1801

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ


ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԴ. - 1765


ԳՐԻՉ` Յովսէփ սրկ. Սանահնեցի [Արղութեան]: ՍՏԱՑՈՂ` Պօղոս վրդ.:

ԹԵՐԹ` 163-8 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած` 1ա-5բ, 160բ-3բ: ՊՐԱԿ` 5+Ա-ԺԳx12 (Ա 11)+3: ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով եւ ,F. V.ե լուսադրոշմով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 20,5x15,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (16x11,8. աջից երբեմն սահմանագիծը խախտուած): ԳԻՐ` շղագիր (նոտրանման. նմուշ` 64ա): ՏՈՂ` 27-28: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի. միջուկը` ստուարաթուղթ. աստառը` թուղթ (Ա.` չիք). լուսանցակողերը սեւով շեղանկիւն գծումներով եւ կարմիր եւ կանաչ գունաւորած: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 5 (թ. 1-5) +3 (թ. 161-3), սպիտակ, չգրուած թուղթ:

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի Ա. փեղկի արտաքին եզրի կաշին քերծուած-մաշուած, կապիչներն ընկած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 6ա-143բ [Մովսիսի Խորենացւոյ Պիտոյից գիրք]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/6ա-14ա: բ/14ա-24բ: գ/24բ-31բ: դ/31բ-47բ: ե/48ա-67ա: զ/67ա-85բ: է/85բ-103բ: ը/103բ-14բ: թ/115ա-27բ: ժ/128ա-39ա: ժա/139ա-43բ:

ա. 144աբ Մովսէսի Քերդողի, արարողի Պիտոյիցս տառի` Խրատաբանութիւն յորդորական առ Թէոդորոս ոմն աշակերտ իւր, ներակրթիլ քաջուշիմն վարժիւք յիմաստ ճարտասանական արհեստիս - Աստուստ ի բարձրագոյնս վերաթեւելով գեղեցկապէս...

Տե՛ս Գիրք պիտոյից, աշխտ. Գ. Մուրադեանի, Երեւան, 1993, էջ 27, ձեռ. F:

2. 145ա-55ա Սահմանք իմաստասիրականք իբր հարցմամբ (Ա-Ք) Զի՞նչ Աստուած - Աստուած վսեմական եւ ինքնաբուն գոյութիւն...

3. 155ա-9ա Փիլիսոփայիցն` Յաղագս խելաց եւ իմաստութեան

Տե՛ս ձեռ. 464, 9ա-30ա: Ունի միայն` բ-ը, ժդ, ժզ-ժէ, ժթ-ի, իբ-իգ, իզ մասերը, ,Բանք իմաստնոցեի նաեւ այլ հատուածներ:

4. 159ա Յաղագս ընթացից արեգական եւ համարոյ չափոց - Եթէ կամիցիս գիտել թէ այսօր արեգակն քանի հոլովումն առնու... Կափսակ այրւոյն, զոր հայն սրուակ ասէ` Դ. քսեստաց չափ, որպէս սափորն մանանային:

5. 160ա [Սահման իմաստութեան] - Իմաստութիւն է գիտութիւն էակացն... ըստ որում ունին զբնութիւն իրողութեանց:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Օգնեա՛ Հոգի Սուրբ Աստուած:

117ա Զանպիտան գծօղ սորին` Յովսէփ լոկ եւեթ սարկաւագս Սանահնեցի, յիշել ի Քրիստոս աղաչեմ, զի եւ դուք լիջիք յիշեալք ի Քրիստոսէ, որ առատն է ի տուրս բարեաց: Եւ ձեզ յիշողացդ ի բարի, եւ մեզ յուսողացս` ի հողի, առ հասարակ Տէրն ողորմեսցի ի յերկակի կեանս. ամէն (նման 119բ` յաւելու. ,հանդերձ կրկնակի ծնողօք իմովքե, 121ա, 133ա, 143բ):

Ի ՌՄԺԴ. (1765) թուին եւ ի Յունիս ամսեանն եւ ի դրան լուսակառոյց աթոռոյս Սրբոյ Էջմիածնի գրեցաւ, եւ ի վեհարանոջս (նման` 141ա):

122բ Որք վասն իմ զթողութիւն բանիւ հայցեն, / նոքա զնոյնս ի Քրիստոսէ արդեամբ առցեն:

154բ Ո՜վ սիրեցեալդ իմ տէր Պօղոս համեստափայլ վարդապետ, զսակաւագծիկս ընկա՛լ եւ զմեղուցեալ եղբայրս` զՅովսէփ սարկաւագս յիշեա՛ ի յերկնագնաց աղօթս քո, կրկնակի ծնօղօք իմովք:

159բ Թէ գրելոցդ հաւանիս` ընկա՛լ, եւ թէ ոչ` ի կամս քո է, այլ զգրօղս եւ զծնօղս իմ յիշել աղաչեմ ի Քրիստոս:

160ա Յաւարտ բանիս, երկրպագցուք միայն միոյն Աստուծոյ

եւ գոհութեամբ զփառս տացուք նոյն կարողին համայնոյ:

Զի նա տուիչ համայն բարեաց,

տուիչ եւ մեզ պտուղ շնորհաց,

համայն պտուղ ծառոցս ցցուիչ,

բարեաց շնորհաց ցցուիչ յելս կենաց:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ,ԺԸ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]ե:


1802

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՌՉՀԶ. - 1776


ԳՐԻՉ` Յարութիւն նօտար:

ԹԵՐԹ` 187-3 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած` 1ա-2բ, 187աբ: ՊՐԱԿ` 2+Ա-ԺԶx12 (ԺԶ 4)+1: ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 21x14,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (15,5x9,5): ԳԻՐ` նոտրգիր, շղագիր` 185ա-6բ (նմուշք` 136ա, 185ա): ՏՈՂ` 22: ԿԱԶՄ` ճնշագծերով շագանակագոյն կաշի. միջուկը` ստուարաթուղթ. աստառը` բազմագունի ծաղկաթուղթ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 2+1, սպիտակ, չգրուած թուղթ. լուսագծերով, զարդային եւ ,VG.ե լուսադրոշմով, հաշուած թերթաքանակի մէջ (թ. 1-2, 287):

 

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի կաշին թեթեւակի քերծուած, եզրերը մաշուած, վրան թափուած թանաքից թերթերի վերին արտաքին անկիւնը կեղտոտուած, թ. 2-16` նոյն անկիւնից փոքր ինչ թափուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 3ա-182բ Յաղագս Պիտոյից գրոց Մովսէսի Քերթողի արարեալ

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/3ա-12բ: բ/13ա-25ա: գ/25ա-33բ: դ/33բ-55բ: ե/55բ-82ա: զ/82ա-104բ: է/104բ-29ա: ը/129ա-43բ: թ/144ա-62ա: ժ/162ա-76ա: ժա/176ա-82բ:

ա. 183ա-4ա Մովսէսի Քերթողի արարօղ Պիտոյիցս տառի` Խրատաբանութիւն յորդորական առ Թէոդորումն աշակերտ իւր, ներակրթել քաջուշիմն վարժիւք յիմաստս ճարտասանական արհեստի - Աստուստ ի բարձրագոյնսն վերաթեւելով...

Տե՛ս Գիրք պիտոյից, Երեւան, 1993, էջ 27, ձեռ. L2:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. ԺԸ. դ. վջ.

2. 185ա-6բ Ի Յակօբ աստուածաբան վարդապետէ, որ մեծի Պօլսոյ պատրիարք, շարադրեալ բանիւ տաղաչափական որքան առ ունայնութիւն կենցաղոյս - Անցք ըստուերի է փառք մարդոյ / հոլովի յար որպէս անւոյ... ապաշխարանքն արդիւնական / բաւարարումն է քաւչական:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

184բ Ի ձեռն իբրու նօտար Յարութիւն ծայր ելեալ, յաւարտ էհաս գծումն հռետորիս կարի բանի, յամի ներմարմնութեան 1776 եւ ի Փետ[րուար] 19:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

187բ (ԺԸ. դ.) Գալուստ վարդապետէն առուածս է:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ,ՌՄԻԵ. - 1776. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]ե:


1803

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՌԿԳ. - 1604


ԹԵՐԹ` 154-4 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած` 1ա-3բ, 84բ-5բ, 150ա-1բ, 152բ-4բ: ՊՐԱԿ` 2+Ա-Էx12 (Զ 10) + Ա-Զx12 (Զ 8)+2: ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 20,1x13,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (15x8,5): ԳԻՐ` նոտրգիր (տարբեր` ա. 4ա-81բ. նմուշ` 4ա, բ. 86ա-149ա. նմուշ` 90ա, յաւելագրութիւններ` 81բ-4ա. նմուշ` 83ա, 149աբ, 152ա. նմուշ` 152ա): ՏՈՂ` 23: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով. միջուկը` տախտակ. աստառը` շերտաւոր մետաքս. լուսանցակողերը կարմիր: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 2 + 2 թերթ, թուղթ, հաշուած թերթաքանակի մէջ (թ. 1-2, 153-154):

 

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ - Ճակատազարդ` 4ա: Լուսանցազարդ` բուսական: Զարդագիր` թռչնագիր: Գոյներ` կարմիր:

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի անկիւնները մաշուած, դռնակի եւ մէջքի վերին մասերը թափուած, 3ական կապիչները եւ փայտէ գամերն ընկած, բոլոր թերթերի վերին եզրերը` հիմքին մօտ, խոնաւութիւնից գունափոխուած, թերթեզերքին փոքրիկ պատռուածքներ եւ ցեցի հետքեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 4ա-57բ Յաղագս Պիտոյից [գրոց` Մովսիսի Քերթողի արարեալ]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/4ա-11ա (չիք` գ, ե, բ-ն` դ-ից յետոյ), բ/11ա-5բ (չիք բ-է, փխ. 13բ-5բ Յաղագս խրատուց - Որ բնաւ ամենեւիմբ գեղեցիկ յարմարութեամբ...), գ/15բ-20բ (չիք` բ-գ), դ/20բ-30բ (չիք` ա, դ-ե): ե/30բ-6ա (չիք` ա-բ, դ-ե), զ/36ա-41բ (չիք բ-ե), է/41բ-7բ (չիք` բ-զ): ը/47ա-51բ (չիք` ա, գ-է), թ/51բ-5ա (չիք` բ-է), ժ/55ա չիք` ա-գ), ժա/55բ-7բ /Յաւելուած օրինակաց բարառնութեան/, (չիք` ա, գ):

Տե՛ս Գիրք պիտոյից, Երեւան, 1993, էջ 27, ձեռ. G:

Բ. 58ա-81բ Սահմանք իմաստասիրականք Դաւթի փիղիսոփայի - [Զի՞նչ է Աստուած]. Աստուած վսեմական եւ ինքնաբուն գոյութիւն... եւ մոռացումն է մարդկային հոգւոց. ամէն (մասերի սկսուածքները Ա-Ք գրերով):

Գ. [Բնագիրք զանազանք]

3ա. 82բ-83բ Վասն պատկերի եւ նմանութեան - Հարցումն. Որո՞վ զանազանի պատկեր եւ նմանութիւն: Պատասխանի. Զանազանի պատկեր եւ նմանութիւն ընդ մարդն եւ կենդանին... մշտնջեանւոր մնան հրեշտակք եւ հոգիք մարդկան: Այսքանս առ այս:

բ. 83բ-84ա Վասն յատկութեանց մարդոյն - Հարցումն. Զի՞նչ է յատկութիւն մարդոյս: Պատասխանի. Նախ զի եւ մարդոյն է զանազանել զբարի եւ զչար... իբր թողուլ զպատիւ մարդոյն եւ անասնոց նմանեալ:

գ. 86ա-149ա Համառօտ հաւաքումն յաղագս հոգեաց եւ զօրութեանց նորին - Ասէ Արիստոտէլ ի գիրս Հոգեաց, թէ հոգին կերպիւ ինչ է ամենայն... զի ոչ կարէ պարունակել զնա:

Հին թարգմ. է, տե՛ս ձեռ. 868, 193ա-244ա: Նխ. /86ա: ա-ծ/86ա-149ա:

ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ ԺԸ. դ.

1. 81բ Վասն Մարիամանցն - Հարցում. Քանի՞ են Մարիամք, զոր յիշէ Աւետարանն: Պատասխանի. վեց... իսկ Մ[ա]րիամ քոյր Փիլիպոսի:

2. 82ա Գիր գըլխայցաւի - Յայ(=որ)ժամ գայ Յիսուս ի Գալիլիէ ի Յորդանան... զի առողջացուսցէ զծառայք քո. ամէն:

դ. 149բ [Քաղուածք վասն հոգւոյ] - Եւ զի Գ. մասունք են հոգոյն... եւ պսակ դնեն, պատանեակ, եւ է ԻԱ. (21):

ե. 152ա [Առակ] - Առջն ու գայլն ու աղուեսուկն ն(=չ)են բարըշէր... Խեղճն է բռնէր զմեզ, խեղճն գայլուն զքեզ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

57բ Էր թվականս հայկայկան`

Շօշ բառս քեզ համարողական,

0-ն ոչ հաշվի թիվ դասական,

Եւ ոբելեան, ընդիքտիոն զընդ նա խառնեսցես,

Եւ երրորդ ոլոմպիաթ ի բաց մերժեսցես,

Ապա զթվականն ուղիղ գտանիցես (1604):

Տակը ԺԹ. դ. շղագրով` թուականն խրթին: ԺԷ. դ. յիշ-ք, Ա. էջ 131 ծ. Ստացւում է այսպէս. 500 (Շ) + 500 (Շ) + 50 (ոբելեան) + 15 (ընտիքտիոն) - 12 (3x4 [երեք ոլիմպիադ]) + 551 = 1604:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

149բ Յիշատակ է գիրքս Արապենց Թաթէոսին եւ կողակցին` Խանիջանին, եւս` Պետրոսին եւ ծնօղաց սոցին. եւ զաւակացն ամենայնի, որ ետուն յիշատակ առ Մօվսես վարդապետն. թվականիս ՌՃԽԸ. (1699), Արամ ամսին ութնումն:

154ա (ԺԸ. դ.) Պիտոյից է Ռ. (1.000) դիան:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազմաստառին փակցուած թերթիկին. ՌՃԽԸ. - 1699. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1804

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(Բաղկացած է երկու տարբեր ձեռագրերից)


ԹԵՐԹ` 343: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով. միջուկը` տախտակ. աստառը` կարմիր գործուածք. լուսանցակողերը կարմիր, մէջքի ստորին եւ վերին մասերում սեւով կիսաբոլոր ծաղկազարդ:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ - Մեկնութիւն Ժողովողի: Ժ. դ.: 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ), ստացուած եզրահատուած եւ ընդլայնակի ծալուած 2 թերթից: Մագաղաթ, երկսիւն, բոլորգիծ երկաթագիր (նմուշ` Բբ), 20 տող: Կարդալ` Բա-Աբ, Բբ-Աա, ///արսն ընդունել ոչ զհամարձակեալսն եւ զամ[բ]արհաճեալսն յոյժ [պարտ] եւ արժանի է ի բարկու[թ]իւն խնայել... ընկեցեալ ոչ եւս կարող ի նմա գոլ, վասն զի փախեաւ յինէն իմաստութիւնն///, Դա-Գբ, Դբ-Գա ///րեւ յոյժ ի բացեա եմք /// կնէ ճանաչել, զի լը///ղին Աստուծոյ յականջս խաւ[սե]մք... եւ զգուշանալ բիւրուց չա[ր]եացն պահելով պատճա[ռ] եւ զինքն եւ զայն ամե:

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի եզրերը մաշուած, զոյգ կապիչներն ընկած, փայտէ գամերը ջարդուած, դռնակը ծալուած:

ՁԵՌԱԳԻՐ Ա.

 

ԺԷ. դար

ԹԵՐԹ` 211 (1-211). չգրուած` 1աբ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԸx12 (Ը 14, ԺԸ 5): ՆԻՒԹ` թուղթ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 18,3x12,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (13,2x9): ԳԻՐ` նոտրգիր (նմուշ` 20ա): ՏՈՂ` 22-23:

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. տեղ-տեղ փոքր պատռուածքներ (նորոգուած` թ. 96), երբեմն թանաքը տարածուած, թանաքաբծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1. 2ա-210բ Յաղագս Պիտոյից [գրոց Մովսէսի Քերթողի արարեալ]

Տե՛ս ձեռ. 1681, 1ա-233բ: ա/2ա-15ա: բ/15ա-32ա: գ/32ա-44ա: դ/44ա-70ա: ե/70ա-101բ: զ/101բ-128ա: է/128ա-153բ: ը/153բ-168բ: թ/168բ-187ա: ժ/187ա-203ա: ժա/203ա-210բ:

Տե՛ս Գիրք պիտոյից, Երեւան, 1993, էջ 27, ձեռ. H:

2. 210բ-211բ Մովսէսի Քերդողի արարեալ Պիտոյիցս ի տառի Խրատաբանութիւն յորդորական առ Թէոդորոս ոմն աշակերտ իւր` ներակրթիլ քաջուշիմն վարժիւք յիմաստս ճարտասանականս արհեստիս - Աստուստ ի բարձրագոյնս վերաթեւելով... հրճուանօք զզարդուց բոցափայլիւր ի հասարակացն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

210բ Ո՜հ աղաչեմ զողորմելի գերիս յիշել եւ ծնօղսն իմ ի մեղաց թողութիւն. եւ որք յիշեն, յիշեալ լիցին ի Քրիստոսէ. ամէն:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ` 41բ, 69ա, 74բ, 79ա, 129բ, 132ա. էջերի անկիւններում. մարդապատկեր, լուսին եւ աստղ, անգիր: 2ա ութանկիւն, սեւով. ԳԻՐՔՍ ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾՆԱ Է:

ՁԵՌԱԳԻՐ Բ.

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՃԼԹ. - 1690

ԳՐԻՉ` Յովսէփ վարդապետ:

ԹԵՐԹ` 132 (212-343). չգրուած` 343բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԱx12: ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 18,3x12,5: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (12,5x7,8): ԳԻՐ` նոտրգիր (նմուշ` 223ա): ՏՈՂ` 19:

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. եզրահատուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 212ա-331ա Երանելոյն սրբոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի արարեալ Մեկնութիւն կաթողիկեաց թղթւոյն. եւ նորին յորդորակն ժողովեալ համառօտեցի եւ կարգաւ ծրեալ գաղափարեցի, առ ի յօգուտ յուսումնասիրաց անձանց, պիտակ Յովսէփ:

Տե՛ս ձեռ. 1530, 1ա-461բ: Այստեղ միայն Յռջբն/212ա-8բ եւ յորդորակներ` 1.ա./219ա-20բ: բ/220բ-4ա: գ/224բ-9ա: դ/229ա-37ա: ե/237ա-44բ: զ/244բ-49բ (249բ-252բ տե՛ս ստորեւ` 2): է/252բ-5ա: ը/255բ-5ա: ը/255ա-9բ: թ/260ա-5բ: ժ/266ա-70բ: ժա/չիք: 2. ա/270բ-3ա: բ/273ա-7բ: գ/278ա-82բ: դ/282բ-9բ: ե/289բ-94բ: զ/294բ-8բ: է-ժբ/չիք: 3. ա/298բ-306բ: բ/306բ-9բ: գ/309բ-13բ: դ/չիք: ե/313բ-18ա: զ/չիք: 4. ա/318ա-20բ: բ/320բ-4ա: գ/324ա-6բ: դ/չիք: ե/չիք: ե/չիք: զ/326բ-8ա: է-թ/չիք: 5. ա/չիք: 6. ա/328ա-331ա: 7. ա-գ/չիք:

2. 249բ-252բ Երանելոյն սրբոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի ասացեալ Բան յաղագս հաւատոյ - Մեծ են հաւատք, եղբա՛րք, մեծ եւ կարէորք... անհաւատ գտանի ի գրոց վարդապետութենէ, զիա՞րդ է նա հաւատացելոց մասին:

Բ. 1. 332ա-342ա Ժողովարանք մեկնութեան պատմութեան այնոցիկ, զորոյ յիշատակեաց Գրիգոր Աստուածաբան ի ճառի Մկրտութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի

Տե՛ս ձեռ. 598, 22բ-54բ: 1. ա./332ա-3բ, բ-է/չիք: ը/333ա: թ-ժէ/չիք: ժը/333աբ: ժթ-իա/չիք: իբ/333բ: իգ/333բ: 2. ա-թ/չիք: ժ/334ա: ժա-ժդ/չիք: ժե/334բ: ժզ/334բ: ժէ-իբ/չիք: 3. ա-ե/չիք: զ/335ա: է-ժա/չիք: ժբ/335ա-5բ: ժգ-ժե/չիք: ժզ/335բ: ժէ/335բ: ժը/336ա: ժթ/226ա: ի/չիք: իա/336աբ: իբ-իզ/չիք: իէ/336բ-7բ: իը/չիք: իթ/337բ: լ/337բ-8ա: լա-լգ/չիք: լդ/338ա: լե/338բ-9ա: լզ/339ա: լէ-ծե/չիք: ծզ/339աբ: ծէ-ծթ/չիք: ծթ/339բ-40ա: կ/340աբ: կա/340բ-1ա: կբ/341աբ: կգ/341բ-2ա: կդ/342ա: կե-ղ/չիք: 4/չիք: Ունի նաեւ`

2. 342աբ Յաղագս որոյ ի սրբոյն Կիպրիանոսի ճառին գրեցան հեթանոսականաց իրաց բանք - Ոչ ոստ ձիթենոյ ոլոմպիական. ձիթենի տունկ Աթենայ անուանի... այլ Իսթէմոն տեղոյ անուն է, ուստի զշոճին առնուին:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

331ա Ո՛վ մանկունք սուրբ եկեղեցոյ, յորժամ ընթեռնուք եւ կամ գաղափարէք զայսց յորդորակացն, զորս ասացեալ է սրբոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի. եւ ես` հուսկ յետին բանասիրաց եւ բազմամեղ լոկ անուամբ միայն վարդապետ կոչեցեալ Յովսեփս, լի սրտիւ յիշեցէ՛ք միով Տէր ողորմիայիւ, զոր եւ Տէր Քրիստոս յիշեսցէ զձեզ աւուրն աներեկի: Զի թէպէտ հէքս եւ ծոյլս եւ պղերգս ոչ կարացի կատարել սրբոյն եւ երանաշնորհ վարդապետի ասացեալ խրատն, այլ սակս յուսումնասէր անձանց եւ մաքուր եւ արի եղբարց սրբոց ժողովեցի յորդորակներ` թեպէտ եւ զամենայն ոչ, այլ զհարկաւորն գրե|331բ|ցի: Արդ, որք ընթեռնուք զսա, անմեղադիր լերո՛ւք թարմատար գծագրօղիս, հա՛րք եւ եղբա՛րք իմ, քանզի կարողութիւնն իմ այսչափ էր, եւ մանաւանդ թէ կարի իմն ըշտապով եւ գիշերով եւ ճրագայլուսով ծրեցի: Զի եթէ շահիք եւ օգտիք ինչ իւիք ի յորդորակացս յայսցանէ` Տեառն շնորհ, ապա եթէ չհաճեալ ամենեւիմբ եւ չյօգտեալ բնաւին, ներել մաղթեմ եւ միով բերանով, լի սրտիւ մեղաց իմոց ի Տէր թողութիւն խնդրեցէ՛քս, զի եւ Հայրն երկնաւոր թողցէ զյանձանս ձեր առհասարակ ամենից. ամէն:

Արդ, գծագրեցաւ զսա ի թուականիս մերոյ ՌՃԼԹ. (1690) ամին եւ Փետրուվար ամսոյ ԻԱ. (21), ի մեծափառ եւ գերագահ Սրբոյ հայրապետական եւ առաքելական աթոռոյս Էջմիածնի:

Եւ գրեալ յորդորակք ի սմա, որք են թուով ԻԶ. (26), եւ ընդ նմին յիշատակութիւնք եւ առաջաբանութիւնք եւ պատմութիւնք սրբոյն Սարգսի Շնորհալից վարդապետի:

342բ Զայս քանի մի առաջնոց հեթանոսաց առասպելական պատմութենէ, զոր արարեալ է Դաւթի յԱնյաղթ փիլիսոփայի: Եւ ես` պիտակ եւ վրիպակ Յովսէփս զպիտանացուսն ընտրեցի եւ |343բ| ծրեալ եդի ի վերջ գրգիս, զի լիցի ինձ յիշատակ, եւ յետ իմոյ` վայելողացն: Ով ոք եւ հանդիպեսցի, զոր եւ յընթենուլն զսա միով Տէր ողորմեայիւ յիշեսջիք զիս` վատթարացեալս մեղօք, ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր, զի եւ զձեզ առ հասարակ յիշեսցէ Տէրն Քրիստոս անաչառ ատենին, աւուրն աներեկի` միւսանգամ գալստեանն, եթէ. Եկա՛յք, օրհնեալք Հօր իմոյ, ժառանգեցէ՛ք ձեզ զերկնից յարքայութիւն, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն. Հայ[ր] մեր:

Արդ, աւարտեցաւ գիրքս այս ի թուին ՌՃԼԹ. (1690), ի հայրապետութեան տեառն Եղիազարու Ամենայն Հայոց դիտապետիս, ի հրեշտակակերպ եւ ի վայելչակերտ Սրբոյ աթոռոյս Էջմիածնի:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

343ա Ի 10 Նոյեմբերի 1885 ամի օծաւ տ. Մակար կաթողիկոսն Ամենայն Հայոց. Մեսրովբ եպիսկոպոս Սմբատեանց:

ՆՇՈՒՄ` 1ա ԺԹ. դ. Գիրք Պիտոյից Մովսիսի Խորենացւոյն, 1ա ՌՃԼԹ. - 1690. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1805

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ԺԷ. դար


ԹԵՐԹ` 154 (2-155). չգրուած` 85բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԳx12 (ԺԳ 10): ՆԻՒԹ` թուղթ, արեւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 18,8x12,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (14x8,5): ԳԻՐ` նոտրգիր (նմուշ` 43ա): ՏՈՂ` 22: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի. միջուկը` տախտակ. աստառը` թուղթ, լուսագծերով. լուսանցակողերը` ոսկեզօծ` բուսական ճնշադրոշմով: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` ԱԲ, վերջում, սպիտակ, չգրուած թուղթ:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ - Լուսանցազարդ` բուսական: Զարդագիր` թռչնագիր: Գոյներ` կարմիր:

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի մէջքի կաշին նորոգուած, Բ. փեղկի եւ պահպանակների արտաքին եզրերը ցեցի հետքերով, թերթերը խոնաւութիւնից տեղ-տեղ գունափոխուած, թ. 2` հիմքից մասամբ պոկուած:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-19ա Պորփիւրի Ներածութիւն [Ստորոգութեանցն Արիստոստէլի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./3աբ: ա/3բ-5բ: բ/5բ-9ա: գ/9ա-12ա: դ/12աբ: ե/12բ: զ/12բ-3ա: է/13աբ: ը/13բ-4ա: թ/14բ: ժ/14բ: ժա/14բ-5ա: ժբ/15ա: ժգ/15աբ: ժդ/15բ-6բ: ժե/16բ: ժզ/16բ-7ա: ժէ/17ա: ժը/17ա: ժթ/17աբ: ի/17բ: իա/17բ-8ա: իբ/18ա: իգ/18ա: իդ/18աբ: իե/18բ: իզ/18բ-19ա:

Բ. 1. 19ա-47ա Ստորոգութիւնքն Արիստոտելի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./19ա-21ա: ա/21ա-6ա: բ/26ա-9բ: գ/29բ-34ա: դ/34ա-9ա: ե/39աբ: զ/39բ-44բ: է/44բ-5ա: ը/45ա-6ա: թ/46աբ: ժ/46բ-7ա:

2. 47ա-61ա Սկիզբն եւ նախադրութիւն գրոցն, որ ասի ըստ յունացն Պերիարմէնիաս, եւ հայերէն` Յաղագս մեկնութեան` արտադրեալ ի մեծ իմաստնոյն Արիստոտելէ, թարգմանեալ եւ մեկնեալ ի Դաւթէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-207ա: Նխ./47ա-8ա: ա/48աբ: բ/48բ: գ/48բ-61ա: Յաջորդում է մի նախերգան, որպէս ԼԴ. պրակ. տե՛ս ստորեւ` Գ.:

Գ. 61բ-62ա ԼԴ. [Նախերգան] - Աղաչեմ զանփոփոխելի տերութիւն ամենազօր Հոգւոյդ հզօրի... այժմ եւ յանվախճան յաւիտեանս:

Դ. 62ա-66ա Արիստոտելի Յաղագս առաքինութեանց առ Աղէքսանդր թագաւոր - Գովելի են գեղեցիկքն, եւ պարսաւելի` գարշելիքն... ամենայն ասացելոցդ ներհակքն, որք են ի պարսաւելեացն:

Ե. 66բ-7ա [Վասն իմաստասիրաց, թէ ո՛ զինչ ասաց] - Արիստոտելէս Ստագիրացի էր` ի Քամշկիթ գաւառէ...: Պղատոն ասէ` աշխարհ յերկնէ եւ յերկրէ... Եպիքարմոս ասաց, որ փոքր ինչ յանցանիցէ, քաջ այր նա է:

Զ. 67ա-9բ [Չափաբերականք Գրիգորի Մագիստրոսի]

Տե՛ս ձեռ. 1715, 295բ-9ա: ա./67ա-68ա: բ/68աբ: գ/68բ-9ա: դ/69ա:

Է. 69բ-85ա [Բանք իմաստասիրաց]. Հարիւր իմաստասիրաց ասացեալ` Յաղագս խելաց եւ իմաստութեան, որ է ուսումն իմաստնոց

Տե՛ս ձեռ. 464, 9ա-30ա: Յռջբ/չիք: ա/չիք: բ/69բ-70ա: գ/70ա-1ա: դ/71ա-72ա: ե/72ա-73ա: զ/73աբ: է/73բ-5ա: ը/75աբ: թ/75բ: ժ/75բ-76ա: ժա-ժբ/չիք: ժգ/76բ-7ա: ժդ/77ա: ժե/77աբ: ժզ/77բ-79բ: ժէ/չիք: ժը/79բ: ժթ/79բ-80ա: ի/80ա-81ա: իա/81ա: իբ/81ա-82ա: իգ/82ա-3ա: իդ/83ա: իե/83աբ: իզ/83բ-85ա: իէ/76աբ: իը-իթ/չիք:

Ը. 1. 86ա-155ա Դաւթի փիղիսօփայի Ներգինացւոյ Յաղագս Սահմանաց իմաստասիրութեան

Տե՛ս ձեռ. 464, 95ա-149բ: նխ./86ա-8ա: ա/88ա-93ա: բ/93ա-6ա: գ/96ա-100բ: դ/100բ-6ա: ե/106ա-9ա: զ/109ա-12ա: է/112ա-3բ: ը/113բ-7ա: թ/117ա-9ա: ժ/119ա-25ա: ժա/125ա-8բ: ժբ/128բ-32բ: ժգ/132բ-5ա: ժդ/135ա-6ա: ժե/136ա-8բ: ժզ/138բ-41ա: ժէ/141ա-5ա: ժը/145ա-7ա: ժթ/147ա-50բ: ի/150բ-2ա: իա/152ա-5ա: Գլխատառերի տեղերը բաց` չգրուած:

2. 155աբ Ընդ այնոսիկ եւ առաջիկայ բան իմաստնոց - Ամենայն չար տանջելի. ոչ ոք տանջեալ անապական... ներբողեալ ի Դաւթէ եռամեծէ ընթադրեցաւ:

Գրեթէ բոլոր նիւթերի լուսանցքներում կան գրչի եւ այլոց ձեռքով արուած լրացումներ, սրբագրումներ եւ լուծմունքներ:

Թ. ՅԱՒԵԼԱԳՐՈՒԹԻՒՆՔ, ԺԷ. դ.

ա. 2ա [Սահմանք զանազանք] - [Հարց]. Զի՞նչ է հնազանդութիւն: Պատասխանի. Հնազանդութիւն է բառնալ առանց երեւակայութեան...

բ. 2աբ [Այբուբեն յունաց] (երիցս)` որոշ տառանուններ տառերից վեր գրուած հայերէնով:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

47ա Աղաչեմ զանպիտան գրիչս յաղաւթս յիշատակել ձեր` Քրիստոսի սիրոյն վասն, զի՞նչ արարից, չեմ գիտել եղկելիս, ո՜հ, ո՜հ:

 

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

2ա (ԺԸ. դ.) Առաքեալ եւ զիւր արեան մերձաւորցն Քրիստոս Աստուած ողորմեսցի. ամէն:

3ա Փիլիպպոս վարդապետինն է այժմ. Պ. Տ. Վ. 1812:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ` 3ա ութանկիւն, սեւով. ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ՓԻԼԻՊՈՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ. 1243 (1794):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ` կազմաստառ Ա. (շղագիր) Տէր Սիմոն, արտաքին, 2բ` արտաքին, 2բ, 13ա` յունարէն բառեր. basileioj, Ious+pisoj, Mariam, եւ այլն, 19ա` նման անուն, 117ա` բարձրաբերձ:

ՆՇՈՒՄ` կազմաստառ Ա. ԺԶ.-ԺԷ. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1806

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՌՃԻԷ. - 1678


ԹԵՐԹ` 232. չգրուած 1ա-2բ, 196բ-232բ: ՊՐԱԿ` Ա-ԺԷx12 (Գ 8)+3x12 (3` 8): ՆԻՒԹ` թուղթ, արեւելեան: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 19,4x12,6: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (14x9), երկսիւն (190ա. 14x9): ԳԻՐ` բոլորգիր (3ա-12ա, 33ա, 46ա-60բ, 104ա-11բ, 135ա-43բ (նմուշ` 8բ), նոտրգիր` 12ա-32բ, 34ա, 62ա-103բ, 112ա-34բ, 144ա-96ա (նմուշ` 15ա), այլ ձեռքով` 33բ, 34բ-45բ, 61աբ (նմուշ` 43ա): ՏՈՂ` 31: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով. միջուկը` տախտակ. աստառը` դրոշմազարդ կտաւ. լուսանցակողերը` կարմիր, մէջքի մօտ սեւ կորագծով սահմանագծուած սպիտակ:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ - Ճակատազարդ` 3ա: Լուսանցազարդ` բուսական: Զարդագիր` թռչնագիր, հանգուցագիր, հանգուցագիր` մարդու դէմքով` 8ա: Գոյներ` կարմիր, վարդագոյն:

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ - Աւետարան Մատթէոսի, Դ. 23 - Ե. 12: Ժ. դ.: 2 (Ա-Բ) + 2 (Գ-Դ) ստացուած 1 թերթի կիսումով (1ին` ԳԴ, 2րդ` ԱԲ) եւ ամէն կէսը երկտակ ծալելով, ԱԲ` 10 տող եւ 3 տող ցրուացանկ, ԳԴ` 9 տող (երկուսը միասին. բուն ձեռագրինը` 19 տող եւ 3 տող ցրուացանկի): Մագաղաթ (18-19x12), երկսիւն (23x16,5), (նմուշ` Բա) ուղղագիծ երկաթագիր, առոգանութեան կարմրագիր նշաններով: Ունի բուսական զարդագիր (կապոյտ, կարմիր, կանաչ): Կարդալ` Դա, Գբ, Աբ, Դա, Գբ, Բա, Դբ, Գա, Բբ, Դբ, Գա, Աա. [Աւե]տարանն արքայութեան... ցնծա[ցէ՛ք]:

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, Ա. եւ Բ. փեղկերն ու աստառը ցեցի հետքերով, կապիչները եւ գամերն ընկած, թերթերի վրայ դեղնաւուն հետքեր, բծեր, թ. 223-32 եւ պահպ. Ա., Դ.` եզրերը գունափոխուած, ցեցի հետքերով:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 3ա-12ա Ներածութիւն Պորփիւրի [Ստորոգութեանցն Արիստոտէլի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./3ա: ա/3ա-4ա: բ/4ա-6ա: գ/6ա-8ա: դ/8ա: ե/8աբ: զ/8բ: է/8բ-9ա: ը/9ա: թ/9ա: ժ/9աբ: ժա/9բ: ժբ/9բ: ժգ/9բ-10ա: ժդ/10աբ: ժե/10բ: ժզ/10բ: ժէ/10բ-1ա: ժը/11ա: ժթ/11ա: ի/11ա: իա/11ա: իբ/11աբ: իգ/11բ: իդ/11բ: իե/11բ-2ա: իզ/12ա:

Բ. 12ա-32բ [Պետրոսի Արագոնացւոյ] Համառօտ հաւաքումն ի վերայ Ներածութեանն Պորփիւրի - Ելոյր հարկաւորի քրիսաւորի է, որպէս ասէ փիլիսոփայն յերկրորդ գիրս Հոգւոյն, թէ հոգին ի սկիզբն իւր է, որպէս անգիր տախտակ... եւ այս է լաւագոյն, քան զասացեալն ի Պղատոնէ: Եւ այսքան բաւականասցի ի լուծումն խնդրոցս:

Գ. 33ա-45բ [Բարթուղիմէոսի Մարաղացւոյ] Յաղագս հնգից ընդհանրից - Եւ արդ, զի՞ վասն հնգից ընդհանրիցն հանդերձեալ եմք խօսել աստ... այսոքիկ բղխեն ի միոյ արմատոյ, այսինքն` ի քանակութենէն, որ է սկիզբն տարածման եւ բաժանման:

Դ. 45բ-60բ Ստորոգութիւնք Արիստոտելի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./46ա-7ա: ա/47ա-9բ: բ/49բ-51բ: գ/51բ-4ա: դ/54ա-6բ: ե/56բ-7ա: զ/57ա-9բ: է/59բ: ը/59բ-60ա: թ/60աբ: ժ/60բ:

Ե. 61աբ Յունարէն այսոքիկ անուանք թարգմանեալք - Իսակօկի` ներածութիւն, կենօս` սեռ... լէւքօս` սպիտակ:

Զ. 62ա-103բ [Պետրոսի Արագոնացւոյ] Համառօտ վերլուծութիւն Ստորոգութեանցն Արիստոստէլի - Հոմանունք, որպէս ասէ փիլիսոփայն ի յերրորդ գիրս Հոգւոյն - Գիտութիւնքն բաժանին, զոր օրինակ եւ իրքն, յորոց է գիտութիւնն... եւ ոչ ունիլ զսպիտակութիւն, քան գոլ սպիտակ եւ այլն. եւ այսքան բաւականասցի վերլուծութիւն յաղագս տասանց ստորոգութեանցն:

Է. 1. 103ա-11բ Ջիղբերտոսի Պօռետացւոյ ճեմականի Վեցից սկզբանց գիրք (թարգմ. Ոսկանի բանասիրի)

Տե՛ս ձեռ. 926, 287ա-91բ: ա/103բ-5ա: բ/105ա-6ա: գ/106ա: դ/106ա-7բ: ե/107բ-8բ: զ/108բ-9բ: է/109բ-10ա: ը/110ա-1ա (վրջ. որ եւ տարածիլ անդր, քան զնա, անկարելի է: Կից` 111աբ հին թարգմանութեան տասներորդ պրակը):

Ը. 111բ-134բ [Ջիլբերտոսի Պօռետացւոյ] Համառօտ հաւաքումն վերլուծութեան Վեցից սկզբանցն գրոց (հին թարգմ.)

Տե՛ս ձեռ. 1713. 218ա-24բ: ա/112ա-4ա: բ/114ա-8ա: գ/118ա-21ա: դ/121ա-2բ: ե/122բ-6բ: զ/126բ-8բ: է/128բ-30ա: ը/130ա-1բ: թ/131բ-4բ: ժ/չիք (կցուած Ոսկանի թարգմանութեանը` 111աբ):

Թ. 134բ-143բ Սկիզբն եւ նախադրութիւն գրոցն, որ ասի ըստ յունաց` Պերիարմենիաս եւ հայերէն` Յաղագս մեկնութեան` արարեալ ի մեծ իմաստնոյն Արիստոտելէ եւ թարքմանեալ ի Դաւթէ փիլիսոփայէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-7ա: Նխ./135ա: ա/135աբ: բ/135բ: գ/135բ-143բ:

Ժ. 143բ-196ա [Պետրոսի Արագոնացւոյ] Սկիզբն վերլուծութեան ի վերայ գրոցն, որ կոչի Պերիարմենիաս - Նախ արժան է դնել` զի՞նչ է անուն, վասն զի մարդկայինն գիտութիւն... աստանօր զկայ առցէ վերլուծութիւն ի վերայ շարագրութեան, որ կոչի Պերիարմենիաս, ի փառս եւ ի գովեստ անուան Տեառն մերոյ եւ Փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի` Աստուծոյն մերոյ. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

61բ Զծրագրօղս յիշեատակեսջիք միով ողորմեսցիւ, ովք սուրբք ընթերցօ՛ղք, ի թուին հազարերորդի, հարիւրորդի, քսաներորդի, եռի եւ քառեակի (1678):

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Աբ (ԺԸ. դ., շղագիր) Տեառն իմոյ մեծի վարդապետին է:

Բա 8 տող բոլորգիր, քերուած եւ անընթեռնելի, 5րդ տողում` անճառ:

ԳՐՉԱՓՈՐՁ` Բբ (բոլորգիր) բեռն, աբգդ, մի, Դբ (բոլորգիր) այբուբեն (ա-զ, զ-է)` երիցս:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազմաստառին փակցուած թղթի վրայ` ՌՃԻԴ. - 1675. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1807

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԱԴՐԻԱՆԱՊՈԼԻՍ

ՌՃՀԳ. - 1724


ԳՐԻՉ` Մինաս սրկ. Բարաքիասեան Շօռութեցի (1ա-43բ): ՍՏԱՑՈՂ` Ոսկան:

ԹԵՐԹ` 60. չգրուած` 14աբ, 54աբ, 58ա-60բ: ՊՐԱԿ` 1+Ա-Դx12+11: ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմով` թագ եւ ողկոյզ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 20,8x15,8: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն` սահմանագծուած կարմրով (15,5x10,5): ԳԻՐ` նոտրգիր. Մինաս գրչի` 1ա-43բ (նմուշ` 5ա), անանուն Ա. գրչի` 44ա-53բ (նմուշ` 47ա), անանուն Բ. գրչի` 55ա-7բ (նմուշ` 55ա): ՏՈՂ` 30 (1ա-53բ), 32 (55ա-7բ): ԿԱԶՄ` ճնշագծերով շագնակագոյն կաշի. միջուկը` ստուարաթուղթ. աստառը` թուղթ, մասն առաջին եւ վերջին պրակների:

 

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ - Ճակատազարդ` 44ա: Լուսանցազարդ` ծաղիկ` 44ա: Զարդագիր` թռչնագիր, կենդանագիր: Գոյներ` ոսկի, կարմիր, կապոյտ, կանաչ, սեւ, վարդագոյն, մանուշակագոյն:

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի կաշին քերծուած, եզրերը մաշուած, թ. 44-53, 55-7` թանաքից գրադաշտը գունափոխուած, դեղնաւուն հետքեր, 34բ, 38բ, 44ա` թանաքաբծեր, լուսանցային մասերում խոնաւութեան հետքեր, Դ. պրակն` Ա-ից առաջ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1.[Ծառ գոյացութեան] - Գոյացութիւն` մարմին, անմարմին...

2. 2ա-13ա Պորփիւրի Ներածութիւն [Ստորոգութեանցն Արիստոտէլի]

Տե՛ս ձեռ. 718, 138ա-70բ: Նխ./2ա: ա/2ա-3բ: բ/3բ-5բ: գ/6ա-8ա: դ/8ա: ե/8աբ: զ/8բ: է/8բ-9ա: ը/9աբ: թ/9բ: ժ/9բ-10ա: ժա/10ա: ժբ/10ա: ժգ/10աբ: ժդ/10բ-11ա: ժե/11ա: ժզ/11աբ: ժէ/11բ: ժը/11բ: ժթ/12ա: ի/12ա: իա/12ա: իբ/12աբ: իգ/12բ: իդ/12բ-3ա: իե/13ա: իզ/13ա: Լուսանցքներում կան լուծմունքներ:

Բ. [Բանք զանազանք]

1. 15բ-17ա [Դիոնիսիոսի Թրակացւոյ] Խոնարհմունք բայի - Բայ սահմանական, ներգործական պարզ լծորդութեան... ստորադասականքն կրաւորականն նոյնպէս է` ըստ այլոց յեղանակացդ (հմմտ. ձեռ. 267, 242աբ):

2. 17ա-20բ Մեկնութիւն բառից քերականին - Վերծանութիւն է ընթերցողութիւն... ո՛վ Աստուած, հոշական:

3. 20բ-21բ [Հարցմունք եւ պատասխանիք երկրաչափականք] - Հարց. Զի՞նչ է կէտ կամ գիծ, մակերեւոյթ եւ մարմին: Պատասխանի կէտ`., գիծ` | ... եւ հիւնիդ մարմնացուցանէ զնոսա:

4. 21բ Բանք իմաստասիրաց - Ամենայն, որ ճշմարիտ է, նաեւ բարի է, այլ ոչ ամենայն բարի ճշմարիտ է... եւ ընկէց զինքն ի պարըսպէն ի վայր, եւ էր Կլեոմբռոտոս անուն նորա:

Գ. 1. 22ա-43բ Ստորոգութիւնքն Արիստոտելի

Տե՛ս ձեռ. 926, 191ա-201բ: Նխ./22ա-3բ: ա/23բ-7ա: բ/27ա-9բ: գ/29բ-33ա: դ/33ա-7ա: ե/37աբ: զ/37բ-41բ: է/41բ-2ա: ը/42աբ: թ/42բ-3ա: ժ/43աբ: Լուսանցներում` լուծմունքներ:

2. 44ա-53բ Սկիզբն եւ նախադրութիւնն գրոցն, որ ասի ըստ յունաց Պերիարմենիոս, եւ հայերէն` Յաղագս մեկնութեան` արտադրեալ ի մեծ իմաստնոյն Արիստոտէլէ, թարգմանեալ եւ մեկնեալ ի Դաւթէ

Տե՛ս ձեռ. 926, 201բ-7ա: Նխ./44ա. ա/44բ: բ/44բ-5ա: գ/45ա-53բ:

Դ. 55աբ Նկատումն Արիստոտէլի [Դաւթի Հարքացւոյ] - Ուսուցանել մեզ ի բնալսողութեանց այնոցիկ, որ հասարակաց բնական[աց] գոյանայ... սոքօք է մարթել առնել մակացութիւն:

Ե. 55ա-7բ [Մովսէսի Քերթողի] Վերլուծութիւն Արիստոտէլի տասն բանիցն - Ստորոգութիւնք ներքին ասութիւնք ասին... կամ հանգիստ եւ Քրիստոսի` յուսոյն մերոյ փա՜ռք յաւիտեանս. ամէն:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 5բ Զտարբերութեան մեկնիչն քա՛ջ ընթե՛րց, որ լավ հասկանաս:

13ա Եւ դարձեալ, ո՛վ ընթերցօղք, յիշեցէ՛ք ի բարին ձեզ եւ ամենեցուն ծառայ: 0րինակեցաւ ձեռամբ եւ գրեցաւ թերավարժ գրչի` Շօռութցի մահտեսի տիրացու Մինաս սարկաւագէ Բարաքիասեան: Ով ոք` կարդալով կամ օրինակելով միով Հայր մեղայիւ զմեզ եւ զմեր ննջեցեալքն յիշեսջիք, |13բ| եւ դուք յիշեալ լիջիք ի միւսանգամ գալստեան Տեառն մերոյ եւ փրկչին Յիսուսի Քրիստոսի` Աստուծոյն մերոյ, որ է օրհնեալ անզրաւ եւ անվախճան, յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն: Հա՛յր մեր, որ յերկինս: Զրաւ բանիս այսորիկ:

43բ Գրեցաւ ձեռամբ թերավարժ գրչի` Շօռութեցի մահտեսի Մինաս սարկաւագէ Բարաքիասեան: Եղեւ ի արքայանիստ մեծի մայրաքաղաքիս Անդրիանուպօլսոյ, թուին ՌՃՀԳ. (1724) եւ ի յամսեանն Հոգտեմբերի մէկին:

2. 1ա ԸՌՍՏԱՄԻ ՈՐԴԻ ՈՍԿԱՆԻ (փակագիր): Առեալ եղեւ ի մայրաքաղաքն Ըստամբօլ, ի վայելումն Աղայեցի Ըռստամի որդի մեղաւոր Ոսկանին է: ՌՃՀԲ. (1723) թվին, Փետրվարի Ժ. (10):

15ա Է [ՈՍԿԱՆԻ Է ՍԱՅ ԲԱՆ]

Որ է սա յոյժ մեծ պատուելի,

Սիրտ Պորփիւրի հարթ ներս ածի,

Կորովակի մեկնել բանի,

Արիստոտելեայն մեծ տառի:

Ներածութիւն սիրտ Պորփիւրի,

Իսկոյն սիրեալ իմոյ սիրտի,

Է առեալ սա մեծ գինագնի,

Սիրտ իմ եղեալ, ոչ վաճառի:

Աստուած իմ Տէր, տա իմ խնդրի

Յինէն սա տառըս ոչ հանցի,

Բայց առեալ սա ՆԱՅՆԲԵԿ. (1719) թվւի,

Ամսեայնն գիծ Փետրվարի,

Ներորոշեալ ութ եւ վեցի:

Սկզբի 6 տողը կրկնուած փոքր տարբերութեամբ` 5րդ տողում սիրտ բառի փոխարէն գրուած է մեծ, խորագիրը սկզբնատողերի ծայրակապն է, ծածկագիր թուականի կողքին այլ ձեռքով աւելացուած է. Թիւն է ՌՃԿԸ. (1719):

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ` 2ա ութանկիւն, սեւով, անընթեռնելի, հաւանաբար` ՈՍԿԱՆ:

ՆՇՈՒՄ` Ա. կազմաստառին փակցուած թերթիկի վրայ` ՌՃՀԳ. - 1724. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1808

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԷՋՄԻԱԾԻՆ

ՌՄԺԵ. - 1766


ԳՐԻՉ եւ ՍՏԱՑՈՂ` Յակոբ վրդ. Սանահնեցի:

ԹԵՐԹ` 285 (գրչի էջակալում` 1-159, որ է` 1ա-80ա). չգրուած` 141ա-2բ, 285աբ: ՊՐԱԿ` ԻԵx12 (ԺԲ 10, Ի 11, ԻԱ 8, ԻԵ 4): ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով, այլ` 143-285, լուսադրոշմներով` տարբեր թագեր, EANENROYANS, A VINAY եւ այլք (անընկալելի): ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 20,2x15,2: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (17x12, 16x12,5): ԳԻՐ` շղագրանման, նոտրգիր, գրչափոխութեամբ (նմուշ` 15ա): ՏՈՂ` 27-33: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի. միջուկը` տախտակ. աստառը` թուղթ. լուսանցակողերը երկրաչափական սեւ եւ կարմիր գծումներով, մէջքի մօտ պատկերում են մարդու դէմք: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 2, թուղթ, դեղնաւուն, չգրուած սկզբից (Ի. դ. նորոգման յաւելում):

 

ՎԻՃԱԿ` բաւարար. կազմի կաշին թեթեւակի քերծուած, եզրերը մաշուած, տեղ-տեղ զանազան բծեր:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1. 1ա-46ա Դաւթի փիլիսոփայի Ներգինեցոյ Վերլուծութիւն ի Ներածութիւնն Պորփիւրի

Տե՛ս ձեռ. 1688, 1ա-151ա: ա/1ա-2ա: բ/2ա-3բ: գ/3բ-5բ: դ/5բ-6բ: ե/6բ-8ա: զ/8ա-10բ: է/10բ-2ա: ը/12ա-3ա: թ/31աբ: ժ/13բ-4բ: ժա/14բ-6ա: ժբ/16աբ: ժգ/17աբ: ժդ/17բ-9բ: ժե/19բ-21ա: ժզ/21ա-2ա: ժէ/22ա-3բ: ժը/23բ-5ա: ժթ/25ա-7ա: ի/27ա-8բ: իա/28բ-30ա: իբ/30ա-1ա: իգ/31ա-2ա: իդ/32ա-3բ: իե/33բ-5բ: իզ/35բ-6բ: իէ/36բ-8ա: իը/38ա-40ա: իթ/40բ-2ա: լ/42ա-3ա: լա/43աբ (համարը գրուած` լբ, որի հետեւեւանքով համարակալումը խախտուած, լզ-ից յետոյ չշարունակուած): լբ/43բ-4բ: լգ/44բ-5ա: լդ/45աբ: լե/45բ: լզ/45բ: լէ/45բ: լը/45բ: լթ/45բ: խ/46ա:

2. 46ա-99բ Ստորոգութիւնս Արիս[տոտէլի] Ժ. (10), որ կոչի յունարէն Կատիլօիաս [Մեկնութիւն Դաւթի Անյաղթի]

Տե՛ս ձեռ. 1687, 106բ-245բ: Նխ./46ա-9բ: ա/49բ-60ա: բ/60ա-8բ: գ/68բ-77բ: դ/77բ-87ա: ե/87աբ: զ/88ա-95ա: է/95ա-6ա: ը/96բ-7ա: թ/97ա-9ա: ժ/99ա-9բ:

3. 100ա-141բ [Ս]կիզբն եւ նախադրութիւն գրոցն, որ ասի ըստ յունաց Պէրիարմէնիաս եւ հայերէն Յաղագս մեկնութեան` արտադրեալ ի մեծ իմաստնոյն Արիստոտէլէ, թարգմանեալ եւ մեկնեալ ի Դաւթէ Անյաղթէ փիլիսոփայէ:

Տե՛ս ձեռ. 1690, 209բ-305ա: Նխ./100ա-102բ: ա/102բ-5ա: բ/105ա-6բ: գ/106բ-40բ:

Բ. 143ա-284ա [Մատենագրութիւնք Սիմէոնի Երեւանցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. 1818, 2ա-135բ: Բան առ ընթերցող` 143ա-4բ: Առ սուրբ Էջմիածին` 144բ-5ա: [Ձօն առ Պորփիւր]` 145ա: 1/145ա-78բ (179ա-86բ տե՛ս` 5-6): 2/186բ-245բ: [Ձօն առ Արիստոտէլ]` 186բ: 3/246ա-82ա: 4/282ա: 5/179ա-84բ (1ին մասից յետոյ): 6/184բ-6բ: Յշտկրն/282բ-4ա:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ 0ՐԻՆԱԿԻ

245բ (1747 թ.) Ի ժամանելն ձեր յայսր, խնդրեմ զի յիշեսջիք զշարահիւսօղ սորին` զՍիմէօն մեղսամած վարդապետս Երեւանցի, զհոգեւոր ծնօղն իմ` զՇամախեցի Յակոբ վարդապետն, եւ զմարմնաւոր ծնօղսն իմ` զԿարապետն, զԳայիանէն, զեղբարսն իմ` զՄելքիսեդեկն, զՅարութիւնն եւ զՂազարն:

Հմմտ. ձեռ. 1818, էջ 135աբ, 1817, էջ 113բ, 1819, էջ 144բ, 1820, 172բ:

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 46ա Փա՜ռք ամենազօրին Աստուծոյ, որ ետ կարողութիւն յանկ ելանել:

140բ Աւարտ եղեւ արտաքին գիրքս թւին ՌՄԺԵ. (1766) եւ յամսեանն Յունիսի ԻԱ.ին (21), ձեռամբ ապիկար իբր վարդապետի ումեմն` Յակոբ կոչեցելոյ, ի վայելումն ինձ եւ նմանեաց իմոց իմաստակաց, առ դրան Սրբոյ Աստուածաիջի տեղւոյս (գրած-ջնջած` Էջ, այլ ձեռքով կրկնուած` 284բ):

2. 245բ Ընդ որս եւ զմեղապարտ գրիչս` զՅակոբ աբեղայս Սանահնեցի, որ բազում աշխատութեամբ արտագրեցի ի զարգացումն եւ ի վայելումն ինձ եւ նմանեաց իմոց, զի եւ դուք յիշեջիք ի Քրիստոսէ յԱստուծոյ: Թուին ՌՄԺԵ. (1766), Ապրիլի ԺԵ. (15), առ դրան մեծի Աթոռոյս Սրբոյ Էջմիածնի գրեցաւ:

3. 284բ Տէրտէր Սարգիսն, Կարապետն հաց էր ուտում, ասեցի թէ տէրտէրին կասեմ, ասաւ թէ ասա՛:

ԿՆՔԱԴՐՈՇՄ` 1ա ութանկիւն, սեւով. ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾԱՌԱՅ ԹԱԴԷՈՍ ԱԴԱԹԲԷԿԵԱՆ 12ՀԴ. (1825):

ԳՐՉԱՓՈՐՁ` կազմաստառ Ա` տէրտէր մէղ, Դաւթիս է, Սիմէոնի, կազմաստառ Բ.` վրացատառ հաշիւ, Ի մերս սհա, 245բ յիշեսջիք:

ՆՇՈՒՄ` կազմաստառ Ա. շղագիր. ՌՄԺԵ.-1766. Մ[եսրոպ] եպիս[կոպոս]:


1809

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

 

ՌԿԲ. - 1613


ԳՐԻՉ` Էսաի: ԿԱԶՄՈՂ` Մարտիրոս սարկաւագ:

ԹԵՐԹ` 289-4 (տե՛ս Պահպանակ). չգրուած` 1ա, 2ա-4բ, 5ա, 94բ-6բ, 132բ, 221ա-4բ, 229բ-7բ, 241ա-2բ, 265բ-89բ: ՊՐԱԿ` 4+Ա-Ըx12 (Ա, Ե 10) + Ա-ԺԶx12 (Դ, Ե 10, ԺԳ 17): ՆԻՒԹ` թուղթ, լուսագծերով եւ լուսադրոշմներով` S T, առիւծ` գլխավերեւում` T B, կամարաձեւ մուտքով կառոյց` մուտքի մէջ եւ ճակատին խաչ: ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ` 20x15,3: ԳՐՈՒԹԻՒՆ` միասիւն (13,5x10): ԳԻՐ` նոտրգիր (նմուշ` 60ա) այլ` 211բ-20բ (նմուշ` 214ա): ՏՈՂ` 24: ԿԱԶՄ` դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, դռնակով. միջուկը` տախտակ. աստառը` դեղին եւ կապոյտ կտաւ. լուսանցակողերը` կարմիր. Ա. փեղկի ստորին մասում. ԿԱԶՄԵՑԱՒ ԹՎԻՆ ՌԿԲ.ԻՆ (1613). ԱՄԷՆ: ՊԱՀՊԱՆԱԿ` 4 թերթ, թուղթ, սկզբից` հաշուած թերթաքանակի մէջ (1-4):

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ - Կիսախորան` 6ա: Լուսանցազարդ` բուսական: Զարդագիր` թռչնագիր, հանգուցագիր: Գոյներ` կարմիր, դեղին, կապոյտ, սեւ, սպիտակ, մանուշակագոյն:

 

 

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ - Հռոմէական իրաւունք, հանդերձ մեկնութեամբ (լատիներէն): ԺԳ. դ.: 1 (Ա)+1 (Բ), ստացուած մէկ թերթի ընդլայնակի հատումով: Մագաղաթ (19,5x15), եռասիւն (18,5x14,5), տող` 25, (նմուշ` Բա):

Տե՛ս խ. Լ. ԽՌրպսպՉՈ, խՈՑՌվրՍՌպ ՐցՍՏտՌրՌ ԾՈՑպվՈՊՈՐՈվՈ, ժՐ. 1980, ր. 56-7.