի [= Սեւերիանոսի] – Թէպէտ եւ բազում ինչ մեղանչեմք... որ կարօղ է սանձահարել զամենայն մարմին իւր:
ժ. 398գ-9ա Կիւրղի [Աղէքսանդրացւոյ] – Սահմանեալ մտաց եւ իմաստութեան ցուցակ... սատանայի եւ դիւաց լինի կառք:
ժա. 399ա-400ա Ի Յեսուայ Սիրաքեանց – Բազումք անկան ի բերանոյ սրոյ... եւ լեզուոյ միայն տկարանամք տիրել:
ժբ. 400ա-1ա Բարսղի – Եթէ սիրեսցես զկեանս, արասցես... ելից զայն հռետորութեամբք վասն Քրիստոսի:
ժգ. 401ա Ոսկէբերան – Սուսեր է լեզուն սրեալ, բայց մի՛ զայլս խոցոտեսցուք նովաւ, այլ զմեր յանցանաց վիշտս հոգասցուք (այսչափ):
ժդ. Իսիքիոսի – Որպէս սուսերն պատրաստէ ի հատանել... եւ ոչ աղտաղտին տեղւոջ ջուր քաղցր առնել:
ժե. 401աբ Ոսկէբերանի – Արտաքոյ է այսպիսի խորհուրդ աշակերտաց Քրիստոսի... թէ ոչ թողուս, եւ ոչ քեզ թողցի:
67. 401բ-5ա Նախադրութիւն առաջին թղթոյն Պետրոսի – Պետրոս ինքնին գրեաց զայս թուղթ, առ որ ի սփիւռս հրէայք հաւատացեալք էին...
ա. 401բ-2ա Պետրոս առաքեալ Յիսուս Քրիստոսի ընտրոց նժդեհից... զոր այժմ աստուածացեալ Որդովն ի մարմնի գնեաց եւ Հոգւովն սրբեաց:
բ. 402ա-3բ Որոգենի – Քանզի յառաջատես հաւատամք զԱստուած լինել... որ մերձ է առ քրտամբքն եւ հատուցումնն:
գ. 403բ-4բ Ոսկիբերանի – Արդարք նեղին, զի պսակեսցին... փառք ի բարձունս Աստուծոյ տային ցնծութեամբ:
դ. 404բ Թէոդորիտոնի. Ի մեկն[ութենէ] սաղմոսաց երկնից երկինք Տեառն են – Յայս երկինս ոչ ոք ել... ամուր եւ բարձր կոչէ երկին, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
68. 405ա-7բ Նախադրութիւն առաջին թղթոյն Յովհաննու – Յովհաննէս, որ զԱւետարանն գրեաց նոյն առաքէ թուղթ առ հաւատացեալսն...
ա. 405բ-7բ Թուղթ Յովհաննու – Որ էրն ի սկզբանէ, զորմէ լուաքն... եւ համախոհք եղեալ Աստուծոյ զկատարեալն ըն[դ]գրկէք ուրախութիւն:
69. 407բ-16բ [Քարոզ ի բանն] – Որդեակ աճեցեալ Յովսեփ, որդեակ իմ նախանձելի...
ա. 411բ-6բ Վասն որոց կատարեցան բովանդակացեալքս ի զաւակն աւետեաց... արժանի արասցէ զմեզ Քրիստոս յաղթութեան եւ պսակի նորա, շնորհիւ ողորմութեան իւրոյ աւրհնեալն յաւիտենից յաւիտեանս. ամէն:
70. 416բ-25ա [Քարոզ Վարդանայ՝ ի բանն] – Նայեցարուք երկինք եւ խօսեցայց եւ լուիցէ երկիր զպատգամս բերանոյ իմոյ... եւ իմաստութիւն նորա ոչ գոյ բաւ, նմա աւրհնութիւն, գոհութիւն եւ փառք յաւիտըեանս. ամէն:
71. 425ա-30ա [Վարդանայ վարդապետի. Տեսութիւն ի բանն նախամարգարէին Մովսեսի] – Զի հուր բորբոքեցաւ ի բարկութենէ իմմէ... մասնակցելով զմեզ ողորմութեամբ. եւ ողորմածին Յիսուսի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս. ամէն:
72. 430ա-7բ Յաղագս տարեմտին՝ ի Վանական վարդապետէն ասացեալ. Օգնեա՛, Յիսուս – Աստուծով իմաստնացեալն Սողոմոն... ի փառս տուողին ամենայն բարեաց, որում փառք այժմ եւ՛՛:
73. 437բ-40ա Պատճառ Նոր Կիրակէի եւ Աւետարանաց կարդացման – Ոմն յիմաս[տ]նոցն ասացեալ է, թէ՝ Ամենայն օրէնք աստուածայինք... եւ ի տանջել զմեղաւորս. եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
74. 440ա-1բ ՀԴ. Աստուածազգե[ա]ց Իգնատիոսի. Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ – Աստուածապետական առաջնորդն մեր լուսաւոր, սիրեցեալն ի Տեառնէ... քաւունակ թեւօք պարփակեն, աւրհնեն զԱստուած. ընդ որս եւ մեք փառաւորեսցուք զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին. ամէն:
75. 441բ-4ա ՀԵ. (լս-ից) Դրուատ ասացւածոյ՝ ի բանս Եսայեայ, որ ասէ – Վասն այսորիկ այսպէս ասէ Տէր... ցուցեալ պտուղս արժանիս ապաշխարհութեան, ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում փառք, փառք յաւիտեանս. ամէն:
76. 444ա-51բ ՀԶ. (լս-ից) Վասն կարգաց եկեղեցւոյ եւ տան թագաւորի, զոր աշխատեալ են – Զի՞նչ գործ մարդոյ զաստուածապաշտութիւնն ծանեաք...
ա. 450բ-1բ Խորհուրդ պատարագի – Խորհուրդ մեծ եւ ի վեր քան զկար մեր, որ զօրութեամբն Քրիստոսի կարեմք անուանել... թէ կամիս զպճղնաւորն հանդերձ քահանայից եւ զայլն ամենայն:
77. 451բ-74ա [Ընթերցուածք ի Գրոց Սրբոց]
ա. 451ա-4ա [Գործք Զ. 8 – Ը. 2] – Ստեփաննոս այր լի շնորհօք եւ զօրութեամբ... եւ արարին կոծ մեծ ի վերայ նորա:
բ. 454աբ [Յովհ. ԻԱ. 15-19] – Պետրոս եւ Պօղոս: Եւ իբրեւ ճաշեցին, ասէ ցՍիմովն Պետրոս... ասէ ցնա՝ Ե՛կ զկնի իմ:
գ. 454բ [Յովհ. ԻԱ. 20-25] – Յակոբ եւ Յովհաննէս: Դարձաւ Պետրոս եւ տեսանէ զաշակերտն... որ թէ գրեալ էին:
դ. 454բ-5ա [Մտթ. Ա. 18-25] – Եւ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս... եւ կոչեաց զնուն նորա Յիսուս:
ե. 455աբ [Մտթ. Բ. 1-15] – Եւ ի ծնանելն Յիսուս ի Բեթղէէմ Հրէաստանի... յԵգիպտոսէ կոչեցից զորդի իմ:
զ. 455բ [Մտթ. Բ. 16-23] – Յայնժամ իբրեւ ետես Հերովդէս... Նազովրեցի կոչեսցի:
է. 455բ-6ա [Ղկ. Բ. 8-20] – Եւ հովիւք էին ի տեղւոջն յայնմիկ... եւ տեսին որպէս պատեցաւ նոցա:
ը. 456ա-7ա [Ղկ. Ա. 5-25] – Եւ եղեւ յաւուրս Հերովդի արքայի Հրէաստանի... բառնալ զնախատինս իմ ի մարդկանէ:
թ. 457ա [Ղկ. Ա. 26-38] – Եւ յամսեանն վեցերորդի առաքեցաւ Գաբրիէ[լ] հրեշտակ յԱստուծոյ... եւ գնաց ի նմանէ հրեշտակն:
ժ. 457աբ [Ղկ. Ա. 39-55] – Յարուցեալ Մարիամ յաւուրսն յայնոսիկ գնաց... եւ զաւակի նորա յաւիտեան:
ժա. 457բ [Ղկ. Բ. 21] – Եւ իբրեւ լցան աւուրք Ը... մինչ չեւ յղացեալ էր զնա յորովայնի:
ժբ. 457բ-8ա [Եբր. Ա. 1-13] – Բազում մասամբք եւ բազում օրինակօք... եւ ամք քո ոչ պակասցեն:
ժգ. 458աբ [Ղկ. Բ. 22-40] – Եւ իբրեւ լցան աւուրք սրբութեան նոցա... եւ շնորհք Աստուծոյ էին ի վերայ նորա:
ժդ. 458բ-9ա(լս-ից)՝ Առակաց[=Մտթ. Զ. 22-30] – Ճրագ մարմնոյ ակն է... որչափ եւս առաւել զձեզ, թերահաւա՛տք:
ժե. 459ա [Եսայի ԼԳ. 2-11] Եսայի՝ (լս-ից) – Տէ՛ր, ողորմեա՛ց մեզ, զի ի քեզ յուսացաք... արդ, տեսջիք եւ յամօթ լիջիք:
ժզ. 459աբ [Ղկ. Զ. 12-23] Առակաց՝ (լս-ից) – Եւ եղեւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ ել ի լեառն կալ յաղաւթս... ըստ դմին օրինակի առնէին մարգարէացն հարքն իւրեանց:
ժէ. 459բ-60ա [Եսայի, ԾԴ. 10-ԾԵ. 1] Եսայի՝ (լս-ից) – Ասաց Տէր հաշտեալ... ո՞ որ ծարաւիդ էք, երթայք ի ջուր:
ժը. 460աբ [Ղկ., ԺԲ. 32-40] – Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ... ոչ կարծիցէ՛ք գայ որդի մարդոյ:
ժթ. 460բ [Եսայի, ԿԵ. 8-15] – Այսպէս ասէ Տէր, զոր օրինակ... եւ զձեզ Տէր սատակեսցէ:
ի. 460բ-1ա [Փիլիպ. Գ. 1-14] – Այսուհետեւ, եղբա՛րք իմ, ուրախ լերո՛ւք ի Տէր... ի կէտ կոչմանն Աստուծոյ ի Քրիստոս Յիսուս:
իա. 461աբ [Ղկ., ԺԸ. 1-8] – Ասաց եւ առակ մի նոցա առ այն... արասցէ վրէժխնդրութիւն նոցա վաղվաղակի:
իբ. 461բ [Ղկ., ԻԱ. 34-38] – Զգոյշ լերո՛ւք անձանց... ի տաճարն լսել ի նմանէ:
իգ. 461բ-3ա [Յովհ., ԺԱ. 1-46] – Եւ էր ոմն հիւանդ Ղազար ի Բեթանիայ... եւ պատմեցին նոցա, զոր արար Յիսուս:
իդ. 463աբ [Մրկ. Ժ. 46 – ԺԱ. 11] – Եւ գան յԵրիքով, եւ ընդ ելանելն նորա... ել ի Բեթանիա երկոտասանիւքն հանդերձ:
իե. 463բ-4ա [Ա. Կորնթ. ԺԱ. 23-32] – Զի ես ընկալայ ի Տեառնէ... զի մի՛ ընդ աշխարհի դատապարտեսցուք:
իզ. 464ա-5բ [Ղկ., ԻԲ. 1-65] – Մերձեցաւ տօն բաղարճակերացն... հայհոյութեամբ խօսէին ի նա:
իէ. 465բ-7բ [Ղկ., ԻԲ. 66-ԻԳ. 49] – Եւ իբրեւ այգ եղեւ, ժողղովեցաւ ծերակոյտ... ի Գալիլէէ տեսանէին զայն:
իը. 467բ [Մտթ., ԻԷ. 62-66] – Ի վաղիւ անդր, որ է յետ ուրբաթուն... եւ կնքեցին զվէմս հանդերձ զօրականօքն:
իթ. 467բ-8ա [Յովհ., ԺԹ. 38-Ի. 18] – Յետ այսորիկ աղաչեաց զՊիղատոս Յովսէփ... եւ զայս ինչ ասաց ցնա:
լ. 468աբ [Ղկ., ԻԴ. 41-53] – Մինչդեռ տակաւին չհաւատային... գովէին եւ աւրհնէին զԱստուած:
լա. 468բ [Գործք, Ա. 1-5] – Զբանն առաջին, զոր արարի վասն ամենայնի... ոչ բազում աւուրցս այսոցիկ:
լբ. 468բ-9բ [Գործք, Բ. 1-21] – Եւ ի կատարել աւուրցն Պենտէկոստէից... կարդասցէ զանուն Տեառն կեցցէ:
լգ. 469բ [Եբր., Թ. 11-15] – Այլքս եկեալ քահանայապետ հանդերձելոցն... առցեն հրաւիրեալքն ի ժառանգութիւն յաւիտենից:
լդ. 469բ-70ա [Ժող., ԺԱ. 9-ԺԲ. 7] – Ուրախ լե՛ր, երիտասա՛րդ, ի մանկութեան քում... եւ հոգին դարձցի առ Աստուած, որ ետ զնա:
լե. 470աբ [Մտթ., ԺԶ. 28-ԺԷ. 9] – Ամէն ասեմ ձեզ, զի իցեն ոմանք ի սոցանէ... մինչեւ Որդի մարդոյ ի մեռելոց յարիցէ:
լզ. 470բ [Առակք, Թ. 1-6] – Իմաստութիւն շինեաց իւր տուն... եւ ուղղեսջիք գիտութեամբ զհանճար:
լէ. 470բ [Իմաստ., ԺԴ. 1-7] – Դարձեալ թէ ի նաւ ոք ելեալ... որով լինի արդարութիւն:
լը. 470բ-1ա [Եզեկ., Թ. 2-6] – Եւ ահա արք վեց գային ընդ ճանապարհ... բայց յորոյ վերայ նշանն իցէ, մի՛ մերձենայցէ՛ք:
լթ. 471աբ [Եսայի, ԾԳ. 1-ԾԴ. 5] – Տէ՛ր, ո՞ հաւատաց լրոյ մերում... ամենայն երկրի կոչեսցի:
խ. 471բ-2ա [Յակոբայ թղ., Ա. 1-12] – Յակովբոս Աստուծոյ եւ Տեառն Յիսուս Քրիստոսի ծառայ... խոստացաւ սիրելեաց իւրոց:
խա. 472աբ [Յակոբայ թղ., Գ. 1-13] – Մի՛ բազում վարդապետք լինիք եղբարք... ցուցցէ զգործս իւր հեզութեամբ իմաստութեանն:
խբ. 472բ-3ա [Ա. Պետր. թղ., Ա. 1-12] – Պետրոս առաքեալ Յիսուս Քրիստոսի... գոնէ ընդ աղօտ հրեշտակք:
խգ. 473ա [Ա. Յովհ. թղ., Ա. 1-4] – Որ էրն ի սկզբանէ, զորմէ լուաք... զի ձեր ուրախութիւնն կատարեալ իցէ:
խդ. 473աբ [Յոբ., ԻԸ. 5-28] – Երկիր, եւ ի նմանէ ելցէ հացէ... եւ մեկնելն ի չարեաց հանճար:
խե. 473բ-4ա [Ծն., ԽԹ. 8-21] – Յուդա՛յ, զքեզ աւրհնեսցեն եղբարք քո... աճեցուցեալ արմատօք զգեղեցկութիւն:
78. 474աբ [Գրիգորի Աստուածաբանի Անձիանձու եպիսկոպոսի. Խաւսք ի յայտնութիւնն Տեառն – Քրիստոս ծնեալ լինի. փառաւորեցէ՛ք...
79. 474բ [Ի տօնի սրբոյ խաչին՝ ասացեալ վարդապետաց] – Աւրհնեալ ես, աստուածազարդ քրիստոսապսակեալ փա՛յտ սուրբ...
Բ. 474բ-9ա Պատճառ թղթին, որ առ Կորընթացիս – Կորնթոս քաղաք է յԵլլադայ առաջին... զայն որ թուէր յիմարութիւն՝ ուղղեաց. եւ Քրիստոսի փառք յաւիտեանս:
Գ. 1. 479ա Սրբոյն Եփրեմի՝ Պատճառ Գաղատացոց թղթին – Գաղատացիքն աշակերտեցան անդ ի Պօղ[ո]սէ... յասելն իւրում այսպէս:
2. 479ա-2ա Ոսկիբերանի՝ Պատճառք թղթոյն Գաղատացւոց – Բազում ցասմամբ լի է սկիզբն բանիս... եւ ի փառս վերաբերել զբանս յաւերժապէս. եւ յամենայն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Դ. 482ա-8ա Գիր հաւատոյ խոստովանութեան Հայեաստանեացս եկեղեցւոյ՝ գրեալ ի Ներսիսէ Հայոց կաթուղիկոսէ՝ յեղբօրէ Գրիգորիսի Վկայասիրի, ի խնդրոյ գերապատիւ փեսային ինքնակալ թագաւորի Հոռոմոց Ալէքսիոսի... եւ զակաղացւոյ կարգաւորութիւն հարցն սրբոց աւանդից ընկալեալ, որ է այսպէս – Խոստովանիմք զամենայն սուրբ Երրորդութիւն՝ զՀայր եւ զՈրդի եւ Սուրբ Հոգին... վարձս բարեաց ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որում փառք եւ զօրութիւն յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Ե. 488ա-98ա Գրիգորի Երուսաղեմացոյ՝ Սահմանք զանազանք, արշեալք (այսպէս) ըստ սրբոց եւ ծայրագոյն վարդապետաց. Յաղագս տարբերական եւ այլ եւ այլ անուանց – Զի՞նչ Աստուած: Աստուած վսեմական եւ ինքնաբուն գոյութիւն...
ա. 488ա-97ա Հարցմունք կարճառօտաբար – Չորիւք գլխովք վարի ամենայն իրողութիւն... եւ փաղանունաբար ստորագրիլ, եւ որ ի կարգին:
բ. 497բ-8ա Ճառասան յաղագս բնութեան – Բան եւ սահման եւ բնութիւն զմիոջէ ասին... իսկ անձեռնընդել զվայրենեացն:
Զ. 498ա-507ա [Սահմանք փիլիսոփայականք]
ա. 498ա-503ա Սահմանք փիլիսոփայականք – Սահման դնելով իմաստասիրական բանի, այսինքն՝ բանականի... բնութիւն հրեշտակաց սկսեալ եւ ոչ դադարեալ:
բ. 503ա-4բ Բարոյականի յեղանակի սահման – Արդ, բաղձականին յարձակման գոլով սկիզբն ի յախտս ճանապարհի... եւ առնելով զկամս սոցա:
գ. 504բ-5բ Սահմանք իմաստասիրականք միջակք – Ողջութիւն է չափակցութիւն ի մարմնի տարերց, այսինքն՝ ջերմոյ, ցրտոյ... տրամադրութիւն գործողական, ձեռարկութեամբ աշխատութեան:
դ. 505բ-7ա Բանականի մասին սահմանք – Սկիզբն մարմնոյ բնաւորականաւ բնաւորականի սկիզ[բ]ն մարմին... յորմէ հեշտութիւնք եւ տրտմութիւնք:
Է. 507ա-15ա [Բանք բնագիտականք եւ բժշկագիտականք]
ա. 507աբ Մասունք մարմնոյ – Ուղիղ է մասն մարմնոյ, զշաղկապն կենաց յինքեան ունելով... կերակուր կենդանւոյ ի փրկութիւն մարմնոյ:
բ. 507բ-8ա Յաղագս տնկոց վերջին գլուխ – Տունկ է կենդանի երկրային կամ էութիւն շնչաւոր... եւ կամ որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն:
գ. 508ա Նիւսացւոյ – Երանութիւն է պարառութիւն ամենայն ըստ բարւոյն իմանալեաց... իմաստութեամբ եւ հանճարով բարեկարգէ իմաստակարարութիւն:
դ. 508ա-15ա Ի Բժշկարանէն. Յաղագս բնութեան մարդոյ – Ի չորից գոյացեալ ասի մարդ... զբովանդակն ինքն գիտէ, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամէն:
Ը. 515ա-43ա [Բանք Անանիայի Շիրակացւոյ]
ա. 515աբ Յաղագս շրջագայութեան Երկնից, թէ որպէս յիմաստասիրացն թըւեցաւ – Գործք Աստուծոյ մեծամեծք են... զոր Աստուած խառնեաց ի միասին:
բ. 515բ-6ա Յաղագս Անձրեւաց, թէ զի՞նչ է – Յաստուածային խորս իմաստութեան մարդկան... եւ որ ինչ <ի> նման է սոցին:
գ. 516ա Յաղագս Բալոյ – Բալ լինի ի նօսրութենէ ամպոց... զոր Աստուած կարգեաց յօգուտ մեր:
դ. 516աբ Յաղագս Որոտման, թէ զի՛նչ է կամ ուստի՛ – Որոտումն լինի՝ յորժամ վարին հողմք... զի հարաւային օդն թանձր է զամպն:
ե. 516բ Յաղագս Ձեան – Ձիւն լինի՝ յորժամ ի հարաւակողմ խոնարհի արեգակն... եւ ինչ սեղմապէս ձիւն ասի:
զ. 516բ Յաղագս Կարկուտի – Կարկուտ լինի ի հողմոց... զոր ոչ ոք կարէ հասու լինել ստուգապէս:
է. 516բ-7ա Յաղագս անուանց Հողմոց – Որ բարեխառնապէս լինին հողմք... եւ մառախուղ զլերամբն պատեալ լինին:
ը. 517ա Յաղագս Փոթորիկ հողմոյ, զոր ի բաղաջանս եւ յառասպելս վիշապ հանել ասեն – Փոթորիկն հողմ է, որ յերկրէ ի վեր ելանէ... եւ այս է, զոր վիշապ հանել ասեն:
թ. 517ա Յաղագս, որ յՕդդ նշան լինի պէս-պէս – Բազում եւ զանազան տեսիլք, որ յօդդ լինին... սակաւ բոլորեալ լինի, գուշակէ ամպոց:
ժ. 517բ Յաղագս Աղբերց բնութեան – Աղբերացն բնութիւնք են այսպէս... եւ Հիպոկրատեայ ուսմանն ճարտարապետք ասացին:
ժա. 517բ Յաղագս Շարժման, թէ ուստի լինի – Շարժումն լինի ի հողմոց բնութենէ... է որ զօրագոյն, եւ է որ մեղմագոյն:
ժբ. 517բ-8ա Արիստոտել է ընդդէմ որոյ ասեն Աստուած զտարերսդ այսպէս առադրէ – Թէ գոլով սոցա շարժութիւն յայլմէ զօրութենէ... նա է Աստուած արարիչ եւ շարժօղ զամենայն:
ժգ. 518ա-9բ Անանիայի՝ Յաղագս Երկնի – Արդ, որովհետեւ ի մտաւորն եկաք բան... զի դրախտն ի յերկրիս, եւ ոչ յերկինս իմանի:
ժդ. 519բ-21բ Յաղագս Երկրի – Զերկիր ոմանք ի բարեաց փիլիսոփայիցն ասացին... երկնից ի հիմանց, եւ սիւնք նորա դողան:
ժե. 521բ-3ա Յաղագս Ծովու – Զծովէ ասեն խելագարեալ փիլիսոփայքն հեթանոսաց... զի մի՛ դարձցի ի ծածկել զերկիր:
ժզ. 523ա-4ա Յաղագս Երկնային զարդուդ – Որ ինչ յաղագս երկնային զարդուդ ի մէջ քաղդէացւոցն... հակառակութենէ աշխարհ առցէ զտեւողութիւն:
ժէ. 524ա-6բ Յաղագս, որ ի մէջ Երկնի եւ Երկրի շարժման – Ամենայն արարածքս առ ի յօգուտ մարդկան եղեն... եւ օդովն վերաբերեալ անդէն ամփոփի:
Ժը. 526բ Յաղագս Կաթինդ Ծրոյ – Կաթինդ Ծիր որ անուանեցին, ոչ այնպէս է... այս է նորա պատճառն ճշմարիտ:
Ժթ. 526բ-7ա Յաղագս Հիւսիսային աստեղաց – Աստեղացդ, զորս կոչեն բեւեռս... այլ առ ի մեծ օգուտ մարդկան եւ ի փառս արարչին. ամէն:
ի. 527ա-30ա Յաղագս Լուսնի – Զերկրորդ լուսաւորէդ բիւր բանք են ճառեալք... գեր ի վերոյ գիտասցէ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
իա. 530ա-4բՅաղագս Արեգական – Յոյժ սիրելի է ինձ ի միաւորութեանց նոցա... ճանաչել զարարիչն ամենայնի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն:
իբ. 534բ-7բ Յաղագս կենդանատեսակացդ – Խումբք աստեղացդ, որ անուանեալ կոչին կենդանատեսակք... Ե. ծովու է եւ Ա. մասն ցամաքի:
իգ. 537բ Պօղոսի Աղէքսանդրացւոյ՝ Նախերգան ի ներքսածութեան յոյժ – Գեղեցկաբար, ո՛վ որդի սիրելի, կրօնամովն ստագրօղս... մոլորութիւն լեալ իցէ նոցա ի կենդանատեսակացն վերաբերութիւն:
537բ-43ա [Յաղագս կենդանակերպից]
իդ. 537բ Յաղագս կենդանատեսակ բոլորատեսութեան – Կենդանատեսակ բոլորակութիւն շարժի առշեղապէս... ունի մասունս Կ. (60) եւ մանր երկրորդակս Կ. (60):
իե. 537բ-8ա Յաղագս Խոյի – Արդ, է սկիզբն կենդանատեսակ բոլորութեան... եւ է յայսմիկ կենդանատեսակի երկնամիջոց երկրական տրամադրութեանց:
իզ. 538ա Յաղագս Ցլուն – Երկրորդ կենդանատե[ս]ակն է Ցուլն իգական... եւ ամանակաց ԻԵ.ից (25) առաջիկայ նահանգին:
իէ. 538աբ Սակս Եկաւորոյն – Երիր կենդանատե[ս]ակն է Եկաւորին արական... աւարտի գարնանային ժամուն յեղանակ, որ կոչի օդ:
իը. 538բ Յաղագս Խեցգետոյն – Չորիր կենդանատեսակ է Խեցգետին իգական... եւ յայսմ կենդանատեսակի աշխարհոյին ժամադէտն:
իթ. 538բ Յաղագս Առիւծուն – Հինգերորդ կենդանատեսակ է Առիւծն արական... եւ Գ. մասունս եւ ամանակս ԼԵ. (35):
լ.538բ Յաղագս Կուսանակին – Վեցերորդ կենդանատեսակ է Կուսանակն իգական... աւարտի ամառային ժամուն յեղանակն, որ կոչի հուր:
լա. 538բ-9ա Յաղագս Կշռոյն – Եւթներորդ կենդանատեսակ է Կշիռն արական... եւ է երկրական տրամադրութեանն կէտ եթերական:
լբ. 539ա Յաղագս Կորին – Ութերորդ կենդանատեսակ է Կորն հաստատուն աշնանային... Բ. եւ Գ. մասունս, եւ ամանակս ԼԵ. (35):
լգ. 539ա Յաղագս Աղեղնաւորին – Իններորդ կենդանատեսակ է Աղեղնաւորն երկտարրական... աւարտի աշնանային ժամուն յեղանակ, որ կոչի երկիր:
լդ. 539աբ Յաղագս Այծեղջերն – Տասներորդ կենդանատեսակ է Այծեղջիւրն իգական... եւ երկրական տրամադրութեան կէտ սուզական:
լե. 539բ Յաղագս Ջրահեղն – Մետասաներորդ կենդանատեսակ է Ջրահեղն արական... ի ժամու միում եւ Բ. մասանց եւ ամանակաց ԻԷ. (27):
լզ. 539բ Յաղագս Ձկանցն – Երկոտասան կենդանատեսակ է Ձկունք իգական... աւարտի ձմեռային եղանակ, որ է ջուր:
լէ. 539բ-40բՎերագլխութիւն – Երկոտասան կենդանատեսակացն ըստ իւրաքանչիւր տարբերութեանց... Ջրհոսն՝ եգիպտացւոց, Ձկունքն Հնդկաց աշխարհին:
լը. 540բ-3ա Յաղագս խառնարան աստեղաց – Շնաստղն խողովակն, վարքն, ծիծառն, արջն... այսոքիկ են, որ շարժումն առնեն եւ ի քան հաստատել են ի վերայ երկրի: Այսոքիկ են բովանդակութիւնք, զոր ասեմք: Բովանդակութիւն ամենեցուն սոցա է Աստուած, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն:
Տե՛ս Ա. Գ. Աբրահամեան, Անանիա Շիրակացու մատենագրութիւնը, Երեւան, 1944, էջ 318-334:
Թ. 543բ-4ա [Տաղ] Ի չափ երկտա[ս]անիցն. Պարզեալ ոտից հոմերական արհեստի սուղ ինչ բան (ծայրակապ, սկզբնատառերը՝ «Գեորգ պատանին եգրեաց (հաւանաբար՝ երգեաց)», վերջնատառերը՝ «Գրիգորի վարդապետին») – Գրութեան տառիս ներցուցողի զփառս տօնից եղեւ նպաստ... Ցնծալ պարիլ ընդ բազմելոցն յառագաստին Երրորդութեանն երգել զփառս միշտ ընդ նոսին:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
20բ Որոյ բարեխօսութեամբն ողորմեա՛, Քրիստո՛ս, ամենայն հաւատացեալք, մանաւանդ ստացողի գրոցս՝ Վարդան քաջ րաբունապետին եւ ծնողացն իւրոց՝ Եղիային եւ Ղարիպին, եւ մեղապարտ Գրիգոր գրչիս. եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն (նման՝ 12ա, 33ա, 73ա, 103ա, 116բ, 128ա, 136ա, 160ա, 165բ, 189ա, 206ա, 220ա, 225ա, 240բ, 255ա):
58ա Յիսո՛ւս Քրիստոս, Բանդ Աստուծոյ, վասն սուրբ եւ մաքուր ծննդեան քո եւ մարմնառիկ տնօրենութեանց ողորմեա՛ ստացողի սուրբ գրոցս՝ Վարդան քաջ րաբունապետին եւ ծնողացն՝ Եղիային եւ Ղարիպին, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրին եւ Խաօշխաբարին, եւ եղբօրորդւոյն՝ Ներսէս վարդապետին, եւ ինձ՝ մեղապարտ Գրիգոր գրչիս, եւ ծնողացն իմոց, եւ քեզ փառք յաւիտեանս. ամէն (նման՝ 61բ, 69բ, 95աբ, 192բ-3ա, 281բ, 416բ):
78ա Յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս զստացող գրոցս:
318բ Ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ, ընթերցօ՛ղք եւ վայելօ՛ղ սուրբ գրոցս, յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զերանեալ քաջ րաբունապետն զՎարդան վարդապետ՝ զստացօղս մատենիս, եւ զծնօղս նորին՝ զԵղիայն եւ զՂարիպն, եւ զեղբարսն՝ զԽաչատուրն եւ զԽօշխաբարն, եւ զեղբօրորդին՝ զՆերսէս վարդապետն, եւ զամենայն ազգայինսն, նա եւ զանպիտան եւ զմեղսամած Գրիգոր գրիչս եւ զծնօղսն իմ՝ զԱւետիս քահանայն եւ զՍառայ, աղաչեմ յիշել եւ Աստուած ողորմի ասել, եւ Աստուած ձեզ ողորմեսցի. ամէն (նման՝ 451բ):
544բ Փառք եռանձնական աստուածութեանն եւ եզաբուն բնութեան, միասնական տերութեանն եւ ինքնիշխան թագաւորութեանն՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, ի բնաւիցս վերառեսցի գոյից այժմ եւ յանեզրն հանդերձեալ յաւիտենի. ամէն: Ուստի յերեքերեւեան լուսոյն գերահրաշ արփիանշոյլ փաղփիցն արտաթորմանէ, անթերի լրութեամբ յաւէտ առլցեալ երիցս երանեալ սրբազանիցն գուպարք աստուածայնոց, որեարցն սրբոցն ասեմ հայրապետացն խմբից, որք յետ առաջնոցն լուսաւորչացն տիեզերաց նախնի ընտրելոցն առաքելականն դասու, որք ի ճշմարիտն լուսոյ անընդմիջաբար հպմամբ ի ճահ արփաւորեալք լոյս աշխարհի, յանսուտ բերանոյն բաղանուանեցան: Երկրորդականն սոքա ժամանեալք գահու կամ որպէս ի դէպ է ասել՝ նման սարաս պտտուց բարգաճեալ ճոխութեամբ, զի ո՛չ միայն լուսաւորք, այլ եւ լուսատուք եւ բոցաճաճանչ ճառագայթիւք, ընդ նոսին եւ հոյլք վարդապետաց եկեղեցւոյ սրբոյ եւ խումբք հռետորաց, ճարտարաց, բանասիրաց, հոգեհանճար գիտնականաց, աստուածուսոյց փիլիսոփայից, մանկանց եկեղեցւոյ սրբոյ եւ որդոց վերին Սիովնի, որք ի յանցնիւր դարս եւ ի ժամանակս զփրկականն իրագործութիւնս ներտնօրինեցեալ Բանին Աստուծոյ, զաստուածային առատաձիր պարգեւացն մեզ տըւչութեանն զխորհուրդս հոգեհունչ մատենից ասացուածութեանց պիտառութեամբ առաքելաւանդ աստուածխօսութեանցն վիպագրութիւն ի նոյն ինքն ի Հոգւոյն Աստուծոյ օժանդակեալք, ձեռնտուութեամբ աստուածայինցն արձանագրութեանց, անծածուկ յայտնութեամբ բացերեւոցեալ սուրբ եկեղեցւոյ, շտեմարանեցին մթերք անծախելի եւ գանձ անկողոպուտ՝ զԿարգադրութիւնս տօնից տերունականաց խորհրդոյն, հանդերձ բացայայտութեամբ եւ որպիսութեան պատճառին՝ ի բազմաց ծածկելոյ յայտարարութեամբ, ի պայծառութիւն սրբոյ մօր |545ա| մերոյ Կաթուղիկէի եւ ի բերկրումն հոգ[ե]ւորական տօնասիրաց քրիստոսասէր ժողովրդոց: Մի՛տ նա յաւէտ ի հաստատութիւն ուղղափառ հաւատոյ եւ ի վանումն օձտողացն զճշմարտութիւն խանգարչաց նորոյս Իսրայէղի: Միանգամայն եւ ի դաստիարակութիւն բարեպաշտ քաղաքավարութեան ի Քրիստոս հաւատացելոց, որում յոքնատենչ ըղձիւք բաղձացեալ քաջ հռետորն եւ բանիբուն ճարտարն, միջամուխ մակացուն աստուածայնոյ տառից՝ սրբազան վարդապետն Վարդան՝ սպասաւոր բանի, որոյ օժանդակեալ կամացն, բարեսէր յօժարութեամբ եւ ձեռնտու օժանդակութեամբ սուրբ ծերունին՝ աստուածապատուեալ արհի եւ պանծալի քաջ րաբունապետն՝ Վարդան աստուածաբան վարդապետն, որ ի նուազեալ ժամանակիս առաքինասէր վարուք պայծառացեալ, իբրեւ զարեգակն փայլէ յաշխարհի, զոր Տէր Յիսուս շնորհեսցէ զսա եկեղեցւոյ իւր ընդ երկայն ժամանակս՝ խաղաղական կենօք, ընդ նմին եւ զհամապատիւ ինքեան՝ զձեռնասուն որդեակս իւր հոգեւոր՝ զեղբօրորդին իւր զՆերսէս վարդապետն, եւ զԳրիգոր վարդապետն եւ զՍարգիս վարդապետն, եւ զԶաքարիայ վարդապետն եւ զայլ Բ. Յովհաննէս վարդապետսն, եւ զԱբրահամ վարդապետն եւ զայլ միահամուռ վարդապետս եւ զկուսակրօն աբեղբայրս, որոց կամօք եւ յօժարութեամբ յանկ ելեալ կատարեցաւ Պատճառ նամակս տօնից՝ ի լրումն բաղձանաց տեառն Վարդանայ, ի վայելումն անձանց կրթասիրաց աշակերտելոց վերագրելոց, եւ յետ աստեացս վճարման՝ յիշատակ անջընջելի ինքեան ի դուռն Սրբոյն Յովանու Մկրտչի, եւ նախաժաման եղեալ ծնողացն ի Քրիստոս հօրն՝ Եղիայի եւ մօրն՝ Ղարիպի, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրի եւ Խօշխաբարի, եւ ամենեցուն արեան մերձաւորի, որոց յիշատակն աւրհնութեամբ եղիցի: Եւ եղեւ աւարտ գրչութեան սորա ի ձեռն անիմաստ եւ մեղսամած անձին՝ Գրիգորի՝ ի խնդրոյ տեառն Վարդանայ աշխարհալոյս վարդապետի՝ յիշատակ բարի ինքեան եւ ծնողաց |545բ| իւրոց, ի նահանգիս Բաղէշ կոչեցելոյ, ի թուականիս Հայկազունի սեռի ՌՃԾԲ. (1703) ամին, ընդ հովանեաւ Սրբոյն Յովաննու Կարապետին՝ մականուամբ Ամիրդօլու վանք վերաձայնելոյ, ի հայրապետութեան տեառն Նահապետի ամենայն Հայոց եւ ամիրապետութեան Սահաթ խանի: Արդ, ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ, կրթասէր անձինք յերկս իմաստութեան՝ հանդիպողք այսմ մատենիս, բոլորով սրտիւ յիշեցէ՛ք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զերիցս երանեալ զքաջ րաբունապետն՝ Վարդան, եւ զծնօղս իւր առ Քրիստոս եւ լի բերանով Աստուած ողորմի ասացէ՛ք նմին եւ ծնողացն իւրոց եւ եղբարցն՝ փոխեցելոցն առ Քրիստոս, որ յաւուրս ծերութեան իւրոյ փափաքեալ այսմ մատենիս եւ ետ զսա գծագրել առ ի վայելումն անձանց աշակերտելոցն իւրոց վերագրելոցն: Եւ դուք, սիրելի եղբա՛րք մեր, որք հանդիպիք այսմ տառիս եւ ընթերցեալ օգտիք ինչ ի նմանէ եւ կամ հարեւանցի ակամբ տեսեալ, աղաչեմ զամենեսեանդ՝ սրտի մտօք եւ լի բերանով Աստուած ողորմի ասել ստացողի սուրբ գրոցս՝ տեառն Վարդանայ հեզահոգի եւ առաքինասուն վարդապետի, եւ ծնողացն իւրոց բարի՝ Եղիային եւ Ղարիպին, եւ եղբարցն՝ Խաչատուրին եւ Խօշխաբարին, եւ եղբօրորդւոցն՝ Ներսէս վարդապետին եւ տէր Սահակին, եւ ամենայն արեան մերձաւորաց նորին, նա եւ ինձ՝ անիմաստ գրչիս Գրիգորի եւ ծնողացն իմոց՝ Աւետիս քահանայի եւ Սարրայի: Եւ անմեղադիր լերո՛ւք անյարմար գրչութեանս եւ սղալանաց, եւ թողութիւն շնորհեցէ՛ք, զի աղքատ գոլով՝ փութայի ի գրելն, եւ կար մեր այս էր: Եւ ձեզ՝ յիշողացն, եւ յիշեցելոցս, առհասարակ ամենեցուն Աստուած ողորմեսցի յիւր միւսանգամ գալստեանն եւ իւր սուրբ արքայութեանն արժանիս արասցէ զամենեսեանդ. ամէն:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1գ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝«Печ. Ах[алцыхской градской п]олиции».
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Յովհ. Գանձակեցւոյ, Տօնապատճառ 3.», 1բ՝ «Ի Մխիթարեան animus», 1գ՝ «297/2771», «ՌՃԾԲ.-1703 Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», «Հմր 167», 1գ՝ «51,/»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա «Ի Թումասից հասած է շատ բարեւ Պապուն. ես մեղաւոր եւ անարժան հող եւ մոխիր տիրացու Պապայ», 1բ՝ այբուբեն, ներքեւում՝ «Աստուած ի գրածի» եւ «Ի Թումասից ասից հասցէ, զոր բերում», 1գդ, 2ա, 80ա՝ խզբզոց:
2772
|
ԺԳ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 293+1(կրկն.՝ թ. 166): ՊՐԱԿ՝ Ա-Ժx12 (Ա՝ 14, Ժ՝ 10) + Ա-ժԵx12 (Ա՝ 10, ԺԳ՝ 14, ԺԵ՝ 6): ՆԻՒԹ՝ մագաղաթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 23x16,7: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,3x13. սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 12ա): ՏՈՂ՝ 28 (լս-ում՝ տողանշման ասեղի անցքերը): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը կարմիր մետաքս. լուսանցակողերը՝ կարմիր:

Նմուշ 12ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Լուսանցազարդ՝ թռչուն, բուսական, տաճար: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ՝ կարմիր, շագանակագոյն:
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքի վերին եւ ստորին մասերը թափուած, երեքական կապիչները եւ վարդեակահիմք գամերն՝ ընկած, Ա. եւ Բ. փեղկերին չորսական անցք՝ խաչի տեսքով (գուցէ մետաղէ խաչեր է ունեցել), թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, ցեցի անցքեր, մանր պատռուածքներ, արտատպում հանդիպակաց էջին՝ 1բ. մագաղաթի բնական անցքեր՝ թ. 36, 37, 49, 51, 69, 86, 164, 183, 213, 238, 243, 249, 258, թ. 204-8՝ վերին աջ հատուածում լուսանցը եւ գրադաշտը խունացած, պատառոտուած, թ. 292-3 միջեւ մէկ թերթ ընկած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 2ա-126ա [Ներսիսի Լամբրոնացւոյ Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ]
Տե՛ս ձեռ. 441, 1ա-45ա: ա/68ա-80ա: բ/2ա-14բ: գ/80ա-8ա: դ/88ա-103բ: ե/14բ-22բ: զ/Չիք: է/103բ-14ա: ը/114ա-21ա: թ/22բ-3բ: ժ/23բ-4բ: ժա/24բ-6ա: ժբ/26աբ: ժգ/26բ-7բ: ժդ/27բ-8ա: ժե/28աբ: ժզ/28բ-9ա: ժէ/29աբ: ժը/29բ-30բ: ժթ/30բ-2ա: ի/32ա: իա/32ա-3ա: իբ/33աբ: իգ/33բ-4բ: իդ/34բ-5ա: իե/35բ-6ա: իզ/36ա-8բ: իէ/38բ-44ա: իը/44աբ: իթ/44բ-5բ: լ/45բ-6բ: լա/46բ-7ա: լբ/47ա-9բ: լգ/49բ-51ա: լդ/51բ-2ա: լե/52աբ: լզ/52բ-4բ: լէ/54բ-60բ: լը/60բ-8ա: լթ/121ա-2ա: խ/122ա-6ա:
Տե՛ս Սրբոյն Ներսէսի Լամբրոնացւոյ «Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ պատարագին», Վենետիկ, 1847, էջ 1-192՝ ա-լը., էջ 227-36՝ լթ-խ.:
Բ. 126ա-292բ [Մեկնութիւն պատարագամատոյց աղօթից, արարեալ Ներսէսի Լամբրոնացւոյ]
Տե՛ս ձեռ. 441, 45ա-117բ Ցանկ/չիք: ա/126ա: բ/126ա-30ա: գ/130ա: դ/130ա-2ա: ե/132ա-3ա: զ/133ա-8բ: է/138բ-9ա: ը/139ա-40ա: թ/140աբ: ժ/140բ: ժա/140բ-2ա: ժբ/142աբ: ժգ/143ա: ժդ/143ա-9բ: ժե/149բ-50ա: ժզ/150ա-1ա: ժէ/151ա-2ա: ժը/152ա-8բ: ժթ/158բ: ի/159ա-62բ: իա/162բ: իբ/162բ-6բ: իգ/166բ-7բ: իդ/167բ-8բ: իե/168բ-9բ: իզ/169բ-70ա: իէ/170աբ: իը/170բ: իթ/170բ-1ա: լ/171աբ: լա/171բ-4ա: լբ/174ա-5ա: լգ/175ա-6բ: լդ/176բ-7ա: լե/177ա-8բ: լզ/178բ-9բ: լէ/179բ-83ա: լը/183ա-4ա: լթ/184ա-8ա: խ/188ա-91բ: խա/191բ-2ա: խբ/192աբ: խգ/192բ-3ա: խդ/193ա-4ա: խե/194ա-5ա: խզ/195աբ: խէ/195բ-6բ: խը/196բ-8ա: խթ/198ա-9բ: ծ/199բ-200ա: ծա/200ա-10բ: ծբ/ 210բ-1բ: ծգ/211բ-3ա: ծդ/213ա-8ա: ծե/218ա-20բ: ծզ/220բ-30ա: ծէ/230ա-2բ: ծը/232բ-48բ: ծթ/248բ-9ա: կ/249ա-51ա: կա/251ա-2բ: կբ/252բ-61բ: կգ/261բ-3ա: կդ/263ա-4ա: կե/264ա-5ա: կզ/265ա-6բ: կէ/266բ-9բ: կը/269բ-70բ: կթ/270բ-1ա: հ/271ա-2բ: հա/272բ: հբ/272բ-4բ: հգ/274բ-5ա: հդ/275ա-81ա: հե/281ա-2բ: հզ/282բ: հէ/282բ-3բ: հը/283բ-4ա: հթ/284ա-5բ: ձ/285բ: ձա/285բ-6ա: ձբ/286աբ: ձգ/286բ-92բ (մէկ թերթ ընկած, պակաս է մի քանի տող «...զղջանայ, որպէս ասաց վերագոյնն զայսպիսի երկիւղիւս եւ յուսովս ա///»):
Տե՛ս Սրբոյն Ներսեսի Լամբրոնացւոյ, «Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ պատարագին, Վենետիկ, 1847, էջ 237-516:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա՝ սեւով բոլորակի մէջ թագապսակ զինանշան, եզերագծով՝ «[Печ. Ахалцыхской градской полиции]» (անընթեռնելի):
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Ներսէս Լամբրոնացի, Քննութիւն կարգաց եկեղեցւոյ եւ աղօթից», 1ա «329/2772», «Հմր 184», 1ա՝ «49/», «ԺԴ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա «Ճշմ խորհ շուրջ ձգէվ վ, մահւոթեձ Պօղոս, Աբիսողոմ նսլան», 2ա՝ «Այսաւր զու[ար]ճացեալ սա///ն/// երկնայի[ն] զարճար», 133ա՝ (ստ. լուս.) «Տէր իմ յոյս»: 293ա՝ «ԶԶՔ», 293բ՝ «Զոր ոյ Գրիգոր»:
2773
|
ԺԹ. դար |
ԹԵՐԹ՝ 93+1 (կրկն.՝ թ. 1). չգրուած՝ 24բ, 48բ, 64ա-71բ, 72բ, 91ա-93բ: ՊՐԱԿ՝ 1-4x24 (4՝ 22): ՆԻՒԹ՝ թուղթ. ճնշադրոշմով՝ 12-35, 60-71՝ «ФАБРИКИ СЕРГБЕВА No 6»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (13,4-14x21. մատիտով միայն աջից սահմանագծուած): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 23-35: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, մէջքը՝ սեւ թուղթ, աստառը՝ սպիտակ թուղթ. վերին լուսանցակողը կանաչ ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ, թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրեր մաշուած, թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, արտատպումներ հանդիպակաց էջերին՝ Ա. կազմաստառ, 1բ, 64ա, 91ա:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-90ա Աստուածաբանութիւն տեսական՝ ի պէտս զարգացելոց, Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվազեան
Ա. 1ա ՏԵՍԱԿԱՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ Ա.
1. 1ա-10բ Ըստ ուղ[ղ]ափառ վարդապետութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ., համառօտեալ ի պէտս զարգացելոց. Ներածութիւն.
ա. 1գ-2ա Ա. Սահման Աստուածաբանութեան. Յայտնութիւն. յայտնեալ կրօն. աղբիւրք աստուածաբանութեան – 1.Աստուածաբանութիւն է գիտութիւն, որ խօսի զԱստուծոյ եւ զաստուածային իրաց... յամենայն խնդիրս յերկոսին աղբիւրս յայսոսիկ, այսինքն՝ ի Ս. Գիրս եւ յաւանդութիւն:
բ. 2ա-6բ Ս. Գիրք. Բաժանմունք նորա. բնագիր եւ թարթ(=գ)մանութիւն մեկնիչ Ս. գրոց – Ս. Գիրք կոչին մատեանքն, որք գրեցան... այլաբանօրէն եկեղեցի Քրիստոսի, իսկ խորհրդաբար՝ արքայութիւն երկնից:
գ. 6բ-10ա Աւանդութիւն նախնական, մովսիսական քրիստոսական կամ առաքելական, ճշմարիտ աւանդութիւն: Աւանդութիւն աղբիւրն է աստուածաբանութեան: Աւանդութիւնն պահպանի ի Կաթողիկէ եկեղեցւոջ: Կաթողիկէ եկեղեցի եւ համաձայնութիւն նոցա – Յերիս բաժանի աւանդութիւնն՝ ի նախնական, ի մովսիսական եւ ի քրիստոսական... ոչ կարէ խաբել, եւ ոչ խաբել, այլ անսխալ է եւ անմոլոր:
դ. 10աբ Զօրութիւն բանականութիւն յաստուածաբանական խնդիրս – Մարդկեղէն միտք կամ բանականութիւն, մարդ, որ չկարէ լինել աղբիւր աստուածաբանութեան... եւ ի պաշտպանել քրիստոսական կրօնից ընդդէմ անհաւատութեան եւ պէս-պէս մոլորութեանց:
ե. 10բ Բաժանումն եւ առարկայ աստուածաբանութեան – Աստուածաբանութիւնն բաժանի յերկուս մասունս... որոյ առարկայ է խրատ քրիստոնէական վարուց:
2. 10բ-23ա Աստուածաբանութիւն վարդապետական. նախագիտելիք
1. 10բ-1ա Սահմանեւ առարկայ վարդապետական աստուածաբանութեան, բովանդակութիւն վարդապետական աստուածաբանութեան – Վարդապետական կամ տեսական աստուածաբանութիւնն է ուսումն... հանգանակին Գրիգորի Սքանչելագործի եւ Աթանասի Մեծի: Երկրորդ մասն ճառէ զաստուածային տնտեսութենէ:
– 11աբ Սահմանք եկեղեցական ժողովոց – Դաւանութիւնք եւ ընդհանրականթուղթք սրբոց հարց ոմանց... երկրորդ մասն ճառէ զաստուածային տնտեսութենէ:
2. 11աբ Մասն Ա. Բովանդակութիւն եւ բաժանումն – Յառաջնում մասին վարդապետական աստուածաբանութեան... Բ. Յաղագս երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեան:
1. 11բ Հատուած առաջին. Յաղագս միայն Աստուծոյ ըստ էութեան – Առաջին ճշմարտութիւնն եւ աղբիւր ամենայն ճշմարտութեանց եւ գիտութեանց է գոյութիւնն Աստուծոյ... եւ պարսաւէ եւ պատժէ զնա վասն չարին:
ա. 11բ-4ա Հռովմէական եկեղեցի մինչեւ ցվեշտասաներորդ... բայց միածին Որդին, որ է ի ծոց Հօր, նա պատմեաց (Յով. Ա. 18):
բ. 14ա-6բ Անուն Աստուծոյ ստորոգելիք նորա ըստ կենդանութեան եւ ըստ էութեան յատկութեան աստուածային կամաց – Որ ինչ անսահման է,չկարէ ունել ըստ ինքեան կանոն ինչ... վարձահատոյց լինի նոցա եւ զօրինակսն պատուհասէ:
գ. 16բ-7ա Միութիւն Աստուծոյ – Յանսահման կատարելութեան աստի հետեւի... զնոյն ճշմարտութիւն հաստատեց եւ բազմապատիկ վկայութիւնք Հին եւ Նոր Կտակարանաց:
2. 17ա-21բ Հատուած Բ. Յաղագս երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեանն
ա. 17ա-9ա Մի Աստուած յԵրրորդութիւն կամ Երրորդութիւն ի մի աստուածութիւն: Վկայութիւն ի Ս. Գրոց՝ Հնոց եւ Նորոց – յԱստուած, որ մի է ըստ էութեան... իսկ անուամբ, յատկութեամբ եւ ներգործութեամբ իրապէս զանա[զա]նեալք ի միմեանս:
բ. 19ա-20բ Աստուածութիւն Հօր կամ առաջնոյ անձին Երրորդութեան: Աստուածութիւն Որդւոյ կամ երկրորդ անձին եւ Հոգւոյն Սրբոյ կամ երրորդ անձին – Աստուածութիւն առաջնոյ անձին ամենասուրբ Երրորդութեան... այլ միշտ ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ կարգեալ եւ թուեալ. եւ այլն, եւ այլն:
գ. 20բ-1բ Առնչութիւնք եւ անձնաւորական յատկութիւնք երից անձանց ամենասուրբ Երրորդութեան – Երեք անձին ամենասուրբ Երրորդութեան՝ Հայրն, Որդին եւ Հոգին Սուրբ... որով ջնջի անձնաւորական զանաչառութիւնն, որ ընդդէմ վարդապետութիւն երրորդութեան:
21բ Մասն երկրորդ՝ Աստուածաբանութիւն վարդապետական. Բովանդակութիւն եւ բաժանումն – Բովանդակութիւն երկրորդ մասին վարդապետական աստուածաբանութիւն է... Ա. յաղագս արարչագործութեան աշխարհի, Բ. յաղագս հրեշտակաց, Գ. յաղագս մարդոյ:
21բ-3ա Հատուած առաջին. Յաղագս արարչագործութեան աշխարհի
ա. Աստուած է արարիչ տիեզերաց... զկատարումն ներգործութեամբ Որդւոյ եւ կատարելագործութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ:
Բ. 24ա ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ Բ.
ա. 25ա-6բ [Հատուած Ա.] – Ապա խորհեցաւ զերկրորդն աշխարհ՝ զնիւթականն եւ զտեսանելին... դիտաւորութեանց արարչին՝ տեղի տան չարեաց:
բ. 26բ-8բ [Հատուած] Բ. Նախախնամութիւն Աստուծոյ, պահպանութիւն տիեզերաց բնական եւ բարոյական, եղանակք պահպանութեան, ղեկաւորութիւն տիեզերաց, զազատութիւն մարդոց ո՛չ խափանէ նախախնամութիւն Աստուծոյ, չարիք ոչ խափանին նախախնամութիւն Աստուծոյ – Նախախնամութիւն կոչի կամքն Աստուծոյ եւ ներգործութիւն, որ պահպանէ զտիեզերս... առ ի նմանէ վասն առաւելագոյն բարւոյ, այն է՝ վասն ազատութեան:
28բ-33բ Հատուած Բ. Յաղագս հրեշտակաց
ա. 28բ-30ա Զի՞նչ հրեշտակն իցէ, գոյութիւն հրեշտակաց, յատկութիւն նոցա, հրեշտակք ունին միտս եւ կամս, բաժանումն նոցա – Անունս հրեշտակ ըստ բնիկ նշանակութեան... եւ կոչեցան չար հրեշտակք կամ դեւք կամ այսք չարութեան, որոց գլխաւորն է սատանայ:
բ. 30ա-2ա [Հատուած] Բ. Յատկութիւն եւ բարոյական վիճակ բարի հրեշտակաց, թիւ նոցա եւ դասակարգութիւն, պաշտօն նոցա եւ յարաբերութիւն առ մարդիկ, յարգութիւն առ հրեշտակս – Բարի հրեշտակք գեր ի վերոյ են, քան զմարդիկ... նուիրելով յանուն նոցա տաճարս եւ խնդրելով զբարեխօսութիւն նոցա:
գ. 32ա-3բ [Հատուած] Գ. Չար հրեշտակք եւ թիւ նոցա, յանցանք դիւաց, յատկութիւն եւ վիճակ նոցա, յարաբերութիւն նոցա առ մարդիկ – Գոյութիւն չար հրեշտակաց... «գայ սատանայ եւ հանէ զբան ի սրտից նոցա, զի մի՛ հաւատացին եւ ապրեսցի» (Ղուկ. Ը. 12):
33բ-9ա Հատուած Գ. Յաղագս մարդոյ
ա. 33բ-6ա Գլուխ առաջին. Յաղագս արարչութեան եւ անկման մարդոյ եւ սկզբնական մեղաց. Ա. Արարչութիւն մարդոյ, կա[զ]մութիւն մարդկային բնութեան եւ կատարելութիւն նորա, նպատակ ստեղծման մարդոյն, պարգեւք տուեալք յԱստուծոյ եւ պատուիրանն – Զկնի արարչութիւն աշխարհի ամենասուրբ Երրորդութիւնն... այսինք՝ հեռանալ ի կենաց Աստուծոյ (Եփես. Դ. 18), եւ թէ մարմնաւորն նոցա, քատկտումն մասանց մարմնոյն:
բ. 36բ-9ա Բ. Անկումն մարդոյ, հետեւութիւն անկմանն, ծանօթութիւն անկմանն, սկզբնական մեղք եւ ժառանգականութիւն սկզբնական մեղաց, մնացորդք բարւոյ – Արարիչն Աստուած յորժամ տալոց էր յերկիր ի ժառանգութիւն... զի յարութիւն նորին բնածին է ի մարդումս:
39բ-61ա Գլուխ Բ. Յաղագս վերանորոգութեան մարդկային բնութեան կամ յաղագս խորհրդոյ մարդեղութեան եւ փրկագործութեան
ա. Մարդկութիւնն կարօտի հնարից, փրկութեան տնտեսութիւն Աստուծոյ՝ ի վերանորոգել զմարդկութիւն, շնորհ եւ փրկութիւն ընդհանուր է – Քանզի մարդկայինս բնութիւն ոչ կարէր իւրով զօրութեամբ հատուցումն առնել... զի մի՛ եղծանիցէ զազատութիւն մարդոյն:
բ. 41ա-6բ Բ. Թէ ընդէ՞ր ոչ վաղվաղակի երեւեցաւ փրկիչն: Պատրաստութիւն հեթանոսաց յընդունիլ զփրկիչն: Հրէայք գործի լինին պատրաստութեան հեթանոսաց, ընտրութիւն եբրայական ազգին, ակնկալութիւն նահապետաց: Մովսէս՝ առաջնորդ Իսրայելի, եւ տուչութիւն ստուերական օրինաց: Տուչութիւն յայտնութեան զգալստենէ փրկչին ի Դաւթայ մինչեւ ցՄաղաքիայ: Ակնկալութիւն գալստեան Մեսիային իշխանութենէ տաճարին մինչեւ զՀերովդէս Եդովմայեցի: Լրումն ժամանակի գալստեան փրկչին – Փրկիչն ոչ վաղվաղակի երեւեցաւ... ի գեղմն իմանալի, զոր երբեմն ետես Գէտէօն (Դատ. Զ. 36):
գ. 46բ-7ա, 49ա-53բ Գ. Երկրաւոր կեանք եւ վարք Յիսուսի Քրիստոսի, յղութիւն եւ ծնունդ, երեսնամեայ կեանք նորա մինչեւ ցմկրտութիւն: Մկրտութիւն եւ փորձելն ի սատանայէ, ընտրութիւն առաքելոց եւ քարոզութիւն նորա, խորհուրդ քահանայապետիցն, չարչարանք, մահ, յարութիւն եւ համբարձում յերկինս – Միածին Որդին Աստուծոյ, արեգակն արդարութեան (Մաղաք. Դ. 2, Ղուկ. Ա. 71)... մինչեւ զգենուցուք զզօրութիւն ի բարձանց (Ղուկ. ԺԴ. 16. 26):
Գ. 48ա ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԻԹՒՆ Գ.
25. 48ա-53բ Մարիամաւ հանդերձ, որ խօսեցեալն էր նմա եւ էր յղի. (Ղուկ. Բ. 3-4) – Արդ, ի Բեթղեհեմ ծնաւ Մարիամ զորդին իւր... մինչեւ զգենուցուք զաւրութիւն ի բարձանց (Ղուկ. ԻԴ. 16, 26):
դ. 53բ-7բ Դ. Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմարիտ Մեսսիա կամ փրկիչ աշխարհի, Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմարիտ Աստուած եւ Որդի Աստուծոյ, Յիսուս Քրիստոս՝ ճշմարիտ մարդ եւ Որդի մարդոյ, կարեւորութիւն մարդեղութեան վասն փրկագործութեան – Յիսուս Քրիստոս է ճշմարիտ Մեսսիան՝ փրկիչն աշխարհի. Նախ, զի երեւեցաւ յերկրի... զի ի նմա մեղք ոչ էին (Ա. Յով. 9. 5):
ե. 57բ-61ա Ե. Աստուածային եւ մարդկային բնութիւնք միաւորեալք ի մի անձն Բանին Աստուծոյ, միաւորութիւն երկուց բնութեանց է անշփոթ եւ անընդհատ, անայլայլելի է միաւորութիւն բնութեանցն ի մի Քրիստոս, եւ թէ յի՞նչ միտս ասի ի Քրիստոս մի կամք եւ մի ներգործութիւն, հետեւանք միաւորութեան երկուց բնութեանց ի Քրիստոս, միշտ կուսութիւն սրբոյ կուսին եւ աստուածութիւն նորա – Խորհրդով մարդեղութիւն Աստուծոյ եւ մարդկութեան միաւորեցան ի Քրիստոս... եւ զի Աստուած ճշմարտապէս է ծնեալ, ապա զիա՞րդ ոչ է աստուածային, որ ծնաւն:
1. 61ա-2ա Յիսուս Քրիստոս է ճշմարիտ մարգարէ, քահանայապետ եւ թագաւոր – Տէրն մեր առ փրկել զազգ մարդկան... եւ գալոց է դատել զկենդանիս եւ զմեռեալսն, որոյ թագաւորութեանն ոչ գոյ վախճան (Յայտն. Ա. 5-7, ԺԷ. 14, ԺԹ. 16, Ի. 11):
2. 62ա-3բ Բովանդակութիւն վարդապետութեան փրկագործութեան հաւատք եւ բարի գործք – Յիսուս Քրիստոս մարդկային բնութեամբ դիմեաց ի մահ, զի ապրեցուսցէ զմարդկութիւնն՝ յարուցեալ եւ նորոգեալ կենօք... զոր ես առաքեցից ձեզ ի Հօրէ... նա վկայեսցէ վասն իմ՛՛ (Յով. ԺԵ. 26):
72ա ՅԱՒԵԼՈՒԱԾՔ ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ
1. 73ա-4ա Երրորդութեան դաւանութեան վերայ – Բոլոր քրիստոնէից եկեղեցիք հաստատուն կհաւատան Ա. Թէ միայն մէկ Աստուած կայ... եւ եկեղեցւոյ ճշմարիտ աւանդութեանց հակառակ է:
2. 74ա-77բ Մարգարէութիւնք գլխաւոր ապացոյցք են Սուրբ Գրոց անշունչ կամ ներշնչութեամբ Հոգւոյն Աստուծոյ գրուած լինելուն
ա. 74ա-6աՈր եւ իցէ, մարդ կարող է կարծեօք գտնել... եւ այսպէս Բաբելոն անվախճան լռութեան եւ կատարեալ մէջ թաղուեցաւ:
բ. 76աբ Բարձ մի՞թէ անհոյակապ շէնքերն... որ հաշիւն իւր հօտն այն կողմերն պտտցնելու համարձակի:
գ. 76բ Բարձ քրոբէք, որ սուրբ են խումբ-խ[ումբ] տեղեր տեղ չուել... իւր վրանին տակ աչքը գցել եւ հանգչել:
դ. 76բ-7բ Մեծ ժամանակ անցնելով կարելի է... զի աստուածային յայտնութիւնքն մարգարէութեանց կատարմամբ խիստ լաւ կապացուցուի:
3. 77բ-79բ Մնացորդք աւանդութեան
ա. 77բ-8բԵւրոպացի ճանապարհորդք յԱրեւելս... որք խառն եւ անկարգ սխալ պատմուած եւն:
բ. 78բ Բ. Չինական պատմութիւնս գրէ դարձեալ... այս մեծ պատահարին մեկնութիւնն տուին խիստ ծիծաղելի կերպով:
գ. 79աբ Գ. Հին քաղդեացի, դամասկացի եւ եգիպտացի ժողովուրդներ... հարիւր ոտք խորութեան տակ թաղուած, երկրիս ներքեւը փլած անտառներով:
4. 79բ-80ա Հանգանակ Նիկեական – Հաւատամք ի մի Աստուած, Հայր ամենակալ... զայնպիսիւն նշանակէ կաթուղիկէ առաքելական եկեղեցի:
5. 80աբ Հանգանակ Կոստանդնապօլսոյ – Հաւատամք ի մի Աստուած ի Հայրն ամենակալ, արարիչ երկնի եւ երկրի... եւ ակն ունեմք յարութեան մեռելոց եւ կենաց հանդերձեալն յաւիտենին:
6. 80բ Հանգանակ Առաքելոց անուանեալ – Հաւատամ յԱստուած Հայր ամենակալ, արարիչ երկնի եւ երկրի... ի յարութիւն մարմնոյ եւ ի կեանս յաւիտենական:
7. 80բ-81ա Շարունակութիւն մարգարէութեանց – Աստուածաշունչ Սուրբ Գրոց մարգարէական մասերը աչքէ անցուցած ժամանակնիս... որոնք երէկուան պատահուած բաներու պէս են:
ա. 81ա Տիւրոս ծովեզերեայ վաճառաշահ մի քաղաք էր... փառաւորութիւն այլ եւս ձեռք չբերաւ:
բ. 81աբ Աստուած Եզեկիէլ մարգարէին հրամայեց... Աստուծոյ հրամանն անգիտութեամբ ի գործ դրաւ:
գ. 81բ-2ա Դարձեալ 2300 տարիէն աւելի էր... որոյ վասն կասէ ձկնորս իրենց ուռկանը կչորացնեն:
8. 82ա-3բ Եգիպտոսի վրայով եղած հին ժամանակի պատմութիւններն... որոյ իշխանութիւնն եւս թրքաց սուլտանի կողմանէ տրուած է:
9. 84ա Նկատենք սա մարգարէական խօսքերը – «Այլ յորժամ տեսանիցէ՛ք շուրջ զօրօք զԵրուսաղէմ... եւ Երուսաղէմ եղիցի կոխան ազգաց, մինչեւ կատարեսցի ժամանակք հեթանոսաց» (Ղուկ. ԻԱ. 2-24):
ա. 84ա-85բ Դիտողութիւն Առաջին. – Յիսուս Քրիստոս իւր առաքելոց եւ աշակերտաց... սակայն այն ժամանակի հաւատացելոց փրկութիւն առիթ եղաւ:
բ. 85բ-88ա Դիտողութիւն Բ. – «Եւ Երուսաղէմ եղիցի կոխան ազգաց... եւ թէ Երուսաղէմի մէջ երբեք մարդորսական դրութեան պաշտօնն չպիտի կատարուի:
10. 88աբ Մարդեղութեան վարդապետութեան վերայ – Մեր ժամանակի բողոքականաց մեծ մասը... կուսութիւն յետ ծննդեան մնալ կալ անապական» (շարական):
11. 88բ-90ա Փրկագործութեան վարդապետութիւն վերայ – Հռովմէական եկեղեցին փրկագործութեան վարդապետութեան մէջ... արդեանց կարծեցեալն գանձն մոլորական ցնորք մ’է:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «Գաբրիէլ եպիսկոպոսի Այվազեան, [Աստուածաբան]ութիւն տեսական ի պէտս զարգացելոց 1.», Պհպ. Աա՝ «351/2773», «Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]», 1ա, 25ա՝ «23 թերթ», 23բ, 47բ՝ «Քսան եւ երեք թերթ», 49ա՝ «15 թերթ» 63բ՝ «Տասն եւ հինգ թերթ», 73ա՝ «17 թերթ», 90բ՝ «Տասն եւ եօթն թերթ»:
2774
|
ՌՄՂԴ. – 1845 |
ԹԵՐԹ՝ 26 (գրչի էջակալում՝ 4-42, որ է՝ 3ա-22ա). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 23ա-5ա, 26բ: ՊՐԱԿ՝ 1x24+2: ՆԻՒԹ՝ թուղթ. բոլորակ ճնշադրոշմով՝ 4-19՝ «///СКОЙФАБРИКИ No6»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x18,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (14,4x13,5. չորս կողմից սահմանագծուած. ստ. լս.՝ յիշագրեր): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 4ա): ՏՈՂ՝ 26-28: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ սեւ կաշի, աստառը՝ սպիտակ թուղթ:

Նմուշ 4ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմը ցեցակեր, մաշուած, քերծուած, թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, ցեցի անցքեր՝ Ա. փեղկ, 1աբ:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
– 2ա [Տիտղ.] Գլուխ եկեղեցւոյ կամ Հռովմայական եկեղեցիին պահանջմունքները: Եւ Քրիստոս գլուխ է եկեղեցւոյ. Եփես. Ե. 23: Ի Զմիւռնիա (իսկն տըպեալ է) ի տպարանի Կուլիէլմոս Կռիֆիտի, 1840, յորմէ օրինակեալ ի 1845 ամի:
1. 2ա-22բ Հռովմայի եկեղեցիին պահանջմունքները – Ամենուն յայտնի է, որ Հռովմայի պապը իրէն համար կըսէ, թէ ինքն՝ տիեզերական եպիսկոպոսը... ուրեմն թող ամէն մարդ առանց վախի ինքըզինքին համար քննէ ու Աստուծոյ Հոգին բոլորը Յիսուսի ճշմարտութիւնը գիտնալու առաջնորդէ (վերջ):
Ծնթ. Գլուխ եկեղեցւոյ կամ Հռովմեական եկեղեցիին պահանջմունքները: Զմիւռնիա, տպ. Գուլիէլմոս Գրիֆիտի, 1840. 77 էջ:
ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ (ԺԹ. դ., 2 թերթ՝ 245-26. 11,2x14,4. շղագիր) 25բ՝ 13 տող, 26ա՝ 9 տող).
25բ-6ա Յաթոռ շնորհաց նստեալ կոչէ Յիսուս – Ես եմ լոյս աշխարհի... ողորմութիւն ճշդով սերմանել՝ ոչ պայծառ գնան առաջի:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Տե՛ս Տիտղ. 1գ:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1», 1ա ներդիր փակցուած 17,6x11,8 չափսի թերթի վերայ. «Հմր 1 Գլուխ եկեղեցւոյ կամ հռովմէական եկեղեցւոյ պահանջմունքները. քառածալ, շղագիր, գրեալ ի թղթի, օրինակեալ յամի փրկչին 1845, ի տպեալէն, անուն օրինակողին՝ անյայտ», «413/2774», «1845 – Մ[եսրոպ] եպիսկոպոս»:
2775
|
ԺԴ. դար |
ԳՐԻՉ՝ Անանուն (2ա-211բ), Սիմէոն (212ա-223բ):
ԹԵՐԹ՝ 222+1 (կրկն.՝ թ. 193): ՊՐԱԿ՝ 1-19x12 (17՝ 8): ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22,5x16,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (18,5x 11,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 22ա): ՏՈՂ՝ 20: ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով, միջուկը տախտակ, աստառը դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը՝ դեղին: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա. (վջ), թուղթ, չգրուած:

Նմուշ 22ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (2ա): Գոյներ՝ կարմիր, կանաչ, դարչնագոյն:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Ճառ ինչ: ԺԱ. դ.: 1 թերթ՝ թ. 1. կարուած հակառակ դիրքով. բոլոր կողմերից եզրահատուած, ծալուածք ելուստը սսնձած 12բ էջին: Մագաղաթ, 21,5x15,8. երկսիւն, 22 տող, ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աա): Կարդալ՝ Աբ՝ «///զի ունի դա/// աչեայ յինէն/// սէր, զինչ է այդ... մեք, որ ուստեք ///յզս յո գիտեմք/// նե/// ի///», Աբ՝ «»///եքա///իկա եւ ///տին տայնթրիս ///ք ե/// հայ մեծ գոր///... պատասխանի ետ Պաւղոս. կորուսեր ///յի կոնայւոյ եւ ///զոր ինձ ///»:

Նմուշ Աա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը մաշուած, 3 կապիչները եւ վարդեակահիմք գամերն՝ ընկած. ԺԸ. դ. նորոգուած՝ որոշ թերթերի եզրերը տեղ-տեղ նորոգուած-լրացուած այլ թղթով, հիմքերն ամրացուած. թերթերին խոնաւութեան, խունացման հետքեր, մանր պատռուածքներ եւ ցեցի բազմաթիւ անցքեր. թ. 212ա-23բ՝ այլ ձեռքով. միայն հետեւեալ էջերն ունեն պրականիշեր. 211բ՝ ԺԸ., 215բ՝ ԺԹ., 218ա՝ Ի., 220ա՝ ԺԹ., լս-ներում կան մատիտով յետագայ բազմաթիւ նշումներ. թերթեր թափուած ընդմէջ՝ թ. 194-5ի, 211-2ի, 214-5ի, 215-6ի, 220-21ի, լուսանցակողերը՝ գունաթափուած:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1. 2ա-223բ [Մխիթարայ Գօշի. Գիրք դատաստանի]
Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-20բ, 20բ-183ա
– 1ա-20բ [Նախադրութիւն Գրոց դատաստանի] Նխդր./2աբ: ա/2բ-4ա: բ/4ա-9ա: գ/9ա-10բ: դ/10բ-2ա: ե/12ա-4ա: զ/14ա-9ա: է/19ա-23բ: ը/23բ-33ա: թ/33ա-6ա: ժ/36ա-8բ: Ունի գլուխ ԺԱ. «Յիշատակարան Սակաւուք»/ 38ա-41ա:
2. 20բ-183ա [Գիրք դատաստանի] – [Ցանկ Գրոցս դատաստանի – Ա. Վասն իսկ զբան դատաստանին եւ վասն վիճակի դատաւորաց... ՄԾԱ. Վասն որք յաւարէ եւ յալափէ վաճառեն եւ գնեն]/41ա-8բ ա/49ա-52ա: բ/52ա-61ա: գ/61ա-3ա: դ/63ա-6բ: ե/66բ-8բ: զ/68բ-9բ: է/69բ-71բ: ը/71բ: թ/71բ-2բ: ժ/72բ-3բ: ժա/73բ-4ա: ժբ/74աբ: ժգ/74բ-5բ: ժդ/75բ-6բ: ժե/76բ-7բ: ժզ/77բ-8ա: ժէ/78աբ: ժը/78բ: ժթ/78բ-9ա: ի/79աբ: իա/79բ: իբ/79բ-80ա: իգ/80ա: իդ/80աբ: իե/80բ-1ա: իզ/81ա: իէ/81աբ: իը/81բ-2բ: իթ/82բ: լ/82բ-3ա: լա/83ա-4ա: լբ/84աբ: լգ/84բ-5ա: լդ/85ա: լե/85աբ: լզ/85բ-6ա: լէ/86աբ: լը/86բ-7ա: լթ/87աբ: խ/87բ-8ա: խա/88ա: խբ/88բ: խգ/88բ-9ա: խդ/89աբ: խե/89բ: խզ/89բ-90ա: խէ/90աբ: խը/90բ: խթ/91ա: ծ/91աբ: ծա/91բ-2ա: ծբ/92աբ: ծգ/92բ: ծդ/92բ-3ա: ծե/93աբ: ծզ/93բ-4ա: ծէ/94աբ: ծը/94բ-5ա: ծթ/95ա: կ/95աբ: կա/95բ: կբ/96ա: կգ/96ա-7ա: կդ/97աբ: կե/97բ-8բ: կզ/98բ: կէ/98բ-9ա: կը/99ա: կթ/99աբ: հ/99բ: հա/99բ-100ա: հբ/100աբ: հգ/100բ-1ա: հդ/101ա-2ա: հե/102ա: հզ/102ա: հէ/102աբ: հը/102բ-3ա: հթ/103աբ: ձ/104ա: ձա/104աբ: ձբ/104բ-6ա: ձգ/106ա-7ա: ձդ/107ա: ձե/107աբ: ձզ/107բ-8ա: ձէ/108աբ: ձը/108բ-9բ: ձթ/109բ: ղ/109բ-10բ: ղա/110բ-1ա: ղբ/111ա-2ա: ղգ/112ա: ղդ/112աբ: ղե/112բ-3ա: ղզ/113ա: ղէ/113աբ: ղը/113բ-4ա: ղթ/114աբ: ճ/114բ-5ա: ճա/115ա-7ա: ճբ/117ա-20ա: ճգ/120ա-1ա: ճդ/121ա-3ա: ճե/123աբ: ճզ/123բ-4ա: ճէ/124ա-5ա: ճը/125աբ: ճթ/125բ-6ա: ճժ/126աբ: ճժա/126բ-7բ: ճժբ/127բ-8ա: ճժգ/128աբ: ճժդ/128բ-9ա: ճժե/129ա: ճժզ/129աբ: ճժէ/129բ-30ա: ճժը/130բ: ճժթ/130բ-1ա: ճի/131ա: ճիա/131աբ: ճիբ/131բ-2ա: ճիգ/132աբ: ճիդ/132բ: ճիե/133ա: ճիզ/133բ: ճիէ/133բ-4ա: ճիը/134ա: ճիթ/134բ: ճլ/134բ: ճլա/134բ-5ա: ճլբ/135ա: ճլգ/135աբ: ճլդ/135բ-6ա: ճլե/136աբ: ճլզ/136բ-7ա: ճլէ/137ա-8ա: ճլը/138աբ: ճլթ/138բ-9ա: ճխ/139ա: ճխա/139աբ: ճխբ/140աբ: ճխգ/140բ-1ա: ճխդ/141աբ: ճխե/141բ-2ա: ճխզ/142ա-3ա: ճխէ/143աբ: ճխը/143բ: ճխթ/143բ-4ա: ճծ/144աբ: ճծա/144բ: ճծբ/145ա: ճծգ/145աբ: ճծդ/145բ-6ա: ճծե/146աբ: ճծզ/146բ-7ա: ճծէ/147աբ: ճծը/147բ-8ա: ճծթ/148ա-9ա: ճկ/149աբ: ճկա/149բ: ճկբ/149բ-150ա: ճկգ/150ա: ճկդ/150աբ: ճկե/150բ-1ա: ճկզ/151աբ: ճկէ/151բ: ճկը/151բ-2ա: ճկթ/152աբ: ճհ/152բ-3ա: ճհա/153ա: ճհբ/153աբ: ճհգ/153բ-4բ: ճհդ/154բ: ճհե/154բ-5ա: ճհզ/155ա: ճհէ/155աբ: ճհը/155բ: ճհթ/155բ: ճձ/155բ-7ա: ճձա/157ա-8ա: ճձբ/158աբ: ճձգ/158բ-60բ: ճձդ/160բ-1բ: ճձե/161բ-2բ: ճձզ/162բ-3ա: ճձէ/163աբ: ճձը/163բ-4ա: ճձթ/164աբ: ճղ/164բ-6ա: ճղա/166աբ: ճղբ/166բ-7ա: ճղգ/167ա: ճղդ/167ա-8ա: ճղե/168ա-9ա: ճղզ/169աբ: ճղէ/169բ-70բ: ճղը/170բ-2բ: ճղթ/172բ: մ/172բ-3ա: մա/173ա-4ա: մբ/174ա-6ա: մգ/176ա-8ա: մդ/178աբ: մե/178բ: մզ/178բ-9բ: մէ/179բ-81բ: մը/181բ-2ա: մթ/182ա-3ա: մժ/183ա: մժա/183ա-4ա: մժբ/184ա-7բ: մժգ/187բ-91ա: մժդ/191աբ: մժե/191բ-2ա: մժզ/192աբ: մժէ/192բ-3բ: մժը/193բ: մժթ/193բ-դ: մի/193դ-4ա: միա/194աբ: միբ/194բ (շար. թափուած՝ «...եւ խաղաղական մերոց կենացս զընդդէմսն///»): միգ/չիք: միդ/չիք: միե/195ա-205բ (սկ. թափուած՝ «///իսկ արդ, անե՞ղք իցեն կամ ինքնեղք...»): միզ/205բ-6ա: միէ/206աբ: միը/206բ-7բ: միթ/207բ-8ա: մլ/208ա-9ա: մլա/209աբ: մլբ/210ա-1ա: մլգ/211աբ, 212ա (շար. թափուած՝ «...եւ թէ ի գիշերի կարծիցէ ոք///(1 թերթ թափ.), 212ա՝ ///սպանեալն, յորոյ վերայ խնդայ...» (220աբ կրկն.՝ նոյն նիւթն է՝ «Յաղագս դատաստանաց կամայ եւ ա[կամայ սպանութեանց]»՝ «Ակամայ սպանութիւն լինի... իսկ եթէ ակամայ եւ թշնամի պատաճ///»): մլդ/212աբ*: մլե/212բ-3ա: մլզ/213աբ: մլէ/213բ-4ա: մլը/214աբ: մլթ/214բ, 221ա: մխ/221ա-2ա: մխա/222աբ: մխբ/222բ-3ա: մխգ/223աբ, 215ա: մխդ/215ա: մխե/215աբ, 218ա: մխզ/218աբ, 217ա: մխէ/217աբ: մխը/217բ (շար. թափ.՝ «...խոզերամակն Գերգեսացոց, զի ուխտ///»: մխթ/216ա (սկ. թափ.՝ «///մահանայ: Արդ, [այսպիսի վնասուս կանոն]ական լիցի դատաստան...»): մծ/216աբ, 219աբ: մծա/219բ:
* Այս եւ յաջորդ միաւորների սկսուածքներում «Վասն» բառի փոխարէն առկայ է՝ «Յաղագս»:
Տե՛ս Մխիթար Գօշ, Գիրք Դատաստանի, աշխ. Խ. Թորոսեանի, Գ. խմբագրութիւն, Երեւան, 1975, էջ 283-416:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
219բ զՍիմեոն գրիչ յիշեցէ՛ք, ի Տէր, աղաչեմ: Փառք ամենայսուրբ Երրորդութեանն՝ Հաւր եւ Որդ[ւ]ոյ եւ Հոգ[ւ]ոյն Սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 72բ (ԺԵ. դ., ստ. լս., շրջանակների մէջ, անարուեստ բոլորգիր) Ստեփանոս Լալուկ վարդապետս Թավրեզեցիս ի յաղաւթս յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս. |73ա| ով որ յիշէ, յիշեալ լիցի առ Քրիստոս Աստուած. ամէն:
2. 1բ (Պհպ. 1617 թ., նոտրգիր) Ի թուին հա[յ]ոց ՌԿԶ. (1617), յամսին Մարգաց գումարեցաւ զաւրն Պարսից ԽՌ. (40.000) թիւ զաւրին, զաւրագլուխ Ամիրգունին. ելաւ գնաց յաշխարհ Հոռոմին: Վա՜յ եւ եղուկ հայու զազգին եւ մեղաւոր Ղազար իրիցս, որ տեսայ, զեղուկ եւ զվա՜յ Հաեայստանիս, վա՜յ, վա՜յ, վա՜յ ինձ:
Ծնթ. Տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա., էջ 608: 211ա, 223ա էջերինը տե՛ս ԺԷ. դ. յիշ-ք, Բ., էջ 337-8:
3. 211ա (1629 թ., բոլորգիր, լս., նորոգման թղթի վրայ) Կարդացողաց եւ լսող (այսպէս) ողորմին. ամէն: Հա՛ր մեր, որ յերկինքտ ես. ամէն: Կ (՞) Թվին ՌՀԸ. (1629). ամէն:
223ա (նոյն ձեռքով, 1629 թ., բոլորգիր) Նազարն յիշայ. ամէն. եւ ինքն աւրհնեալ եղէցի. ամէն:
125ա (նոյն ձեռքով, 1629 թ., բոլորգիր) Խաջայ Նազարն:
124բ (նոյն ձեռքով, 1629 թ., գումարագիր-ծածկագիր) ԿԺ. Ա. ՏՌ. ՇՃ. ՑՌ. ԵԳ. ՇՃ. ՑՌ. ՄՄ. (Հարուը(=թ)ուն):
4. 84բ (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Յանուն յԱստուծոյ էս մեր գիր է ղարիպան առաջս, ով զես գիրս կարդայ եւ մեզ իշնայ, յԱստուծոյ զինն աւջնայ: Աստուած իւր տա, որ շատ մարդ չն մոռնայ Աստուած եւն ակս լինեն նա///:
213բ-214ա (նոյն ձեռքով, ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ես ղարիպութիւնս եկի այ ախբերք հետ ինձ էր խռովն դառցարքեմ քեմ: Ես աստր չեն գալու ու խապեց մերու առջեւ անցար շատ մին խաւսել, ետ ինձ սապեդն շատ մին էլ ձեմ եկ խաւսեցար: Հետ մին ընկել իր իմ առաջ /// կտռ ընկար, հիկաթ, |214ա| եւ առաջն ու եկ առաջն ի ղարիպութիւնն:
5. 59բ (1848, շղագիր) Հայ(՞) Կարապետ Մկրտիչ Տէր-Մարգարեանց 1848:
121բ (1848, շղագիր) Հայ(՞) Կարապետ Մկրտիչ Տէր-Մարգարեանց 1848, մայիս 20, գրեցաւ յաւուրն երկուշաբթի:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 6բ բոլորակ, եզերուած ցորենահասկով, մէջտեղում 4-5 տող գիր՝ անընթեռնելի: 9բ, 32բ՝ գծազարդային, առանց գրի:
ՆՇՈՒՄ՝ կազմի մէջքի պիտակին՝ «1. Գօ[շ] Մխիթար[այ]. Դատաստան[աց Գիրք]», վերին լուսանցակողին սեւ թանաքով՝ «ԴԱՏԱՍՏԱՆԱԳԻՐՔՍ ԲԱՂîԱՍԱՐԱՅ», 2ա՝ «416/2775»:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ 1ա՝ «Չհղլի պկի աղբեր զավհրզկի էրերնոցս Ղազարի աղբեր աղչիկ հօր Անթակրին», Պհպ. Աբ՝ «Գիր Աստուծոյ ողորմես», «Ա. խրատ Աստուած չետայ» եւ անընկալելի գրչափորձեր, խզբզոցներ 3ա (Պաւղոսի առաքելոյ առ Հռոմայեցիս թուղթ, ԺԲ: 19)՝ «Եւ ասէ տէր. իմ է վրէժխնդրութիւն, եւ ե[ս] հատուցից», 43ա՝ «Ես Մասիդ Տէր Ովանեսին որդին»:101բ՝ «Ձ» (մետասանիցս), 150ա՝ «Ծառայս Յիսուսի»:
2776
|
|
ՉՁԴ. – 1335 |
ԳՐԻՉ՝ Գրիգոր երէց (թ. 11-263): ՍՏԱՑՈՂ՝ Եղիա արքեպս.:
ԹԵՐԹ՝ 273+2 (կրկն.՝ թ. 176, 246): ՊՐԱԿ՝ Ա-ԻԳx12 (Ա 10, ԺԵ 11, ԻԲ-ԻԳ 8)+10: ՆԻՒԹ՝ թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,8x15,4 (թ. 1-263), 21,5x15,7 (թ. 264-73): ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն՝ թ. 1-263 (15x10,5), միասիւն՝ թ. 264-73 (16x12,5): ԳԻՐ՝ բոլորգիր՝ թ. 11-263 (նմուշ՝ 35ա), այլ բոլորգիր՝ թ. 1-10 (նմուշ՝ 6ա), նոտրգիր՝ թ. 264-73 (նմուշ՝ 267ա. ծածկագիր՝ 191ա, 200ա, 201ա): ՏՈՂ՝ 21 (թ. 1-263), 33, 21 (թ. 264-73): ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը՝ կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Գ-Դ. (սկ.)՝ չգրուած թուղթ:

Նմուշ 6ա

Նմուշ 35ա

Նմուշ 267ա
ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ –Կիսախորան՝ 33ա, 182ա: Ճակատազարդ՝ 219ա: Լուսանցազարդ՝ բուսական, թռչուն, խաչ: Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր, մարդադէմ: Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, վարդագոյն:
ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Ճառ ինչ: ԺԱ. դ.: 1 թերթ - Ա. (սկ.)՝ ստացուած ընդլայնակի ծալումով եւ ընդերկայնակի եզրահատումով (բնագիրը կտրուած): Մագաղաթ, 21x17,5, միասիւն (21x13), բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Աբ), տող՝ 19: Կարդալ. Աա՝ «/// իւրում /// կոչեաց /// հայր ի /// զհոգի իմ... դասակից իւրեանց եւ առնեն նոքա ի վերուստ ///»: Աբ՝ «/// որք սիրելեացն ///: Յաւրինեն զպատրաստութիւն, զանազան կերակրոցն տպաւորեն խումբս... նոյն աւրինակ ճշմարիտ մայրս ձեր եկեղեցի, կոչեաց զբազ///»:
Նմուշ Աա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի կաշին մաշուած, կապիչներն ու գամերը ընկած: Լուսանցակողերի կարմիրը մասամբ թափուած. թերթերը խոնաւութեան հետքերով, պհպ. Ա., թ. 1-5ի վերին լս-ում, թ. 271-3ի ստ. անկիւնում ցեցի անցքեր, 263բ էջի յետագայի յիշատակարանը ջնջած-աղաւաղած. ձեռագիրը հիմնաւորապես նորոգուած՝ բոլոր թերթերի թափուած հիմքերը, մաշուած անկիւնները ամբողջովին լրացուած ԺԷ. դ.ում:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
Ա. 1ա-176դ [Մխիթար Գօշի Գիրք դատաստանի]
Տե՛ս ձեռ. 485, 1ա-183բ: [Նխդր.]/1ա-25բ: [Ցանկ գրոցս]/25ա-32ա: ա/33ա-5բ: բ/35բ-43ա: գ/43ա-4բ: դ/44բ-7բ: ե/47բ-8բ: զ/48բ-9ա: է/49բ-50բ: ը/50բ: թ/50բ-1բ: ժ/51բ: ժա/51բ-2ա: ժբ/52աբ: ժգ/52բ: ժդ/52բ-3բ: ժե/53բ-4բ: ժզ/54բ: ժէ/54բ-5ա: ժը/55աբ: ժթ/55բ: ի/55բ-6ա: իա/56ա: իբ/56ա: իգ/56բ: իդ/56բ: իե/56բ-7ա: իզ/57ա: իէ/57աբ: իը/57բ-8ա: իթ/58ա: լ/58աբ: լա/58բ-9բ: լբ/59բ: լգ/59բ-60ա: լդ/60ա: լե/60աբ: լզ/60բ-1ա: լէ/61աբ: լը/61բ-2ա: լթ/62աբ: խ/62բ-3ա: խա/63ա: խբ/63աբ: խգ/63բ-4ա: խդ/64ա: խե/64աբ: խզ/64բ: խէ/64բ-5ա: խը/65աբ: խթ/65բ: ծ/65բ-6ա: ծա/66ա: ծբ/66աբ: ծգ/չիք: ծդ/66բ-7ա: ծե/67ա: ծզ/67աբ: ծէ/67բ-8ա: ծը/68ա: ծթ/68ա: կ/68բ: կա/68բ-9ա: կբ/69ա: կգ/69աբ: կդ/69բ-70ա: կե/70ա-1ա: կզ/71աբ: կէ/71բ: կը/71բ: կթ/71բ-2ա: հ/72ա: հա/72բ: հբ/72բ-3ա: հգ/73աբ: հդ/73բ: հե/73բ-4ա: հզ/74ա: հէ/74աբ: հը/74բ-5ա: հթ/75աբ: ձ/75բ-6ա: ձա/76աբ: ձբ/76բ-7ա: ձգ/77աբ: ձդ/77բ-8ա: ձե/78աբ: ձզ/78բ-9ա: ձէ/79աբ: ձը/79բ-80ա: ձթ/80աբ: ղ/80բ-1ա: ղա/81աբ: ղբ/81բ-2ա: ղգ/82ա: ղդ/82աբ: ղե/82բ-3ա: ղզ/83ա: ղէ/83աբ: ղը/83բ-4ա: ղթ/84ա: ճ/84աբ: ճա/84բ-6բ: ճբ/86բ-8բ: ճգ/88բ-9բ: ճդ/89բ-91ա: ճե/91ա-2բ: ճզ/92աբ: ճէ/92բ: ճը/93աբ: ճթ/93բ: ճժ/93բ-4բ: ճժա/94բ-5ա: ճժբ/95աբ: ճժգ/95բ-6ա: ճժդ/96աբ: ճժե/96բ: ճժզ/96բ: ճժէ/96բ-7բ: ճժը/97բ: ճժթ/97բ-8ա: ճի/98ա: ճիա/98աբ: ճիբ/98բ-9ա: ճիգ/99աբ: ճիդ/99բ: ճիե/99բ-100ա: ճիզ/100աբ: ճիէ/100բ: ճիը/100բ-1ա: ճիթ/101ա: ճլ/101ա: ճլա/101աբ: ճլբ/101բ: ճլգ/101բ-2ա: ճլդ/102ա: ճլե/102աբ: ճլզ/102բ-3ա: ճլէ/103աբ: ճլը/103բ-4ա: ճլթ/104աբ: ճխ/104բ-5ա: ճխա/105ա: ճխբ/105աբ: ճխգ/105բ-6ա: ճխդ/106աբ: ճխե/106բ-7ա: ճխզ/107աբ: ճխէ/107բ-8ա: ճխը/108ա: ճխթ/108աբ: ճծ/108բ-9ա: ճծա/109ա: ճծբ/109աբ: ճծգ/109բ: ճծդ/109բ-10ա: ճծե/110աբ: ճծզ/110բ-1ա: ճծէ/111աբ: ճծը/111բ-2ա: ճծթ/112աբ: ճկ/112բ-3ա: ճկա/113աբ: ճկբ/113բ: ճկգ/113բ: ճկդ/113բ-4ա: ճկե/114աբ: ճկզ/114բ: ճկէ/114բ-5ա: ճկը/115աբ: ճկթ/115բ: ճհ/115բ-6ա: ճհա/116ա: ճհբ/116աբ: ճհգ/116բ-7ա: ճհդ/117աբ: ճհե/117բ: ճհզ/117բ: ճհէ/117բ-8ա: ճհը/118ա: ճհթ/118ա: ճձ/118ա-9ա: ճձա/119ա-20ա: ճձբ/120աբ: ճձգ/120բ-1ա: ճձդ/121ա-2ա: ճձե/122աբ: ճձզ/122բ-3ա: ճձէ/123ա: ճձը/123բ: ճձթ/123բ-4ա: ճղ/124ա-5ա: ճղա/125աբ: ճղբ/125բ: ճղգ/125բ-6ա: ճղդ/126աբ: ճղե/126բ-7ա: ճղզ/127ա-8ա: ճղէ/128աբ: ճղը/128բ-9ա: ճղթ/129աբ: մ/129բ-30ա: մա/130աբ: մբ/130բ-1ա: մգ/131աբ: մդ/131բ-2ա: մե/132աբ: մզ/132բ-3ա: մէ/133ա-4բ: մը/134բ-5ա: մթ/135աբ: մժ/135բ-6ա: մժա/136աբ: մժբ/136բ-9բ: մժգ/139բ-42բ: մժդ/143ա: մժե/143աբ: մժզ/143բ-4ա: մժէ/144աբ: մժը/144բ-5ա: մժթ/145աբ: մի/145բ-6ա: միա/146աբ: միբ/146բ-7ա: միգ/147աբ: միդ/147բ-8ա: միե/148ա-60բ: միզ/160բ: միէ/160բ-1ա: միը/161ա-2ա: միթ/162ա: մլ/162ա-3ա: մլա/163աբ: մլբ/163բ-4բ: մլգ/164բ-6բ: մլդ/166բ-7ա: մլե/167աբ: մլզ/167բ-8ա: մլէ/168աբ: մլը/168բ-9ա: մլթ/169աբ: մխ/169բ-70բ: մխա/170բ-1ա: մխբ/171աբ: մխգ/171բ-2ա: մխդ/172աբ: մխե/172բ-3բ: մխզ/173բ-4բ: մխէ/174բ-5ա: մխը/175աբ: մխթ/175բ-6ա: մծ/176ադ: մծա/176դ:
Տե՛ս Մխիթար Գոշ, Գիրք դատաստանի, Երեւան, 1975, Գ. խմբ., էջ 281-416 (ձեռագրիս մասին էջ ՃԺԱ-ՃԺԲ.՝ Ձ.):
Բ. 177ա-218բ [Աւրէնք յաղթող թագաւորաց քրիստոնէից Կոստանդիանոսի եւ Թէոդոսի եւ Լեւոնի թագաւորաց հռովմայեցւոց]
Տե՛ս ձեռ. 488, 87ա-103ա: [Ցանկ]/177ա-81բ (ունի մինչեւ ՃԺ. Դարձեալ ի նոյն խորհուրդ): [Նխդր.]/182ա-4ա: ա/184աբ: բ/184բ: գ/184բ-5ա: դ/185աբ: ե/185բ-6բ: զ/186բ-7ա: է/187ա: ը/187աբ: թ/187բ: ժ/187բ: ժա/187բ: ժբ/188ա: ժգ/188աբ: ժդ/188բ-9ա: ժե/189աբ: ժզ/189բ: ժէ/190ա: ժը/190ա: ժթ/190ա: ի/190աբ: իա/190բ: իբ/190բ: իգ/190բ-1ա: իդ/191ա: իե/191ա: իզ/191ա: իէ/191ա: իը/191աբ: իթ/191բ (համարակալուած` Լ., որի հետեւանքով ԻԹ-ՂԵ համարակալուած՝ Լ-ՂԶ): լ/191բ: լա/191բ-2ա: լբ/192ա: լգ/192ա: լդ/192աբ: լե/192բ-3ա: լզ/193ա: լէ/193ա: լը/193աբ: լթ/193բ-4ա: խ/194աբ: խա/194բ: խբ/194բ: խգ/195ա: խդ/195աբ: խե/195բ: խզ/195բ-6ա: խէ/196ա: խը/196ա: խթ/196ա: ծ/196աբ: ծա/196բ-7ա: ծբ/197աբ: ծգ/197բ-8ա: ծդ/198աբ: ծե/198բ: ծզ/198բ-9ա: ծէ/199աբ: ծը/199բ: ծթ/199բ: կ/199բ-200ա: կա/200ա: կբ/200ա: կգ/200աբ: կդ/200բ: կե/200բ-1ա: կզ/201ա: կէ/201աբ: կը/201բ: կթ/201բ: հ/201բ-2ա: հա/202ա: հբ/202աբ: հգ/202բ: հդ/202բ: հե/202բ-3ա: հզ/203ա: հէ/203ա: հը/203ա: հթ/203աբ: ձ/203բ: ձա/203բ-4ա: ձբ/204ա: ձգ/204աբ: ձդ/204բ: ձե/204բ-5ա: ձզ/205աբ: ձէ/205բ-6ա: ձը/206ա: ձթ/206աբ: ղ/206բ-7ա: ղա/207ա: ղբ/207աբ: ղգ/207բ: ղդ/207բ: ղե/207բ-8ա: ղզ/չիք: ղէ/208ա: ղը/208ա: ղթ/208աբ: ճ/208բ-9ա: ճա/209ա: ճբ/209ա: ճգ/209աբ: ճդ/չիք: ճե/209բ (համարակալուած` ՃԴ., որի հետեւանքով ՃԵ-ՃԺ համարակալուած՝ ՃԴ-ՃԹ): ճզ/209բ: ճէ/209բ: ճը/209բ-10ա: ճթ/210ա: ճժ/210աբ: ճժա/չիք: ճժբ/210բ: ճժգ/210բ: ճժդ/210բ-1ա: ճժե/211ա: ճժզ/211ա: ճժէ/211աբ: ճժը/211բ: ճժթ/211բ: ճի/211բ: ճիա/211բ-2ա: ճիբ/212ա: ճիգ/212ա: ճիդ/212ա: ճիե/212ա: ճիզ/չիք: ճիէ/212աբ: ճիը/212բ: ճիթ/212բ: ճլ/212բ: ճլա/212բ-3ա: ճլբ/213աբ: ճլգ/213բ: ճլդ/213բ-4ա: ճլե/214աբ: ճլզ/214բ-5ա: ճլէ/215ա: ճլը/215ա: ճլթ/215աբ: ճխ/215բ: ճխա/215բ-6ա: ճխբ/216ա: ճխգ/216աբ: ճխդ/216բ: ճխե/216բ: ճխզ/216բ-7ա: ճխէ/217աբ: ճխը/217բ-8ա: ճխթ/218ա: ճծ/218ա: ճծա/218աբ: ճծբ/218բ: ճծգ/218բ:
Յաւելեալ ունի՝
191բ ԻԹ. Նայ եւ մարդ, որ ոչ ունի հրաման ի թագաւորէ... ինքն մեռանի յաւրինացն:
Տե՛ս Ն. Ակինեան, Ներսէս Լամբրոնացի, Վիեննա, 1956, էջ 244:
Գ. 219ա-223բ Համառաւտ ժողովումն աւրինացս վերստին
Տե՛ս ձեռ. 488, 103ա-5ա: ա/219ա: բ/219ա: գ/219ա: դ/219աբ: ե/219բ: զ/219բ: է/219բ: ը/219բ: թ/219բ: ժ/219բ: ժա/219բ: ժբ/220ա: ժգ/220ա: ժդ/220ա: ժե/220ա: ժզ/220ա: ժէ/220ա: ժը/220ա: ժթ/220աբ: ի/220բ: իա/220բ: իբ/220բ: իգ/220բ: իդ/220բ: իե/220բ: իզ/220բ: իէ/220բ-1ա: իը/221ա: իթ/221ա: լ/221ա: լա/221ա: լբ/221ա: լգ/221ա: լդ/221ա: լե/221ա: լզ/221աբ: լէ/221բ: լը/221բ: լթ/221բ: խ/221բ: խա/221բ: խբ/221բ: խգ/221բ: խդ/221բ-2ա: խե/222ա: խզ/222ա: խէ/222ա: խը/222ա: խթ/222ա: ծ/222ա: ծա/222ա: ծբ/222ա: ծգ/222աբ: ծդ/222բ: ծե/222բ: ծզ/222բ: ծէ-ձե/չիք:
Յաւելեալ ունի՝
222բ Զկախարդս մի՛ ապրեցուցանիցէք...
222բ Որ դից զոհիցէ, սատակեսցի...
222բ-3ա Զպանտուխտն մի՛ չարչարիցէք...
223ա Զամենայն զայրի եւ զորբ մի՛ չարչարիցէք...
223ա ԶԱստուածս քո մի՛ բամբասիցես...
223ա Զանդրանիկս որդոց քոց ինձ տացես...
223ա Եւ զհամբաւ սուտ մի՛ ընդունիցիք...
223ա Մի՛ յաւժարեսցիս ընդ բազումս...
223ա Եւ մի՛ ողորմեսցիս տնանկին...
223բ Եւ եթէ պատահեսցես եզին թշնամոյ քո...
224բ Եւ եթէ տեսանիցես զգրաստ ընկերի քո...
223բ Մի՛ խոտորեցուսցես զիրաւունս տնանկին...
Տե՛ս Ն. Ակինեան, Ներսէս Լամբրոնացի, Վիեննա, 1956, էջ 256:
Դ. 223բ-7բ Նըւաստ Յոհանիսի արարեալ Երգս ոտանաւոր: Ի դեկտեմբերի ամսոյն եղեւ բան խաւսել ընդդէմ երկաբնակացն. Դաւանութիւն ուղղափառ ըստ խնդրոյ հոգեւոր եղբաւրս մերոյ Ասլանի եւ այլ քրիստոնէիցս Թավրիժի, զոր սիրով խնդրեալ –Եկա՛յք այսաւր, որդի՛ք մարդկան, / քրիստոնէից ազգ հայկազան... Ես Յոհաննէս Տարբերունի, / որ զսակաւ բանքս երգեցի... Յիշման առնել զիս արժանի, / զեղբայր Ասլանս փառաւք ի լի, / եւ զայլ եղբարսդ Թավրիժի, / յիշելիք ձեզ զայս գրեցի, / եւ թողութիւն ինձ խնդրեցի, / եւ Քրիստոսի մարդասիրին / փառք եւ պատիւ յամենայնի:
Տե՛ս Յովհաննու վարդապետի Տարբերունւոյ Դաւանութիւն հաւատոյ, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1861 (տետրակ ԺԴ.), էջ 221-7:
Ե. 227բ-31բ [Ի հասարակաց խրատուց Յովհաննու Երզնկացւոյ, ձեռ. 485, 237բ] Վասն յիշոցատվաց –Իններրորդ կանոն գրեմ վասն ահեղ եւ մեծ եւ դառն զարհուրելի մեղացն... եւ դատարկ յաղքատաց տուրս դատապարտին յԱստուծոյ, եւ այս բաւական է:
Տե՛ս Է. Բաղդասարեան, Յովհաննէս Երզնկացին եւ նրա խրատական արձակը, Երեւան, 1977, էջ 163-6, 171-2 (այս նոյն խրատի մէջ միահիւսած են «Վասն յիշոցնատուաց» եւ «Վասն աղաւթից» խրատները):
Զ. 231բ-4բ Որպէս այր մի վաճառական ի խնդիր ելեալ մի պատւական մարգարտի, եւ իբրեւ լինի գտանել զնա, ուրախ լինի: Նոյնպէս տէր Մաթէոս զաղաւթս Նարէկացոյ, որ մականուն Ձագայարոյց կոչի, որ ասացեալ ներբողեան առ Տէր Աստուած, որ է յէութեանն –Անհասանելի իսկութիւն, անճառ էութիւն, անեղ բնութիւն... աւրհնեալ սուրբ Գրիգորիս, աւրհնեալ սուրբ Ներսէս:
Է. 234բ-49բ Թուղթ Եսայեայ ի տէր Մաթէոսն –Խոյակապ եւ հռչակաւոր աստուածապահ քաղաքիտ եւ բնակչաց՝ տէրանց եւ ծառայից... բանն մարմին եղեւ եւ բնակեաց ի մեզ:
Տե՛ս Թուղթ Եսայեայ վարդապետի առ Տէր Մատթէոս, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1860 (տետրակ Ժ), էջ 157-64, 1861 (տետրակ ԺԳ), էջ 205-11:
Ը. 249բ-58բ Հարցումն երիտասարդի միոյ տխմարի եւ պատասխանի սուրբ հաւրն Մակարայ վասն ամենայն գործոց առաքինի – Ասէ երիտասարդն ցծերն. Հա՛յր, կամիմ ուսանիլ եւ խնդրել ի քէն... բայց զաղքատն անտես մի՛ առնէր:
ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ՝ ԺԷ. դ.
Թ. 1. 264ա-6ա (բոլոգրանման նոտրգիր) Նամակ [Յովհաննու Օրպէլի եւ եպիսկոպոսաց, վարդապետաց Սիւնեաց ի պատասխանի թղթոյ Կոստանդնի Բ. կաթողիկոսի Հայոց] – Աստուածպետականին ամենայն գլխոյ շնորհօք լցեալ... զոր խորամանկութեամբ հնարեցար եւ սիրոյ աղագաւ բաժանեցեր սուրբ աթոռոյն եւ գլխոյն մերոյ:
Տե՛ս Նամակ Յովհաննու Օրպէլի եւ այլոց եպիսկոպոսաց եւ վարդապետաց Սիւնեաց ի պատասխանի թղթոյ Կոստանդնի Բ. կաթողիկոսի Հայոց, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Բ., Մոսքուա, 1860 (տետրակ Գ.), էջ 39-43:
2. 266բ-71ա (նոտրգիր) [Յոհանիսիկ վարդապետի համառօտ պատմութիւն] –Արդ, զնեղութիւն եւ զդառնութիւն վշտաշատ ժամանակիս ո՞վ կարէ ընդ գրով արկանել, ո՛վ եղբարք... աւրհնեալ է Աստուած, զի վերջն նմայ է գիտելի:
Տե՛ս Մանր Ժամանակագրութիւններ, XIII-XVIII դդ., Յովհանիսիկ Ծարեցու ժամանակագրութիւնը (XVI դ.), հ. II, կազմեց Վ. Յակոբեան, Երեւան, 1956, էջ 235-49, հմմտ., Յոհանիսիկ վարդապետի համառօտ պատմութիւն, «Ճռաքաղ» ամսագիր, հրատարակեալ ի Մսերայ մագիստրոսէ Մսերեանց եւ ի Զարմայրայ Մսերեանց, հտ. Ա., Մոսքուա, 1859, էջ 69-76, 105-12:
ՎԻՄԱԳԻՐ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԵԱՆՑ ՕՐԻՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԷ. դար
1. 271բ (1214 թ., նոտրգիր) Շնորհիւն ամենայկալին Աստուծոյ, Հաւր եւ Միածնի Որդոյ նորա Քրիստոսի եւ պարքեւաւք ամենայսուրբ Հոգւոյն, ես՝ Արզուխաթունս, նուաստ աղախին Քրիստոսի, դուստր մեծ իշխանաց իշխանին Քրդին, ամուսին Վաղտանկայ թագաւորազնոյ՝ տեառն Հաթերքոյ եւ ամենայն Վերին Խաչենոյ: Յուսով մեծ շինեցի զՍուրբ Կաթողիկէս ի տեղոջ հանգըստարանի առն իմոյ եւ զաւակաց իմոց՝ Հասանայ՝ անդրանկին իմոյ եւ Գրիգորի, որ կեսաւրեայ վաղճանելոյ, որ վասն իմ մեղաց խրատեաց զիս Աստուած եւ էբարձ ի գլխոյ իմոյ զերկոսեան պսակն վայելուճ, զի անդրանիկ իմ Հասան ըսպանաւ ի թուրքաց պատերազմին վասն քրիստոնէական հաւատոցս: Եւ զկնի իւր Է.ից (7) ամսոց եւ զկերտսեր որդին իմ Գրիգոր տէրն կոչեցեալ՝ զպարտ բնութեան հատուցանելով, վճարեաց զկենցաղս, եւ փոխեցան առ Քրիստոս, սուք անմխիթար թողլով թշվառացելոյ մաւրս իւրեանց: Այլ զի կենդանութիւն իւրեանց յոյս ի մտի եդեալ էր նոցա շինել զեկեղեցի յայսմ տեղոջ, եւ ոչ ժամանեցին վասն արագայհաս լինելոյ ի վերայ նոցա մահուն, ինձ աւանդեցին անդարձիւ կատարել զփափակ սրտից նոցա եւ իմ անձն առեալ մեծահաս եւ աշխատութեամբ շինեցի զքաւարանս վասն |272ա| փրկութեան հոգոց նոցին եւ դստերաց եւ ամենայն զարմից: Արթ, աղերսեմ ’ւ հայցեմ, որք երկիր պաքէք սուրբ խորանիս, յիշեցէ՛ք աղօթս զվերոյգրեալսն ի սմայ: Կատարեցաւ սուրբ քաւարանս ի թվականութեանս հայոց ՈԿԳ. (1214), ի փառս Աստուծոյ եւ նորոգութեան սուրբ ուխտիս, եւ սահմանեցաք ժառանգութիւն եկեղեցոյս՝ գիւղս եւ ագարակս իւրեանց սահմանօքն զԱպահեն եւ զԵզնարածանաց եւ զԲճանց եւ զԿանանչաորն Վայոյ Ձորոյ եւ երկու տուն ի չափարոյ: Եւ հաստատեցաք կամակցութեամբ եղբարցս զաւագ խորանին պատարագն անուան վերոյգրելոցս կատարի եւ խափան, եթէ ոք յայսմ վճըռի խափանումն առցէ՝ իշխանաց կամ առաջնորդ տեղոյս կամ ոք որ խափանէ՝ յոյս նորա, որ առ Քրիստոս, եւ ինքն դատապարտի յԱստուծոյ:
Հմմտ. Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 198-9 (708՝ Դադիվանք):
2. 272ա (1182 թ., նոտրգիր) Ես՝ Հասան որդի Վախտանկայ, տէր Հաթերքու եւ Հանտայբերթու, Խաչոյբերթոյ եւ Հավախաղացին, կացի աւաքութեան զամս Խ. (40), շատ պատերազմաւ յաղթեցի թշնամեաց իմոց աւգնութեամբն Աստուծոյ, եւ եղեն ինձ Զ. որդի, եւ զբերթերս եւ զգաւառս ետու նոցա, եւ ես եկի վանքս՝ առ եղբայրն իմ տէր Գրիգորն եւ եղի կրօնա[ւ]որ, եւ բերի Ազուա զխաչաքարս աշխատութեամբ |272բ| եւ բազում հնար<ար>իւք եւ կանկնեցի սուրբ նշանս՝ հոգոյ իմոյ յիշատակ արդար վասն ձեր հոգոյտ, որք ընթեռնոյք, յաղաւթս յիշեցե՛ք: Թվին ՈԼԱ. (1182):
Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 198 (707՝ Դադիվանք):
3. 272բ (1182 թ., նոտրգիր) Ես՝ Մամայ թագուհի, ամուսին Հասանայ, դուստր Կուրիկեայ թագաւորին, կացիւք աւագութիւն ամս Լ. (30) ես եւ այր իմ: Եւ թողեալ զհայրենիք մեր որդոց մերոց եւ եկաք ի վանքս, մօտ ի տէր Գրիգոր: Ես եւ որդին մեր ի հոմանունն, որին եւ զգեցաք զձեւ միանձանց եւ կանկնեցի զխաչս յիշատակ հոգոյ իմոյ, որք երկրպագէք, յաղաւթս յիշեցէ՛ք: Թվին ՈԼԱ. (1182) էր:
Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 215 (762՝ Դադիվանք):
4. 272բ (1312 թ., նոտրգիր) Աւգնութեամբն Աստուծոյ, ես՝ Մամքան ամուսին արիակին Հասանայ եւ որդիքս մեր Գրիգոր, տէր գոլով տեղոյս հայրենաւք, եւ մեր պարոնէքս հաստատեցին ՉԺԶ. (=ՉԾԶ.` 1307) թվին, տվաք զԾովայտէղն, զՃանճանց, զՋոլպէկանց*: Ես՝ Գոիգոր, տվի զՁագոնեանց հողէրն՝ զմեր բաժինն իւր չորեցովն, որդի իմ տէր Սարգքիս եւ միայբանքս սահմանեցին սուրբ ըՍտեփանոսի տաւնեն |273ա| ժամն, որ լինի ի մաւրն եւ ամուսնոյն իմոյ Ասփէին: Ով ոք զժամն խափանէ եւ կամ ընծայքն մի՛ արի Աստուծոյ, Մոխրբաքս մեր բաժին տվաք: ՉԿԱ. (1312) թվականին:
* Սկզբում գրել է Գոլպէկանց, յետոյ դարձրել է Ջոլպէկանց:
Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 206-7 (724՝ Դադիվանք):
5. 273ա (1265 թ., նոտրգիր) Կամօ Աստուծոյ ես՝ Սմբատ յիշխանս, որդի մեծին Լպարտին միայբանեցայ սուրբ ուխտիս Դաթեւ վանուցս, առաջնորդութեամբ տէր Աթանասին եւ գնեցի զԽոնտալանց իգիին: Եւ Եզեքիս զիմ գնած ձիթայհանքն եւ այլ արթինք ըստ կարի եւ զԿանաչայոր գեղն, այլն որ հաստատեցի անեն խարջովն անչար եւ ետու Սուրբ <սուրբ> Կաթուղիկիս, տէր Աթանասն եւ այլ միայբանքն սահմեցին մեզ Զատկին, Յարութեան կիրակի օրն զամէն զեկեղեցիքս պատարագ: Արդ, ով խլէ զմեր տվածն կամ զժամն խափանէ, ԳՃԺԸ. (318) հայրապետացն նզով ածէ: Թվին ՉԺԴ. (1265):
Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 206 (722՝ Դադիվանք):
6. 273բ (1201 թ., նոտրգիր) Յորժամ էր թիւն ԶՃԾ. (1201), բարեպաշտ պատրիկն Վասակ՝ թոռն Գուրիկեայ թագարորին, որդի Հասանա, որդոյ Սոկռա տեառն Հաթերքոյ, Հանդաբերթու, Հավքախաղացին, եղբայր Վախտանգ նորին աթոռակալի երեր զխաչս եւ ոչ կարաց կանկնել վասն ապարապութեան, քանզի երթեալ եղեւ ի Գոլոշ[տ]եան, եւ առ զնայ անօրինաց օգնութեամբն Աստուծոյ եւ բնակեցոյց անդ որդին իւր, եւ ինքն նահատակեցաւ ի վերայ քրիստոնէից, եւ իջեալ լոյս ի վերայ ի տեսութիւն բազմաց, եւ եդ ԶՃԾ. (1201) թվին կանկնեցին որդիքն նորա Խոյդան եւ Խոչաղն՝ յիշատակ հոգոյ նորա: Եւ երկարութիւն կենաց իւրեանց, որք երկրպագէք, աղօթս յիշեցէ՛ք:
Տե՛ս Դիւան հայ վիմագրութեան, պրակ Ե., Արցախ, Երեւան, 1982, էջ 129-30 (432՝ Խադարի կամ Խադայի վանք):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
142բ Զտէր Եղիա արհեպիսկոպոսն, որ ըստացաւ զԳիրս Դատաստանի, ամենայն ազգականաւք յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, ընդ նմին եւ զգծողս:
166բ Զտէր Եղիա արհեպիսկոպոս, որ ըստացաւ զԳիրս Դատաստանի յիշատակ իւր եւ ծնաւղաց իւրոց եւ ամենայն ազգականաց իւրոց, որք աւգտիք ի սմանէ, յիշեցէ՛ք յաղաւթս ձեր ի Քրիստոս զվերոյգրեալսդ եւ լի սրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ որ յիշէ, ինքն յիշեալ եղիցի ի Քրիստոսէ. ամէն: Ընդ նմին եւ զմեղապարտ գծողս յիշել աղաչեմ:
191ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |:.|:.|||::||::.||||: (գծողս):
200ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |::.|||::||||::.|||:|. (Թումա):
200բ Զըստացող այս կտակիս՝ / Դատաստանի Գրոց նօմոսիս, / զտէր Եղիայ յոյժ ծերունիս, / որ է պարծանք մեր ամենիս, / ով ընթերձողք այս նաւմոսի, / դուք յիշեցէ՛ք զնա ի բարի / հանդերձ ազգաւքն ամենայնիւ / ասցէ՛ք, թէ՝ Աստուած քեզ ողորմի, / եւ զիս՝ գծողս յոյժ եղկելի, / յիշել մաղթեմ ի յաղօթի, / որ եւ ստեղծաւղ Տէրն ամենի, / առհասարակ ողորմեսցի / ձեզ յիշողացդ զմեզ ի բարի / եւ յուսողացս ամենայնի / եւ թողութիւն մեղաց լիցին / այժմ եւ յաւուր դատաստանին. ամէն:
201ա (սիւնակետագիր ծածկագրով) |...||.....|||.....||||..|||...||..|||.....|.......||||...||||....|.||..........||||.........|.....|......|.|||..|.......|||.... (Գծշս*, յիշէ Տէր Աստուած զքեզ. ամէն):
* Ծածկագրում վրիպել է, ող-ի փոխարէն գրել է շս, պէտք է կարդալ՝ գծող:
223բ Գրչի սորա եւ ստացողի, / Քրիստոս գթածն ողորմեսցի. ամէն. յունիս ԻԵ. (25) գծողս աստ հասաւ:
259ա Յիշատակարան– Ապէնիազ եւ անկարաւտ ի սկզբանէ երեքսրբեան,
Զարհուրելի եւ սոսկալի անուն երրեակ մի տէրութեան,
Երեք թվով բնութեամբ ի մի յոյժ ահարկու ճառել զայս բան,
Զի իմաստնոց սրբազանից է հնարաւոր որք հմտանան,
Որք սրբութեամբ տքուն կենաւք ի յաշխարհէ հրաժարեցան,
Ամենեւին մաքուր սրտիւ յԵրրորդութիւնն միացան,
Նոքայ լինին ճառողք վեհից եւ անհասիցն աստուածաբան:
Թէ չէ մեզ երբ վաելեսցէ, որք երկրասէրքս եմք անարժան,
Ձկտիլ ի վէր, քան զբնութիւնս անճառելեացն վիպասան,
Այլ գոհութիւն վերառաքել Երրորդութեանդ միասնական,
Փառաւորել զՀայր եւ զՈրդի եւ զՍուրբ Հոգին միշտ յաւիտեան:
Վասն հրաշից, որ երեւի, որք ի սկզբան ներգործեցան,
Ասաց, ’ւ եղեն նախ առաջին, որով երկինք գոյացան,
Ի յայսմ աւուր զօրք երկնայինք փառաբանիչք, որ կարգեցան,
|259բ| Իսկ յեթերին հողմ հակառակ, որք հրամանաւ կան միաբան:
Նայ եւ բնութիւնք խաւարային հալածեցաւ, եւ լոյսք ցուցան,
Իսկ ի յերկրորդ աւուր դարձեալ ջուրք ի ջրոց բաժանեցան,
Նոյն եւ հողոյս նիւթ երեւեալ, եւ արարածք հաստատեցան,
Զի արարածք եւ հրեղինաց զաւրք ի միմեանց բաժանեցան:
Նոյն հրամանաց յերրորդ յաւուր տունկք բիւրաւորք եւ բոյսք բուսան,
Ի չորրորդումն աւուր ստեղծեալ զլուսաւորքդ որ ի փայլման,
Եւ զմարգարիտ շարժուն եւ անշարժ, նըւազ եւ պայծառ, որք կարգեալ կան:
Զհինկ աւուրն արարչութեան ի ջրոց բխեալ սեռք կայտառեան,
Եւ աւդայինք թռչունք թեւաւք, որք են ի յօդդ թեւական:
Դարձեալ խորհուրդ լինի նախնոյն, ծնունդ ի հողոյս Դ. նիւթական,
Եւ յօրինեալ ի յուրբաթի, պատկեր գեղով տիպան նման,
Զոր մարգարէն նախապատմէ, շինեաց զտիպն իւրո նման:
Պատւեալ անճառ |260ա| եւ հրաշալի, որ եւ հրեղէնքն հիացան:
Եդեալ իշխան ամենեցուն, որք հրամանաւն իւրով ստեղծան,
Դարձեալ պատիւ եդեալ նմին, չէ բարի ոք լինել միայն,
Այլ ի կողէն սահմանելով կին գեղեցիկ եւ <եւ> աւգնական,
Զոր տեսեալ նախաստեղծին եւ խաւսեցաւ բան հրեշտական:
Նայ կոչեսցի կին, ի յառնէ իւրմէ առեալ է յոյժ նման,
Եդաւ աւրենք եւ պատւիրան վասն պտղոյն ոչ ճաշակման,
Զոր նախանձեալ փառաց անկեալն, եւ սկիզբն արար նոցա խաբման:
Եհան յանճառ լուսոյն զրկեալ, էած յաշխարհս ըստորնական,
Գերեաց բազում ժամանակաւք ի գուբն ածեալ դժոխական,
Կարծեաց տիրել շատ ժամանակ առնել զմարդիկ իւր սեփհական:
Մըռմռալով վերայ բնութեանս, եւ մանրելով զինչ չար գազան,
Զինչ խոնարհեալ մինն ի յէից իջեալ յարգանդն կուսական,
Եւ Լ. (30) ամ կատարեալ խորհրդարար խաչելութեանն,
Ի գերեզմանըն Ղազարու արտասւելով վերայ բնութեանս:
|260բ| Ուրախացոյց զանկեալ բնութիւնս ի Ղազարու ձայնիւ գոչմանն,
Երեւեցոյց, թէ փրկութիւն լինի բնութեանս ադամական,
Մինչեւ եկեալ կամաւ ի խաչ, որ առաքեալքն ամէն փախեան:
Խոնարհեցոյց զիւր սուրբ գլուխն, գոչեաց ահեղ բանք հրաշական,
Աստուա՛ծ, Աստուա՛ծ իմ, է՞ր թողեր զբնութիւնս ի քէն յոյժ հեռական:
Զհոգին առ Հայր իւր աւանդեաց, վէմք ի վիմաց պատառեցան,
Երկիր հիմամբք պատառէին, եւ գերեզմանք մահու բացան:
Եւ օրինաց հին վարագուրն վերուստ ի վայր պատառեցան,
Դարձեալ եկից ի յարութիւնն, որով կանայք յառաջ տեսան
Եւ պատմեցին ամենեցուն սուրբ զյարութիւնն երեքսրբեան:
Փառք եւ պատիւ եւ գոհութիւն վասն այս հրաշիցս, որ գործեցան,
Երրորդութիւն միասնական, որ անըսկիզբն է ’ւ անվաղճան:
Այս ամենայն սքանչելիքս, որ սուրբ գրաւքս մեզ ցուցան
Ի յԱդամայ եղեւ սկիզբն մինչեւ ի յայս նոր թվական
Եւթն հարիւր ՁԴ. (1335), որ զաւրացան յազգն հագարեան՝
|261ա| Իսմայելեանք եւ մոգականք, որք ընդ իրար կան միաբան:
Ի յայսմ ամի էր զաւրութեամբ յոյժ զաւրացեալ Բուսայիթ ղան
Եւ ընդ իւրոյ իշխանութեամբ ունէր զաշխարհս ամենայն:
Ի Խորասան տիրել ուժգին, մինչեւ ի գետն Ամու անուան,
ԶԱսորեստան եւ զՄիջագետն եւ զԲաբել աշխարհն ի լման,
ԶԿիլիկիայ եւ զՀոռոմք, նայ եւ զաշխարհն Պալհաւեան:
Նայ եւ զյաթոռ սաղմոսողին, եւ զգաւառն վրացական,
Ժանդաբարու եղեալ գազան, քրիստոնէից ազգիս հայկեան:
Է ծարաւի մերո արեան, գազանարբու կարճի նըման,
Նայ մարտ եդեալ յեկեղեցիս եւ տապալէր զամէն սահման,
Եւ խորհուրդ չար միտս ունելով՝ կապուտ կտաւ եդեալ նշան:
Կռփահարեալ յամէն դիմաց, զմեզ առնէին հալածական,
Փրկչին հրամանքն աստ կատարի՝ յԱւետարանն որ մեզ կարդան,
Ի ժողովոյն իւրեանց պղծի, զձեզ արտաքսեն վարըստական,
|261բ| Մեծ բռնութեամբ լինէր տիրել, ուրախալի անվրիպական,
Ի յայսմ ամի էր թագաւոր ազգիս հայոց յոյժ գիտնական,
Լեւոն անուն յազգէ մեծաց եւ հարազատ յոյժ աննման:
Այս ամենայն բանքս, որ աստի անտի ի մի ժողովեցան,
Վասն միոյ պատւականի, որ յայս վայրի ներգործեցան:
Եպիսկոպոս մի հրաշալի, բազմաց պատւած եւ մեծ ցուցան,
Տէր Մաթէոս սա անուանի, որբոց ’ւ այրեաց եղեալ պաշտպան՝
Հետեւելով փրկչին ձայնի, հոգալ զաղքատս ’ւ ածել սեղան,
Յոլով աղաւթս առանձնական, սա կատարէր արիական:
Եթէ Աստուած փրկեաց զաշխարհս ի խաբողէն իւրմէ սահման,
Բայց հիացումն զիս պատեաց, զինչ սա հոգայր զազգս մարդկան,
Զի հողեղէն մարդ յաշխարհի զանձըն կամաւ տվեալ մահուան:
Ի յաշխարհէ չհրաժարելով եւ տիրելով երանութեան,
Ահա տեսաք նոր սքանչելիք եւ կատարեալ զփրկչին հրաման:
|262ա| Թէ՝ Վաճառէ, զոր ինչ ունիս, լե՛ր իմ գանձին վաճառական,
Ըզմեծութիւնն ոչ թողլով, ստացաւ զակունքն պատւական:
Գանձէ զգանձն իւր ի յերկինս, փառաւորեաց զԱստուածըն բան,
Դառն եւ ի վիշտ ժամանակիս, որ քրիստոնեայք մեղաւք մեռան:
Զսովորական մեղքն չթողուն, արհամարհել զպատւիրան,
Անւամբ կոչեալ են քրիստոնեայք, գործով հեռի յոյժ անպիտան:
Չխոստովանեալ զծածուկ բան, լուկ հաղորդին յոյժ անարժան,
Ապիրատ ’ւ անբարտաւան, յեկեղեցոյ դուռն ոչ երթան,
Ոչ սրբոց տաւն մեծարեն, ոչ աւտարաց դնեն սեղան,
Տէրն ոչ արար ընդ մեր մեղացն, աստուածութեան կամք քաղցրացան:
Յարոյց կրկին կանկնող բնութեանս, ըստ առաջին մաթէոսեան,
Լուսաւորիչ սուրբ հաւատոյս, որպէս Գրիգոր Պարթեւական,
Որ զշարժեալ թիւն մահաբեր իժիցն արար փախըստական,
Քաղկեդոնի չար աւանդելով զՆեստոր առնէր թշառական:
|262բ| Այլեւ զալիս բռնաւորաց քաղցրացուցեալ յոյժ աննման,
Որք հանապազ մեծ վիշտ կամին փոքրիկ գնդիս այս պետրոսեան,
Իսկ սայ նման սուրբ Գէորգեայ, Թէոդորոս չարին սուզան,
Եւ սուրբ Սարգսի յոյժ զաւրութեամբ Մեռկեռոսի խաչիւ նշան:
Եւս առաւել տէր Մաթէոս, փայլեաց ի յազգս հայկազան,
Որպէս զարծիւ սլանալով առ թագաւոր եւ ընդ իշխան:
Շիջուցանէր զբարկութիւն, որ բորբոքէր բաբելական,
Յոյժ տրտմութիւն փարատեցաւ, ի խաւարէն զերծեալ լուծան:
Զտիւ եւ զգիշեր ոչ դադարեալ զաղաւթս առնել, որ իւր սահման,
Ոչ թէ լսել եմ եւ գրել, այլ իմ տեսած է զինչ գրեցան,
Կամք ունէի յերկար ասել, թէ կարդացաւղքն չձանձրանան,
Պիտէր ի յայս ժամանակիս սուրբըն Ներսէս աստուածաբան,
Որ նայ պատվէր, զինչ որ արժեր, զիմ հոգեւոր Տէրս պատւական:
|263ա| Թէ չէ ես ինչ արժան լինիմ ի դէմ մարդկաց խաւսել մէկ բան
Եւ կամ շինել ոտանաւոր անճառիցս այս վիպասան,
Զի մեղուցեալ եւ ապիկար, տկար ոգի անձն անարժան,
Այլ զի տեսի զայս բարութիւնս, որ յիմ աւուրս գործեցան:
Յայնժամ եւ զիս ստիպումն հոգոյս յաղթեաց ’ւ ասել ետ ինձ զայս բան,
Բայց թէ կամիս հարցող լինել, չեմ յայս տեղեացս ես բնական,
Այլեւ աւտար ի սահմանացս եւ անբնակ մոլորական:
Չունիմ դադարք ի մի տեղի, ոչ մի աւուր հանգըստարան,
Եւ թէ զանունըս հարցանես, Գրիգոր չէրեց եմ անարժան,
Որ կարգեցի յայսմն տառի տունըս թվով Ճ. (100) եւ քսան:
Տե՛ս ԺԴ. դ. յիշ-ք, էջ 268-9, Հմր 332:
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ
1. 32ա (1531 թ., նոտրգիր) Ես՝ Դաւիթ երեց, անունս ունեմ եւ զծոլ, առի սուրբ գիրքս աստուածային ի իշատակ ինձ եւ ծնուղաց իմոց եւ հաւր իմոյ՝ Ճահանշային եւ մայր իմոյ՝ Մուտամ փաշային՝ հանգուցեալ ի Քրիստոս, եւ որդին իմ՝ Հաբրամ եւ առ ամենայն եւ Մըկրտիչ եւ աւակ որդին իմ՝ Թաթիոս եւ արեան մերձաւորաց իմոց, առի իշատակ ինձ, ի վաստակ[ոց] իմոց առի Թուրայմի///, Փիրիճան///, ///էսին ///ՋՁ. (1531) թվ[ական]իս հա[յոց]:
263բ (1531 թ., նոտրգիր) Ես՝ Թաթիոս սարգաւաք գիրեցի ի հայոց թվիս ՋՁ. (1531), Քրիստոս իմ Աստուած, եւ փառաւոր առեմ զսայ, Աստուած Հայր իմ բարձր արարից զսայ . ամէն:
2. 32բ (ԺԶ. դ., բոլորգիր) Եւ ես՝ Դաւիթ երեց, յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս լի բերանով եւ ուղիղ սիրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք եւ իւր կողայկցին: Մինն Աստուած ողորմեսցէ եւ Կուլստանին, Շամիամին եւ իւր ծնողաց. ամէն: Եւ ես՝ երեց անարժ[ան] Դաւիթ, եւ կողակից իմ՝ Շամամ խատուն, լի բերանով եւ ուղիղ սիրտիւ Աստուած ողորմի ասացէ՛ք. եւ Քրիստոսի փառք յօիտեան. ամէն:
3. 32բ (ԺԶ. դ., բոլորգրանման նոտրգիր) Արդ ես՝ Դաւիթ երէցս, տվի իմ սրտի կամաւս զսուրբ գիրքս Յոհանէս վարդապետին՝ իմ հոգոյս անմահ յիշատակ, ով որ կարդայք կամ աւրինակէք, յիշեցէ՛ք առաջի անմահ գառին Քրիստոսի Աստուծոյ, եւ Աստուած զձեզ յիշէ իւր միւսանգամ գալստեանն. ամէն: Աստուած ողորմի Գուլիխանին, Աստուած ողորմի Սիմաւոնին. ամէն:
258բ (ԺԶ. դ., բոլորգրանման նոտրգիր) ԶՅոհանէսս Ծարեցի, / կարմիրս որ սեաւ ես խառնեցի, / յիշէլ խնդրեմ զիս ի բարին, / յիշողքդ առցջիք հազար զմէկին. ամէն:
4. 264բ (ԺԶ. դ., նոտրգիր, ստ. լս.) Զմեծ վարդապետն Յոհանէս զՋհանշենց կոչեցեալ՝ զստացող գրոցս յիշեցէ՛ք ի Քրիստոս, ո՛վ հանդիպողք, եւ Աստուած ձեզ յիշէ, եւ թէ կամիք զփոքր Յոհանէսիկս վասն Աստուծո, այլ յիշեցե՛ք Աստուած ողորմեայիւ, աղաչեմ:
5. 266ա (1600 թ., նոտրգիր) Փառք, պատիւ եւ գոհութիւն Հօր եւ Որդոյ եւ Սուրբ Հոգոյն. ամէն: Արդ ես՝ մեղուցեալ Ծարեցի նըւաստ Յոհանես վարդապետս, որդի Մելքոնին, որդոյ Միրզաջանին, յորդոյ Ջհանշահի, որոյ որդի նորին մեծ վարդապետն Յոհանէս ի ՋՁ. (1531) թվին ստացել էր այս սուրբ Գիրքս Դատաստանաց: Եւ ես ի Ռ. եւ ի ԽԹ. (1600) թվիս նորոգել տվի զսուրբ մատեանս՝ յիշատակ ինձ եւ կրկնակի ծնողացն իմոց՝ Մելքոնին եւ Փիանդին եւ եղբարցն իմ՝ Թումայ իրիցոյն եւ նորին որդոյն՝ Ռստակես իրիցոյն եւ միւս եղբօրն իմ՝ Միրզին եւ հանգուցելոյն ///լուխանին եւ քւերցն իմ՝ Փարին, Խանսուլթանին, Նազլուխանին, եւ հօրեղբօրն իմոյ՝ Յուղուրլուին եւ յամենայն |266բ| արեան մերձաւորացն մերոյ՝ կենդանեաց եւ ննջեցելոց: Արդ, աղաչեմք ձեզ, որք պատահիք եւ յօգտիք ինչ ի սմանէ, յիշեցէ՛ք զմեծ վարդապետն Յոհանէս եւ զիս՝ զփոքր Յոհանիսիկս եւ զիմ ծնողքն, եւ սրտի մտօք Աստուած ողորմի ասացէ՛ք մեզ եւ յամենայն վերոյգրելոցս ի սմայ: Եւ Քրիստոս Աստուած, որ յառատն է ի տուրս բարեաց, ձեզ յիշողացդ եւ մեզ յիշեցելոցս առհասարակ ողորմեսցի ի յօրն յահեղին. ամէն: Նորոգեցաւ սուրբ կտակս ձեռամբ յԱլեքսանոս կրօնաւորի, Աստուած զինքն ընդ սրբոյն յԱնտոնի եւ Կրօնիդեայ եւ եօթնից ընկերացն դասակցեսցէ, եւ ծնողաց նորին ողորմութիւն պարգեւեսցէ. ամէն:
6. 32բ (1723 թ., նոտրգիր) Ես յառաւել յիշեցէ՛ք ըզԹօվմաս վարդապետս, որ եմ եղբօրորդի վերոծրեալ րաբունապետին Յոհանէսի, եւ դուք յիշեալք լինիք ի Քրիստոս Աստուած. ամէն: Գրեցաւ թվիս ՌՃՀԲ. (1723), որ մեր խեղջ ազգս քրիստոնէից շատ գոտորվեցան ի ձեռաց շուն, անօրէն մահմատականաց ի երկրիս Գեղամայ:
7. 263ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր) Ո՛վ ընդերձողք դադաստանի, / ուղիղ մտօք վերծանողի, / մի՛ ըստ յաչս դատապարտի, / զի մի՛ կալցի վերին յուղի, / գո՛յ դադաւոր մեզ համայնի:
8. 1ա (ԺԸ. դ., նոտրգիր, ստ. լս.) Ի վաելումն Սամուէլ վարդապետին:
ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին՝ «[Գօ]շ Մխիթար[ի Դ]ատաստանա[գիրք], (2) Դատաստանագիրք [Մխիթարի Գօշի], Ոտանաւոր վասն [խրատուց] յիշոցնատուաց ի Յովհաննեսէ յումեմնէ, նորա միւս աղաւթքն Նարեկացոյն կանոնական հայեաց վարդապետի առ Մատթէոսն, եւ երիտասարդի ումեմն սուրբ հօրն Մակարայ պատասխանի», պհպ. Բա՝ «417/2776», պհպ. Բա.ին սոսնձած թուղթ՝ «ՋՁ. - 1531, Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպոս]»:
ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ՝ 1ա (սեւ թանաքով ութանկիւն)՝ «ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՍԱՄՈՒԷԼ ՎԱՐԴԱՊԵՏ, 1187 (1738)»: 271բ՝ երկիցս (սեւ թանաքով բոլորակ, լս.)՝ վատ դրոշմուած, անընթեռնելի:
ԳՐՉԱՓՈՐՁ՝ Բա՝ «գամն միձա, նոյնպէս եւ զտվայրն, այսինքն զվարձանս, որ եմ ահր///», 32ա՝ «Ի. մսխլ աառ ժա», 118ա լս.՝ «ճճճք», 119ա լս.՝ «տարոյ», 119բ՝ «ակնկալ»:
2777
|
ԷՋՄԻԱԾԻՆ |
ՌՅԻԹ.-ՌՅԼ. – 1880-1881 |
ԳՐԻՉ՝ հեղինակը:
ԹԵՐԹ՝ 143. չգրուած՝ 19բ, 143աբ: ՊՐԱԿ՝ 1-20x4 (1՝ 16, 2, 4՝ 2, 3, 20՝ 6, 5՝ 7, 11, 13, 15, 17՝ 12, 12՝ 20): ՆԻՒԹ՝ թուղթ ճնշադրոշմով՝ պհպ. Բ, թ. 4, 24, 28-30 (ութանկիւն)՝ « ТАТАРОВСКОЙ ФАБРИКИ, ПРОТАСЬЕВА No 5», թ. 8, 12, 16, 17, 25, 54-5, 58-9, 62-3, 66-7, 70-1, 74-5, 82-3, 86-7, 90-1, 94-5, 114-5, 118-9, 122-3, 126-7, 130-1, 134-5, 138-9, 140 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ СЕРГЬЕВА, No 7», թ. 20, 34, 38-9, 42, 46, 50 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ СЕРГЬЕВА, No 6», թ. 98, 102, 106, 110 (ութանկիւն)՝ «N 7»: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (17x14,5): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 17-28: ԿԱԶՄ՝ դարչնագոյն ծաղկաթուղթ, մէջքը եւ Ա., Բ. փեղկերի հիմնամասերը՝ դարչնագոյն մոմլաթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ. լուսանցակողերը՝ կարմիր ցայտկէն: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ ԱԲ+Գ` սպիտակ չգրուած թուղթ (պհպ. Ա., Բբ, պհպ. Գ.), մասն կազմաստառի (պհպ. Ա, Գ):

Նմուշ 2ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, թերթերին զանազան բծեր, բոլոր պրակների առաջին թերթի առաջին էջի վերին լս.ում կան այսպիսի մակագրութիւններ՝ «պհպ. Բա՝ 1 տետրակ, 8ա՝ 2 տետրակ... 138ա՝ 34 տետրակ, 142ա՝ տետրակ»:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-142բ [Եկեղեցական իրաւաբանութիւն]
1. 1ա-4բ Ներածութիւն. 1. Իրաւաբանութեան դրութիւնը հայկական դպրութեան մէջ — Հայկական դպրութեան մէջ տակաւին մուտք չէ գործել իրաւաբանութիւն կոչուած գիտութիւնը... նշանաւոր տեղ է բռնում իւր նշանակութեամբ եւ ընդարձակութեամբ եկեղեցական իւրաւաբանութիւն կոչուած ճիւղը:
2. 4բ-5բ 2. Եկեղեցական իրաւաբանութիւն — Իրաւաբանութեան այն ճյուղը, որ կոչվում է եկեղեցական իրաւաբանութիւն... կազմում է երկնային թագաւորութիւն:
3. 5բ-10ա 3. Գիտութեան անունը — Չնայելով իւր մեծ նշանակութեան, չնայելով իւր ազդեցութեան... եւ աւելի լաւ արտահայտում է գիտութեան ամբողջութիւնը:
4. 10ա-5բ 4. Եկեղեցի — Մեր գիտութեան յատուկ անուան վերոյբերեալ բացատրութիւններից պարզ երեւում է... կաթողիկէ կամ ընդհանրական եւ առաքելական:
5. 16ա-9ա 5. Շարունակութիւն նախընթաց յօդուածի — Նախընթաց բացատրութիւններից մենք պարզ տեսնում ենք... եւ պետք է կազմել իրաւաբանութեան նիւթ կամ առարկայ:
6. 20ա-3բ 6. Եկեղեցու տարբերութիւնը պետութիւնից եւ այլ տեսակ հասարակական ընկերակցութիւններից — Մենք տեսանք, որ եկեղեցին է մի կրօնական ընկերակցութիւն... որ կազմում է եկեղեցական իւրաւաբանութեան առարկայ:
7. 24ա-7բ 7. Իրաւունք իբրեւ հիմն եկեղեցական իրաւաբանութեան — Նախընթաց «3 մէջ բացատրելով մեր գիտութեան զանազան անունները... որոց փոխադարձ յարաբերութիւններից կկազմուի էական իրաւունք — jus substantiole.
8. 28ա-33բ 8. Եկեղեցական իրաւունքի բովանդակութիւնը — Նախընթաց բացատրութիւններից մենք տեսանք, որ եկեղեցին թէեւ հետամուտ է լինում հոգեւորակրօնական նպատակներին... փոխվում է նորա արտաքին դրութիւնը եկեղեցական ընկերակցութեան մէջ. եւ այլն:
9. 34ա-8բ 9. Եկեղեցական իրաւաբանութեան տեղը միւս իրաւաբանական գիտութիւնների դասակարգում — Մենք տեսանք, որ եկեղեցին ունի իւր իրաւունքը... եւ նորա ուսումնասիրութիւնը յանձնել այդ գիտութեան[ը]:
10. 38բ-41բ 10. Եկեղեցական իրաւաբանութիւնը իբրեւ գիտութիւն եւ նորա նպատակը — Եթէ եկեղեցական իրաւունքը, որպէս վերը տեսանք... եւ չէ կարող յանձն առնել ոչ մի ուրիշ իրաւաբանական կամ աստուածաբանական գիտութիւնը:
11. 42ա-5բ 11. Եկեղեցական իրաւաբանութեան յարաբերութիւնը ուրիշ գիտութիւնների հետ իբրեւ նորա օժանդակիչներ — Թէպէտ նախընթաց դասախօսութեան մէջ մենք հաստատեցինք... հայոց եկեղեցական իրաւաբանութեան համար:
12. 46ա-9բ 12. Եկեղեցական իրաւաբանութեան յարաբերութիւնը ուրիշ գիտութիւնների հետ իբրեւ նորա օժանդակիչներ (շարունակութիւն): բ. Իրաւաբանական շրջանից — 1. Իրաւաբանական փիլիսոփայութիւն եւ պատմութիւն նորա... եւ բազմակողմանի հետազօտութիւններ պարունակող գրքերով եւ պարբերական հրատարակութիւններով:
13. 50ա-3բ 13. Եկեղեցական իրաւաբանութեան ոճը կամ մեթօդը — Իւրաքանչիւր գիտութիւնը իւր նիւթերը հետազօտելու եւ մշակելու համար գործ է դնում... բոլոր իրաւաբանական գիտութիւնների վերաբերմամբ (կշարունակուի):
14. 54ա-7բ 14. Եկեղեցական իրաւաբանութեան ոճը կամ մեթօդը (շարունակութիւն) — 5. Փիլիսոփայական: Գիտութիւնը չպետք է բաւականանայ ներկայով... մենք եւս կհետեւինք այսպիսի բարդ ոճին:
15. 58ա-61բ 15. Դասաւորութիւն նիւթերի կամ եղանակ - սիսթեմա աւանդման եկեղեցական իրաւաբանութեան — Նիւթերի կամ բովանդակութեան դասաւորութիւնը... ծանօթացնել ձեզ մի քանի նշանաւոր սիսթեմների հետ (կշարունակուի):
16. 62ա-5բ 16. (շարունակութիւն) — 1. Վալտէր. Ուսուցչապետ (պրօֆեսսօր) Բօնի (Գերմանիայում) համալսարանում... գիրքը կարդացվում է մեծ բաւականութեամբ իւր վսեմ ոճի շնորհիւ:
17. 66ա-9բ 17. (շարունակութիւն) — 4. Բուս.: Ուսուցչապետ Ֆրէյբուրգի համալսարանում... եւ զուրկ չէր լինի ներքին ամբողջութիւնից եւ կանոնաւորութիւնից:
18. 70ա-3բ 18. (շարունակութիւն) — 5. Շուլտէ: Գերմանական նշանաւոր հեղինակների շարքում... արտայայտում են եկեղեցու ընդհանուր ձայնը եւ հանճարը (իմաստութիւնն). (կշարունակուի):
19. 74ա-7բ 19. (շարունակութիւն եւ վերջ) — Ֆրանսիայում եկեղեցական իրաւաբանութիւնը դեռեւս չէ ստացել... եկեղեցու յարաբերութիւնը պետութեան հետ:
20. 78ա-81բ Մասն Առաջին: Պատմութիւն: 20. Աղբիւրները եկեղեցական իրաւունքի եւ եկեղեցական իրաւաբանութեան — Իրաւաբանութեան մէջ ընդհանրապէս աղբիւր - fons բառը երկու գլխաւոր նշանակութիւն ունի... նոքա փոխում են դորա նշանակութիւնը (կշարունակուի):
21. 82ա-5բ 21. (շարունակութիւն) — Թէպէտ Նոր Կտակարանի մէջ կան, ինչպէս տեսանք... սոյն հարցը կբացատրենք հետեւեալ դասին (կշարունակուի):
22. 86ա-9բ 22. (շարունակութիւն) — Մենք տեսանք, որ աստուածային իրաւունքը... աստուածային իրաւունքին շատ քիչ է մնում դրական նշանակութիւն (կշարունակուի):
23. 90ա-3բ 23. (շարունակութիւն) — 4. Բոլոր նախընթաց բացատրութիւններից արդէն... ընդունում են բոլոր տեղական ճշմարիտ քրիստոնէական եկեղեցիները առանց բացառութեան:
24. 94ա-7բ 24. Ընդհանուր օրէնսդրական աղբիւրներ: 3. Ընդհանուր աւանդութիւն — Երրորդ ընդհանուր օրէնսդրական աղբիւրը ընդհանուր եկեղեցական աւանդութիւնն է... չեն հանի այդպիսի կանոն՝ հարկաւորութիւն չունենալով առ այն:
25. 98ա-101բ Բ. հատուած: 25. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ — Մենք տեսանք, որ ընդհանուր օրէնսդրական աղբիւրներից բղխում են այնպիսի օրէնքներ... պատրիարքի օրէնսդրական հեղինակութիւնից:
26. 102ա-5բ 26. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ: 1. Արեւելեան եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ (շարունակութիւն) — Երբեմն հայրապետական օրէնսդրական հեղինակութիւնը դառնում է բաւական ընդարձակ... կամ հեղինակութիւնը իբրեւ օրէնսդրական աղբիւր եկեղեցու համար (կշարունակուի):
27. 106ա-9բ 27. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրները: 2. Արեւմտեան եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ — 1. Սուրբ գիրք: Ինչ նշանակութիւն, որ ունի Սուրբ գիրքը... նախատիպ դարձաւ եւրոպական ուրիշ կոնկորդատուսների համար (կշարունակուի):
28. 110ա-3բ 28. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրները: 2. Արեւմտեան եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրները (շարունակութիւն) — 8. Արեւմտեան եկեղեցու մէջ առանձին օրէնսդրական աղբիւրի... պետք է հաստատութիւն ստանայ պետութիւնից:
29. 114ա-7բ 29. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրները: 4. Ռուսաց եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրները — Ռուսաց եկեղեցին, դուստր լինելով յունաց եկեղեցու... պատկանում է անշուշտ եկեղեցական ժողովին (կշարունակուի):
30. 118ա-21բ 30. Տեղական եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ. 5. Հայոց եկեղեցու օրէնսդրական աղբիւրներ (վերջ) — Որպէս յայտնի երեւում է ազգային պատմութեան տեղեկութիւններից... եւ այդպէս էին ճանաչում միշտ մեր կաթողիկոսները, ինչպէս վերը յիշեցի:
31. 122ա-5բ Բաժին Երկրորդ. Գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ: Ա. հատուած: 31. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ — Իւր տեղում (19 տետրակ) մենք ասացինք... եւ նոցա քանակութեան կամ թուի հարցը:
32. 126ա-9բ 32. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ: Առաքելական կանոններ (շարունակութիւն) — Նախընթաց բացատրութիւնների հիման վերայ... նոքա յօրինուած են 3րդ դարում, գոնեա վերջերում (կշարունակուի):
33. 130ա-3բ 33. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ: Առաքելական կանոններ (շարունակութիւն) — 2. Ինչ որ վերաբերվում է առաքելական կանոնների թուին... մաս առ մաս մտնում էին կանոնագրքերի մէջ եւ այլն (կշարունակուի):
34. 134ա-7բ 34. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ: 2. Առաքելական սահմանադրութիւններ (շարունակութիւն) — Առաքելական սահմանադրութիւնները պարունակելով իւրեանց մէջ... թէ՛ մեր եւ թէ՛ արտաքին եկեղեցական կանոնների մասին:
35. 138ա-40ա 35. Ընդհանուր գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ — 3. Իւր տեղում մենք տեսանք, որ եկեղեցու աստուածային հիմնադրից... իսկ աւելի շատերը չկան Ս. Բարսղի կանոնների մէջ:
36. 140բ-2բ 36. Տեղական եկեղեցիների գրաւոր օրէնսդրական աղբիւրներ — Իւր տեղում մենք տեսանք, որ տեղական եկեղեցիները... ու պատրիարքարանի գրութիւնները, իսկ Ռուսաստանի սահմաններում (չշարունակած):
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ
Պհպ. Բա Եկեղեցական իրաւաբանութիւն. Դասախօսութիւններ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանի Ա. լսարանում, ի 1880/81 ամի:
ՆՇՈՒՄ՝ մէջքին՝ «[Վահա]ն վ. Բաստա[մեան]ց, Եկեղեցական իրաւաբանութիւն», պհպ. Աա՝ «419/2777», պհպ, Աա-ին փակցուած թուղթ՝ «Հմր 1, Եկեղեցական իրաւաբանութիւն, աշխատասիրութեամբ բազմաշխատ հանգուցեալ Վահան վարդապետի Բաստամեան, դասախօսեալ ի ճեմարանի Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի յամէ 1880 ց1881, գրեալ ի թղթի, շեղագիր, ձեռամբ հեղինակին, քառածալ, բաղկացեալ ի հարիւր քառասուն եւ երկու թերթից, վերջն թերի [Վրթանես վարդապետ]», «Մ[եսրոպ] եպ[իսկոպոս]», պհպ. Բա՝ «34 տետր, վերջն թերի, 142 թերթ»:
2778
|
ՏՓԽԻՍ |
ՌՅԻԱ. – 1872 |
ԳՐԻՉ՝ Իսահակ Սահառունի:
ԹԵՐԹ՝ 178, չգրուած՝ 140բ, 177բ-8բ: ՊՐԱԿ՝ 30+10+24+2+24+26+14+26+22: ՆԻՒԹ՝ թուղթ ճնշադրոշմներով՝ Ա. կազմաստառին (ձուածիր)՝ «ВСЕРОССIИСК No Д 17 ВЫСТАВКА», թ. 16-31, 80-90, 97-101, 104-5, 111-7, 125-6, 129-39 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕРГЪЕВА», թ. 33, 35, 37, 39, 127-8, 165, 172, 174-5, 178 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕРГЪЕВА», թ. 41-4, 66-7 (ութանկիւն)՝ «ФАБРИКИ No 6 СЕРГЪЕВА», թ. 53-60 (ձուածիր)՝ անընկալելի: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 22x17,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն (անկակոն՝ 18,5x9, 15,5x15): ԳԻՐ՝ շղագիր (նմուշ՝ 2ա): ՏՈՂ՝ 19-24: ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ, մէջքը եւ Ա., Բ. փեղկերի հիմնամասերը՝ սեւ կաշի: ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ Ա+Բ.՝ սպիտակ չգրուած թուղթ, մասն կազմաստառի:

Նմուշ 2ա
ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. կազմի մէջքը եւ եզրերը մաշուած, թերթերին տեղ տեղ խոնաւութեան հետքեր:
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ
1ա-176բ [Նուագարան, Երգ երգոց օրհնութիւն օրհնութեամբ գերիմաստի արքային Սողոմոնի՝ որդւոյ Դաւթի թագաւորի Հրեաստանեայց, բացատրեալ տաղաչափական եղանակաւ ի հրաշաքարոզ Պետրոս վարդապետէ Նախիջեւանցւոյ Բերդումեան Աղամալեանց՝ ոսկիաբան մեկնչէ աստուածային տառից սքանչելի բանահիւսութեամբ]
Ա. 1ա-40բ Երգարան կոչեցեալ Յիսուս փեսայ, երգեալ ի Պետրոս վարդապետէ Նախչուանցւոյ Բերթումեան ի վերայ Երգոց երգոյն, համառօտ մտօք
ա. 1ա-5ա Գլուխ առաջին – Յիսուս փեսայդ եկեղեցւոյ / լո՛ւր զաղաղակ իմոյս հոգւոյ... առիթ լիցի քոյդ խուսելւոյ:
բ. 5բ-9բ Գլուխ երկրորդ – Ես դու փեսայ, ծաղիկ դաշտաց / գոլ քաղելի համայն ազգաց... զի զմիտ միայն սիրտ իմ խնդրեաց:
գ. 10ա-4ա Գլուխ երրորդ – Ո՜վ օրիորդք իմ փեսայի, / լուարո՛ւք դիպուածս աղետալի... զի եւ փառացդ հասից մշտի:
դ. 14բ-8բ Գլուխ չորրորդ – Փեսայն կազմեալ ըստ իւր անձին / գահաւորակ զեկեղեցին... զի տունկս առ մէջըն զարգասցին:
ե. 19ա-24ա Գլուխ հինգերորդ – Շնորհազարդ հարսն անապական, / երախտագէտ արդարաբան... խորին խորհուրդ յայսյառեցան:
զ. 24բ-8բ Գլուխ վեցերորդ – Եղբօրորդին իմ բարերար / հեթանոսաց էջ ի կաճառ... հանել մշակս, հնձել իսպառ:
է. 28բ-32բ Գլուխ եօթներորդ – Ի սոմնացիդ զինչ դիտէք մեր, / որ մեզ եղեւ բանակաբեր... յաստուածաշունչ ի գանձէդ մեր:
ը. 33ա-7բ Գլուխ ութերորդ – Աստանօր հարսըն փառաւոր, / ի փեսայէն պսակաւոր... խօսեալ դառնայ ցարքայն նոր:
թ. 37բ-8բ Զհամբարձմանէն. [գլ. 9] – Արդ, բարձրացի՛ր, մե՛ր թագաւոր / ի շտեմարան քո երկնաւոր... գալ ի վախճան երգոյս բոլոր:
ժ. 38բ-9բ Ձայն հարսին առ փեսայն. [գլ. 10] – Համբուրեա՛ զիս, փեսա՛յդ հոգւոց, ի բերանոյդ համբուրից / զի բարի է ստինք շնորհացդ, / քան գինիս այս մրրալից... յաղբեր կողիդ յորդահոս, ծարաւի է:
ժա. 39բ-40բ Ձայն փեսային առ հարսն. [գլ. 11] – Պայծառացար, ո՛վ աղաւնի իմ միակ, / գեղեցիկդ ի կանայս, եդեր ի գլուխդ զաստեղայեռ սուրբ պսակ... որով լցեալ պարարեսցի սիրտ իմ զոր, / գեղեցիկ, գեղեցիկ ես մերձաւոր իմ՛՛:
Բ. 41ա-62ա Ողբ ասելի ապաշխարօղ մեղաւորաց, երգեալ ի նոյնոյ ի վերայ ողբոց սրբոյն Երեմիայի
ա. 41ա-6բ Գլուխ առաջին – Յիսուս փեսայ իմ սիրական, / յոր հարսնացայ յօր փրկութեան... վասն այն հայցեմ նոցա տուգան:
բ. 47ա-50բ Գլուխ երկրորդ – Դուստր Սիօնի հարսն իմ հոգին, / իբրու պայծառ բոլոր լուսին... զինեւ մեղաց զօրք պարառին:
գ. 50բ-5բ Գլուխ երրորդ – Աստուած հզօր յիս նկատեաց, / յաղքատութիւն իմ խնայեաց... հալածեա՛ զայնս քոյդ յերեսաց:
դ. 55բ-9ա Գլուխ չորրորդ – Զիարդ շլացաւ ոսկիս պայծառ, / ոսկիաթագ հոգիս կայտառ... փորձ առնելով զքոյդ իսպառ:
ե. 59բ-61ա Ի վերայ աղօթից սրբոյս զուգաոտք, որոյ բանից եւ անցք աշխարհիս մերոյ արեւելեան եղեւ զուգորդ – Յանցս մեր անձանց արդ, Տե՛ր, յիշեա՛, / մեր նախատինս տե՛ս եւ նայեա՛... որ խրատու ձեռնակարկառ դիտես ածել ի փառս անճառ:
– 61ա-2ա Առ բարեմիտ ընթերցօղս – Ի վախճանի երկուց ոտանաւորացս զերիս ունիմ ծանուցանել... արդ, այսչափ ինչ գիտացեալ՝ ո՛ղջ լե՛ր Տէրամբ. ամէն:
Գ. 62ա-176բ [Նորին տաղարան]
ա. 62աբ Երգ աղերսախառն ի մուտ նոր տարւոյն. Ա. («Ի Պետրոսէ») – Ի գալ տարւոյն հին կատարած / գոհանամ ես զքեն, Տե՛ր Աստուած... հասո՛ քոյին անճառ փառաց:
բ. 63ա-4ա Երգ առ Տեր Աստուած. Բ. («Աստուած») – Ամենասքանչ խոր էութիւն՝ անքննին եւ անմատոյց / ի բաղազանութեան երից դու միայն եւեթ էակ... որով առ տեսութեանդ անճառս գտայց արդէն յոյս ունակ:
գ. 64բ-5ա Երգ առ Հայր Աստուած. Գ. («Պետրոսի է») – Պատճառ ես դու հանուրց էից եղելոց, / այլեւ սկիզբն միածնիդ, որ քո ի ծոց... ի ձայն բարձր ի վեր, առ քեզ հոգւով՛՛:
դ. 65ա-6ա Երգ առ Որդին Միածին. Դ. («Ի Պետրոսէ») – Իմանալի ջրոյն բղխումն անսպառ, / ուրախարար բաժակ յստակ եւ անխառ... բղխեա՛ ինձ, Տէ՛ր Յիսուս, զաղբիւր ջուրց կենաց:
ե. 66աբ Երգ առ Հոգին Սուրբ աղերսաբար. Ե. («Պետրոս») – Պանծալի եւ սուրբ աղաւնի, / մարդկան ազգի դու ընտանի... ի բորբոքել զսէր հոգեւոր զքեզ աղաչեմ, ո՛վ Սուրբ Հոգի:
զ. 66բ-7բ Երգ առ սուրբ Երրորդութիւնն աղերսաբար. Զ. («Պետրոսէ») – Պայծառ արփիդ հասարակաց Երրորդութիւն, / Հայրդ՝ ակն, Որդիդ՝ լոյս, Հոգիդ՝ ջերմութիւն... խօսիլ արժան զառարկայից ներկայ նիւթոյս:
է. 67բ-8ա Ողբ ի դիմաց Ադամայ. Է. («Պետրոսի») – Պայծառ արփւոյդ ի պատկեր հողս ստեղծայ, / ո՜հ ստեղծայ, աւաղ, / յոլովամեղծ շնչով օձին առեղծայ... օտարանալս, որք ի քէն, Տէ՛ր փառաց, ո՜հ, Տէ՛ր՛՛, ես արդ մեռայ՛՛:
ը. 68ա-9ա Ողբ ընդ Ադամայ՝ վասն ելիցն ի դրախտէն. Ը. («Ի Պետրոսէ») – Ի յանսահման խնդութենէդ ելեալ արտաքոյ, աւաղ, / նշդեհացեալ յարահեծեմ բիւր չարեաց ներքոյ... զի պանդխտութիւն իմ եղեւ ընդ երկար:
թ. 69ա-70ա Ողբ ընդ Ադամայ աղերսախառն. Թ. («Ի Պետրոսէ») – Ի հզօր աջոյ Հօրդ անեղի ի հողոյ ստեղծայ, / ի տիպ փառաց ճառագայթից եւ կերպագրեցայ... յազատ իմ կեանս արա՛ գերեդարձ:
ժ. 70ա-1ա Ժ. Բաղձանք առ վերինն Սիօն («Պետրոսի») – Պարտաւորիս հանդէպ հընչեալ ձմեռնաբերն այն հիւսիս, / զեռանդագին անձն իմ պաղոյց, սառնացուցեալ բոլոր զիս... զի մի՛ ահաբեկ առնուցոյր առիւծագոչ դեւն զիս, դեւն զիս:
ժա. 71բ-2ա ԺԱ. Յորդորանք առ արքայութիւնն, ստորագրական սահմանաւ – Արքայութիւն է մարգարիտ, / լե՛ր դու խնդրօղ այնմ ճշմարիտ... ընկեա՛ զհոգդ առ Տէր Քրիստոս, այնու ստացի՛ր, ուրախացի՛ր:
ժբ. 72ա-3ա ԺԲ. Երգ աւետեաց սրբոյ կուսին, երգեալ ի տես պատանեկութեան – Ի յանսահման Էէն սահմանեալ յառաջ, / մինչ չէին ածեալ էք յանէից յառաջ... չառնել անտես զՊետրոս՝ ծառայս իւր խոտան:
ժգ. 73աբ Ներփողեան առ սուրբ Աստուածածինն. ԺԳ. («Պետրոս») – Պայծառ կուսիդ ձօնեմ ներփօղ, / գեղմն մաքուր ընկալեալ ցօղ... յարփիդ ի սուրբ եհար խորան:
ժդ. 73բ-5ա ԺԴ. Երգ աւետեաց ծննդեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի – Այսօր երկիր խաղաղացաւ, աւետիս, / որ յԵւայէ վրդովեցաւ, աւետիս... զի ծնար դու զՀօրն մեծին, աւետիս:
ժե. 75բ-6ա ԺԵ. Շնորհակալութիւն զՀօրէ եւ զՀոգւոյն՝ զառաքողաց Բանին – Ամենախնամ Հայր գթութեանց, Տէ՛ր եւ Աստուած հոգեսէր, / քեզ հանապազ զգոհութիւն վերերգեսցէ բերան մեր... զի լոյս ցուցար հեթանոսաց, առ որ հոգւոյս ակն ըղձայ:
ժզ. 76բ-7ա Երգ ծննդեան Քրիստոսի, որպէս առաւօտ լուսոյ. ԺԶ. («Ա-Ք») – Աստղ առաւօտու, արեգակն արդար, / այսօր մեզ ծագեալ... քաւչապետ Յիսուս, քաւել զմեզ եկեալ, քաւեա՛ զերգաբանս:
ժէ. 77բ-8ա Առ մայրն սիրոյ սիրածին. ԺԷ. – Աստուածածին՝ մայր տարփման, / սէր է, սէր է մայրդ սիրոյ... դիել զստինդ ինձ ո՞ տայր, գեղեցիկ եւ՛՛:
ժը. 78ա-9ա Երգ մկրտութեան Քրիստոսի. ԺԸ. – Այսօր ի ջուրն Տէրն խոնարհի, աւետիս, / ջուրբ լուանայ զմեղս աշխարհի, աւետիս... սպան՝ հատեալ զգլուխն ընդ տտան, աւետիս:
ժթ. 79ա-81ա Առ սուրբն Յովհաննէս երգեալ ի համբակութեան. ԺԹ. («Ի Պետրոսէ բանս ծագեցեալ է, Պետրոս») – Ի սկզբանէ ընտրեալ յԷէն, / բանականաց դու ի սէռէն... տացուք միշտ փառս վայելչապէս:
ի. 81բ-2բ Երգ ի տօնի ճգնաւորաց. Ի. («Պետրոսի») – Պարք սուրբ արանց տեսականաց, որք զաշխարհէ ամբաստան, / ի յըզբազմանց փախեալ դիմեն առ քեզ անքոյթ մենաստան... եւ յանջրդի անապատէն թռեայց յանապատդ ազատ, ամբոխեալ եմ՛՛:
իա. 82բ-3բ Երգ ի տօնի զինաւորաց. ԻԱ. («Պետրոս») – Պարծանք համայն զինաւորաց, զօրագլուխ հաւատոյ, / որ զինեցեր զզինաւորս զինու խաչին խորհրդոյ... որով չարին պարանոցի ոտն իմ լիցի յարակաց:
իբ. 84ա-5ա Երգ աղերսական Տեառնընդառաջին. ԻԲ. («Պետրոսի») – Պտուղ լուսոյ յեսսեան բուսոյ շառաւիղեալ ծագեցար, / իսկ ութօրեայ սիրով կըրից սուր կրեալ թլփատեցար... թողեալ զոր կանս ձգել առ քեզ կապանօք սիրոյ քո նոր:
իգ. 85բ Լուսինեակն հառաչէ ի ձմեռն առ վարդն, որպէս Սիմէօն, որ հառաչէր առ գալուստ օծելոյն. ԻԳ. («Վարդ») – Վասն քո գերիս, ով թագաւոր ծաղկանց անուանեալ, սէ՛ր իմ, / յարաժամ գոչեմ, աղաղակեմ լալով կականեալ... երբ առարկիցիս աչաց իմոց բոսորագունեալ:
իդ. 86աբ Երգ Բարեկենդանին. ԻԴ. («Պետրոս») – Պայծառ արփին արդ բարձրացաւ, / հալման սառին ժամ է արդէն... քաղցրաբառին ժամ է արդէն:
իե. 86բ-7ա Դարձեալ երգ բարեկենդանին. ԻԵ. («Ի Պետրոսէ ասացեալ է») – Ի հայրական ծոցոյ ծընունդ, Տէ՛ր Յիսուս, / որով հռճուին հրեշտակաց գունդք, Տէ՛ր Յիսուս... բարեաց պատճառդ յաւէտ յարգել:
իզ. 87ա-8բ Դաւանութիւն հաւատոյ՝ ի տօնս սրբոց հայրապետաց. ԻԶ. («Պետրոսէ») – Պարուց սրբոց հայրապետաց, որք զինու քո վառեցան, / ընդդէմ ջոկից հերձուածողաց ախոյեան հանդիսացան... մի՛ ոք օցտեալ ելցէ արտաքս՝ լինիլ հոգւով գայլակուր:
իէ. 88բ-9բ Դարձ առ Աստուած, ի բազմանց անցաւոր աշխարհիս. ԻԷ. – Պատաղելով ներզբաղմանց, փշահեղձոյց թառամեցար, անձն ի՛մ, / հետեւելով ունայնութեանց, հողմահալած երեւեցար, անձն ի՛մ... զի Տէր ընտրեալ զքեզ իւր արար, անձն ի՛մ, ընտրելն իմա աստ առ կոչումն ի կարգ սրբազան:
իը. 89բ-90ա Ապաշաւ զկնի թռուցման առթին անզգուշաբար, ի խնդրոյ Յովսեփայ վարդապետի. ԻԸ. – Յանկարծ բերին եղկելւոյս մի աւետիս, / թէ աղաւնւոյ մի ազնուի նշանիս, նշանիս... շարժեսցէ զՏէրն իմ տալ զընտիրս աղաւնեաց, որոց համար՛՛:
իթ. 90աբ Տէ՛ր, ընկերել ինձ փութա՛. ԻԹ. – Միայնութիւնն ոչ է բարւոք, սէ՛ր իմ Յիսուս, / հաստատեցեր զմարդն ընկերօք... ե՛կ, լե՛ր ընկեր հոգւոյս հապճեպ, այսպէս՛՛:
լ. 91աբ Երգ ապաշխարութեան խոստովանաբար. Լ. – Եկ, Տէ՛ր Յիսուս, ողորմեա՛ ինձ, / ողորմութեան ժամ է արդէն... ե՛կ խաւարեալ աչաց, ի՛մ լոյս, ողորմութեան ժամ է արդէն:
լա. 92աբ Երգ յուսադրութեան ծանր մեղաւորաց. [ԼԱ.] – Ուրախացի՛ր, անձն իմ, ընդէ՞ր տրտում ես, / զի երեսաց իմոց փրկիչ Աստուած է... ըզբերան քո հառաչանօք առ նա բա՛ց, զի երեսաց՛՛:
լբ. 92բ-3բ Յառաջին կիւրակէին Մեծի պահոց. զԱդամայ ստեղծման երգն ասա՛ եւ կամ զերգ մոլորեալ ոչխարին, որ հետեւի. ԼԲ. – Մոլորեցայ որպէս ոչխար կորուսեալ, / խնդրեա՛ զծառայս քո, մի՛ թողուր կորուսեալ... գոչէ լալով առ քեզ Պետրոս վարդապետ, զի զպատուի՛՛:
լգ. 93բ-4բ Ի սկզբան Մեծի պահոց / լուա՛ զսիրտդ ի չարեաց քոց, / թեքեա՛ զոտ քո ամբարտաւան, / ըզմեղս քո լե՛ր խոստովան: / Միտ դի՛ր Մեծի Տեառն առակին, / գոչեա՛ հանգոյն անառակին. / Երկրորդ կիւրակէին երկրորդ երգն Ադամայ անկմանն ասա՛, երրորդ կիւրակէին ձայն անառակին. ԼԳ. – Մեծամտեալ ես ի յանձն իմ վիսացայ, / առ Հօրդ բարւոյ կեալ ապահով չկամեցայ... ի պար եւ յերգս ընդ քեզ ցնծալ անվախճան, մեղայ, Հա՛յր՛՛:
լդ. 94բ-5ա Աղերս մեծատան. ԼԴ. – Ամենատէր եւ մեծանուն, / որ արարեր զիս մեծատուն... գերագոյն են, քանզի բանք քո յարուցելոց վկայութեանց:
լե. 95բ-6ա Վտանգ հոգեւոր նաւոյս ի բերմանց կենցաղոյս. ԼԵ. («Պետրոսէ») – Ի մէջ մեղաց ծովու նաւորդս դիպեցայ ամեհի ալեաց, աւաղ, / որ զնաւակս իմ անձնաւոր ուժգնակի բաղխմամբ քայքայեաց... ըստ անուանակցիս ձեռն տուեալ, յընկղմանէս առ քեզ վերած:
լզ. 96բ-7ա Աղերս առ Աստուածամայրն. ԼԶ. («Պետրոս») – Պտուտելով նաւակ հոգւոյս պտուտի, սէ՛ր իմ, պտուտի, / ի կենցաղոյս ծով պատելով ներպատի, սէր իմ, ներպատի... որ ի ծով այս աշխարհի շինեաց տապան զեկեղ՛՛:
լէ. 97բ-8ա Չորրորդ կիւրակէի ի վերայ տնտեսին. ԼԷ. («Ա-Է») – Ամենակալ, ամենատէր եւ տիրապէս մեծատուն, / որ կացուցեր ի մէջ տան քո գոլ ինձ տնտես գերարթուն... զի ի լուծել տնտեսութեանս տարցեն զիս անդ, նոքա ուր:
լը. 98բ-9ա Հինգերորդ կիւրակէի ի վերայ դատաւորին անիւրաւութեան. ԼԸ. – Դատաւոր անաչառ եւ արդարադատ, / Անխաբ եւ անկաշառ յիրաւունս հաստատ... կատարել զիրաւունս ըստ գործոց անձն իւր:
լթ. 99ա-100բ Գովեստ Խոր Վիրապին. ԼԹ. («Ի Պետրոսէ») – Իմ հոգեւոր սրբոյ հօր, սրբոյ հօր, սրբոյ աղօթարան Վիրապ Խոր, / զոր շնորհեցեր մեզ այսօր պարգեւ նոր... դու ծագօղ մեզ աստղ արփայ գերռեմփայ:
խ. 100բ-1ա Երգ Ծաղկազարդին. Խ. – Պետ եւ իշխան թագաւորաց, / նստեալ ընդ Հօր յաթոռ փառաց... խաչիդ հզօր գաւազանաւ:
խա. 101բ-3ա Ողբ Աստուածածնին՝ վասն Որդւոյն յամեցմանն. ԽԱ. – Ես ունիմ ինձ մէկ սիրելի, որում ոչ գոյ համեմատ, / ո՛չ ի յերկինս, եւ ո՛չ յերկրի, զի է էից անբաղդատ... եւ մանկացեալ նոր յարութեամբ, սիրով վառեալ առ քեզ գայ, սուրբ կո՛յս:
խբ. 103ա-4ա Աղերս Տիրամօրն առ Գաբրիէլ. ԽԲ. – Էմմանուէլն բնութեամբ հսկօղ եւ արթուն, ո՜հ եւ արթուն, / Յիսուս փեսայ միածինն իմ սէր անուն... ե՛կ, բարեկամ, զարթո՛ զաչս իմ ի քնոյ:
խգ. 104ա-5ա Երգ ի վերայ խաչելութեան Տեառն. ԽԳ. («Պետրոս») – Պայծառապէս Աստուծոյ Հօր արդարութիւնն երեւի, / քանզի արդար սուրըն զարթնու ի վերայ այս մեծ հովուի... զորոյ հոսումն արեան ըմպօղ հոգի ի կեանս սնանի:
խդ. 105աբ Երգ նեղութեան. ԽԴ. («Պետրոս») – Պաղատելով հայցեմ ի քէն, Տէ՛ր փառաց... նովին սիրով շարժեալ սիրել զատելիս, ներեա՛, Տէր, այնոցիկ, որք՛՛:
խե. 106ա-7բ Երգ աւագ ուրբաթի որպէս Առաւօտ լուսոյ. ԽԵ. («Ա-Ք») – Աստուած իմ Յիսուս, / արարիչ հոգւոյս... քաւութեան տախտակ, քառաթեւիւ քով քաւեա՛ զերգաբանս:
խզ. 108ա-9ա Աղերս առ խաչեալն Յիսուս. ԽԶ. – Դիմեմ առ քեզ խոցեալ հոգւով, ճարտարապե՛տ բժշկաց, / զի հակառակ հոգւոյս մարմինս աւա՜ղ պէս-պէս ախտիւք զիս գերեաց... բուժեա՛ զհոգիս բազմավէր:
խէ. 109ա-10ա Երգ վկայութեան խղճի մտաց. ԽԷ. – Ըստ անկելոյն Երիքովի յուղի ռահ, աւաղ, աւաղ... զի զաւազակն խրախճանակից Հօրն արար, Հօրն արար:
խը. 110ա-1ա Երգ հրաշափառ յարութեան աղերսակերպ. ԽԸ. («Պետրոս») – Պայծառ արփիդ արդարութեան, որ ի մարմնի ծագեցար, / նովին մարմնով վասն իմ խաչեալ ի շիրիմ խոնարհեցար... պայծառ տեսոյդ ըղձանամ, խանդակաթ եմ սիրով, Տէ՛ր Յիսուս, երեւիլ ինձ, երբ իցէ:
խթ. 111ա-2բ Դարձեալ երգ Յարութեան. ԽԹ. – Այսօր ի սէր հարսիդ սուրբ փեսայն փառաց, / ուրախ լե՛ր եկեղեցի, մտեալ ի դառնագոյն ծով չարչարանաց... զի փեսայն քո ցանկալի, յարեաւ, այլ ոչ մեռանի:
ծ. 112բ-3բ Իղձ փեսային առ եկեղեցի՝ ի տիպ աղաւնւոյ. Ծ. («Պետրոս») – Պայծառատես չքնաղադէմ ազնիւ թռչուն գերապանծ, / ներգովելեաց մի միայնակ հոմասեռից քոց գերազանց... փախի՛ր ի մեղաց, յախտաւոր գրկաց, ե՛կ սիրելի իմ՛՛:
ծա. 113բ-4ա Առ եզակն հարսն՝ ի տիպ նարդոսի. ԾԱ. — Ի մէջ ծաղկանց պատուական, / հոտառատ զմայլական... էօծ սիրով սուրբ նիւթ քոյ, ազնիւ ծաղիկդ նարդոս:
ծբ. 114բ-5ա Իղձ բանաւոր արտուտին առ վարդն իմանալի. ԾԲ. («Պետրոսի») — Պիւլպիւլ եմ ես խստին տեւեալ ձըմեռան, / խոր հառաչմամբ սպասելով ամառան... ի մէջ բնաւից միայն զքեզ սիրեցի, գեղեցիկ իմ՛՛:
ծգ. 115բ-6բ Երգ փառաւոր համբարձման. ԾԳ. («Քրիստոս») – Քո սուրբ, անճառ տնօրէնութեամբ, որ ի յերկնից խոյացար... զիս ի գլխոյ սանիթայ նստեալդ՛՛:
ծդ. 116բ-7բ Խրատ երիտասարդաց. ԾԴ. — Ունկն դի՛ր ինձ, երիտասա՛րդ, / իմաստութեան խնամ տա՛ր արդ... այլ գործ պարկեշտ եւ հեզ յարամնալն է:
ծե. 118աբ Երգ սրբոյն Գրիգորի ելիցն ի վիրապէն. ԾԵ. – Այսօր նոր արեւ ծագեալ ի նորահրաշ Խոր վիրապէն, / փարատեաց կռապաշտութեան զխոր խաւարն ի հայկազնէն... սպառեաց զհոտ կռոց յաբեթական ազգուտակէն:
ծզ. 118բ-9ա Երգ եկեղեցւոյ. ԾԶ. – Այսօր նոր դրախտ տնկեցաւ ի փշաբեր անդաստանին, / որ կենաց պտղով ելից զաշխարհս ամէն Հայաստանին... նոր խորան մեզ յարմարեալ ըստ ձեւոյն, յոր հոգւովն ետես:
ծէ. 119ա-20ա Երգ Հռիփսիմեանց. ԾԷ. – Ի յարեւմուտս բուսեալ գեղեցիկ շուշան, / ի յարեւելս ցուցեալ մեզ գարնան նշան... յըզբաղմանց ճողոպրեալ թոռնիկս առ քեզ տա՛ր, ծառայել առ քո սուրբ հրաշագործ դրան:
ծը. 120աբ Երգ Սրբոյ Էջմիածնի. ԾԸ. – Էջմիածին մայր մեր դուստր է Սիօնի, / գերազանցեաց զմայր իւր լեալ յոյժ գեղանի... վասն այն իղձ իմ ի գով րաբունիք հիմանց շարժին:
ծթ. 120բ-1ա Գովեստ սրբոյ Սաղիմայ. ԾԹ. («Պետրոս») – Պարծանք համայն դու քաղաքաց, / մեծ արքային աթոռ փառաց... ի ծոցդ գթածաբար, մա՛յր հոգեծին իմ շնորհազան:
կ. 121ա-2բ Ողբ ի դիմաց Սրբոյ Էջմիածնի առ շրջակայ վանորայսն. Կ. («Պետրոսի է») – Պճնազարդեալ վերին փառօք ես թագուհի գերապանծ, / Իջի ի դաշտն Արարատեան իբր աղաւնի ի բարձանց... վերականգնեա՛ կործանեալ տունսդ վերստին լուսանըկար, / առաւելլով փառս վերջինս առաջնոյն գերակատար:
կա. 122բ-3բ Տաղ սրբոյ Ներսէսի. ԿԱ. («Պետրոսի») – Պայծառ լուսոյն շառաւիղ, շառաւիղ, / բիւր բարուց քանոն ուղիղ... հանգոյն մեծին Յօհաննու յոյժ նման:
կբ. 123բ-4բ Երգ Վարդավառին. ԿԲ. («Պետրոս») – Պետդ վերնոյ հրահանգել զմեզ խոնարհեցար առ ի ստոր, / աւետաւոր քարոզութեամբ պարգեւեցեր զօրէն նոր... եւ վայելել դէմ յանդիման զԵրրորդութիւնն փառաւոր:
կգ. 125ա-6բ Երգ Աստուածածնին՝ որպէս առաւօտ լուսոյ. ԿԳ. («Ա-Ք») — Արեւելք արփւոյն, արեգական քո, աղերսեա՛ վասն իմ... քոյր իմ պանծալի քաւիչն մեր մաղթեա՛ քաւել զերգաբանս:
կդ. 127աբ Երգ մարգարէից. ԿԴ. («Պետրոս») – Պետութեան Սուրբ Հոգին փառաց, / գոլ մարգարէ զձեզ հաստատեաց... շարժեցիք զմեզ ի սէր փրկչին, իբր երաժիշտ քաղցրիկ երգով:
կե. 127բ-8բ Երգ վերափոխման. ԿԵ. («Պետրոսէ») – Պայծառացեալ հոգւով սուրբ կո՛յս, Աստուածամա՛յր տիրածին, / ի յաւանդման հոգւոյդ պատիւ, էջ յերկնից քոյդ միածին... առ որ եւ իմ վերաթեւիլ անձըն յոգւոց ելանէ, բարեխօս՛՛:
կզ. 128բ-9ա Դարձեալ առ Աստուածածինն. ԿԶ. («Պետրոսէ») – Պտո՛ւղ բնութեանս, քաղցր եւ բարի տեսոյդ կարօտիմ, / գտար յայգւոջ մեր աշխարհի սիրոյդ կարօտիմ... հա՛ն զիս առ քեզ շնորհաց սանդուղք, սի՛՛:
կէ. 129աբ Դարձեալ երգ ցնծութեան առ նոյն. ԿԷ. — Պատուեալ դու մա՛յր, դու մա՛յր, շնորհալի դու մա՛յր / արփիահրաշ տեսլեամբ ցանկալի դու մա՛յր... ածել շնորհօք որդիս առ քեզ շոյտ, դու մա՛յր:
կը. 129բ Դարձեալ երգ ցնծութեան առ նոյն. ԿԸ. («Մարիամ») — Մօրն Եսայի ազատիչ դուստր Մարիամ / ազատեա՛ զիս պարտաւոր ուստր Մարիամ... պարանոցին կացո՛ զոտս յար, Մարիա՛մ:
կթ. 130ա-1ա Երգ Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան. ԿԹ. («Ի Պետրոսէ») – Ի հին աւուրց սուրբ աթոռոյն յորդ գետ հրեղէն, / թրծեա՛ զանօթս ախտատամուկ եւ կաւեղէն... ծածկել սիրով մեղաց իմոց զբազմութիւն:
հ. 131ա-2բ Երգ Հոգւոյն Սրբոյ, որպէս զնորաստեղծեալն. Հ. («Պետրոս») – Պետ համայնից հոգի անհուն, / բղխումն Հօր առօղ յՈրդւոյն... այրել սիրոյ աստի կապանս, դիմեալ ի վեր, թողեալ զոր կանս:
հա. 132բ-4բ Երգ Հոգւոյն Սրբոյ, որպէս առաւօտ լուսոյ. ՀԱ. («Ա-Ք») — Աստուած իմ հոգի / անճառ քո շնորհի, արա՛ արժանի... քուն մահու սթափել, քնար հոգւոյս յարգել, քեզ ըզփառս երգել:
հբ. 134բ-5ա Երգ աւետարանչաց. ՀԲ. («Պետրոս») – Պաղպաճաբուղխ յեդէմ տանէ, աւետեաց ջուր, / ի քառ առաջս բաժանեցիք դուք գետք մաքուր... կանգնեալ հանդէպ պաշտեն զխաչեալ Տէր մեր ինեւ:
հգ. 135աբ Ի խաչվերացին յանդիմանութիւն խաչելոյն. ՀԳ. – Սիրով սիրելւոյդ Որդի մարդոյ Բանս Հօր կոչեցայ, / աւաղելի, ոհ, աւաղելի ոհ, Բանս Հօր կոչեցայ... որ վասն հոգւոյդ կենդանութեան զմահ յանձն առի:
հդ. 136աբ Երգ խաչվերացին. ՀԴ. («Պետրոս») – Պատիւ խաչին է բարձրագոյն, / ուստի Յակոբ այր սրբագոյն... զքոյն բերէ խորհուրդ պայծառ, յոր կախեցաւ Աստուծոյ գառ:
հե. 136բ-7ա Երգ փափագողաց առ Յիսուս. ՀԵ. – Նորոգ ինձ աւետիս բերէ՛ք զՏեառնէ իմմէ Յիսուսէ... յաւիտեանն Տէր սիրօղն է զիս, աւաղ, դուք ինքնին՛՛:
հզ. 137բ-8ա Երգ զղջման առ հաղորդութիւնն. ՀԶ. – Յիսուս անմեղ գառն Աստուծոյ, / բա՛րձ զմեղս իմ ճաշակմամբ քո... կենդանացո՛ ձագս քո յարեան:
հէ. 138ա-9ա Երգ սրբոց առաքելոց. ՀԷ. («Պետրոս») – Պայծառ արփիք ջերմ լուսաբեր, / առ հոլովեալք ընդ տիեզեր... առէ՛ք ընծայ նախկին բանս, այբուբենից տառից կարգաւ:
հը. 139աբ Երգ եւ աղերս առ Աստուածածինն. ՀԸ.(հայատառ թուրքերէն, «Պետրոս») — Պիր կեօվէրչին սէն պինազիր... Կիւշ էյլէ տույ շուֆի ղանի վալ՛՛, Պետրոս իպնուն Քուրթար ջանի, Քուրթուր՛՛:
հթ. 139բ-40ա Երգ վարդապետաց. ՀԹ. – Վարդապէտք սուրբք հոտաւէտ վարդ, / եկեղեցւոյն Աստուծոյ զարդ... իսկ մեղսասէրք կրկնամեռք, սոդոմական խնձորաբերք:
ձ. 141աբ Երգ մարտիրոսաց. Ձ. – Զօրագլխոյն սուրբ հաւատոյ, / ըմբռնեցեալ յանոյշ հոտոյս... բոսորազգեստ արիւնահոս, բարեխօս լե՛ր առ Տէր Քրիստոս:
ձա. 142աբ Երգ սրբոց կուսանաց. ՁԱ. – Մեծի կուսին դուք մաքուր քոյր, / գեղածաղիկ նարդոսաբոյր... ի ժամ թաղիլն ի հող տապան, լերո՛ւք Հոգւոյն դուք փաստաբան:
ձբ. 142բ Խրատ վասն թշնամեաց. ՁԲ. — Զթշնամիս պարտիմք սիրել / նաեւ նոցա բարերարել... նոցին համայն զխէթ եւ քէն:
ձգ 143աբ Ողբերգութիւն ի մահու մեծ վարդապետաց. ՁԳ. («Պետրոսի») — Պայծառացեալ տեսականօք / պճնազարդեալ գործնականօք... Տէ՛ր, արա՛ զմեզ քեզ արժանի, քեզ արժանի:
ձդ. 143բ-4ա Երգ ձմեռնացեալ ծերոց՝ առ ի զգաստանալ. ՁԴ. – Իբրեւ զգետ ժխոր դարիւ ամբարձեալ, / ի մանկութեան գարնան ուղխիւ առյորդեալ... ի նորոգել զհնութիւնդ, զի մանկասցին նման նմա:
ձե. 144բ Քառանկիւնի ուր չորս, Յիսուս բաց ի յերկուցն – Յիսո՛ւս իմ սէր, սի՛րտ իմ, որ իբր հիւսեալ Սինայ, / իբր առ Մովսէս բնակիլ սիրով էջ սուրբ փեսայ... սերտեա՛ ի սիրտս սէր հաստատուն, հաւատ եւ յոյս, / յենուլ ի քեզ սիւն սերտ ոգւոյս հիւսօղ, Յիսո՛ւս:
ձզ. 145ա Այլ ձեւ – Աղբիւր բացեալ ի տան Դաւթի, / Բացեալ մաքրէ քաւիչ որդի... Ծագող բանն մեզ լոյս, ընկալ ի հաճոյս:
1. 145ա Նորին շարական աղերսակերպ — Աստանօր զկնի տաղից դնէմք զոմանս շարականս... իսկ եթէ ձայնաւոր, է շարական:
2. 145աբ Շարական գաւազան տալոյ. ԲԿ. — Որ հաճեցար անչափ սիրով կոչել ի կարգ զիս քարոզչաց... ուղղել զընթացս սիրով առ քեզ:
3. 145բ-6ա Աղերս շարականակերպ առ ստեղծօղն. ԲԿ. — Որ ստեղծեր զիս յոչնչէ անչափ սիրով մարդ կենդանի... զիս անարատ ըստ արժանի քոյդ վայելման:
4. 146ա Աղերս շարականակերպ առ իշխանն Աստուած. ԱԿ. — Համատարած իշխան էից անճառ սիրով... զօրացո՛ զհոգիս պարտել զամբարձեալն:
5. 146բ Աղերս շարականակերպ առ Հայրն Աստուած. ԱԿ. — Հայր ամէնօրհնեալ, որ ձօնեցեր մեզ զմիածինդ... նորին թեւօքն հասանիլ յանքոյթ օթեւանդ:
6. 146բ Աղերս շարականակերպ առ Բանն Աստուած. ԱԿ. — Բան անքննելի, որ բանական գոյիւ պճնեցեր... զծնունդս մեղաց նուիրեա՛ զիս ի փառս Հօր:
7. 146բ-7ա Աղերս շարականակերպ առ Հոգին Սուրբ. ԱԿ. — Հոգիդ ճշմարիտ, քոց զինուորաց զէն անպարտելի... բնակեա՛ ի յանձին իմում՝ զօրանալ եօթանց պարգեւացդ:
8. 147ա Աղերս շարականակերպ առ Սուրբ Երրորդութիւնն. ԱԿ. — Ամենասուրբ Երրորդութիւն, զքեզ աղաչեմ... մեզ ցուցեալ գոլ սրբութեան քեզ ի բնակութիւն:
9. 147բ Աղերս առ բարին Աստուած. ԲՁ. որպես ստուգութեամբն — Որ տնկեցեր զնորս Եդեմ մշակ հոգւոց... ի ժառանգել զքեզ բարութիւն:
10. 147բ-8ա Աղերս առ միակն Աստուած՝ որպէս անժամանակդ — Հայր անսկիզբն եւ սկիզբն սկզբնաւորաց հեռացեալս... միացո՛ ընդ քեզ բնակեալ յիս շնորհօք:
11. 148ա Աղերս առ անհունն Աստուած. ԲՁ. որպէս նշանաւ — Որ ստեղծեր զիս վասն քո Հայր բարեգութ... զիս փաղաղիչ, ցօղաբեր հողմ երկնաշունչ:
12. 148աբ Աղերս առ պարզն Աստուած. շարականակերպ. ԲԿ. — Որ ձուլեցեր զիս ի պատկեր քո պանծալի... ծագեա զարփիդ ի սիրտս պարզ նկատել զնախատիպդ:
13. 148բ Շարական աղերսակերպ առ անփոփոխն Աստուած. ԲԿ. — Հայր լուսոյ անեղական եւ անփոփոխ աստուածութիւն... ի մի սասանեցայց դարձեալ առ քեզ բերօղ յուղւոյն:
14. 149ա Շարական աղերսակերպ առ անմահն Աստուած. ԲԿ. — Հա՛յր Աստուած, աղբիւր կենաց... կենդանացո՛ զանձն իմ փչեալ զոգիսդ եօթնեսին:
15. 149աբ Շարական աղերսակերպ առ ամենակարօղն Աստուած. ԳԿ. — Հայր ամենազօր թագաւոր փառաց... դասեա՛ գեղեցիկ կարգաւ՝ գոլ զարհուրելի լէգէօն զօրաց:
16. 149բ Շարական աղերսակերպ առ իմաստութիւնն Աստուծոյ. ԳԿ. — Իմաստաստեղծ Հա՛յր ամենակար... կարացից առնել զկամսդ բարիս:
17. 149բ-50ա Շարական աղերսակերպ առ հոգեւորն Աստուած. ԲԿ. — Հա՛յր Աստուած, որ միշտ սիրես զպաշտօնեայս քոյս հոգեւորս... կարել ընդունիլ զանապական Հոգւոյդ պարգեւ:
18. 150ա Շարական աղերսախառն առ փառաւորեալն Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յրդ փառաց, զքեզ փառաւորեմ... շնորհօք որպէս զՄովսէս փառօք քոյդ շնորհաց:
19. 150բ Շարական աղերսակերպ առ տենչալին Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յր զմայլական, առարկայ հոգւոց... լցուսցես կոկորդս դառնացեալ մեղօք:
20. 150բ-1ա Շարական աղերսակերպ առ ամէնառատն Աստուած. ԳԿ. — Հա՛յրըդ բարի, աղբիւր բարութեան... ընչաքաղց բերա՛ն, լի՛ց քոյդ բարեօք, զքեզ համայն տալով:
21. 151ա Շարական աղերս առ խաղաղասէրն Աստուած. ԲՁ. — Հա՛յր բարեգութ, մեծ թագաւոր խաղաղութեան... խօսիլ ընդ Հոգւոյդ խաղաղ սրտիւ:
22. 151աբ Շարական առ նախախնամօղն Աստուած. ԲՁ. — Հա՛յր գթութեան, խոստացար մարգարէիւն հանել ի մէնջ... զխունկ ծխեա՛ բուրել Հօր հոտ անուշ:
23. 151բ Շարական առ երկայնամիտ Աստուած, որպէս անժամանակդ. ԴՁ. — Աստուած դատաւոր արդար... Հոգի՛ Աստուծոյ, ողորմեա՛:
24. 152ա Շարական աղերսակերպ առ ամենափարթամն Աստուած. ԳԿ. — Ամենակալ մեծանուն մեծացուցիչ աղքատաց... լցո՛ զաղքատըս հոգւով:
25. 152աբ Շարական առ ողորմածն Աստուած. աղերսակերպ. ԳԿ. — Ի սէր յաւիտենական սիրով զիս Հայր... լուսաւորեա՛ զաչս հոգւոյս: