1

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

Թոխաթ                                                                                                   ՌՁԱ-ՌՁԲ-1632-1633

ԳՐԻՉ՝ Սահակ երէց (1ա-103բ)։

ԹԵՐԹ՝ 123. չգրուած՝ 50բ, 52ա, 83բ, 97բ, 104աբ, 105բ-7ա, 122բ-3բ։ ՊՐԱԿ՝ Ա-Ժx12 (Ա 11, Ժ 13) + 1x3։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ (տարբեր՝ 121-3)։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,5x15։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 7ա)։ Խազագրուած՝ 73բ, 95բ-6բ։ Յաւելագրութիւնները՝ նօտրգիր)։ ՏՈՂ՝ 25 (յաւելագրութիւնները՝ խառն)։ ԿԱԶՄ՝ ճնշագծերով շագանակագոյն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ զարդահիւս դեղին մետաքս։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1+1, դեղնաւուն թուղթ (Ի դ.)։

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ հանգուցագիր (73-ից յետոյ)։ Ճակատազարդերի տեղերը բաց՝ 73բ, 89բ, 95բ-6բ)։ Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ։

ՊԱՏԱՌԻԿ-ՊԱՀՊԱՆԱԿ – Աւետարան Յովհաննու։ Թ-Ժ դդ.։ 2(Ա-Բ)+2(Գ-Դ), ստացուած 2 թերթերի ընդլայնակի ծալումից. եզրահատուած։ Մագաղաթ, երկսիւն, բոլորագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Բա)։ Կարդալ՝ Դա, Գբ, Դբ, Գա, Բա, Աբ, Բբ, Աա «ոչ եկաց, զի ոչ գ[ոյ ճշմ]արտութիւն... կոյր էի և արդ տեսանեմ։ Դարձեալ աս[են]» (Ը, 44-Թ, 26)։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ-տեղ խոնաւութեան հետքեր, եզրահատուած, մի շարք թերթեր վերանորոգուած։ Պահպանակները թրջուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա–73բ [Ադամգիրք «... ասացեալ ի տէր Առաքելի Սիւնեաց...»– Ն]ախքան զեղեալքս ամենեքեան, /Երրորդութիւն անեղական...

Տե՛ս ձեռ. Ή 83, 2ա-138ա. Չիք՝ ընդհանուր խորագիր (2ա) և ցանկ (2աբ)։ § 1/1ա-49բ (չիք՝ Նախերգան, ցանկ, հատորի և § ա-ի խորագրերը։ Յիշատակարան՝ 49աբ, նման տպ. 1907-ին)։ 2/49բ-63ա (խորագիրը նման տպագրին և «ունի տունս ՅԻ»։ § ա-ն թերի՝ սկ. «Զի դասք վերին զաւրացն...», չիք § բ, բացի խորագրից, տեղը բաց։ Յիշատակարան՝ 62բ-3ա)։ 3/63ա-73ա («տունս ՄԻ» փխ «ՄՀ»։ Չիք § ա-ի խորագիրը, տեղը բաց։ Յիշատակարան՝ 73ա)։ Տնաքանակը, գրեթէ բոլոր գլուխներում, պակաս. համապատասխան նշումներ՝ 8ա, 11բ, 15ա և այլուր։

Բ. 73բ–100ա [Բանաստեղծութիւնք Առաքելի Սիւնեցւոյ]

Տե՛ս ձեռ. Ή 83, 138բ-229ա։ Այստեղ առկայ են նոյն շարքից 15-ը՝ խառն դասաւորութեամբ. §1/95բ-6բ։ § 2. ա/85բ-7բ։ բ/87բ-9բ։ գ/78բ-80ա։ դ/80ա-2բ։ ե/82բ-3ա։ զ/89բ-91բ։ է/91բ-3ա։ ը/96բ-7ա։թ/98ա-100ա։ ժ-ժբ/չիք։ ժգ/93բ-5բ։ ժդ/84ա-5բ։ ժե/73բ-5ա։ ժզ/75ա-7ա։ ժէ/77ա-8բ (§2. ե. է-ը վերջից թերի. լրացման համար տեղ է թողնուած)։ § 3. ա-ե/չիք։

Գ. 100ա-3բ Ի հրահանգ համբակէ ջահասանեանն/Լերինն երգ ինչ սատառ ընձեռեալ բարիւքն հայկական,/Որո կացեալ տաղիւքըն հոմեարական, /Ոգեալ ոճիւ և բարառնական, /Կոչեալ զմասունս հնազանդական (ծայրակապ՝ «Ա–Ք, Կարապետէ» – Ամենայնի սկիզբն ես եմ, /Դու[ք] լուարուք, զոր ինչ ասեմ...

Դ. [Յաւելագրութիւնք՝ ԺԷ դ.]

ա. 105ա [Հատուած տաղի, Ծայրակապ՝ «...Ստեփանոս Գոյներե»] – Միշտ եղէ ես սնավաստակ, /Զէտ խելագար յիմար մշակ.../Ստեփանոս, տարտամ ի գործս սրբութեան, /Գոյներիցու որդի դաժան...

բ. 107բ Այլ բանք և պատմութիւն բառից իմաստնոց և բանից նոցին, զոր առեալ է ի պարսից գրոց և թարգմանի [ի] հայս բառ կամօքն Աստուծոյ – Այս, որ է թէ՝ հալ, որ է ներկայ, որ աշխարհաբար՝ հիմայ ասէ...

գ. 107բ [Զրոյց] – Բժշկապետն Պուղրատ գնաց քամանչայ քշտել...

դ. 108ա Բնական իմաստասիրաց արարեալ քննութիւն և հանճարումն վասն տղայոց ծննդեան, որ լինի թէ կտրիճ և աղջիկ, և յաւուրն շաբաթուն թէ ի՞նչ մեկնէ և ինչպէ՞ս լինի – Եթէ զշաբաթ օր՝ տղայ և էգ լինի...

ե. 108բ [Հայրեններ] – Մտիկ սարերուն արայ...։ Թէ բարձր ես՝ նա ցած եղիր...։ Աստուած զայս տունս շէն պահէ...

զ. 109ա [Յաղագս անուան Հալապ քաղաքի] – Ի [Ս]ամուէլի զՀալապա անունն Արամ Սօպա էր գրած... (3 տող)։

է. 109բ–10ա [Աղիւսակ գուշակութեանց] – (Ըստ կենդանակերպից, գունոց, համոց, տեղեաց, սեռից, քաղաքաց, աստեղաց, գանձուց և այլոց)։

ը. 110բ–1ա Յառաջն յիշենք զտասն և վեց կերպն, թէ ի մարդաց վերա որպէս իշխանութիւն ունի –Յառաջն լահիանն է, որ գուշակէ ի վերայ մարդկանց... (Բացատրութիւն § է-ի)։

թ. 111բ–2բ [Վասն գիտելոյ զասլն ըռամին] – Եթէ կամիցիս գիտել զասլն ըռամին...

ժ. 112բ–6ա Վասն գիտութեան տարուն, որ Խթայու իմաստասէրքն շինէր ի վերայ ԲԺ-ան կենդա[նա]կերպի և անասնոց, և հումքն են գրեր ամէն մէկի ի կատարած աշխարհի, չխափանիլ և յըղորդ կու գայ – Խթայու իմաստասէրքն են սահմաներ... Կատարեցաւ... պրճերուն հօքմն։

ժա. 116ա–8ա Այս է աւուրք լուսնին՝ յառաջի օրէն մինչև երեսունն – Այս օրերս ընդրած է իմաստասիրաց վասն ամենայն գործոց...

ժբ. 118բ–9ա [Աղիւսակ գուշակութեանց՝ ըստ 128 մասանց մարդկային մարմնոյ]։

ժգ. 119բ–20բ [Խ]աւսք ամենայն իմաստասիրաց և ամենայն վարդապետաց, որ արտաքին են. վասն գարնան եղանակին, որ է Նաւրօզն, թէ յորում աւուր մտանէ, և այն տարին բոլոր ինչ նշանակէ, որ զինքն փորձել են Կ տարի և ապա են գրել ստուգիւ – Թէ շաբաթ Նավռօզն շաբաթ լինի, գուշակէ... արուեստաւորաց վաղթն աղեկ լինի։

ժդ. 121բ–2ա [Հատուած տաղի։ Ծայրակապ՝ «Ա–Ղ»] – Անձինք ասեմ հագներգական, /Ստորադաստ առնէ զանազան...

 

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

73ա

Այլ և զգծող սակաւ բանի,

Իսահակիս՝ Սուրբ Պարսամի,

ի Թոխաթի մեծ քաղաքի,

Ի յաւարտել սա գրեցաւ։

Փա՜ռք... Գրեցաւ ձեռամբ անարժան Սահակ իրիցու, ի թվին Հայոց ՌՁԱ (1632), Մարտի ամսուն ԻԵ աւարտեցաւ։ Բայց աղաչեմ, հոգևոր հայրք իմ և եղբարք, յոր կարդայք՝ յիշեալք լինիք դուք ի Տեառնէ, և զիս յիշեցէք։

103բ Գրեցաւ գիրս ձեռամբ անարժան Սահակ իրիցուս, ի թվին Հայոց ՌՁԲ (1633) աւարտեցաւ, բայց աղաչեմ, հոգևոր հայրք իմ և եղբարք, յոր կարդայք ու յիշէք, դու[ք] ի Տեառնէ յիշեալք լինիք. ամէն։

Կնքադրոշմ՝ 1ա, 96բ Գիրքս Սուրբ Էջմիածնա է։

Գրչափորձ՝ Պահպանակ Բբ. Մնացական...։ 123բ Մանուկ պարկէ (հաւանաբար՝ «Մանուկ պառկէ ծառի տակ» ժողովրդական երգի սկիզբը)։

 

2

ՊԵՏՐՈՍ ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ-ԲԵՐԴՈՒՄԵԱՆ

ԱՂԲԻՒՐ ԲԱՑԵԱԼ

Էջմիածի՞ն                                                                                               ՌՄԺԶ-ՌՄԺԷ-1767-1768

ԳՐԻՉ՝ Ղունկիանոս։ ՍՏԱՑՈՂ՝ Երեմիա եպս. Օշականցի, ի վայելումն՝ Զաքարիա տրց. Օշականցւոյ։

ԹԵՐԹ՝ 132. չգրուած՝ 1բ, 2ա–10բ, 11բ, 92ա–132բ։ ՊՐԱԿ՝ 1x10+Ա–Էx12+3x13 (Բ 12)։ ՆԻՒԹ՝           թուղթ, մահիկանշան և «GAVIAC» լուսադրոշմներով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,7x15,2։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ Գիր՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 18ա)։ ՏՈՂ՝ 22։ ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, մասն առաջին և վերջին պրակների։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար։ Գրադաշտը թանաքից թեթևակի գունափոխուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

12ա–90բ [«Գիրք, որ կոչի Աղբիւր բացեալ, արարեալ և շարադրեալ տեառն Պետրոսի վարդապետի Նախիջևանցւոյ Աղամալեան». Ή 34, 3ա]

–12ա–5բ Բան առ բարեմիտ ընթերցօղս յաղագս առաջիկայ առակացս – Կանխաբարբառ և հոգեշարժ աւետարանիչն Մատթէոս... ծառայ պատրաստական Նախիջևանցի Պետրոս Աղամալեան։

––16աբ Որդորակ առ առակաւոր բանսն Քրիստոսի (ծայրակապ՝ «Պետրոսի վարդապիտի») – Պարտ է մարդոյ գիտել զիմաստ և ըզհանճար, /Որով յանճար պահու՝ ինքեան գըտցէ ըզճար...

ա. 17ա–9բ Յաղագս հաշտութեան. Գլուխ առաջաին – [Տէր]ն մեր Յիսուս Քրիստոս, միջնորդն հաշտութեան...

բ. 19բ–21բ Յաղագս տեսակաւորեալ հաւատոյ. Գլուխ երկրորդ – Փրկիչն աշխարհի Յիսուս՝ մեղրածորան բերանովն...

գ. 21բ–3ա Գլուխ Գ. Թէ որքան չար է խոստովանութիւնն – Երկնային իմաստութիւնն Քրիստոս...

դ. 23ա–6ա Գլուխ Դ. Առ առակ սերմնացանին – Երկնային մշակն յետ որոյ ստացաւ զբանական ագարակս...

ե. 26ա–8բ Գլուխ Ե. Յաղագս սկզբան և կատարածի մարդոյս – Եզական վարդապետն տիեզերաց...

զ. 29աբ Յաղագս գործունէութեան, խոկման, արքայութեանն. Գլուխ Զ – Առակաբան երկրորդն Սողոմոն...

է. 30ա–1ա Յաղագս աճողակւան զօրութեան Աւետարանին. Գլուխ Է – Տէրն մեր զաճողական զօրութիւն Աւետարանին...

ը. 31ա–2բ Յաղագս մեծութեանց արքայութեան երկնից. Գլուխ Ը – Սքանչելի խորհրդականն...

թ. 33ա–4բ Յաղագս գեղցկութեան արքայութեան երկնից. Գլուխ Թ – Գեղեցիկն յորդիս մարդկան...

ժ. 34բ–5բ Յաղագս ամենագրաւ զօրութեան արքայութեանն երկնից. Գլուխ Ժ – Տէրն մեր ցուցանել կամելով մեզ...

ժա. 35բ–8բ թէ որքան հարկաւոր է թողուլն զյանցանս եղբօրն. Գլուխ ԺԱ – Ոչ ոք կարէ զարքայութիւնն ժառանգել...

ժբ. 38բ–42ա Թէ առաւել արժէ րօպէական գործն սիրով, քան տարեկանն առանց սիրոյ. Գլուխ ԺԲ – Տէրն մեր առ ի ցուցանել...

ժգ. 42աբ Թէ Աստուած յամենայն հասակաց խնդրէ զպտուղ. Գլուխ ԺԳ – Եւ տեսեալ թզենի մի... Ասիցես, թզենին գոլով...

ժդ. 42բ–4ա Թէ անհաւատարիմն կորուսանէ զայն, զոր ունի. Գլուխ ԺԴ – Տէրն մեր զանհաւատարմութիւն մշակաց այգւոյն...

ժե. 44ա–6բ Թէ որքան չար է յամառիլն ի կոչ երկնային հարսանեացն. Գլուխ ԺԵ – Տէրն մեր զմեծ վնաս և զանմտութիւն հրէից...

ժզ. 46բ–7ա Վասն միւսանգամ գալստեանն Տեառն և վասն յարութեան մեռելոց. Գլուխ ԺԶ – Եւ առաքեսցէ զհրեշտակս...

ժէ. 47ա–51ա Զգալստենէն Քրիստոսի. Գլուխ ԺԷ – Յայնժամ նմանեսցի արքայութիւն երկնից... Այսինքն, յորժամ հանդերձեալ լինիմ...

ժը. 51ա–5ա Աղէտ մարդկային անկման և կանգնումն նորին. Գլուխ ԺԸ – Այր մի իջանէր յԵրուսաղէմէ... Նկարագրապէս, Տէրն մեր զայս առակ ասաց...

ժթ. 55բ–8ա Թէ յարատև աղօթքն առնու, զոր խնդրէ. Գլուխ ԺԹ – Եւ ասէ ցնոսա. Ո՞վ է ի ձէնջ, որոյ իցէ բարեկամ... Ըստ խնդրոյ աշակերտացն...

ի. 58ա–60ա [«Յաղագս սաստիկ յարման ագահաց յինչս, ]. Գլուխ Ի – Տէրն մեր տեսանելով զսաստիկ յարումն ագահաց յինչս...

իա. 60աբ [«Յաղագս շինելոյ հոգևոր աշտարակ», Ή 6]. Գլուխ ԻԱ – Ո՞վ ոք ի ձէնջ, որ կամի շինել աշտարակ... Նկարագրապէս յայտնի է բանն...

իբ. 60–1բ [«Վասն պատերազմական առակին ընդդէմ սատանայի», Ή6]. Գլուխ ԻԲ –  Կամ ո՞ր թագաւոր երթեալ տայցէ պատերազմ... Նկարագրապէս յայտնի է բանն...

իգ. 61բ–2ա [«Վասն մոլորեալ ոչխարին», Ή 6]. Գլուխ ԻԳ – Ո՞վ ոք իցէ ի ձէնջ մարդ... Նկարագրապէս դժուարին իմն է...

իդ. 62ա–3ա [«Վասն տասանց դրամին», Ή 6]. Գլուխ ԻԴ – Կամ ո՞վ իցէ կին, որոյ իցեն դրամք Ժ... Նկարագրապէս արդարև ո՞վ իցէ...

իե. 63–70ա [Վասն անառակ որդւոյն», Ή 6]. Գլուխ ԻԵ – Առն միոջ էին Բ որդիք... Նկարագրապէս յայտնի է բանն...

իզ. 70բ–3բ [«Վասն մեծատանց և տնտեսին», Ή 6]. Գլուխ ԻԶ ­– Այր մի էր մեծատուն... Այրն մեծատուն է Աստուած...

իէ. 73բ–8ա Ի յըզգուշութիւն մեծատանց և ի սփոփումն աղքատաց ասէ. Գլուխ ԻԷ – Այր ոմն էր մեծատուն... Մեծատուն անկանի ի մեղադրութիւն...

իը. 78բ Զզօրութենէ յարատև աղօթից. Գլուխ ԻԸ – Ասաց առակ մի նոցա առ այն... Երեք կերպիւ մեկնի...

իթ. 78բ–80բ Գլուխ ԻԹ – Դատաւոր մի էր ի քաղաքի ուրումն... Դատաւորն ժամանակիս...

լ. 80բ–2ա Կերպ աղօթից աւանդէ աստ. Գլուխ Լ – Արք Բ ելին ի տաճարն... Աստուստ յայտ է, թէ ի հնումն...

լա. 82ա–4բ Զերկայնամտութենէն Աստուծոյ. Գլուխ ԼԱ – Թզենի մի էր ուրումն անկեալ... Խորհրդապէս այգին նշանակէ...

լբ. 85բ–90բ Զարքայութենէն Տեառն մերոյ. Գլուխ ԼԲ – Այր ոմն ազնուական գնաց յաշխարհ հեռի... Խորհրդապէս յայսմիկ առակի... Մահ առաջինն հովուեսցէ առ երկրորդն։ Աստ կատարումն եղև Յիսուսի առակաց, /Շնորհիւ այնմիկ, որ զհամերց բերանս եբաց։

– 90բ Անկինաւոր առ առակսն – Աղբիւր բացեալ ի տան Դաւթի, /Բացեալ մաքրէ քաւիչ որդի, /Ի տան քաւիչ չքնաղ գաւթի,/ Դաւթի որդի գաւթիս արդի։

Տե՛ս «Աղբիւր բացեալ, Էջմիածին, 1847։ Ձեռագրիս Ա և Բ գլուխները տպագրում զետեղած են ետ ու առաջ, ԻԳ և ԻԴ գլուխները միացուած են ԻԳ գլխի տակ, իսկ ԻԸ և ԻԹ գլուխները՝ ԻԷ (՛նշուած՝ «Լ»)։ Ի տարբերութիւն տպագրի, այստեղ կան 2-10 տողանոց չափածոյ հատուածներ՝ 21բ, 51ա, 55ա, 58ա, 60ա, 60բ, 61բ, 63ա, 70ա, 78բ, 80բ, 82ա, 84բ, 90բ։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 55ա (Ղունկիանոս գրչի) Յիշեսցէք զՂունկիանոս նուաստս ի Քրիստոս, ո՜ բարի ընթերցօղք։

78ա Յիշեցէք զՂունկիանոս բազմասխալ գրիչս ի Քրիստոս Աստուածն իմ, ո՜ բարի ընթերցօղք, որով և դուք յիշեցիք ի նոյն։ 1216 (1767)։

2. 91ա (Երեմիա Օշականցւոյ, ինքնագի՞ր) Փա՜ռք... Արդ, ես ամենանուաստ և անարժան ծառայ և սպասաւոր բանի Տեառն, Երեմիա անարդիւն եպիսկոպոս, որ եմ ի գաւառէս Այրարատեան, ի յՕշական գեղջէ, որ յԱրագածոտն նահանգի, և յետին միաբան և գրագիր աստուածաիջի Աթոռոյս Սրբոյ Էջմիածնի, յոլովիւք ըղձիւք ցանկացօղ եղեալ ի բազում ժամանակս լիով մեկնութեան բոլորից առակաց սրբոյ Աւետարանին, բազմօք աղերսանօք հայցեցի ի գերիմաստ և ի բանիբուն իմաստնոյն Պետրոս բարեարդիւն եպիսկոպոսէն և աստուածաբանութեան վարդապետէն Նախիջևանցւոյ, որ էր միաբան քրիստոսակերտ մեծի Աթոռոյս Էջմիածնի, որպէս զի արասցէ զմեկնութիւնս հոգեկեցոյց և կենսատու առակաւոր բանից փրկագործ Աւետարանի Տեառն մերոյ և Աստուծոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի, ի լցումն բազմաժամանակեայ ըղձից իմոնց և իւ զովացումն պասքելոյ հոգւոյս։ Եւ նորա ոչ անլուր եղեալ իմոց հայցուածոց... արար զգեղեցիկ մեկնութիւնս զայս ի յամենայն առակաւոր բանս սրբոյ Աւետարանի Տեառն մերոյ՝ լուսաւոր և հոգեզուարճ բանիւք, դիւրին ոճիւ, քաղցր՝ առ ի յընթեռնուլ և ախորժ՝ առ ի լսել, և ցանակալի յոյժ՝ առնուլ ի միտ, զորոյ տեսօղն յիրաւի և վայելօղն զսորին քաղցրութիւն՝ անդր, քան զասացեալս գովութեանց մեծաց առնէ արժանի։ Զոր և յետ յաւարտ և ի կատարումն հասուցանելոյն, շնորհեաց ինձ, ամենանուաստ Երեմիա յոգնամեղ եպիսկոպոսիս, հաւատով և սիրով խնդրողիս և փափագողիս սոյնոյ աստուածային յորդառատ և զովացուցիչ աղբեր։ Եւ ես, ի նոյնոյ հեղինակէն, երկրորդաբար// (91բ) գրեցուցի զսա արդար վաստակօք իմովք այլոյ ումեմն եղբօր, վասնզի ես չունէի ժամ գրելոյ՝ վասն նօտարական և ծաղկարարական գործոյս իմոյ ծանրութեան և մշտաշխատութեան, որպէս զի որքան կենդանիս եմ՝ վայելիցեմ զսա և յետ մահուան իմոյ լիցի անջնջելի յիշատակ հոգւոյ իմոյ և ի վայելս տիրացու Զաքարիայ եղբօրորդւոյն իմոյ։ Իսկ հեղինակի սորին և պարգևողին ինձ ըստ իմոց փափագանաց այսր մեծագունի և աստուածայնոյ և հոգևոր պարգևի, ես աստէն ոչ ունիմ հատուցանել զփոխարէն ըստ արժանւոյն, այլ մեծապաղատ հայցմամբ խնդրեմ յամենատեառնէն և ի մարդասիրէն Աստուծոյ, որ առատն է պարգևօք բարերարութեան, զի տացէ նմա զվարձս բարիս և զպարգևս երկնայինս և առատս՝ ըստ բարեարդիւն և հոգեշահ վաստակոց իւրոց և արժանացուսցէ անպատում ուրախութեան անճաշելի փառաց և երանական ցնծութեան անանց կենացն, և արասցէ դասակից երջանիկ դասուն արդարոց և հաղորդ՝ նոցին պսակաց, և համարեսցէ ի թիւ ճշմարիտ վարդապետացն։ Յիշեսջիք և դուք ի մաքրափայլ աղօթս ձեր, ո՜վ աստուածասէր հարք և եղբարք իմ, որք հանդիպիցիք հոգևոր գանձուս այսորիկ աստուածային և ընթեռնուցուք և կամ օրինակիցէք, նախապէս զհեղինակն սորին՝ զՊետրոս իմաստնափայլ և աստուածաբան վարդապետն և ապա զիս, զնուաստ ոգիս, զԵրեմիա, երախտաւորօք, հոգևորօք և մարմնաւորօք, և դուք յիշեալ լիջիք յամենառատ ողորմութիւնս և ի գթութիւնս մարդասիրին Քրիստոսի՝ ի միւսանգամ գալստեանն իւրում. ամէն։

Արդ գրեցաւ աստուածային բուրաստանս ի թուականիս մերում ՌՄԺԷ (1768), ի վեցերորդում ամի հայրապետութեան վեհափառ տեառն մերոյ Սիմէօն սրբազան կաթուղիկոսին, յորմէ ընկալեալ եմ զերիս հոգևոր շնորհս, այսինքն՝ զքահանայութիւն, զվարդապետութիւն և զեպիսկոպոսութիւն. որում Տէր տացէ կեանս երկարս և խաղա[ղա]կանս՝ ի պարծանս մեր և ի պարծանս հայկազեանս սեռի. ամէն։

«և ի վայելս տիրացու Զաքարիայ  եղբօրորդւոյն իմոյ» տողը գրուած է այլ թղթի վրայ և փակցուած ձեռագրին։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

1. 11ա Զաքարիա վարդապետ յՕշականցի՝ ետու զայս գիրքս յիշատակ սարկաւագ տիրացու Աստուածատուրին, 1260 (1811) և ի Նոյեմբերի 15։

2. 1ա (Ժթ դ., շղագիր) Այս գիրքս ով ոք ինձ բաշխեսցէ, ողորմածն Աստուած նմա իւր տեսութեանն արժանացուսցէ։

Կնքադրոշմ՝ 11ա Քրիստոսի ծառայ Զաքարիա վարդապետ. 1811։

 

3

ՊԵՏՐՈՍ ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ-ԲԵՐԴՈՒՄԵԱՆ

ԱՂԲԻՒՐ ԲԱՑԵԱԼ

ԺԸ-XVIII

ԹԵՐԹ՝ 96. չգրուած՝ 1ա–2բ, 91ա–6բ։ ՊՐԱԿ՝ Ա–ԺԲx8։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, կապտաւուն, "GIOR MAGNANI"լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21x15,4։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 32ա)։ ՏՈՂ՝ 23։ ԿԱԶՄ՝ դեղնաւուն ծաղկաթուղթ, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկադրոշմ կապտաւուն թուղթ։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1+1, թուղթ, մասն աստառի։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

3ա–90բ [«Գիրք որ կոչի Աղբիւր բացեալ, արարեալ և շարադրեալ տեառն Պետրոսի վարդապետի Նախիջևանցւոյ Աղամալեան»]

Տե՛ս ձեռ. Ή 2, 12ա–90բ. «Բան առ բարեմիտ ընթերցօղս»/3ա–7բ։ «Որդորակ»/8աբ։ § ա–լբ/9ա–90բ։ «Անկիւնաւոր առ առակսն»/90բ։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

2բ (ԺԹ դ., շղագիր) Ի Նորն Նախջիվան դռմաճի Աստուածատուրի որդի պարոն Մըկըրը եղև մեզ յոյժ սիրելի։

Գրչափորձ՝ Կազմ Ա։ Տիրացու Սիմէօն։

 

4

ՄԱՐՏԻՆՈՍ ՊԷՔԱՆԵԱՆ, ԱՆԱԼՕՃԻԱ

                                                                                                                           ԺԸ–XVIII

ԹԵՐԹ՝ 106. չգրուած՝ 1աբ, 106աբ։ ՊՐԱԿ՝ 1x1+13x8+1x1։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21,7x15,7։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 62ա)։ ՏՈՂ՝ 28։ ԿԱԶՄ՝ բաց-վարդագոյն մոմլաթ, թիկունքը՝ սև գործվածք, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկաթուղթ (նախկին կազմից)։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1+1, թուղթ (Ի դ.)։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար։ Վերջից պակասաւոր։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

2ա–105բ Անալօճիեայ, այսինքն՝ համեմատութիւն Հնոյ և Նորոյս Կտակի, յորում նախ՝ կացութիւն Հնոյ Կտակին, յետոյ՝ համակամութիւն և միաբանութիւն ընդ Նորոյս Կտակի մեկնաբանի։ Շարադրեալ նախ ի [Մ]արտինոսէ Պէքանեան աստուածաբան վարդապիտէ, ի Յիսուսեան կարգէ, լեզուաւ լատինականաւ, և անտի թարգմանեցեալ ի հայկական լեզու ի Պետրոսէ վարդապետէ Թիֆլիզեցոյ

Տե՛ս ձեռ. § 87, 1ա–299բ։ Յռջբ./ 2բ–3ա։ Ցանկ/ 3բ–4բ։ «Առ ազդեցութիւն ի թարգմանչէ/5աբ։ § 1–11/6ա–105բ (վրջ. Առաջին խնդիր «... իսկ ի փոքրագունում քսան և երեք միայն». շար. և §12–26 թափուած։ Չիք § 1-ի խորագիրը և §1–7-ի խնդիրների ցանկերը)։

 

5

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

                                                                                                                           ՌՄԼԲ–  1783

ԳՐԻՉ, ՍՏԱՑՈՂ՝ Գրիգոր վրդ.։

ԹԵՐԹ՝ 219. չգրուած՝ 146աբ, 217բ–8ա, 219ա։ ՊՐԱԿ՝ Ա–ԻԸx8 (Ժ, ԺԲ 6, ԻԳ 10, ԻԸ 5)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, "O. A." լուսադրոշմով (79–92 թերթերը՝ Էջմիածնի թղթի գործարանի. կապրգրով՝ «Ս. Էջմիածին, թ[ուական]. ՌՄԻԵ (1776)», «Ս[իմէոն] կ[աթողիկոս], Գ[րիգոր] Մ[իքայէլեան]»)։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 18,5x14,5։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն (1ա–214բ), միասիւն (215ա–7ա)։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 72ա)։ ՏՈՂ՝ 26։ ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ կարմիր։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 2, սկզբից, թուղթ։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա–54բ Գիրն երիցս երանեալ առաքելոյն և աւետարանչին Յօհաննու, որ ի յեկեղեցիսն Ասիացւոց

ա. 1ա–12բ [«Աւետարանչին Յօհանու». ցանկից]. Ա – Աւետարանիչն Քրիստոսի Յօհաննէս և եղբայր նորին Յակոբոս...

բ. 12բ–8ա Յաղագս աքսորանաց ամենագովելի և սուրբ առաքելոյն Յովհաննու. Բ – Իսկ ի միւսում աւուրն...

գ. 18ա–24բ Յաղագս Միւռոնոսի և եղելոցն ի ձեռն Յովհանու և յամենայն տան նորա. Գ – Քանզի այր ոմն էր ի քաղաքին այնմիկ...

դ. 24բ–6բ Յաղագս Վասլի և կնոջ նորա, թէ որպէս լուսաւորեցան ի Յովհանէ. Դ –Քանզի էր այր ոմն մեծատուն...

ե. 26բ–31բ Յաղագս Խռուսոսի և կնոջ նորա, եթէ որպէս լուսաւորեցան ի Յովհաննէ, ընդ նոսին և որդին նոցա. Ե – Քանզի էր այր մի ի քաղաքէն...

զ. 31բ–42բ Յաղագս Կինոպասայ և զարուեստ կախարդութեան, զոր արար առաջի Յովհաննու ի ձեռն չարաժանդ մարդկան. Զ – Քանզի էր ի Պատմա կղզին...

է. 42բ–6բ Յաղագս դիւին, որ ի կերպարանս գայլոյ երևէր քաղաքացեացն այնմիկ. Է – Եւ մտանել մեզ անդ...

ը. 46բ–9ա Յաղագս Նոտիանոսի և ամենայն տան նորա, զոր արար առ Յավհաննէս՝ առաքեալն առ նոսա. Ը – Քանզի էր մի ոմն ի քաղաքին...

թ. 49բ–54բ Յաղագս Սոսիպատրոսի և մօր նորա Պրոկղիանէ և ամենայն եղելոցն առ նոսա. Թ – Յանկանել դատաւորի կղզոյն... յարքայութիւնն Աստուծոյ, ով սիրելիք, նմա փառք ... ամէն։

Բ. [Հարցմունք և պատասխանիք, Քարոզք, Կանոնք]

ա. 54բ–8ա Քարոզ ի բանն Սիրաքա, որ ասէ. Լաւ է երթալ ի տուն սգոյ, քան ի տուն ուրախութեան։ Յաղագս ննջեցելոց. Ժ – Հարց. Երթալ ի տուն սգոյ... զի՞նչ օգուտ լինի... Պատասխանի. Զի կենդանին մեառեալն տեսանելով...

բ. 58ա–61ա Աստ գրեմք սակաւ ինչ հարց և պատասխանի հարգաւորք յաղագս ինձնմանեաց անվարժից գրոց և խակութեանց՝ պատասխանւոյ հարցողաց ժամուց. ԺԱ – Հարց. Յաղագս թէ զի՞նչ պատճառի փարիսեցիքն առաքեցին առ Յօհաննէս... Պատասխանի. Զի աստ ոչ վասն պատուոյ...

գ. 61ա–8ա Քարոզ ի բանն այն սրբոյ աւետար[անչ]ին Ղուկասու, որ ասէ. Այր մի իջանէր յԵրուսաղէմէ Երիքով... ԺԲ – Այլ մի իջանէր յԵրուսաղմէ Երիքով... Բարի է Աստուած և բարեաց արժանաւորաց տուօղ...

դ. 68–71բ Քարոզ ի բան այն, որ ասէ. Թզենի ոմն անկեալ այգոջ իւրում. ԺԳ – Թզենի ոմն տնգեալ... Սկիզբն իմաստութեան ի Հոգւոյն  Սրբոյ է...

ե. 71բ–7բ Սահմանք և կանոնք սրբոյն Եղիշէի՝ առ ի խրատ ամենայն որդիս մարդկան. ԺԴ – Յայտնի է, զի գոն դիւահարք ոմանք...

Դևերի և դիւահարութեան, ձեռնադրութեան, պսակի, նապաստակի մսի, աղանդաւորութեան, կախարդութեան, սնոտիապաշտութիւնների մասին, նաև մի քանի առանձին կանոններ. «Եթէ դէպ լինի ի ծառոյ անկանել...», «Վասն անասնոց... և մարմնոյ անասնագիտաց...», «Նոյնպէս թէ եղջիւրաւորք հարկանիցեն զմարդիկ...», «Այլ թէ եկեղեցւոյ անկեալ...»։

զ. 77բ–9ա Յաղագս սրբազանի երկիւղի. ԺԵ – Աստուծոյ և Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի սուրբ առաքեալն Պետրոս ասէ. ՅԱստուծոյ երկերուք...

է. 79ա–80ա Յաղագս իշխանութեան, զոր ոչ ունի մարդկայինս բնութիւն. ԺԶ – Աստուածն ամենակարօղ և ինքնիշխան... թէպէտ ի վերայ իւրոց արարածոց զմարդն կացոյց տէր և իշխան...

ը. 80–1ա Քարոզ յաղագս երկարակեցութեան և կարճակեցութեան. ԺԷ – Աստուած իւրով անբաւ իմաստութեամբն ճանաչէ զճանապարհս...

թ. 81ա–90բ Քարոզ աստուածային անուանց. ԺԸ – Աստուածընտիր և աստուածաբան սուրբ մարգարէն Դաւիթ... ասէ. Եղիցի անուն Տեառն օրհնեալ...

Գ. 90բ–113ա Ի Վարդանայ վարդապիտէ արարեալ Մեկնութիւն Երգ Երգոց գրոցն ի յոյսն Քրիստսո. ԺԹ

–90բ–3ա Յառաջաբանութիւն Երգ Երգոց գրոցն ի Վարդանա վարդապիտէ – Նման է արքայութիւն յերկնից գանձի ծածկելոյ... (խորագիրն՝ ընդհանուր խորագրից առաջ)։

–90ա–113ա [Բան]. Համբուրեսցէ զիս ի համբուրից բերանոյ իւրոյ... [Մեկնութիւն]. Նախ հարսն սկզբն առնէ խօսից, զի յօժարութիւն բարեգոյն ի մէնջ պարտ լինիլ... ճշմարտութիւն երանեն հաւատն։

«Յառաջաբանութիւն»-ում հեղինակը նշում է, որ գրել է «Կիրակոս րաբունեաց պետի» պատուերով և օգտուել է Գրիգոր Նիւսացուց, Որոգինէսից և Գրիգոր Նարեկացուց։ Գործի լաւագոյն օրինակը տե՛ս Ή5452, ընդօրինակուած 1264-ին, հեղինակի կենդանութեան օրօք։

Դ. 113ա–24բ [«Աստուածատրոյ Համադանեցւոյ... արարեալ Ժողովածու». Ή 56, 3բ]

ա. 113ա–4բ Համագոյականութեան սուրբ աստուածութեանն – Ի վախճանիլ մեղաց և ի կնքել անօրէնութեանց...

բ. 114բ–6բ Վասն Տեառն ազգականութեան և գալստեան – Մի՛ պակասեսցէ իշխան Յուդայ...

գ. 116բ–7բ Վասն յանդկնելոց – Թոյլ արա ինձ սակաւիկ մի հանկեայց...

դ. 118ա−20ա [Վասն արդարոց] – Յայն ժամ արդարն կացցէ բազմաւ համարձակութեամբ...

ե. 120ա–1բ Յաղագս երկիւղածաց – Եւ ասէ. Մի՛ մխեր զձեռն քո ի պատանեակտ...

զ. 121բ–2ա Յաղագս բացայայտութեանն սուրբ Երրորդութեանն – Եւ ասաց Աստուած. Արասցուք մարդ...

է. 122ա−3բ Յաղագս համբերութեան և երկայնամտութեան – Եւ երևեցաւ Տօր Աբրահամու...

ը. 123բ−4բ Յաղագս թէ հնազանդիլ պարտիմք Աստուծոյ – Առ դու զորդիդ քո սիրելի... զայս խորհեցայ և խորհիմ։

Ե. 125ա−45բ Կտակ և մեկնութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ասացեալ Յակոբա առաքելոյն Տեառնեղբօրն – Յարժամ որ խաչեցաւ Տէրն մեր ի անօրէն հրէիցն... Եւ անուն Տեառն մերոյ փառաւորեսցուք... ամէն։

− 145բ Ցանկ և ցուցակ առաջիկա գրքոյս – 1. Աւետարանչին Յօհաննու... 249. Կտակ և մեկնութիւն Տեառն մերոյ։

Ընդգրկում է նախորդ նիւթերը՝ §Ա−Ե։ Էջանիշ թուանշանները՝ ըստ գրչի էջակալման։

Զ. 147ա−215ա Գիրք, որ կոչեցաւ Աղբիւր բացեալ, արարեալ և շարադրեալ Տեառն Պետրոսի վարդապիտի Նախիջևանցւոյ Աղամալեան, ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեան և միոյ աստուածութեան, ի վայելումն ուսումնասիրաց մանկանց նորոյս մեծի Սիօնի ի Սուրբ էջմիածին, ի հայրապետութեան Տեառ[ն] Ղուկասու սրբազան կաթողիկոսի Ամենայն Հայոց և գերերջանկի, ի թուոջ ՌՄԼԲ (1783) և Ապրիլի եօթն։ Գ. Վ. Ս. (Գրիգոր վրդ. սևակի՞ր)։

Տե՛ս ձեռ. Ή 2, 12ա−90բ, «Բան առ բարեմիտ ընթերցողս» /147բ−51ա։ «Յորդորակ» /151բ−2ա։ §ա−լբ/152ա−215ա։ «Անկիւնաւոր առ առակսն» /215ա։ §ժբ նշանակուած՝ «Ժգ» և շարունակուած, §իը և իթ միացուաթ՝ «Իթ» (տպ. «Ի»)։ 147բ−57ա լուսանցքներում՝ լրացումներ։ Յաւելեալ ունի.

ա. 215աբ Երգ առ անհուն բարին Աստուած (ծայրակապ՝ «Պետրոսի») – Պարտաւ[որ]իս հանդէպ հնչեալ ձմեռնաբեր այն հիւսիս, /Շրթանց արգել և նահա[ն]ջեաց ի երկնային ուղոյն զիս...

բ. 215բ−6ա Շնորհակալութիւն – Յիսուս Որդի Հօր միածին,/Եղեր որդի սրբոյ կուսին...

−216բ Ցանկ հոգելից գրքոյն առակացն Յիսուսի – Զայս խօսեցաւ Յիսուս առակօք՝ 294... Յաղագս արքայութեան Տեառ[ն] մերոյ՝ 421 (Էջանիշ թուերը՝ ըստ գրչի էջակալման)։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

217ա Շնորհիւ և յօժանդակութեամբ ամենասուրբ Հոգւոյն, յանկ ելեալ աւարտեցաւ ամենաբարելի սուրբ գիրքս ի ՌՄԼԲ (1783) թւոջս մերում և ի ամսեանն Յունիսի Թ օրն, ի վայելումն իմոյս խղջալուոյ և այլոց սբօսնողաց։ Որ և ոտս անկեալ աղաչեմ հարցդ և եղբարդ մտերմից, որք հանդիպիք սմա՝ ընթեռնելով կամ օրինակելով և կամ հարևանցի սբօսնլով, միով ողորմեաիւ մի՛ խնայէք զաշխատաւորս սորին. նաև զհոգևոր և զմարմնաւոր ծնօղսն իմ... ամէն։ Որպէս ուրախութիւն է նաւելոց ի նաւահանգիստն, այնպէս և գրչին՝ վե[ր]ջին կէտն։ Գ. Վ. Ս.։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

218բ Ես յետնեալ Խաչատ[ու]րս գրեցի ի թըւին ՌՄԼ ե[ւ] Գ−ն (1784)։ Աւարտեցաւ սուրբ գիրքս Գրիգոր խոհեմազարդ վարդապետին...

 

6

ՊԵՏՐՈՍ ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ-ԲԵՐԴՈՒՄԵԱՆ

ԱՂԲԻՒՐ ԲԱՑԵԱԼ

ԹԵՐԹ՝ 150. չգրուած՝ 149ա–50բ։ ՊՐԱԿ՝ 1–20x8 (Ա 4, Ի 2)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 19,8x14։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 89ա)։ ՏՈՂ՝ 21 (երբեմն՝ 22)։ ԿԱԶՄ՝ մոխրագոյն մոմլաթ, թիկունքը՝ կապոյտ գործուածք, աստառը՝ սպիտակ թուղթ։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 7+7, չգրուած սպիտակ թուղթ (ա-ն և ԺԴ-ն մասն աստառի, Ի դ.)։

ՎԻՃԱԿ՝ խոնաւութիւնից գունափոխուած, տեղ−տեղ բնագրից առանձին հատուածներ թափուած, յետագայում վերանորոգուած և մասամբ լրացուած, թերթերն ու պրակները խառնուած. կարդալ՝ 147ա–8բ, 138ա−46բ, 1ա−137ա, սկզբից և վերջից պակասաւոր, եզրահատուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

147ա−8բ, 138ա−46բ, 1ա−137ա [«Գիրք, որ կոչի Աղբիւր բացեալ...»]

Տե՛ս ձեռ. Ή 2, 12ա−90բ. «Բան առ բարեմիտ ընթերցօղ»/ 147ա−8բ, 138ա−51բ (միջից թերի)։ «Յորդորակ»/142աբ։ §ա–լբ/1ա−137ա (նման Ή 5-ին)։ «Անկիւնաւոր առ առակսն»/137ա։ Յաւելեալ ունի.

ա. 142բ–3բ Երգ առ Հոգին Սուրբ (ծայրակապ՝ «Պետրոս») – Պանծալի անբիծ աղաւնի,/Մարդկայնոյ ազգի ընտանի...

բ. 143բ–4բ Երգ աղեռսախառն առ աստուածութիւնն անճառ, ասացեալ ի Տէր Պետրոսէ Փերթումեան աստուածաբան վարդապետէ (ծայրակապ՝ «Աստուած») – Ամենասքանչ խոր էութեան, անքնին և անմատոյց,/ Ի բազմազանութիւն էից դու միայն ևեթ էակ, ո՜հ...

գ. 145ա−6ա Երգ առ անհուն բարին Աստուած (ծայրակապ՝ «Պետրոսի») – Պարտաւորիս հանդէպ հնչեալ ձմեռնաբեր այն հիւսիս, /Ընթացս արգել և նահանջեաց ի յերկնային ուղւոյն զիս...

դ. 146բ Շնորհակալութիւն – Յիսուս Որդի Հօր միածին,/ Եղեր որդի սրբո կուսին...

− 137բ Ցանկ գրքոյս, որ է սրբոց աւետարանչացն, գրեալ է Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի ասացեալ առակքն – 1. Յաղագս հաշտութեան... 15. Թէ անհաւատարիմ իմն կորուսանէ զայն զոր ունի//... (շար. թափուած)։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պահպանակ Զա (շղագիր) Յաւուրս Ե-դ Ներսէսի, ի 27-ն Մայիսի 1856 ամի, բարձրագոյն բարեհաճ հրամանաւ և լ[ի]աբերան օրհնութեամբ նորուն աստուածարեալ օծութեան վեհափառ կաթուղիկոսին Ամենայն քաջազարմ ազանց Հայաստանեայց, ընկալայ գործակցութեամբ Տեառն Աստուծոյ ի Մակար սրբազան եպիսկոպոսէ Տէր−Պետրոսեանց զաստիճան վարդապետական կոչման՝ յաւուր հրաշափառ երկրորդ Ծա[ղ]կազարդ կիւրակէի, եօթն աւուր յառաջ, քան զՊենտէկոստէն։

 

7

ԱՂՕԹԱԳԻՐՔ

Ծիծռանքար                                                                                                         ՈԿԱ−1212

ԳՐԻՉ՝ Քր (Քրիստոսատո՞ւր, Քրիստոսափո՞ր)։

ԹԵՐԹ՝ 140։ ՊՐԱԿ՝ 18 (Ա−Ղ)x8 (Ա, Ղ 6)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,5x14,5։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 52ա)։ ՏՈՂ՝ 21։ ԿԱԶՄ՝ մոխրագոյն մոմլած, թիկունքը՝ կապոյտ գործուածք, աստառը՝ սպիտակ թուղթ (Ա−ի վրայ փակցուած նախկին աստառից պահպանուած մի բեկոր՝ կապոյտ կտաւ)։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1+1, թուղթ (Ի դ.)։

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1ա։ Ճակատազարդ՝ 127ա։ Գոյներ՝ մանիշակագոյն և շագանակագոյն։

ՎԻՃԱԿ՝ խունացած և գունաթափուած, վերջից պակասաւոր, տեր−տեղ ցեցակեր։ ԺԷ դարում վերանորոգուել է, տեղ−տեղ թարմացուել։ Ի դարի վերակազմութեան ժամանակ 9-12-րդ թերթերը սխալ են տեղադրուել, իսկ 58–59 թերթերը՝ գլխիվայր։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 1ա−126բ Ճառ առաջին։ Աղաւթք Յոհաննու սրբոյ վարդապետի, [որ մա]կանուն Սարկաւագ կոչի

ա. 1ա−5բ Աղաւթք առ Աստուած Հայր – Արարիչ իմանալեաց և զգալեաց բնութեանց...

բ. 6ա−9ա Բ. Նորին վարդապետի Աղաւթք առ Որդի – Որ աղբիւրդ ես անսպառ բարութեանց...

գ. 9ա−13ա Գ. Նորին յՈրդի – Որ ի չափ խոնարհութեան մերոյ...

դ. 13ա−4ա Դ. Նորին յԵրրորդութիւն սուրբ – Ո՛ բնութիւն անճառելի և արարչական...

ե. 14ա−20բ Ե. Նորին Աղաւթք ճոխացելոց – Բնութիւն կենաց և կեանք...

զ. 20բ−4բ Զ. Նորին յՈրդի – Ծագումն փառաց Հաւր և կերպարան...

է. 25ա−8ա Է. Նորին Ամբաստանութիւն զանձնէ – Անձն իմ տառապեալ և գերեալ...

ը. 28բ−30բ Ը. Նորին յԵրրորդութիւն սուրբ – Առ քեզ, Տե՛ր, մի և նոյն ապաւինեալ...

թ. 31ա−2ա Թ. Նորին յՈրդի – Զաւրութիւն և իմաստութիւն Հաւր...

ժ. 32ա−5ա Ժ. Նորին Աղաւթք – Հայեա՛, Տէ՛ր, ի տառապանս սրտի իմոյ...

ժա. 35ա−8բ ԺԱ. Նորին Աղաւթք առ Հայր – Հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որ զամենայն գոյացուցէր...

ժբ. 38բ−40բ ԺԲ. Նորին յՈրդի – Որդի և Բան Հաւր, Աստուած ճշմարիտ...

ժգ. 40բ−3ա ԺԳ. Նորին ի Հոգին Սուրբ – Անբաւելի և բազմանշանաւոր հաց...

ժդ. 43ա−5բ ԺԴ. Նորին Աղաւթք առ Հայր ի դէմս մանկանց – Առատ յամենայն տուրս...

ժե. 45բ−7ա ԺԵ. Նորին Աղաւթք յՈրդի – Ի լուսոյ ճշմարտութեան համագոյակ լոյս...

ժզ. 47ա−50ա ԺԶ. Նորին Աղաւթք – Կորուսեալ անձին իմոյ այցելու...

ժէ. 50ա−2ա ԺԷ. Նորին յՈրդի – Անստուեր լոյս և գոյացուցիչ բնութեան լուսոյ...

ժը. 52ա ԺԸ. Նորին յՈրդի – Տէր, Հայր և Աստուած կենաց իմոց...

ժթ. 52բ-6ա ԺԹ. Նորին Աղաւթք պանդխտութեան – Արարիչ ամենայնի անեղծութիւն...

ի. 56ա−8ա Ի. Նորին Յոհաննու յՈրդի – Ճշմարիտ լոյս, ծնունդ լուսոյ...

իա. 58ա−63բ ԻԱ. Խոստովանութիւն հաւատացելոց ուղղութեամբ – Քրիստոս, Որդի Աստուծոյ, արարիչ և Տէր...

իբ. 64ա−8բ ԻԲ. Նորին Յոհաննու յՈրդի – Որդի Աստուծոյ միածին Յիսուս Քրիստոս...

իգ. 68բ−71ա ԻԳ. Նորին Ամբաստանութիւն զանձնէ – Ո՜վ անզգայութեան, զի՞նչ մոլորութիւն իմոյ...

իդ. 71ա−9ա ԻԴ. Նորին սուրբ վարդապիտի Ողբք – Հայր ուսուցեալ ասել զիւրն...

իե. 79բ−84ա ԻԵ. Նորին սուրբ վարդապիտի Բանք մաղթանաց առ սուրբ կոյսն Մարիամ Աստուածածին – Ծնունդ երկրածին և ծնաւղ զամենայնս ծնաւղի...

իզ. 84բ−6ա ԻԵ (ԻԶ). Նորին Յաղագս որոց կուսութեամբ հաճոյանան Աստուծոյ – Ոչինչ պէտք էին յաղագս խնդրոյս...

իէ. 86ա−9ա ԻԶ. (ԻԷ). Նորին Բանք աղաւթից և գոհութեան ծերացելոց երկիւղին Աստուծոյ և սիրով նորին – Եկի կալ առաջի քո...

իը. 89ա−91ա ԻԷ (ԻԸ). Նորին Առ Սարգիս Ողբք (ծայրակապ՝ «Յովհաննէս քահանա Սարգսի մեծի խնդրեալ յԱստուած կենդանի») – Յիսուս, Հաւր միածին, զուգապատիւ և գոյակից, Բան և ծնունդ, / Որով ծանուցաւ Հաւր իսկութիւն անծանաւթից երկրածնաց...

իթ. 91աբ Փոխ ասա – Յիշեա, Տէր ոգեսէր, զմիածնի քո չարչարանս, /Որ առ սէր մեր տանջեցաւ՝ որպէս մահու ոք պարտական...

Ժէ դարում ոմն ընդօրինակել տուող նշել է՝ 91բ «Մինչ ի այստեղ գրեցէք»։

լ. 91բ−2ա Առ Սարգիս վասն տաղիցն Յոհաննու քահանայի – Վստահութիւն կարծեմ և ոչինչ նուազութիւն...

լա. 92ա Նորին Վասն միւսոյն ողբանականին – Տացին կենցաղոյս յոլովագունիւք արտակցելոյ մասամբք...

լբ. 92ա−3ա Առ կոյրն աչեղագոյն և լուսաւոր, Յոհաննու քահանայի – Ի կափուցումն զգայութեանց ոմանց...

լգ. 93ա−4ա Նորին Յոհաննու Խաւսք սակաւուք – Գանձու իմաստութեան ո՛չ է գտանել ումեք գովեստ...

լդ. 94ա−7ա Հարցմունք – Ի գործս բարիս Աստուծոյ ստեղծանելով զմարդն... (94բ) Պատասխանի. Է. արդարև, տարակուսելի իրիդ հարցուած...

լե. 97ա−9ա Նորին Յոհաննու սրբոյ վարդապետի Ամբաստանութիւն զանձնէ – Աղաղակ և ընդերկարութիւն ժամուց...

լզ. 99բ−106ա Նորին Խրատ մանկանց – Յետ ճշմարտին ընդունելոյ զառ ի հաւատ...

լէ. 106ա−26բ Նորին Առ եղբարս վասն անձին՝ յետ կենաց – Ծառայակիցք ի Քրիստոս ընդ ամենայն տեղիս... յորոց ստեղծն և Աստուած ի գոյութիւն, այժմ ... ամէն։

Յովհաննէս Սարկաւագի ամենաընդարձակ աղօթամատեանն է, չհաշուած Ή 8-ը. դրանք նման են միմեանց։

Բ.  [Այլ բնագիրք]

ա. 127ա−38բ Երանելոյն Աբբա Եփրեմի Խորին Ասորոյ ասացեալ Վասն աղաւթից – Փրկեա զիս, Տէ՛ր, Յիսուս Քրիստոս...

բ. 138բ−9բ Մաղթանք աղերսանաց Բենիկ վարդապետի առ հրեշտակս և հրեշտակապետս – Անկանիմ առաջի ամենայն դասակարգութեանց երկնաւորացդ...

գ. 139բ Նորին (Բենկայ) – Աղաչեմ քեզ, Քրիստոս... որ միով բանիւ ժա[ռա]նգորդ եղեր դրախտին//... (շար. թափուած)։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

24բ Զմեղապարտ գրիչս յիշեա ի Տէր, և դուք յիշեալ լիջիք ի Տէր (նման՝ 13ա, 20բ, 40բ, 47ա, 79ա, 99ա)։

28ա Ո՜վ սուրբ եղբայր առաքինի,

Յիշման արա զիս արժանի,

Երբ արտասուս քեզ հանդիպի։

43ա Կենդանիդ և կենդարարար Հոգիդ Սուրբ, և զիմ սակաւ արտասուս ընկալ քեզ ի հաճոյս, և մի՛ ի զայրացումն։

126բ Ի վեցից հարիւրից և յոբեղից, մի և ի տասն համարուց (600+50+11+551=1212), ի սպառել դարուց և ի նուաղել ժամանակաց, ի ժամանակի վերջին, գրեցաւ տառս աստուածաշունչ հոգևոր վարդապետին մականուն Սարկաւագի՝ Յոհաննէս կոչեցելոյ, ի պատճառս աղաւթից կրաւնաւորաց սրբազանից, ձեռամբ մեղապարտի և յոգնամեղ գրչի Քր(=Քրիստոսատո՞ւր, Քրիստոսափո՞ր), ի գաւառս Առաւնի Պաղին, ի սրբափայլ լերինս Հայր Մակար կոչեցելոյ, յանապատս դժուարայարկ Ծիծռանքար կոչեցելոյ, ի ծերպս և ի քարանձաւս վիմաց, առ ոտն Սրբոց Չորից Խորանաց։ Արդ, որք կարդայք և շահիք՝ զմեզ յաղաւթից մի մոռանայք, և Տէր եղիցի ընդ ձեզ։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

48բ (Շղագիր, ԺԸ−ԺԹ դդ.) Ի նուաստ և անարժան Աստուծոյ// (49ա) ծառայ ի տէր Կարապետէս հասցէ գիր օրհնութեան։

 

8

ԱՂՕԹԱԳԻՐՔ

Ամասիա                                                                                                             ՋՀԶ−1527

ԳՐԻՉ՝ Ներսէս քհյ.։

ԹԵՐԹ՝ 160. չգրուած՝ 1բ։ ՊՐԱԿ՝ Ա−ԺԳx12 (ԺԳ 16.«Տետրս ԺԶ թուղթ է»)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 17,8x13,5։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ երկսիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 23ա)։ ՏՈՂ՝ 19։ ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ գորշացած կարմիր կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ նախապէս մասն պատառիկ−պահպանակի (տե՛ս Ա և Ե), այժմ՝ վանդակազարդ բամբակեայ գործուածք (Ի դ.)։

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Կիսախորան՝ 1ա։ Լուսանցազարդ՝ բուսական (1ա)։ Զարդագիր՝ թռչնագիր, հանգուցագիր։ Գոյներ՝ կարմիր, կապոյտ, շագանակագոյն։

ՊԱՏԱՌԻԿ−ՊԱՀՊԱՆԱԿ− Պատարագամատոյց։ ԺԶ−ԺԷ դդ.։ 2(Ա−Բ)+3(Գ−Ե), ստացուած ընդլայնակի հատուած կէսական թերթերից (Ա, Բ, Ե) և ընդլայնակի երկտակուած 1 թերթից (Գ−Դ)։ Մագաղաթ, երկսիւն, բոլորգիր (նմուշ՝ Դբ). բացի Գա, Դբ և կարմրագիր տողերից, միւսները լուացուած և անընթեռնելի։ Ա և Ե թերթերը նախապէս օգտագործուած են եղել որպէս կազմաստառ։ Կարդալ՝ Դբ «Դարձեալ կրկնեա. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած Հարցն մերոց...», «Քահանան աստ տա խաղաղութիւն զկնի աւրեմուս. Աստուած որ գրից մանգանցն զովացուցեր զբոց...», «Պաւղոս առաքելոյ Առ Թեսաղունիկէ. Եղբարք, աղաչեմ զձեզ...»։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար։ Տեղ−Տեղ ցեցակերութեան և խոնաւութեան հետքեր, վերջից պակասաւոր։ Կազմի եզրերը մաշուած և ցեցակեր։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա−137ա Յոհաննէս վարդապետի ասացեալ, մականուն Սարկաւագ կոչեցելո, ի պատճառս աղօթից

Տե՛ս ձեռ. Ή7, 1ա−126բ, §ա/2ա−7ա։ բ/7ա−10բ։ գ/10բ−5բ։ դ/15բ−6ա։ ե/16ա−23ա։ զ/23ա−7բ։ է/27բ−31ա։ ը/31ա−4ա։ թ/34ա−5ա։ ժ/35ա−8բ։ ժա/38բ−42ա։ ժբ/42ա−4ա։ ժգ/44ա−6բ։ ժդ/46բ−9ա։ ժե/49ա−50բ։ ժզ/50բ−3բ։ ժէ/53բ−5բ։ ժը/55բ։ ժթ/55բ−60ա։ ի/60ա−2ա։ իա/62ա−8ա։ իբ/68ա−73բ։ իգ/73բ−6ա։ իդ/76ա−85ա։ իե/85ա−90բ։ իզ/90բ−2ա։ իէ.92ա−5բ։ իը/95բ−7բ։ իթ/97բ−8ա։ լ/98բ−9ա։ լբ/99ա−100ա։ լգ/100ա-1ա։ լդ/101ա−4ա։ լե/104ա−7ա։ լզ/107ա−14ա։ լէ/114ա−37ա։ Այստեղ աղօթքները համարակալուած չեն։

Բ. [Այլ բնագիրք]

ա. 138ա−49բ Երանելոյն Աբբա Եփրեմի Խորին Ասորոյ ասացեալ Վասն աղաւթից խնդրուածք – Փրկեա՛ զիս, Տէ՛ր Յիսուս Քրիստոս...

բ. 149բ−50բ Մաղթանք աղերսանաց Բենիկ վարդապետի առ հրեշտակս և հրեշտակապետս – Անկանիմ առաջի ամենայն դասակարգութեանց երկնաւորացդ...

գ. 150բ−2բ Նորին (Բենկայ) – Աղաչեմ զքեզ, Քրիստո՛ս, փրկիչ աշխարհի...

դ. 152բ−3բ Նորին (Բենկայ) – Կամիմ զի ատես զմեղաւորս...

ե. 153բ−4ա Նորին (Բենկայ) – Տէր Աստուած զօրութեանց, որ մեծդ ես...

զ. 154ա−60բ Նորին (Բենկայ) – Եւ արդ, Տէր բարերար... ի կարևորացն զրկեցաւ ի յուխտին պահել դաշին//... (շար. թափուած)։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

137բ Յիշատա[կա]րան գրոցս – Ի յըննից հարիւրից և յոբելից, վեց և քսան համարուց (900+50+26+551=1527), ի սպառել դարուց և ի նուաղել ժամանակի վերջին, գրեցաւ տառս աստուածաշունչ հոգևոր վարդապետին մականուն Սարկաւագի՝ Յոհաննէս կոչելոյ ի պատճառս աղօթից կրօնաւորաց սրբազանից, ձեռամբ մեղապարտի և յոգնամեղ գրչի Ներսէսի անարժան սուտանուն քահանայի և փցուն գրչի, ի քաղաքիս յԱմասիա, ընդ՝ հովանեաւ և առ ոտս Սրբոյն Նիկօլայոսի հայրապետի։ Արդ, որք հանդիպիք այսմ տառիս, աղաչեմ յիշել ի լուսափայլ և ի մեղսաքաւիչ աղօթս ձեր բազմամեղ գրչիս՝ Ներսէս երեցս, և զհայրն իմ զՍտեփանոս քահանայն՝ զհանգուցեալն ի Քրիստոս, և զԱնդրէաս քահանայն, որ զօրինակն երետ։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

Պահպանակ Գբ (Ժէ−ԺԸ դդ., անվարժ նօտրգիր) Տէր Մկըրտիչ յիշեցէք ի Քրիստոս Ազիզ−Խաթուն։ Փրկեայ զիս, Տէր Յիսուս Քրիստոս, ի բարկութենէն որ գալոցն է, որպէս փրկիցեր զԱթամ ի դժոխոց, որպէս զՆոյն՝ ի ջրհ[եղե]ղէն, որ փրկեցեր Աբրահամ ի հալածանաց։

Կնքադրոշմ՝ 2ա, 160բ «Գիրքբ Սուրբ Էջմիածնա է»։

Գրչափորձ՝ 1ա (Նօտրգիր) «Աղօթք Սարկաւագ վարդապետին», «Աղօթք Սարկաւագ վարդապիտի է ասացեալ բանք մաղթանաց»։

 

9

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

(Բաղկացած է 2 տարբեր ձեռագրերից)

ԹԵՐԹ՝ 181։ ԿԱԶՄ՝ շագանակագոյն կաշի (սեկ)՝ դռնակով, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ սպիտակ (Ա), վարդագոյն (Բ) թուղթ, դռնակինը՝ կապոյտ կտաւ։

ՎԻՃԱԿ կազմի կաշին քերծուած, թիկունքը վերից վար ճեղքուած, կապիչներն ընկած, դռնակի աստառը մաշուած։

 

ՁԵՌԱԳԻՐ Ա

ԺԶ−XVI

ԳՐԻՉ՝ Մելքիսեդեկ (2ա−68բ), Դաւիթ (69աբ)։

ԹԵՐԹ՝ 69 (1−69). չգրուած՝ 10բ, 37բ։ ՊՐԱԿ՝ 1x1+Ա−Զx12(Ա 9, Գ 8, Զ 3)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ (տարբեր)։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20x13,7։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (2ա−42բ, 55ա−68բ, նմուշ՝ 24ա, վերակազմողի՝ 1բ), բոլորգիր (43ա−54բ, 69աբ)։ ՏՈՂ՝ 26−86։

ՎԻՃԱԿ՝ եզրահատուած և լուսանցագրութիւնները վնասուած, 7−10 թերթերը սխալ տեղադրուած, գործածութիւնից խունացած, տեղ−տեղ խոնաւութեան և ձէթի հետքեր։ Միջի մասերից պակասաւոր։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Նախադրութիւնք և Գլուխք Հնոյ Կտակարանի]

1. Ծննդոց – Նխ. 2ա−3բ։ Գլ. 3բ−6ա։

2. Ելք – Նխ. 11աբ։ Գլ. 11բ−8բ։

3. Ղևտական – Նխ. 18բ−9ա։ Գլ. 19ա−22բ։

4. Թիւք – Նխ. 23աբ։ Գլ. 23բ−6բ։

5. Բ Օրէնք – Նխ. 27բ։ Գլ. 28ա−31ա։

6. Յեսու – Նխ. 32ա։ Գլ. 32բ−4բ։

7. Դատաւորք – Նխ. 34բ−5ա։ Գլ. 35ա−6բ։

8. Հռութ – Նխ. 36բ−7ա։

Մանրամասն տե՛ս Ή 187։

«Գլուխք»−ներին կից հետևեալ չափածոյ յիշատակարանութիւնները.

Բ. [Յիշատակաբանք Գէորգեայ Սկևռացւոյ]

ա. [Յիշատակաբան Ծննդոցն] – Աստուած անեղ, անմահ և Տէր յաւիտենից, /Որ կամեցար և հաստատեցեր գոյս յանէից...

բ. 18ա [Յիշատակաբան Ելիցն]. Գեորգէ – Տէ՛ր, որ ի տիպ մեծ փրկութեանս, որ ի վերջոյ, /Լուար յԵգիպտոս լլկեցելոցն գոչելոյ...

գ. 23ա [Յիշատակաբան Ղևտականին] – Քրիստոս փրկիչ, Աստուածըդ Բան,/ Աւծեալ մարմնով յեւղ ցնծութեան.../Գէորգեա է։

դ. 27ա [Յիշատակաբան Թուոցն]։ Սուրբ վարդապետ Գէորգեայ – Զըրոյց Թըւոցըս մատենի, /Լրումն խոստմանն, որ է յայտնի...

ե. 31աբ [Յիշատակաբան Բ Օրինացն]։ Գէորգ վարդապետի – Զարհուրիմ ի քոց փառաց, տէ՛ր իմ Մովսէս,/Անկանիմ առ ոտըս քո ծառայապէս...

զ. 34աբ [Յիշատակաբան Յեսուայ] – Յիսուս փրկիչ, զարմանագործ Տէր մեր Քրիստոս,/Դրոշմեցեր քեզ գըծագիր զՆաւեայն Յիսուս...

է. 36բ [Յիշատակաբան Դատաւորացն] – Փրկիչ անուն և դատաւոր, /Որ Քրիստոսի են բնակաւոր...

ը. 37ա [Յիշատակաբան Հռութայն] – Կինս այս Հըռութ՝ ի դըստերացն Մովաբու, /Ուրացեալ ի կռոց անտի ազգի իւրոյ...

Գ. [Այլ բնագիրք]

1. 7ա−10ա Յաղօթից մեկնութեանցն՝ մասն ցանկացողաց – Անարատ առաքինութիւն քաղցր է, քան զարքայութիւնն...

2. 37ա Խնդրել պարտ է, թէ յի՞նչ պէտս ասեն յԵրանեալ ամբիծսն ի յիշատակի մեռելոց – Ասեն, թէ ի վերայ գերեզմանին Ադամայ ասաց Դաւիթ զՍաղմոսս զայս...

3. 38ա−42բ Տեսիլ Բենիկ վարդապիտի Վանանդացւոյ, մինչ էր ի Գանձակ Շահաստանի և յամենայն Վերին աշխարհին – [«Ես էի, եղբարք, հասեալ յատակս մոլորութեան, կատարելով զկամս մարմնոյ և»] մտաց... (տե՛ս N 1572, 123ա)։

4. ա. 43ա−7բ Նորին Բենիկ վարդապետի – Տէր աստուած ահաւոր և սքանչելի, սահման սիրոյ... (խորագիրը՝ ԺԹ դ.)։

բ. 47բ−51ա Նորին ի նոյն գրոց – Յիսուս Քրիստոս, ստեղծիչ ամենայն լինելութեանց...

գ. 51ա−4բ Նորին ի նոյն գրոց – [«Եւ արդ, Տէր Աստուած ամենակալ»], հզաւր և ... (սկզբնատողը՝ ըստ Յ. Տաշեանի ցուցակի, էջ 839)։

դ. 54բ−7ա Նորին ի գրոց՝ Յամենասուրբ Երրորդութիւնն – [Եւ արդ, Տէր Յիսուս] անմահ...

ե. 57բ−60բ Նորին ի նոյն գրով – [Յիսուս] Քրիստոս Աստուած մեր, փրկիչ...

զ. 60բ−1բ Նորին Աղօթք յՈրդի – [Տէր] Աստուած անսկիզբն, հզօր և փառաւորեալ...

է. 61բ−3ա Նորին ի նոյն գրոց – [Ա]նեղանելի բնութիւն...

ը. 63ա−7բ Նորին Առ Հայր – [Յ]աւիտենից Աստուած, Հայր...

թ. 68ա Նորին Առ Հրեշտակս և հրեշտակապետս – [Ա]նկանիս առաջի ամենայն դասակարգութեան երկնաւորացդ...

5. 68բ Տեառն Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի Պատճառ աղօթիցն – Տէր, եթէ շրթունսն։ Ե փոխիւ... Փառք նմա միշտ։

6. 69ա [Քարոզ ի բանն Ղուկասու. Փոքրիկն յարքայութեան երկնից մեծ է քան] – Ոչ Քրիստոս է ի ծնունդս կանանց մեծ, քան զՅովանէնսն... քան զՅովանէս Մկրտիչ... (անաւարտ)։

Դ. [Յաւելագրութիւն՝ ԺԷ−ԺԸ դդ.]

ա. [Ներսիսի Շնորհալւոյ Յիշատակարան] Երգ Երգոցի գլխոյն (ծայրակապ՝ «Ներսէսի ե» − Նորոգելոյս ի քէն Յիսուս/Եւ ի մեղաց խաւարելոյս... (Կից՝ հատուած գանձից. «Յիսուս խոնարհեալ...»)։

բ. [Նորին Յիշատակարան Առակաց] Որդի իմաստուն գլխոյ (ծայրակապ՝ «Ներսէս») – Նորոգաւղ ծընունդ, որ եր[կ]իր գաս /Եւ յերկարեալ կենօք մընաս...

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1. 10ա (Մելքիսեդեկ գրչի) Զմեղուցեալ և զմեղսասէր ոգիս զՄելքիսեդեկ աղաչեմ յիշման առ Տէր արժանի առնել։

31բ (Գէորգ Սկևռացու Ոտանաւորի վերջում)

Եւ գրիչս գլխաւորել զտառիցս հանդէս,

Զընթերցողսն՝ յիմաստ ՚ւ ի գործ՝ զօրեղապէս.

Վարդապետ սուրբըդ Գէորգ անմարմնապէս,

Ընդ Մովսէսի աստուածասքանչ քոյն հոգէպէս,

Նովիմբ միշտ կարեկցեսցես արտասւապէս,

Զոյգ փառաց ձիր փառըս տալ պատշաճապէս։

57ա Զմեղապարտ գրիչս Մելքիսեդեկ աղաչեմ յիշման արժանի առնելով, ո՜վ սուրբ ընթերցողք (նման՝ 67ա)։

63ա Զանյագս ի չարիս աղաչեմ ի Տէր յիշել, ո՜վ սուրբ եղբարք։

2. 42բ (Բոլորգիր) ԶԴաւիթ գծողս յիշեցէք ի բարին։

Գրչափորձ. 1ա ա բ գ ...։ 42բ Է. Զի զմեղմ եթող... (Դաւիթ գրչի)։ 69բ... հաստատ...

ՁԵՌԱԳԻՐ Բ

ԺԷ − XVII

 Գրիչ՝ Յովանէս Տիպրիկեցի (159բ−80բ), Անանուն (71ա−159ա)։

ԹԵՐԹ՝ 112 (70−81). չգրուած՝ 70աբ, 181աբ։ ՊՐԱԿ՝ Ա−Ըx12(Ա, Դ 11, Բ 10)+2x10։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20x13,7։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր (71ա−159ա, անանաուն գրչի, նմուշ՝ 144ա)։ նօտրգիր (159բ−80բ, Յովանօս գրչի)։ ՏՈՂ՝ 21 (բոլորգիր, 24 (նօտրգիր)։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ−տեղ զանազան բծեր, 125-րդ թերթը վերանորոգուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. [Մասունք Աստուածաշնչի]

1. Առակք – Գրք 71ա−128բ։

2. Ժողովող – Գրք 128ա−46բ։

3. Իմաստութիւն – Գրք 147ա−59ա։ (Աստ տե՛ս Բ. ա)։

4. Սիրաք – Գիր 159բ−71բ (Գլուխք Ա−ԺԷ, այստեղ՝ Բ գլխից «Բանք առակաց»)։

Բ. [Այլ բնագիրք]

ա. 159բ Տե՛ս այս աշխարհ[իս] Ե մեծութիւն որպէս կորեաւ – Ա. Ո՞ւր է մեծ ազգութիւն կայսերաց... Ե. Ո՞ւր է զօրութիւն Սամփսոնի... (Ա, 3-ից յետոյ)։

բ. 172ա−80բ Բանք իմաստասիրաց, պիտանի ամենայն մարդոյ – Պղատոն ասէ. Որք մեծամեծաց առաջի կան... Խորհեայ դու ի հրամանս Տեառն, և նայ հաստատեսցէ զսիրտ քո և զիմաստութիւն ցանկութեան... (ընդհատուած)։

Ունի ենթախորագրեր՝ 173բ «Յաղագս իշխանաց», 174ա «Յաղագս երդմանց», 174ա «Յաղագս կանաց», 174բ «Վասն լաւազգութեան», 175ա «Վասն լռութեան», 175բ «Վասն փառաց», 175բ «Վասն իշխանաց», 176ա «Յաղագս աստուածութեանն»։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

70ա (Եղծուած և հազիւ նշմարելի)///օղլու///ազովսու///սարնամայ պիր Հայր մերայ դոայ. ամէն։

171բ Արդ, աղաչեմ զամենեսեան, որք ընթեռնոյք և լուսաւորիք ի յիմաստական խրատուցս, յիշեցէք ի մաքրափայլ և ի մեղսաքաւիչ յաղաւթս ձեր ըզեղկելի և ըզառածեալ մեղաւք գրողս՝ Յովանէս Տիպրիկեցի և զծնաւղսն իմ, և զեղբայր իմ՝ զփոխեցեալն ի Քրիստոս, և զկենդանիսն առհասարակ... Եւ արդ, եթէ կամիս ուսանել ի սմանէ բան իմաստութեան, յառաջուցն ի հետ կարդայ, և ապա ծանիցես զգեղեցկութիւն սորայ։

 

10

ՊԵՏՐՈՍ ԱՂԱՄԱԼԵԱՆ-ԲԵՐԴՈՒՄԵԱՆ

ԱՊԱՇԽԱՐԱՆ

ԹԵՐԹ՝ 174+1 (կրկ. 2. չգրուած՝ 1աբ, 2դ, 50բ, 124բ, 173բ−4բ։ ՊՐԱԿ՝ Ա−ԺԹ (խառն՝ Ա 3, Բ−Թ, ԺԸ 8, Ժ−ԺԷ 12, ԺԹ 4)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 19,5x14։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր−նօտրգիր (խառն, նմուշ՝ 2ա)։ ՏՈՂ՝ 27−33։ ԿԱԶՄ՝ ծաղկաթուղթ, թիկունքն ու անկիւնները՝ դեղին կաշի, աստառը՝ թուղթ։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 1, վերջում, աստառի թղթից։

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ  Զարդագիր՝ տպածոյ թռչնագիր, մարդագիր (գրչագիր՝ 6ա)։ Գոյներ՝ կարմիր։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ−տեղ ցեցակեր, թռջուածութեան հետքեր, թանաքի և ձէթի բծեր։ ԺԹ դ. վերակազմուած և տեղ−տեղ նորոգուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. Աղօթական բանք ընդ Աստուծոյ և խորոց սրտէ սրտաբեկ զղջմամբ յատկապէս կոչեցեալ Ապաշխարան, արարեալ Պետրոսի վարդապիտի Նախիջևանցւոյ Աղամալեան, ի խնդրոյ հօր իւրոյ և եղբօր

−2ա−2գ Պատճառ Աղօթական մատենիս – Ըստ իմաստնոց, ամենայն առնօղ ջանայ զգործս իւր...

−3ա−5ա Առ ազդեցութիւն ինչ յաղագս աղօթից – Փեսան երկնաւոր անձկանօք հայցէ ի հարսէն եկեղեցւոյ զաղօթս...

1. 6ա−50ա [Մասն առաջին՝ գլ. Ա−ԻԶ]։ Գլուխ առաջին. Աստ խօսի ընդ Աստուծոյ զպարտաւորութենէ անձին առ ստեղծումն յԱստուծոյ – Ի քեզ յուսով յուսացայ, Տէր...

Այստեղ նկարագրւում են երկիս երկու հատորների մասերը՝ Ա, §1−7, §1−3 և դրանց գլուխներին կից առանձին երգերը՝ ա−լթ հերթական յաջորդականութեամբ։

ա. 8աբ Երգ առ ամենասուրբ Երրորդութիւնն (ծայրակապ՝ «Աստուած») – Ամենասքանչ խոր էութիւն, անքննին և անմատոյց,/Ի բազ[մ]ազանութեան էից դու միայն ևեթ էակ, ո՜հ...

բ. 12բ−3ա Երգ առ Հայրն երկնաւոր (ծայրակապ՝ «Պետրոսի է») − Պատճառ ես դու հանուրց էից եղելոց,/Այլ և սկիզբն՝ միածնիդ, որ քո ի ծոց...

գ. 14բ Երգ առ Որդին Աստուծոյ ստեղծագործ (ծայրակապ՝ «Ի Պետրոսէ») – Ի հզօր աջոյ անեղի ի հողոյ ստեղծայ,/Ի տիպ ճառագայթիդ փառաց և կերպագրեցայ...

դ. 16բ Երգ առ Հոգին Սուրբ (ծայրակապ՝ «Պետրոս») – Պանծալի անբիծ աղաւնի,/Մարդկայնոյ ազգի ընտանի...

ե. 18բ Երգ առ սուրբ Երրորդութիւնն (ծայրակապ՝ «Պետրոս») – Պայծառ արև հասարակաց, Երրորդութիւն,/Հայրըդ՝ ակն, Որդիդ՝ լոյս, Հոգիդ՝ ջերմութիւն...

զ. 23ա Երգ առ անհուն բարին Աստուած (ծայրակապ՝ «Պետրոսի») – Պարտաւորիս հանդէպ հնչեալ ձըմեռնաբերն այն հիւսի, /Զընթացս արգել և նահանջեաց ի յերկնային ուղւոյն զիս...

է. 26ա Աղէտ անձին – Պատաղելով ի յզբաղմունս,/Փշահեղձոյծ թառամեցար...

ը. 34ա Իղձ առ բժշկապետն Յիսուս – Դիմեմ առ քեզ խոցեալ հոգւով, ճարտապետ բժշկաց, /Զի հակառակ հոգւոյս մարմինս պէս պէս ախտիւք զիս խոցեաց...

թ. 36բ Հառաչանք առ երկնային հայրենին (ծայրակապ՝ «Ի Պետրոսէ») – Ի յանսահման խընդութենէդ ելեալ արտաքոյ, /Նշդեհացեալ յարահեծեմ բիւր կարեաց ներքոյ...

ժ. 49բ Երգ առ փեսայն հոգւոց Յիսուս ըղձատոչոր սրտիւ – Համբուրեա զիս, փեսայդ հոգւոց, ի բերանոյդ համբուրից,/Զի բարի է ստինք շնորհացդ, քան գինիս այս մրրալից...

2. 51ա−97բ Մասն երկրորդ (գլ. Ա−ԼԵ)։ Աղօթք առ մարդեղութիւնն Բանին Աստուծոյ։ Աստ խօսի ընդ Քրիստոսի, ցուցանելով զինքն պարտաւոր սիրոյ նորա և խնդրելով զսէր։ Գլուխ 1 – Սիրեա զիս, Տէր Յիսուս...

ժա. 53բ Երգ ծննդեան Քրիստոսի, որպէս Առաւօտ լուսոյ (ծայրակապ՝ «Ա−Ք») – Աստղ առաւօտու, արեգակն արդար, այսօր մեզ ծագեալ, /Բանդ ի սկզբանէ բնակեցար ի մեզ, բաց սիրտ իմ առ քեզ...

ժբ. 54ա Երգ ի տօնի Մարիամու Աստուածածնին, որպէս Առաւօտ լուսոյ (ծայրակապ՝ «Ա−Ք») – Արևելք արփւոյն, արեգական քո աղերսեա վասն իմ,/Բացօղ դրանն երկնից, բերօղ արքային, բաց մոյծ զիս առ քեզ...

ժգ. 56ա Ձայն Յիսուսի առ հարսն իւր սիրելի (ծայրակապ՝ «Պետրոս») – Պայծառադէմ չքնաղատես ազնիւ թռչուն իմ գեղապանծ, /Ներգովելեաց մի միայնակ համասեռից քոց գերազանց...

ժդ. 57բ Գոչումն անառակ որդւոց – Մեծամտեալ ես ի յիս հպարտացայ, /Առ բարի Հօրդ կեալ ապահով զկամեցայ...

ժե. 59ա Ձայն ոչխարին առ հովիւն քաջ – Մոլորեցայ որպէս զոչխար կորուեալ, /Խնդրեալ զծառայս քո, մի՛ թողուր կորուսեալ...

ժզ. 60ա Առ վէմն – Մինչ ունիս զքեզ, Տէ՛ր, վէմ մի հատ, /Զի արասցէ ինձ Գողիաթ...

ժէ. 61ա Հայր երկնաւոր, անքուն մշակ, /Ես եմ զքէն միշտ գոհունակ...

ժը. 62ա Հայր երկնաւոր, Տէր բաւական, /Գոհանայ զքէն իմ բերան...

ժթ. 63ա Լոյս տուր աչացս արփւոյն նման, /Պարել զերկաւորս իմ մարմնական...

ի. 64ա Բանք առ Յիսուս – Յիսուս անմեղ գառն Աստուծոյ, /Բարք զմեղս իմ ճաշակմամբ քո...

իա. 73բ Երգ առ սրբուհի կոյսն Մարիամ – Պայծառացար, ով աղաւնի իմ միակ,/Գեղեցիկդ ի կանայս, արկեր զքև ի զարդ փառաց զարեգակ, սէր իմ...

իբ. 79ա Ողբ կուսին առ մահ միածնին – Էմանուելն բնութեամբ հսկօղ և արթուն, ո՜հ, և արթուն, /Յիսուս փեսայ միածնին, իմ սէր անուն...

իգ. 80ա Երգ Աւագ ուրբաթին. երգի որպէս Առաւօտ լուսոյ (ծայրակապ՝ «Ա−Ք») – Աստուած իմ Յիսուս, արարիչ հոգւոյս, առ իս ծագեա լոյս, /Բան Հօր առաքեալ բերեալ խորհրդովդ, բուժեա զախտացեալս...

իդ. 84ա Երգ առ աղբիւրն կենաց Յիսուս (ծայրակապ՝ «Ի Պետրոսէ» − Իմանալի ջրոյն բղխումն անսպառ,/Ականակիտ աղբիւր յստակ և անխառ...

իե. 88ա Ողբ ի դիմաց Տիրամօրն առ Որդին – Ես ունիմ ինձ մէկ սիրելի, որում ոչ գոյ համեմատ,/Ոչ ի յերկրի, ոչ և յերկինս, զի է էից անբաղդատ, վա՜յ ինձ...

իզ. 88բ Երգ յարութեան գիշերին, որպէս Առաւօտ լուսոյ (ծայրակապ՝ «Ա−Ք») – Աստուած մարդացեալ, անձամբ զանձն եդեալ, առեալ վերստին, /Գառն անմահ զենեալ, գերբնապէս յարեալ, գեղ քո ցոյց գերոյս...

3. 98ա−109բ Մասն երրորդ (գլ. Ա−ԺԳ)։ Աղօթք առ Հոգին Սուրբ։ Գլուխ Ա. Աստ աղերսէ առ Հոգին Սուրբ վերստին ներգործել զզանազան շնորհս իւր – Ամենազօր Աստուած, Հոգի Սուրբ, օգնել ինձ նայեաց...

իէ. 109բ [Անխորագիր, ծայրակապ՝ «Ա−Ք»] – Աստուած իմ Հոգի, անճառ քո շնորհի արա արժանի, /Բղխումն հայրական, բաց համերս բերան՝ բուրել քեզ երգ բան։

4. 110ա−26ա Մասն չորրորդ (գլ. Ա−ԺԴ)։ Աղօթք վասն առաքինութեանց։ Գլուխ Ա. Աստ հայցէ ի հօրէ՝ յաւելուլ ինքեան զհաւատ – Յայտեա ինձ անարժանիս...

5. 126ա−34ա Մասն հինգերորդ (գլ. Ա−Ը)։ Աղօթք ժամադիտակ։ Աղօթք մէջ գիշերի։ Գլուխ Ա – Ի մէջ գիշերի զարթո զիս...

6. 134ա−54բ Մասն վեցերորդ (գլ. [Ա−ԺԴ])։ Աղօթք աստիճանաւորաց եկեղեցւոյ։ Նախ՝ ներբողեան աղօթակերպ... առ... Սուրբ Էջմիածին... – Խնդա և ուրախ լեր...

իը. 138ա Երգ առ Սուրբ Էջմիածին, երգի որպէս Արևս առնեմ երթամ (ծայրակապ՝ «Ի Պետրոսէ») – Ի մէջ լուսաւորաց ցանկալի արեգակն ես դու, սէր իմ, /Յաբեթական տոհմիս փարելի համայն լուսատու...

իթ. 138բ Երգ դարձեալ առ նոյն (ծայրակապ՝ «Պետրոս») – Պարարտ սուրբ տաճար իւղալի, /Օրիորդաց յոյժ սիրելի...

7. 154բ−63բ Մասն եօթերորդ (գլ. [Ա−ԺԱ])։ Աղօթք առ համօրէն դասս սրբոց։ Գլուխ [Ա] – Եւ արդ, առ ձեզ այսուհետև...

լ. 157ա Երգ առ վերափոխումն սրբուհւոյ կուսին (ծայրակապ՝ «Պետրոսէ») – Պայծառացեալ հոգւով սուրբ կոյս Տիրամայր Աստուածածին, /Ի պատիւ հոգւոյդ աւանդման էջ յերկնից քոյդ միածին...

Բ. 164ա−73ա [Աղօթք կանոնականք]

−164ա−5ա Առ ազդեցութիւն ինչ վասն առաջիկայ կանոնական աղօթիցս – Աստանօր, յետ յօրինելոյ զմատեանս աղօթից ի հոգևոր զբօսանս աղօթասէր ջերմեռանդից, եկն...

1. 165բ−7ա Կարգ աղօթից աշխարհականաց առաւօտեան ժամուն – Նախ՝ ուղղեսցէ զդէմս իւր ի յարևելս...

2. 167ա−8ա Կարգ աղօթից աշխարհականաց հասարակ աւուրն ի կանգուն – Օրհնեալ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս... Փառաւորեմ զքեզ...

3. 168բ−9բ Կարգ աղօթից աշխարհականաց երեկոյան ժամուն – Օրհնեալ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս... Բարձր առնեմ զքեզ...

լա. 170ա Ձայն Յիսուսի – Սիրով սիրելւոյդ Որդի մարդոյ, Բանս Հօր կոչեցեալ, /Աւաղելի, ո՜հ, աւաղելի, ո՜հ, Բանս Հօր կոչեցեալ...

լբ. 170բ Երգ առ Հոգին Սուրբ ... ի Պետրոսէ վարդապետէ... – Գետ համայնից Հոգի անհուն, /Բղխումն Հօր առօղ յՈրդւոյն...

լգ. 171ա [Ե]րգ փափագանաց առ Քրիստոս – Նորոգ ինձ աւետիս բերէք ըզՏեառնէ իմմէ Յիսուսի, աւա՜ղ,/Երգեցէք միշտ երգ, նոր երգ, զի ցնծութիւն իմ հոգւոյս է, աւա՜ղ...

լդ. 171ա Տաղ ծննդեան Քրիստոսի – Ամենաողորմ հայր գթութեանց, բարերար և մարդասէր,/Քեզ հանապազ ըզգոհութիւնս վերերգեսցէ բերան մեր...

լե. 171բ Ողբ Ադամայ (ծայրակապ՝ «Պետրոսի») – Պայծառ արևոյդ ի պատկեր հողս ստեղծայ, ո՜հ, ստեղծայ, աւա՜ղ, /Յոլովամեղծ շնչով օձին առեղձայ, առեղձայ...

լզ. 172ա Երգ արտուտին առ վարդն ի Պետրոսէ (ծայրակապ՝ «Վարդ») – Վասն քո գերիս, ով թագուհի ծաղկանց անուանեալ, սէր իմ, սէր, /Յորժամ գոչեմ աղաղակեմ լալով կանանեալ...

լէ. 172ա Ի վերայ արքայութեան – Արքայութիւն է մարգարիտ... /Արքայութեան տարփօղ Պետրոս...

լը. 172բ Տաղ ի Պետրոս վարդապետէ – Յանկարծ բերին եղկելոյս մի աւետիս, /Թէ աղաւնոյ մի ազնուի նշանին...

լթ. 173ա Ողբ (ծայրակապ՝ «Պետրոսի է մ») – Պճնազարդեալ վերին փառօք ես թագուհի գերապանծ... /Մի գութ շարժեալ վերապսակեա, գոլ ինձ որդւովք բերկրեալ մայր։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ ՕՐԻՆԱԿԻ

173ա 1220 (1771), ի Հոկտեմբերի Ժ։

Նշում՝ Պահպանակ Աբ (ԺԹ դ., շղագիր) Փիլիպպոս վարդապետ։

Գրչափորձ՝ 1ա... իմաստուն...։

 

11

ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ


Վան                                                                                                                             ՌՃՁԴ­1736

ԳՐԻՉ՝ Պետրոս։ ՍՏԱՑՈՂ՝ Մհտ. Յարութիւն։

ԹԵՐԹ՝143։ ՊՐԱԿ՝ Ա-ԺԷ (Ա­Գ 10, Դ 4, Ե 12, Զ-ԺԳ 6, ԺԴ 2, ԺԵ 8, ԺԶ 9, ԺԷ 16)+2 (6+8, Դ և Ե պրակների միջև)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, մահիկանշան լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 20,3x14,2։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ բոլորգիր (նմուշ՝ 119ա, յաւելագրումները՝ նօտրգիր և շղագիր)։ ՏՈՂ՝ 20-22։ ԿԱԶՄ՝ անզարդ սև կաշի, միջուկը՝ չիք, աստառը՝ ձեռագրի թղթից։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ­տեղ զանազան բծեր, եզրահատուած (8), վերջից պակասաւոր։ Կազմի կաշին քերծուած, Բ փեղկի ձախակողմեան անկիւնը վերանորոգուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ


Ա. [Տեսիլք, Աղօթք, Տաղք հագևորք]

ա. 1ա-7ա Տեսիլ Աստուածածնին Մարիամու, զոր ետես տանջանք մեղաւորաց - Յարուցեալ Աստուածածին, մայր Տեառն, գնաց ի լեառն Ձիթենեաց...

բ. 7բ-21բ Տեսիլ և հարցումն սրբոյն Գրիգորի Հայոց Լուսաւորչին ընդ հրեշտակի -  Յաւուր միում շրջէր յանապատի...

գ. 22բ-33ա Խօսք և թուղթ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի փրկչին մերոյ, որ առաքեցաւ ի վերուստ ի տաճարն առաքելոցն Պետրոսի  և Պօղոսի - Ես պատրիարգ էի Հռոմայ քաղաքին...

դ. 23ա- [Ծայրակապ՝ «Ա­Ք»] - Ամէնօրհնեալ Աստուածածին, /Առ քեզ գոչեմ ես ցաւագին...

ե. 35ա-6բ [«Տաղ Խաչատուր Կեչառեցի վարդապետի ասացեալ, N 33, 206բ] ­ Ես եմ կորուսեալ ոչխար, մոլորեալ ի սուրբ քոյ հօտէն, /Հովիւ քաջ, ի վեր հայեաց,բարեխօս քեզ երկիր ամէն...

զ. 35բ-6ա [Յաղագս չարչարանացն Քրիստոսի ] - Ի լերինն Ձիթենեաց յորժամ ըմբռնեցին զիս...

Գտնւում է նախորդ տաղի տների արանքում։ Նոյնը այլ ձեռքով՝ 66բ, 71ա։

է. 37ա-42ա Հանգիստ երանելոյս Յոհաննու առաքելոյն և աւետարանչին - Էր ընդ եղբարս...

ը. 42բ-9ա Տեսիլ Բենիկ վարդապետին Վանանդացւոյ, մինչև էր նա ի Գանձակ Շահաստանի և ամենայն Վերնում աշխարհի - Ես էի, եղբարք իմ, հասեալ յատակս մոլութեան...

թ. 50ա-8բ Սրբոյ և երջանիկ քահանային Անաստասայ ասացեալ Բանքս պաղատանաց առ Տէր Աստուած ի Սինէական լերինն - Տէր, մի´ սրտմտութեամբ քով յանդիմաներ զիս...

ժ. 58բ-64ա Նորին ասացեալ Աղօթք - Դո´ւ, ամենակալ Տէր, կենդանաստեղծեր զիս...

ժա. 64ա-5բ Մեսրոպայ վարդապետի ասացեալ - Բարեբանեալ և փառաւորեալ ամենասուրբ կոյս...

ժբ. 66աբ Ողբ սուրբ քահանային Յուսկանն (ծայրակապ՝ «Յուսիկ զ») - Յիսուս միածին Աստուած բոլորից, /Հօր անեղակցի Հոգւոյն փառակից...

ժգ. 67ա-70բ Աղօթք Յոհաննու վարդապետի ասացեալ, որ մականուն Սարկաւագ է կոչեցեալ - Հայր մեր,որ յերկինս և Հայր Տեառն մերոյ...

ժդ. 72բ Աղօթք սրբոյն Յովհաննու Կարապետին - Հայր սուրբ, ուսո´յ մեզ զբանս քոյ...

ժե. 73ա-5բ Աղօթք առ սուրբ Երրորդութիւնն, եռանելոյն Յովհաննու վարդապետի ասացեալ, որ մականուն Սարկաւագ կոչի - Առ քեզ, Տէր, մի և նոյն ապաւինեալ...

ժզ. 75բ-8բ Նորին Աղօթք առ Հայր - Հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որ զամենայն գոյացուցեր...

ժէ. 78բ-80բ Նորին Աղօթք առ Որդի - Որդի և Բան Հօր Աստուած ճշմարիտ...

ժը. 80բ-3ա Նորին Աղօթք առ Հոգին Սուրբ - Անբաւելի և բազմազան շնորհաց...

ժթ. 83ա-4ա Աղօթք երից ժամուցն, արարեալ վարդապետաց սրբոց ընդդէմ դիւաց - Հոգի Սուրբ Աստուծոյ, Հոգի Քրիստոսի Տեառն մերոյ...

ի. 84ա-5բ Աղօթք վեցերորդ ժամու աւուրն - Թագաւոր հզօր, ապաւէն վհատելոց...

իա. 85բ-8ա Աղօթք իններորդ ժամու աւուրն - Բարերար և բազմագութ Տէր...

իբ. 88ա-9բ Աղօթք երեկոյի ժամու - Աստուած անեղ և յաւիտենական լոյս...

իգ. 89բ-91բ Վարդան վարդապետի ասացեալ Աղօթք վասն կենդանեաց և մեռելոց - Անսկիզբն Աստուած, որ վասն մեր մոլորեալ...

իդ. 91բ-3բ Նորին Վարդան վարդապետի ասացեալ Առ սուրբ Աստուածածինն - Ո՜վ Մարիամ Աստուածածին, կոյս հրաշալի...

իե. 94ա-6բ Վարդան վարդապետի ասացեալ (ծայրակապ՝ «Ա­Ք») - Աստուածածին ամէնօրհնեալ, /Զպաղատանըս մեր ընկալ...

իզ. 96բ-7բ Աղօթք առանձնակի, սրտահառաչ ձայնիւ պաղատանք, արարեալ Ներսէս վարդապիտի ի Լիմ անապատն - Բարերար Աստուած մարդասէր, ողորմեա ինձ...

իէ. 97բ-8ա Աղօթք առ դրան սրբոյ եկեղեցւոյ սրբոյն Յոհաննու Ոսկիբերանի - Տաճար Աստուծոյ և բնակարան...

իը. 98աբ Եւ մտեալ ի տաճարն ասասցէ. Նորին Ոսկիբերանի − Տէր, մի´ պակասեցուսցես զիս...

իթ. 99ա-104ա Եռամեծի և քաջ վադրապետի Մխիթարայ Գոշի խստակրօն ճգնաւորի և բանիբուն հռետորի ասացեալ զԱղօթս ի ժամ սրբոյ պատարագի - Տէր Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս, Բան Հօր և կերպարան կենդանի...

լ. 104ա-7ա Նորին Աղօթք սուրբ պատարագի - Երեքանձնեա տէրութիւն՝ միով բնութեամբ...

լբ. 107ա-8բ Աղօթք ի ժամ  սուրբ պատարագին - Սուրբ, սուրբ, Հայր ամենակարօղ և յաւիտենական...

լգ. 108բ-9ա Աղօթք նախքան զճաշակելն սուրբ խորհրդոյն, ի բանից Թումայի առաքելոյն − Մարմին քոյ անապական լիցի...

լդ. 109բ-10բ Ողբ բերանոյ մեռելոցն ասացեալ՝ յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ – Ո՜վ քահանայք և վարդապետք աստուածաբան, /Եւ ժողովուրդք հաւատացեալըք միաբան...

լե. 111ա-2ա Աղօթք սրբոյն Յովհաննու Գառնեցւոյն ասացեալ առ Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս ի ժամ սուրբ պատարագին - Գառն Աստուծոյ Տէր իմ և Աստուած իմ...

լզ. 112աբ Նորին Աղօթք և մաղթանք առ սուրբ մարմինն Քրիստոսի... ­ Երկիրպագանեմք քեզ, Քրիստոս...

լէ. 112բ-3ա Դարձեալ ի սուրբ մարմինն և յարիւնն Քրիստոսի։ Նորին Աղօթք ­ Զերևիլդ ինձ ի փրկութիւն ճշմարտապէս...

լը. 113աբ Նորին Աղօթք զկնի արձակման պատարագին − Տէր Աստուած, օրհնեալ ես յաւիտեան...

լթ. 113բ-4ա Նորին Աղօթք, կցորդելով առ սուրբ պատարագն - Օրհնեալ Քրիստոս, Որդի Աստուծոյ...

խ. 114ա-6ա Նորին Աղօթք վասն ամենայն աշխարհի - Շնորհեա, Տե´ր, զսէր, զհաստատութիւն...

խա. 116բ Նորին Աղօթք առ սուրբ խաչն Քրիստոսի - Պսակ անհասական գլխոյն...

խբ. 116բ-7ա Դարձեալ նորին Աղօթք առ սուրբ խաչն Քրիստոսի - Տէր Յիսուս Քրիստոս, նշանի խաչի քոյ...

խգ. 117ա-8ա Դարձեալ նորին Աղօթք առ սուրբ խաչն աստուածընկալ - Աղաչեմ, Տէ´ր, և անկանիմ առաջի...

խդ. 118ա-9ա Դարձեալ նորին Աղօթք առ կենսաբեր սուրբ խաչն Քրիստոսի - Ողջո՜յն քեզ. փայտ փրկութեան...

խե. 119աբ Նորին Աղօթք առ Հայրն Աստուած - Փա՜ռք քեզ, Աստուած, Հայր ամենակալ...

խզ. 119բ Նորին Աղօթք ի դէմս Որդւոյն - Օրհնութիւ՜ն քեզ, Որդի Աստուծոյ...

խէ. 119բ-20ա Աղօթք նորին ի դէմս Սուրբ Հոգւոյն - Գոհութի՜ւն մատուցանեմ քեզ...

խը. 120ա-1բ Այլ և նորին Աղօթք առ Հայրն երկնաւոր − Արարիչ բոլորից Աստուած...

խթ. 121բ-4ա Նորին Աղօթք սրբոյն Գառնեցւոյ ասացեալ ընդդէմ Որդոյն միածնի - Որդի Աստուծոյ ճշմարիտ, որ վասն մերոյ փրկութեան...

ծ. 124ա-5բ Նորին Պաղատանք առ Հոգին Սուրբ Աստուած ճշմարիտ - Անբաւելի և բազմազան շնորհաց...

ծա. 126ա-7ա Աղօթք սրբոյն Յովաննու Գառնեցւոյն ասացեալ ի սուրբ Աստուածածինն - Աստուածածին մայր Քրիստոսի...

ծբ. 127աբ Նորին Աղօթք առ սուրբ կոյսն Աստուածածին - Ո՜վ Մարիամ, մայր Աստուծոյ Բանին...

ծգ. 127բ-8բ Նորին Աղօթք առ սուրբ Աստուածածին - Ո՜վ ամենասրբուհի Աստուածածին...

ծդ. 128բ-9ա Աղօթք առ սուրբ Աստուածածնին, զոր ասացեալ Մեսրոպայ վարդապիտին Հայոց ­ Մարիամ Աստուածածին, մայր լուսոյ...

ծե. 129ա-30բ Դարձեալ Աղերս և պաղատանք նորին առ սուրբ Աստուածածինն - Ակն արևու և աթոռ փառաց...

ծզ. 130բ-2ա Աղօթք սրբոյն Յովաննու Գառնեցւոյ ասացեալ առ Տէր Աստուած - Տէ´ր, Տէ´ր, Հայր և Աստուած կենաց իմոց...

ծէ. 132ա-3ա Դարձեալ նորին աղօթք առ Տէր Աստուած մեր - Աստուած, Աստուած իմ, որ քննես զսիրտս...

ծը. 133ա-4ա Յովհաննու Գառնեցւոյ Աղօթք առ Տէրն Յիսուս − Ի քեզ յուսամ, Յիսուս Քրիստոս...

ծթ-կե. 134ա-6բ Նորին Աղօթք ի վերայ գրոյն անւան իւրոյ վասն աւուր կիրակէի - Յաւիտենից Աստուած և արարիչ...

Տե´ս ձեռ N 43բ-61բ. Միայն §§ ա-է։

կզ.138աբ Այլև նորին Աղօթք առ եկնային զօրսն - Սուրբք և սիրեցեալք...

կէ. 138բ-9ա Աղօթք Մեսրօպայ վարդապիտին վասն ճանապարհի - Առաջնորդ կենաց և ճանապարհ...

կը. 139աբ Աղօթք, սրբոյն Կիւրղի Աղէքսաիդրացւոյ, զղջման - Ամենակալ Տէր, արարիչ և ստեղծիչ...

կթ. 139բ-41ա Սրբոյն Մեսրօպայ վարդապիտի ասացեալ է զղջման – Ո՜վ որ անեղդ ես և անստեղծ...

հ. 141ա Նորին Աղօթք առ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս - Լոյս ի լուսոյ աշխարհի...

հա. 141ա-3ա Աղօթք Փոկասու հայրապիտին - Յիսուս Քրիստոս, Որդի Աստուծոյ, որ սուրբ է անունդ...

հբ. 143աբ Աղօթք Մովսէսի Քերթողի սուրբ հօրն - Աղաչեմ զքեզ, Տէ´ր, թո´ղ ինձ զմեղս իմ... ունայն մի´ արձակեր, զի աղքատացայ//... (շար. թափուած)։

Բ. [Յաւելագրութիւնք՝ ԺԸ դ.]

ա. 22բ [Ի Հարանց վարուց] ­ Ասաց հայրն Դիոսկրատէ. Եթէ զգեցցուք երկնաւոր հանդերձ...36բ Ասաց ծերն. Եթէ ոք պահեսցօ զանձն ... 37ա Հայրն Աղաթոն տեսանէր գործ ինչ գայթակղելի... 41բ Այլ և եղբայր ոմն անարգեալ եղև... 42ա Եղբայր ոմն երթայր առ հայրն Տիթոյի... 109ա Փիլիսոփայք ոմանք ձեռնարկեցին փորձել զկրոնաւորսն... 110բ Վասն խոնարհութեան ­ Ասաց հայրն Յոհաննէս Թեբայեցին... Ասաց հայրն Պիմէն... Եղբայր ոմն եհարց ցհայրն Մովսէս... Ասէին զհօրէն Պանփոյէ... Ասաց հայրն Եսայիաս... Ծեր ոմն նստէր ի Ռաիթա... (Աստառ Ա) Ասաց հայրն Յոհանէս... (Աստառ Բ) Ասացին վասն հօրն Պանբոի և վասն հօրն Եսայէ և վասն հօրն Պայեսիոսի...

բ. 49բ [Շարականք] ­ Օրհնեմք ըզքեզ, անսկիզբըն Հայր... 71բ Լոյս ի լուսոյ, ծընունդ և ծագումն... 72ա Լեառըն վիմածին, աղբիւր յորդառատ...

գ. 72բ [Զրոյցք] ­ Ա. Դիոնէիոս ետես զարեգակն և զլուսին խաւարեալ... և հաւատաց ի Քրիստոս ... Բ. Գրեալ է ի յարապ գիրքն, թէ Նեստոր նասրանին ետ պոռնիկ կնոջ միոյ Ծ դահեկան... (Աստուածամօր նկարի և Յովհան Ոսկեբերանի մասին)։

դ. 66բ, 71ա (Տե´ս 35բ-6ա)։

ե. 7ա, 7բ, 8ա, 21բ, 34բ, 49բ, 82բ-4բ (մանունք)։

Գրուած են ազատ և կիսատ էջերում՝ տարբեր գրչութեամբ. 36բ−ում՝ «Մարտիրոս»−ից։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ԳՐՉՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԻ

1ա Վա՜յ քեզ, ծուռ Պետրէ։

6բ Ծրեցաւ տետրակս ՌՃՁԵ (1736) թուականին, Յուլիս ի ԺԵ։

7ա Յիշեա´, Տէ´ր զմեղուցեալ և զանպիտան ծառայս քոյ՝ զնիրհեալ գրիչս, ո՜հ, ո՜հ։

19բ (Գաղտնագիր) (=ըեխշկի=Պետրոս)։

27ա Վա~յ է մեզ Ռ (1000) հետ։

33ա (Կարմրագիր) Արծկեցի տէր Մարգարայն, որ փոխեցաւ յանցաւորէս յանանց կեանս, յիշեցէք...

34բ Գրեցաւ Աղօթատետրս ի թվին Հայոց ՌՃՁԵ (1736), Յուլիս ԻԲ, ի վայելումն մահտեսի Յարութենին, ի քաղաքն Վասպուրական, որ այժմ կոչի Վան։

42ա Ո~վ ճգնազգեաց եղբայր մահտեսի Յարութիւն, յորժամ ընթեռնուս, յիշեա զմաքրամիտ տէր Մարտիրոս կրօնաւորն, և դու յիշեալ լինիս ի Տեառնէ. ամէն։ Ընդ նմին . զտառապեալ գրիչս յիշեա։ Այլ յիշեա զհոգևոր եղբայրն քոյ և ըզսպասաւոր Սուրբ Կարապետին՝ զլուսարար մահտեսի Երեմիայն, և դու յիշեալ լիցիս. ամէն։

58բ (Կարմրագիր) Յիշեցէք զՄալխասն և աստուածասէր հայրն իւր... Յիշեցէք Յիսուս ի Քրիստոս Արծկեցի տէր Մարգարէն...

72բ Ո՜վ հարք իմ և եղբայրք, յիշեսջիք ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զհայրն իմ՝ զսարկաւաք Սիմոնն...

83ա Աղաչեմ յիշեսջիք զմեղօք լցեալ գերիս՝ զգծողս սուրբ աղօթիս...

98բ (Կարմրագիր) Յիշեցէք զմեղաւոր Պետրոսս ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր, ո՜վ սուրբ հարք։ ՌՃՁԵ (1736) թվին, Հոկտեմբերի Ը։

99բ Յորժամ լաս և աղօթես յայնժամ զտրուպըս յիշատակես, այսինքն՝ զՊետրոսս։

109ա Տէր, ամենեքեան քեզ ծառայեն, և ես միշտ ծառայեմ մեղաց իմոց... Ո՜վ պատուական հայր իմ մահտեսի Յարութիւն, յիշեա զհանգուցեալ հայրն իմ յերկնագնաց աղօթս քո։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

36բ (ԺԸ դ., շղագրանման նօտրգիր) Ծուռ Հաճի, զմեղաւոր Մարտիրոս յիշեա յերկնագնաց յաղօթս քո...

Կնքադրոշմ՝ 15ա Քրիստոսի ծառայ Պետրոս։ 89բ Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ Վարդան վարդապետ, թվ. ՌՃԿԷ (1718)։

 

12

ԱՅԲԲԵՆԱՐԱՆ

Լէօպոլիս                                                                                                             ՌՃԽԱ-1692

ԹԵՐԹ՝ 131+1 (կրկ. 8). չգրուած՝ 1աբ, 2բ, 130բ-1բ (131-ը՝ տե´ս աստառ)։ ՊՐԱԿ՝ 1-16x8 (Գ 12)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 19,3x15,5։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝30ա)։ ՏՈՂ՝ 21։ ԿԱԶՄ՝ ճնշագծերով դեղնակարմրաւուն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ (Բ-ն՝ մասն 16-րդ պրակի), լուսանցակողերը՝ կարմիր։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ-տեղ ցեցակեր և թանաքից գունափոխուաթ, եզրահատումից լուսանցագրութիւնները վնասուած, եզրերը մաշուած, թիկունքը ցեցակեր։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

Ա. 2ա-113ա Այբենարան մանկանց նորավարժելեաց հանդերձ աղօթիւք և մասամբ նախապետականօք քրիստոնէականի վարդապետութեան, բաժանեալ ի դրուակս Ե, յամի ներմարմնութեան Բանին ՌՈՂԲ, և ի համաթւութեան Արամեանց ՌՃԽԱ (1692), ի Լէօպոլիս, ի փառս մեծագոյնս Աստուծոյ

-3ա-4ա Առ ազդեցումն առ վարդապետս - Արդարև ոչ նուազ պաշտօնատարութիւն է ուսուցանել և կրթել զմանկունս...

-5աբ Աղերս առ մանուկն Յիսուս - Ո՜վ շնորհալի մանուկդ Յիսուս, /Ընկալ զառատ աղերս ոգւոյս...

1. 6ա-15բ Դրուակ Ա. Յաղագս տառից, փաղառութեանց,առոգանութեանց, նշանագրոց, պատուոյ և թուոց

ա. [Յաղագս տառից] - Տառք արամեանք են ԼԸ և ունին զտեսակս զանազանս։ Առաջինն կոչի երկաթագիր...

բ. Յաղագս վանգի կամ փաղառութեան, որ և տարր ասի - Ի տառից ձայնաւորաց...

գ. 7բ-8ա Յաղագս ձևոց և անուանց առոգանութեանց - Առոգանութեանք սեռք...

դ. 8աբ Յաղագս նշանագրոց - Նշանագիրք են փոխանակ բառից... («Նշանագիրք մոլարակաց», «կենադանակերպից»,«Այլք ոմանք»)։

ե. 8բ-12բ Յաղագս պատուոյ կամ համառօտութեան - Պատիւ է գիծս այս... (այբբենական ցանկ պատուով գրուող բառերի և «Համառօտութիւնք Շարակնոցին և Տօնացուցին»)։

զ. 12բ-5ա Յաղագս թուոց - Թուոց տեսակք են երեք. գլխաւոր, դասական, զատական...

2. 15բ-28բ Դրուակ Բ. Յաղագս կրթմանց հանապազորդեանց...

ա. 15բ Աղօթք տէրունական - Հայր մեր...

բ. 16աբ Հանգանակ առաքելոց... - Ա. Հաւատամ ի յԱստուած...

գ. 16բ-7ա Խոստովանութիւն ընդհանրական - Խոստովանիմ Աստուծոյ...

դ. 18ա Յառաւօտու, ի միջօրէն և յերեկոյի... - Հրեշտակ Տեառն...

ե. 18բ Վերակոչումն Ոգւոյն Սրբոյ - Ե´կ, Սուրբ Ոգի, լից զսիրտս...

զ. 18բ-9բ Կամ ասասցին զնուագս զայս - Ե´կ, Սուրբ Ոգի, ստեղծօղ բնաւից՝//Այցել մտաց քոց ծառայից...

է. 19բ-20ա Աղօթք սուրբ Թօմայի Ագուինո... - Ստեղծօղ անճառելի...

ը. 20աբ Յառաջ քան զգործ իմն սկսանիլ ասասցի - Զներգործութիւնս մերս...

թ. 20բ-1ա Յեկեղեցւոջ զի՞նչ առնելի իցէ − Գիտասցէ մանուկն...

ժ. 21ա Նուազ առ սուրբ խորհուրդն հաղորդութեան − Ողջեր մարմին Քրիստոսի ի կուսէ ծնիցեալ, /կենդանի մարմին ամբողջ Աստուած ստոյգ մարդ եղեալ...

ժա. 21աբ Աղօթք առաջի պատարագին - Ամենագութ Հայր...

ժբ. 21բ Աղօթք առ երանուհի կոյսն - Ո՜վ տիրուհի իմ...

ժգ. 22աբ Օրհնութիւն սեղանոյ - Օրհնեցէ´ք... Աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան...

ժդ. 23աբ Կրթեցումն երեկոյ[ե]ան... - Յանուն Հօր և Որդւոյ...

ժե. 24ա-8բ Կերպ սպասաւորելոյ յառանձնականում պատարագի - Քահանայն ի սրբատունն...

15բ-28բ նիւթերին կից յաճախ «Ողջոյն», «Աղօթեսցուք», «Աղօթք»։

3. 29ա-33ա Դրուակ Գ. Յաղագս խրատուց սալօմօնականաց և սիրաքականաց, որք ի գրոց նոցին վերաքաղեցեալք և տրամադրեցեալք են ի վարժումն մանկանց

ա. 29ա Յաղագս պատուոյ ծնողաց ­ Որդի, որ անարգէ զհայր...

բ. 29բ−30ա Մտերմաբար մեծարել զծնօղս – Որդի խորագէտ...

գ. 30ա Զծերս պատուել – Առաջի ծերոց...

դ. 30աբ Սանձել զլեզու – Ի բա՛ց արա...

ե. 30բ−1ա Հետևիլ գիտութեան և իմաստութեան – Լուարո՛ւք, մանկունք...

զ. 31աբ Ծնօղք խրատեսցեն զզաւակս... – Խրատեա՛ զորդի

է. 31բ−2ա Չէ տալի տղայոց զհամարձակութիւն – Դիեցո՛ զորդիդ...

ը. 32ա Բանք Թօպիայ ծերոյն առ որդի իւր – Լո՛ւր որդեակ...

թ. 32աբ Խրատ հասարակաց ի սրբոյն Պօղոսէ առ Տիմոթէոս – Աղաչեմ, նախքան...

ժ. 32բ Առ Գաղատացիս – Ոգւով գնացէք...

4. 33բ−63ա Դրուակ Դ. Յաղագս բացատրութեան ուղղափառի հաւատոյ վարդապետութեան (=Հարցմունք և պատասխանիք ԺԸ գլխովք)

−33բ Առ ազդեցումն – Զվարդապետութիւնս զայս այնու փաստիւ յԱյբենարանի աստ ներայարել կամեցայ...

ա−ժը. 33բ−63ա Գլուխ Ա – Յանուն Հօր... Եղբայր սիրելի, Հարցանեմ։ Հարց. Զի՞նչ է վախճան մարդոյ... Պատասխանի. Ճանաչել զԱստուած... (62բ) Գլուխ ԺԸ – Հարց. Ո՞րպէս պարտ է առնել զքննութիւն... Պատասխանի. Նախ՝ գոհանայ զԱստուծոյ...

5. 64ա−113ա Դրուակ Ե. Յաղագս աղօթից առանձնականաց։ Յայսմ դրուակոջ պարունակին կրթեցմունք ոմանք բարեպաշտականք տրամադրեցեալք ընդ աւուրս եօթնեկի միոյ ի շնորհ մանկանց նորավարժելեաց

I. 64աբ Ի կիրակէի, Նախազգուշացումն – Սիրելի որդեակ...

ա. 64բ−5ա Նուագ առ ամենասուրբ Երրորդութիւն – Ո՜վ գերազանց անհաս մարդկայնոյ զգայութեան,/Ամենևին միայն գիտօղ քոյոյ բնութեան...

բ. 68աբ Կերպ աղօթելոյ և գոհանալոյ զԱստուծոյ Հօրէ յաւիտենականէ։ Երգ – Ո՜վ արարիչ բնաւից իրաց անճառական, /Թարց սկզբան և անվախճան լոյս յաւիտեան...

գ. 69աբ Կերպ աղօթելոյ և գոհանալոյ զՈգւոյն Սրբոյ։ Նուագ – Ե՛կ, Սուրբ Ոգի Հօր Բանին /Եւ առաքեալ զերկային...

II. 74բ-5ա Յերկուշաբաթոջ։ Յաղագս սրբոց Աստուծոյ և երանելեացն ոգւոց։ Նախազգուշացումն –Ծանի՛ր, որդեակ...

ա. 72աբ Երգ առ սուրբս ամենեսին – Յիսուս, սրբոց բնաւից պսակ գերադրական, /Լրջով դիմաւ հայեաց յաղօթն աղերսական...

բ. 82աբ Երգ առ հրեշտակս սուրբս – Ողջո՜յն ձեզ, ո՛վ միտք լուսաւորք,/Մերոյ կեցութեան դիտաւորք...

գ. 86ա Երգ առ սուրբս առաքեալս – Ողջո՜յն ձեզ, ո՛վ իշխանք երկնի, /Ողջո՜յն ձեզ, ո՛վ լոյսք աշխարհի...

դ. 86բ-7ա Երգ առ սուրբս մարտիրոս – Ողջո՜յն ձեզ, ո՛վ գունդք հզօրաց, /Ողջո՜յն ձեզ, վկայից քաջաց...

III. 87բ Յերեքշաբաթոջ

87բ-8ա Երգ առ քահանայապետս սուրբս − Ողջո՜յն ձեզ, հովիւք սրբազանք,/ Եւ առաջնորդք վսեմականք...

բ. 88բ Երգ առ անապատականս սուրբս − Ողջո՜յն ձեզ, բնակք անապատի /Եւ վանականք՝ հեզք ի մարմնի...

գ. 89ա-90ա Երգ առ սրբուհիս կուսանս և այրիս − Ողջո՜յն ձեզ, կուսից սրբուհեաց,/ Նմանեաց մտօք երանելեաց...

IV. 90բ Ի չորեքշաբաթոջ – Յայսմ աւուր զյատուկ ջերմեռանդութիւն...

ա. 90բ-1ա Նուագ – Ո՜վ Գրիգորէ, լոյսդ գերարփեան, /Ճառագայթեալ փայլեցո զմիտ մեր նսեմական...

V. 94բ Ի հինգշաբաթոջ – Յայսմ աւուր վերայարգեսցես ջերմապէս...

ա. 94բ−5բ Նուագ առ ամենասուրբ հաղորդութիւնն – Երգեա լեզու, փառաւորի/Մարմնոյ, զխորհուրդ Տեառն Յիսուսի...

VI. 98բ Յուրբաթոջ – Յայսմ աւուր զչարչարանս Տեառն մերոյ...

ա. 98բ−100ա Ողբ երանուհւոյ կուսին – Կայր անդէն մայրն ցաւագին՝ /Մերձ առ խաչին արտասուագին...

VII. 102աբ Ի շաբաթու – Յայսմ աւուր վերայարգեսցես ամենայնիւ...

ա. 102բ-3ա Նուագ ի պատիւ ամէներանուհի կուսն, որ է յատուկ համագումարի նորա − Ողջո՜յն քեզ, ո՛վ աստղ ծովու, /Մայր Աստուծոյ, դշխոյ հուժկու...

բ. 105բ−7ա Նուագ եօթնեցունց ցաւոց երանուհւոյ կուսին Մարիամայ – Ողջեր, քաղցրիկ մայր Քրիստոսի, /Որ ցաւէիր թաղծմամբ սրտի...

գ. 108աբ Նուագ եօթնեցունց խնդութեանց երանուհւոյ կուսին – Խնդա՛, ով կոյս, մայր Քրիստոսի, /Որ զաւետիս Գաբրիէլի...

դ. 111աբ Նուագ երանուհի կուսն հանապազորդեան – Ո՜վ փառաւոր կոյս կուսանաց, /Վսեմագոյն իսկ աստեղաց...

ե. 111բ−2ա Միւս նուագ − Ողջեր, ո՛վ աստեղ առաւօտեան, /Մեղաւորաց դեղթափ բուժման...

զ. 112ա−3ա Նուագ առ երանուհի կոյսն ի ժամանակի ժանդամահու – Աստղ երկնային պայծառզգեաց,/Որ Տեառն հանուրց զկաթն ջամբեաց...

64ա−113ա Երգերին կից՝ յաճախ «Լիթանեայք», «Հակերգան», «Աղօթեսցուք», «Սաղմոս», «Խրատ»։

Բ. 114բ−29ա Փաղանշանութիւնք յաղագս խորհրդածութեանց Վարդարանին ամէներանուհւոյ կուսին Մարիամայ՝ ի տեղակութիւն և կրթումն համբակաց նորավարժելեաց

−114բ−6բ Ազդարարութիւն – Վարդարան կամ Ռօզարիում ի մէջ ուղղափառաց ոչ այլ ինչ է...

1. 116բ−20ա Կերպ գիւրագոյն վերոգելոյ Վարդարանին – Զի առաւել դիւրագոյն...

ա. 120ա−1բ Առաջին մասն. Խնդական... – Գաբրիէլ յերկնից այց առնէ կուսին, /Զամենաչքնաղն աւետել Որդին... (Ա−Ե խորհրդածութիւնք)։

բ. 121բ−2ա Երկրորդ մասն. Ցաւագնական... – Զծունր ի պարտիզին եդեալ աղօթէ,/Զքրտունս արեան յերկիւղէն վիժէ... (Ա−Ե խորհրդածութիւննք)։

գ. 122բ−3բ Երրորդ մասն. Փառաւորական... – Յարեաւ Տէր Քրիստոս յերրորդում աւուր /Յաղթօղ դժոխոց, մեղաց և մահու... (Ա−Ե խորհրդածութիւնք)։

−123բ−4ա Ծանիր – Թէպէտ խորհրդածութիւնք Վարդարանին նայսմ կերպի չափեցեալք նախադասիցին տասնեկաց, ոչ սակայն լքանելիք են համառօտքն։

2. ա. 124ա−5ա Զի՞նչ իցէ պսակ երանուհւոյ կուսին, և ո՞ւր իցէ կերպ վերոգելոյ նորա – Արդ, յոյժ ի սովորութեան է սեռն այն Վարդարանի...

բ. 125բ−6ա Ներգործութիւն ճշմարիտ զղջման – Տէր իմ Յիսուս, ճշմարիտ Աստուած...

գ. 126ա−8բ Գով և պատիւ Տեառն Աստուծոյ և մօր նորա երանուհւոյ։ Աղօթք սրբոյն Ներսիսի Կլայեցւոյ – Հաւատով խոստովանիմ...

դ. 128բ−9ա Մաղթանք վանականց հանգստեան ժամուն – Փա՜ռք քեզ, Աստուած... Փրկեա զմեզ ի հրոյն յաւիտեանից։ Եւ քեզ փառք ի յաւիտեանս. ամէն։ Զրաւ։

−129բ Ցուցակ (=Ցանկ) մատենական – Առ ազդեցումն՝ 1... Աղօթք սրբոյն Ներսիսի Կլայեցւոյ՝ 250։

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ՅԵՏԱԳԱՅԻ

130 (Շղագիր) Ի վայելումն Աբրահամ վարդապիտի Կրետացւոյ, ընծայեալ Յովհաննէս արհիեպիսկոպոսէ Լէհաց, թվին ՌՃՀԸ (1729), Մայիսի Ի։

 

13

ՄԱՐՏԻՆՈՍ ՊԷՔԱՆԵԱՆ

ԱՆԱԼՕՃԻԱ

ԺԸ−XVIII

ԹԵՐԹ՝ 283. չգրուած՝ 282ա−3բ։ ՊՐԱԿ՝ Ա−ԻԴx12 (ԺԲ, ԺԴ 10, ԻԴ 11)։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21x15։ ԳՐՈՒԹԻՒՆ՝ միասիւն։ ԳԻՐ՝ նօտրգիր (նմուշ՝ 143ա, խառն գրչութեամբ, շղագիր՝ 9բ−13բ)։ ՏՈՂ՝ 27−28։ ԿԱԶՄ՝ ճնշագծերով շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ ստուարաթուղթ, աստառը՝ թուղթ, լուսանցակողերը՝ դեղին և կանաչ։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ թուղթ 1, սկզբից։

ՎԻՃԱԿ՝ բաւարար. տեղ−տեղ զանազան բծեր և թրջուածութեան հետքեր, եզրահատումից պրականիշ տառերը վնասուած։ Կազմի կաշին քերծուած, եզրերը մաշուած։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ

1ա−281բ Անալօճիայ, այսինքն համեմատութիւն Հնոյս և Նորոյս Կտակի... Շարագրեցեալ նախ ի Մարտինոսէ Պէքանեան աստուածաբան վարդապետէ Յիսուսեան կարգէ, լեզուաւ լաթինակաւ, և անտի թարքմանեցեալ ի հայկական լեզու ի Պետրոսէ վարդապետէ Թիֆլիզեցւոյ

Տե՛ս ձեռ. Ή 87, 1ա−299բ. Յռջբ./1բ−2բ։ Ցանկ/2բ−7բ։ «Առա ազդեցութիւն ի թարգմանչէ»/8աբ։ §1−26/9ա−281բ (գլուխները՝ անխորագիր)։

Կնքադրոշմ՝ 9ա Քրիստոսի ծառայ///։

 

14

ՄԱՐՏԻՆՈՍ ՊԷՔԱՆԵԱՆ

ԱՆԱԼՕՃԻԱ

Պրուսա                                                                                                               ՌՃՂԷ−1748

ԳՐԻՉ՝ Ոհանէս երէց։

ԹԵՐԹ՝ 288. չգրուած՝ 3բ, 4ա, 5ա−6բ, 285բ−8բ։ ՊՐԱԿ՝ 1−14x12։ ՆԻՒԹ՝ թուղթ, լուսադրոշմով։ ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ՝ 21x16,3։ ՏՈՂ՝ 26։ ԿԱԶՄ՝ դրոշմազարդ բաց−շագանակագոյն կաշի, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ թուղթ։ ՊԱՀՊԱՆԱԿ՝ 5+5, թուղթ։

ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹԻՒՆ – Զարդագիր՝ թռչնագիր (9ա), մարդագիր (178բ)։ Գոյներ՝ կարմիր, նարնջագոյն, սև։

ՎԻՃ„