ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼԻՐ

    Մատենադարանի ցուցադրական համալիրը, որը գտնվում է հին կոթողային շենքում, նախկին 1 ցուցասրահի փոխարեն այժմ բաղկացած է 15 ցուցասրահներից, որտեղ ներկայացվում են հազարավոր ցուցանմուշներ՝ նախատեսված ժամանակավոր, փոփոխական և բացառիկ ցուցադրությունների համար։ Մատենադարանի շուրջ 23.000 ձեռագրային շտեմարանից ցուցադրվում են ձեռագրերի պատառիկներ,  վավերագրեր, հնատիպ գրքեր, թանկարժեք կազմերի նմուշներ, առանձին մանրանկարներ և այլն: 2015 թ. ապրիլի 17-ից թանգարանային համալիրի ցուցասրահներում գործում է Հայոց Մեծ Եղեռնի 100-ամյա տարելիցին նվիրված՝ «Վերապրած ձեռագրեր» խորագիրը կրող ցուցադրությունը, որում ներառված են ցեղասպանությունից փրկված ձեռագրական հավաքածուներ, արխիվային փաստաթղթեր և այլ ցուցանմուշներ: 
   Ցուցասրահը բացվել է 1957 թ., միայն մեկ սրահում, երբ Մատենադարանի հիմնական շենքը շահագործման է հանձնվել: Հետագայում ավելացել է ևս մեկը, մինչ նոր մասնաշենքի կառուցվելը (2011 թ.), ուր տեղափոխվել են գիտական բաժինները, իսկ կոթողային շենքն այժմ հիմնականում հատկացված է ցուցասրահներին, միաժամանակ պահպանվել են աշխատասենյակները, լաբորատորիաները և ստրատեգիական պահոցները։
  Կենտրոնական սրահի ցուցադրությունն ընդհանուր գաղափար է տալիս դարերի ընթացքում հայոց միջնադարյան գիտության, գրականության և արվեստների զարգացման մասին: Այն ներկայացնում է հայոց մշակույթը՝ սկսած Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայկական գրերի գյուտից (405 թ.) մինչև XVIII դար: Ներկայացված են հին հայերեն թարգմանություններ, միջնադարյան գիտության և արվեստի բոլոր բնագավառներին (պատմագրություն, փիլիսոփայություն, ճշգրիտ գիտություններ, տիեզերագիտություն, բժշկություն, գրականություն և այլն) վերաբերող աշխատություններ, նվիրատվություններ, ինչպես նաև միջնադարյան հայկական մանրանկարչության և կազմերի ընտիր նմուշներ: Սրահի ցուցադրությունը համալրվել է ցեղասպանությունից փրկված ձեռագրական նմուշներով:
 
Արցախի ձեռագրերի սրահում ներկայացված են մանրանկարչության այս դպրոցի ստեղծագործությունները, որն ունի իր գեղարվեստական յուրօրինակությունն ու առանձնահատկությունները: Հետագայում կներկայացվեն  մանրանկարչության այլ դպրոցներ` Բարձր Հայք, Կիլիկիա, Ղրիմ, Կոստանդնուպոլիս և այլն:
  Մուշի, Կարինի ձեռագրական հավաքածուի սրահում ցուցադրված են նաև հայկական այլ բնակավայրերից փրկված ձեռագրեր: Այդ ձեռագրերից առավել հայտնի են Մշո Ճառընտիրը (ցուցադրված է Մշո Ճառընտիրի առաջին կեսը), Զեյթունի Ավետարանը, Կիլիկյան մանրանկարչության ձեռագրեր (Թորոս Ռոսլինի դպրոց): Ցուցադրությունը համալրված է նաև բազմաթիվ ձեռագրերի թվային պատճեններով՝ ներկայացված էլեկտրոնային պատի վրա և մոնիտորներով:

  Վասպուրականի ձեռագրական հավաքածուի սրահում այցելուները ծանոթանում են ցեղասպանությունը վերապրած այն ձեռագրերին, որոնք հիմնականում պատկանում են Վանի և Վասպուրականի դպրոցներին: Ցուցադրված են «Դաշունահար» Ավետարանը, «Հրաշագործ» Ավետարանը, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան Ողբերգությանը», ՀՀ նախագահի՝ Մատենադարանին նվիրած ձեռագրերը:  Սրահին կից ցուցադրված են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գևորգ Ե և Արևմտյան Հայաստան ուղարկած հանձնախմբերի գործունեությունը՝ լուսանկարների միջոցով:
  Միջնադարյան բժշկության սրահը կզարմացնի այցելուներին ձեռագիր բժշկարաններով, որոնք ունեն ոչ միայն պատմական ու տեսական, այլև արդիական ու կիրառական նշանակություն: Մատենադարանի միջնադարյան հայկական բժշկագիտության լաբորատորիայում՝ միայն հայկական լեռնաշխարհում աճող անուշաբույր ու հազվագյուտ բույսերից ու որդան կարմրից պատրաստվում են առողջարար և կազդուրիչ «արքայական»  բալասաններն ու ծաղկաթեյերը, «ազնվազարմ տիկնանց» համար նախատեսված մաշկը թարմացնող ու երիտասարդացնող յուղերը: Միջնադարյան դեղատոմսերով պատրաստված եզակի հուշանվերները վաճառվում են միայն Մատենադարանում, և մեր այցելուներն իրենց հետ կարող են տանել օգտակարի հետ նաև հիշարժանը: Ներկայացված են նաև այն նյութերը, որոնցից պատրաստվել են ներկերը և Սրբալույս Մյուռոնի բաղադրությունը: 
  Քարտեզների սրահում կարելի է տեսնել հայկական գրչարվեստի կենտրոնների տարածվածությունը: Ներկայացված է նաև հայերեն լեզվով տպագրված առաջին քարտեզը (Ամստերդամ, 1695 թ.):
 Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին է նվիրված Մատենադարանում պահվող արխիվային արժեքավոր փաստաթղթերի ցուցադրությունը, որում ընդգրկված են առաջին անգամ ցուցադրվող նմուշներ: Այցելուներին հնարավորություն է ընձեռված տեսնել հայերի լքյալ գույքերի բռնագրավման հրամանագրեր, Էջմիածնի որբանոցին ու Հովհ. Թումանյանի գործունեությանը վերաբերող լուսանկարներ, Ադանայի Հայոց առաջնորդարանի գրանցամատյաններ, Այնթափի հերոսամարտի լուսանկարներ և այլն։ Մատենադարանի արխիվային փաստաթղթերի հավաքածուի հիմքը կազմել է Էջմիածնի Կաթողիկոսական Դիվանը. այն հետագայում հարստացել է բազմաթիվ նվիրատվությունների շնորհիվ: Այժմ վավերագրերի թիվը հասնում է շուրջ 500.000 միավորի: 
  Հնատիպ գրքերի երկու սրահներում
ներկայացված են XVI-XVIII դարերի հայերեն և այլալեզու արժեքավոր և հազվագյուտ գրքեր՝ տպագրված ամենատարբեր երկրներում և քաղաքներում (Վենետիկ, Ամստերդամ, Կոստանդնուպոլիս, Նոր-Ջուղա, Փարիզ, Մար
սել, Լվով, Մադրաս, Հռոմ, Մոսկվա, Աստրախան, Պետերբուրգ և այլուր): Առաջին հայերեն գրքերը տպագրվել են Վենետիկում 1512-1513 թթ. Հակոբ Մեղապարտի կողմից:
  Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի ցուցադրությունների շրջանակներում Մատենադարանի վիրտուալ սրահում կարելի է դիտել Մատենադարանի արխիվային  փաստաթղթերի հիման վրա նկարահանված «Քեմալական կոտորածներ» փաստավավերագրական ֆիլմը:      
 
Մ. Սարյանի ստեղծագործություններին հատկացված չորս սրահներում այցելուները կարող են տեսնել Վարպետի ստեղծագործական գործունեության առավել հայտնի աշխատանքները՝ վաղ շրջանից մինչև  վերջին յուղաներկ գեղանկարչական «Հեքիաթ» աշխատանքը։ Ցուցադրված են եգիպտական շրջանից՝ «Քայլող կինը», «Գիշերային բնանկար», Սարյանի որոշ գրքային նկարազարդումներ (Վ. Բրյուսովի կազմած «Հայկական պոեզիայի անթոլոգիա» 1916թ. և այլն), Սարյանի անձնական իրերից՝ վրձնաման, եգիպտական դիմակը, և այլն։

    Այժմ Մատենադարանի թանգարանային համալիրում այցելուներին և հյուրերին բացատրություններ են տրվում 9 լեզուներով` հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն և արաբերեն:

  Մատենադարանն աշխատում է ամեն օր, բացի կիրակի, երկուշաբթի և տոն օրերից, ժամը 10-ից 17-ը:
  Դրամարկղը աշխատում է մինչև ժամը 16.30:
  Խմբով (ավելի քան 5 հոգի) այցելությունների  համար անհրաժեշտ է նախօրոք պայմանավորվել.
  հեռ. 56 25 78:
  ԳՆԱՑՈՒՑԱԿԸ



Ցուցասրահների վարիչ` Աիդա Չարխչյանը
Էլ.փոստ` contact@matenadaran.am
Հեռախոս`(010)51-30-45 ներքին`1-52


'